С.М.Соловьевтің тарихшы ретінде қалыптасуы

Жоспар.

I.тарау. С.М.Соловьевтің тарихшы ретінде қалыптасуы.
1.1. Балалық, жасөспірім шағы.
1.2. Ғылыми жолы, тарихшы ғалым.

II.тарау. С.М Соловьевтың тарихи көзқарастары.
2.1. С.М. Соловьевтың «Ежелгі заманнан бергі Ресей тарихы» еңбегіне сипаттама.
2.2. Ресейдің нақты.тарихи даму жолы туралы.
2.3. Этникалық проблемалар мен мемлекеттің рөлі туралы.
2.4.Теориялық.методологиялық проблемалар.

Қорытынды.
I-тарау. С.М.Соловьевтің тарихшы ретінде қалыптасуы.
1.1. Балалық, жасөспірім шағы.
С.М. Соловьев Мәскеу қаласында заң мұғалімінің (діни мұғалім) Мәскеу коммерциялық училищесінің нұсқаушысының отбасында 1820жылы 5(17) мамырда дүниеге келді. Ол балалық және бозбалалық шағында әр түрлі таптағы; қаланың қарапайым халқымен шаруалардың, мещандардың, саудагерлердің балаларымен бірге өсті. Олар коммерциялық училищеде көп болатын. Оның ата-аналары әр түрлі сословиенің өкілдері еді. Болашақ тарихшының әкесі діни қызметкер соңынан протоиерей Михаил Васильевич Соловьев - діни сословиеден еді.(1) С.М Соловьев былай деп жазды: «Менің әкемнің туыстары діни қызметкерлер, дьякондар селода қалды, әкем селодан қалаға көшті .Оған қалаға келуіне Мәскеудің беделді метрополиті Платон Левшин көмектесті. Ол оны жаһан түздегі селодан қалаға алып келіп, демалыста жүрген граф И.А. Остерманның үйіне орналастырды.(2)
Соловьевтың әкесі өз заманының білімді діни қызметкері болды. Ол французша өте жақсы сөйледі, грек тілін білді. Үйінде өзінің кітап қоры аз жеке кітапханасы болды.
Михаил Васильевич дворян атағын алған чиновниктің қызы Елена Ивановна Шатроваға үйленді. «Мен бозбала шағымда,-деп еске алады С.М. Соловьев,- кейбір діни қызметкер отбасыларында өздерінің тұрмыс жағдайына деген нарзылықтарды байқадым, олар бұл жағдайдан құтылғысы келетін әрекеттер жасады. Біздің отбасы да сондай күй кешті, тұғырықтан шығу үшін анам белсенділік танытты» . Соловьевтың анасының көпшілік туыстары мен таныстары діни адамдар емес еді. Бірақ бірен-саран туыстары діни қызметкерлер болатын. Анам оларды жек көретін. Ол М.В. Соловьевті діни қызметті тастап басқа жұмысқа, яғни діни емес училищеге кір деп итермелеп отырды.(3)
Діни отбасылардың дәстүрі бойынша әкесі С.М. Соловьевті Мәскеу діни училищесіне оқуға жазып қояды. Бұл училище Петровск монастырінде
        
        Жоспар.
I-тарау. С.М.Соловьевтің тарихшы ретінде қалыптасуы.
1.1. Балалық, жасөспірім шағы.
1.2. Ғылыми жолы, тарихшы ғалым.
II-тарау. С.М ... ... ... С.М. ... ... ... бергі Ресей тарихы» еңбегіне
сипаттама.
2.2. ... ... даму жолы ... ... проблемалар мен мемлекеттің рөлі туралы.
2.4.Теориялық-методологиялық проблемалар.
Қорытынды.
I-тарау. С.М.Соловьевтің тарихшы ретінде ... ... ... ... ... Мәскеу қаласында заң мұғалімінің ... ... ... ... нұсқаушысының отбасында 1820жылы 5(17)
мамырда ... ... Ол ... және ... ... әр түрлі таптағы;
қаланың қарапайым ... ... ... саудагерлердің
балаларымен бірге өсті. Олар коммерциялық училищеде көп болатын. Оның ... әр ... ... ... еді. ... ... ... діни
қызметкер соңынан протоиерей Михаил Васильевич Соловьев - діни сословиеден
еді.(1) С.М Соловьев былай деп ... ... ... ... ... ... селода қалды, әкем ... ... ... ... ... ... ... метрополиті Платон Левшин көмектесті. Ол
оны жаһан түздегі селодан ... алып ... ... ... граф ... үйіне орналастырды.(2)
Соловьевтың әкесі өз заманының білімді діни қызметкері болды. Ол французша
өте жақсы сөйледі, грек тілін білді. ... ... ... қоры аз ... ... Васильевич дворян атағын алған чиновниктің қызы Елена
Ивановна Шатроваға үйленді. «Мен ... ... еске ... ... кейбір діни қызметкер отбасыларында өздерінің тұрмыс жағдайына
деген ... ... олар бұл ... ... ... ... Біздің отбасы да сондай күй кешті, тұғырықтан шығу ... ... ... . ... ... көпшілік туыстары мен
таныстары діни адамдар емес еді. ... ... ... ... ... Анам ... жек көретін. Ол М.В. Соловьевті діни
қызметті тастап басқа жұмысқа, яғни діни емес ... кір деп ... ... ... ... ... С.М. Соловьевті Мәскеу діни
училищесіне оқуға жазып қояды. Бұл училище Петровск ... ... ... тек ... ... үшін ғана ... құқыққа ие болды.
Әкесі оны дін заңдарына,латын және грек тілін оқытуды өзі ... ... ... ол ... тыңдауға коммепция училищесінің сыныбына барды. Ол
училищедегіжәне әкесінің беретін сабақтарын ... ... ... ... нашар өткізетін еді, бірақ та онда кітаптар
өте көп болатын, мен үйге әкеліп оқитын едім» деп еске алады С.М. ... ... ... тапсыруға барған күндерім менің бозбалалық
шағымдағы бейшаралық күндерім еді» (4)
Әкесі ... ... ... пен ... ... қызығушылығына көзі
жеткен соң, діни училищеден шығарып гимназияға оқуға береді. Оның ... ... ... ... ... бар, Ресей тарихында
алатын орны зор қалалар мен ... ... ... тудырып,
толықтырды.
Анасының ықпалды туысы Ярославль және Ростов архиепископы ... ... ... ... гимназияға оқуға түспестен бұрын және онда оқып жүрген кезімде ата-
анаммен Ярославльге үш рет ... Онда ... ... архирей болып қызмет
істейтін. Мәскеуден Ярославльге дейін 240 ... ... ... үш ... ... төрт тәулік жүретінбіз. Осылай мен ... ... таза ... ... ... және ... ... деп еске алады С.М. Соловьев(5). Ол бұл саяхаттарды алғаш
рет сегіз-тоғыз жасында жасады. ... ... ... ... - ... ... ... Волочок, орыс венециясы Валдай,
Новгород және т.б қалалар үстінен өтті.(6)
Болашақ тарихшының ... ... ... ... ... әсер еткен оның тәрбиешісі еді. Тәрбиеші крепостнойлы деревняда туып-
өсіп Ресейдің көп жерлерін аралаған. Ол Соловьевтің ең ... досы ... ... қалыптасуына мол әсерін тигізді. Қарапайым, қайырымды,
халық арасынан ... ... жас ... ... ... болып
қалыптасуына да әсер етті.
Гимназияға түсер алдында бала көптеген кітаптармен таныс болды. Кітап
оқу- оның діни уездік училищеде де, ... да бос ... ... ... ... ... ... тып-тыныш үйінде өмір сүруім
әсер етті, ... ... ... еді. ... мен күн бойы ... кітаптарды қызыға оқитын едім. Кітап оқу мені ... ... ... ... кітаптардың барлығын сыр-сипатына қарамай ... ол ... ... ... ... кітаптарын оқитын болды.
Гуак, Радклиф, Вальтер Скотт, ... мен ... яғни ... ... ... оқи ... «Мен ... кітаптарының арасынан
Басалаевтың «Жалпы тарих» деген кітабын тауып алдым. Бұл ... ... оның бір ... ... ... рет ... ... Мені әсіресе
рим тарихы қызықтырды»(8). Кітапты құрастырушы Мәскеу ... ... ... ... ... ... ... И.Н.Басалаев
болатын. Мен Басалаевтың кітабын оқып болғаннан кейін Аббат Милоттың тарихи
кітабын ... ... Мен оны ... рет оқып ... Оған ... қарсы
бірнеше қарсы сұрақтарым да жеткілікті»(9). XYIIIғасырда Ресейде француз
жазушыларының кітаптарының аудармасы ... ... кең ... ие ... Милоттың тарихи кітабымен бір мезгілде Кармзиннің тарихы қолыма
түсті. Мен оның кітабын гимназияға түскенге ... он екі рет ... ... ер ... ... ... ... бұл шығармасына сын
айтып бағалайды.
«Тарихи кітаптарды оқудан кейінгі менің жақсы көретінім саяхатқа шығу
бола-тұғын. Бірнеше рет ... шығу ... ... ... ... ... рет ... Жоғарыда айтылған кітаптар
Ресейде бірнеше рет баспадан шыққан болатын. ... шығу ... ... көп ... ... ... қалды. «Бүкіл әлемдік саяхатқа
шығу немесе ескі немесе жаңа әлемді түсіну» кітабын Жозеф де ... ... 27 том етіп ... Бұл ... және ... ... ... сүйсініп оқыды.
С.М.Соловьев он үш жасында үшінші сыныпқа Бірінші Мәскеу академиялық
гимназиясына оқуға алынды. Гимназия ... ... ... ... болды. Гимназияны университеттің мұғалімдері келіп ,тексеріп
тұрды. Мысалы, ... ... ... ... ... де ... берді, атап айтсақ физика мен математика
мұғалімі П.Н. Погорельский,орыс тілінің мұғалімі П.Н Павлов және т.б.
Соловьев гимназияда 1833-1838жылдары бес жыл, яғеи ... ... ... ... ... Ол барлық сабақты барлық пәннен өте жақсы
оқыды. Тек математика пәні қиындық ... Ол ... ... 30-шы ... ... ... оқу ... басшысы
болып адал және қатал С.Г. Строгонов қызметке келеді. Ол өз оқу ... ... ... ... ... ... сіңірді.
С.Г. Строгонов гимназияны кезекті рет ... ... ... ... бірінші оқушы ретінде таныстырды. Строгонов сол кезден
бастап Соловьевті назардан тыс қалдырмады(12).
Соловьев оқу ... ... ... ... 1838 жылдан бастап бұл
емтихандар университетке тапсырылған деп есептелінді. Соловьевке бірінші
окушы ... ... ... шығарма жазуға сенім білдіріледі. Соловьев
салтанатты жиналыста шығармасын ... «Өз ана ... ... ... келсе, ертедегі тілдерді әсіресе грек
тілін үйрену қажет»-деп айтты(13). Он сегіз жасар болашақ тарихшыға күміс
медаль ... ... ... ... жарыққа шығатын болды. Осылай
орыс баспасында бірінші рет Соловьев тің ... ... ... ... ... ... ... 100жылдық тойында, оның ғимаратында С.М.
Соловьевтың есімі жазылған мемориалдық тақта ілінді(14).
1.2. ... ... ... ғалым.
Мәскеу университетіне Соловьев 1838 жылы күзде түсті. Университет бұл кезде
жаңадан ... келе ... еді. 1835 жылы ... ... ... отыз тоғыз кафедра болды. Жаңа кафедралар: заңтанудың
энцеклопедиясы, славян ... мен ... орыс ... ... ... ... сандары көбейді. Оқу нәтижесін жақсарту шаралары
жүргізілді. ... ... ... үшін жас ... ... ... бөліне бастады. Қарт, скептикалық көзқарастары қалыптасқан оқытушылар
М.Т. Каченовский, М.П. Погодин, И.И. ... және т.б ... ... жас ... мен философтарды қанағаттандыра алмады. Студенттер
бұл мұғалімдерді ұнатпады. 30жылдардың аяғы мен ... ... жаңа ... жас ... (оқытушылар) келе бастады:
тарихшылар Д.Л. Крюков, Т.Н. Грановский, К.Д. Кавелин және П.Н. Кудрявцев;
политологэкономист А.И. ... ... П.Г. ... зоолог
К.Ф. Рулье және т.б. Бұл жас ... ... ... ... Жаңа ... оқытушыларға студенттер үйір болды.
С.М. Соловьев өз заманының қоғамдық идеяларынан тез орын ала ... ол ... ... ... болды. К.С. Аксаковпен
дос болды, Погодиндік «Москвитянин» журналында ... ... ... та ол ... ... өзінде батыстық көзқарастағыларға
(западниктер) көңіл бөлетін еді. 40жылдардың ортасы мен ... ... ... ... кірді. Оның басшысы Т.Н. Грановский болды.
Соловьев барлық лекцияларға ... ... ... Әр ... ... ... ... көп оқыды. Сабақтан кейін студенттердің ортасында
көп болды. С.М. Соловьев мұнда студенттер, кейін белгілі адамдар ... ... ... А.А. ... Я.П.
Полонский(1839-1844ж.ж), М.Ф. Орловпен және т.б. танысты. Бұл үйірменің
басшысы Апполон Григорьев болатын. ... ... ... ... жарыссөздер өтетін еді.
С.М Соловьев 1840 жылдары орыс жастарының сана-сезімін ... ... ... ... ... бастады.
«Бізде Гегельдің философиясы жарай бастады, оның барлық шығармаларын
оқымасақ та ол ... ... ... ... Біз ол ... тек жас
оқытушылардың лекцияларынан естіген ... та, ... ... ... ... ... Мен Гегельдің «тарих ... оқып ... ол ... өте ... әсер етті»-деп жазады Соловьев(15)
Ұлы философтың диалектикасы Соловьевтың санасына толығымен ене
бастады. Кейіннен ол оның ... ... ... ... әсер ... ... ... «француз тарихы», У. ... ... ... ... ... ... ... шықты. Ол сол кездері аты шыққан неміс жас гегельшісі Д. ... ... атты ... оқыды. Бұл кітап ... ... ... ... ... бірі болатын. Батыс Европалық тарихшылардың
ішінде С.М. Соловьевке қатты әсерін қалдырған Франсуа Гизо ... ... бойы ... шығармаларына табынушымын» деп есептеді(16).
М.П. Погодин оқыған орыс ... ... ... С.М. ... Оның ... ... болатын. М.П. Погодин лекцияда
Карамзиннің «орыс мемлекетінің тарихын» оқушы еді. ... ... жиі ... ... ирониямен еске түсіретін еді: ... ... ... деп ... мен ... Петрович мына ескертуде
маңызды ұсыныс бардейтінмін. Жолдастарым мені ... ... деп ... ... өзі ... назар аударатын еді..»(17). Профессор
Соловьевке өзінің ... ... ... ... Оның ... ... қолжазбалар қоры болатын. Емтихандарда Погодин Соловьевтің
жауаптарын ... ... ... ... бастықтарға: «Соловьев курстық
орыс тарихы ... ең ... ... ол ... ... еткен жылдарымдағы ең
озат оқушы»-дейтін(18).
Соловьев аздаған толқыныстан ... ... ... ... ... Погодиннің сен қандай мәселемен шұғылданғанды ұнатасын деген
сұрағына, ... ... ... орыс ... орыс ... ... ... жауап берді. Д.Л. Крюков пен Т.И.
Грановскийдің ... және орта ... ... ... ... ... терең із қалдырды. Ол өмір бойы өзін Ресей тарихына
арнаса да, жалпы ... ... ... тарихына аса көңіл
бөлді.Погодиннің ұсынысы С.Г.Строгонов үшін жаңалық емес еді. Ол ... ... оған ... ... ұнамады. Олардың ғылыми
көзқарастары өзгерген деді. ... ... ... ... шұғылданып, Мәскеу университетінің орыс ... ... ... ... етіп қойғысы келетін жоспары бар болатын. Профессор
қызметіне дайындалған кезінде кандидат батыс елдерінің мәдениетімен, тұрмыс
салтымен таныс болуы ... ... ... та ... ... ... ... ғылыммен шұғылдану үшін жібере алмады. Орыс тарихымен
шұғылданушыларға мұндай іссапар қажет емес болатын. Өз қаражатымен ... ... ... ... ... жоқ еді. Бірақ та Строгонов ... ... ... ... мұғалімі П.М.Попов университетке емтихан
тапсыруға дайындалып ... ... ... шақырып алып Строгоновтың
ұсынысын айтты. Ол: ... ... ... ... балаларын оқыту үшін үй мұғалімі болып баратындығы жөнінде
және оның алдағы уақыттағы еңбекақысының 1200 франк ... ... ... тастады. Соловьев оған өз келісімін берді. ол ... ... ... оқуға баратын өз қаражатымның болмағандығы және қазыналық
есептен ешбір ... ... ... соң, ... ... түсе алмайтындығымды сезген соң немен ... ... 270 б.) Ол ... магистратура жөніндегі ойларын
тәмамдап, ендігі жерде жас балаларды соның ішінде ірі байлардың балаларын
оқытуға арнады. Тек 1842 жылы ... ... ... ... ... ... таситын каретамен жолға шығып 3 күн ... ... ... ... ... ... содан Любек порты арқылы Берлинге
келеді. Батыс Европада 2 жыл болған уақытында Соловьевтің ой өрісі ... ... ... ... сабақ аз болды. Соловьев өзінің
қызығушылығын герман жерлерінде, Австрияда, Белгияда, Францияда ... ... ... орталықтар болып саналатын Париж, Брюссель, Берлин, Страсбург,
Прага, Регинсбург, Мюнхин, Дрезден, ... ... ... ... Ол Италияда бола алмағандығына өкінді.
Шетелдерде Соловьев атақты ғалымдардың дәрістеріне қатынасып тыңдады.
Олар философ Шеллинг; ... ... ... ... Рау, ... ... ... т.б. болатын. Францияда тарихшылар Ленорман Мишле,
әдебиет тарихшылары Эдгар Ким, атақты ... ... Ұлы ... ... ... ... ... Берлиннің, Париждің, Гейдельбергтің, Сорбонның
ескі университеттерінде ... ол ... ... ... ... ... ... өрлеу қозғалыстарының өкілдері В.Ганкпен,
Ф.Палацкимен және П.Шафарикпен таныс ... ол бұл ... ... ... ... ... Францияда Соловьев француз
академиясының ... ... ... Оған атақты француз
тарихшысы Мениенің «Шілде монархиясы қарсаңында қалыптасқан ... ... ... ойлы ... ... әсерін тигізді. Николайлық
Ресейдің әскери полицилік ... ... ... Францияның
буржуазиялық Конституцияға сүйенген тәртібі қызық болып көрінді.
Соловьев Мәскеумен өзара хат ... ... Ол ... ... хабардар болып, елге қайтуға бел буды. ... жылы ... ... оның ... ... орнына отыратындығы
жөнінде хабардар етті. Сондықтан бұл орынға келу үшін ... ... ... жағдайда, кафедра меңгерушісі ретінде тағайындалуға
толық ... ... ... магистр атағын алу үшін өз дайындығын
күшейтті. Оның қорғайтын ... ... «Ұлы ... ... қарым-қатынасы» турасында ой түйіндеді. («Записки» 286 ... төрт ... ... ... ... ... келуіне
Строгоновтан басқа батысшыл-ғалымдар місе тұтпады, ... ... ... де ... ... тіптен де өз қарсылықтарын білдірмеген
еді. («Записки» 287 бет)
1845 жылдың қаңтар айында жалпы ... курс ... ... ... Онда ... ... тарих жөнінде қайтарған жауабына өз
қанағаттанарлығын ... ... ... өз ойын ... ... :
«Сенің бойында көп білім бар, алайда оны айтуға ... ... ... ғалым болып жұмыс жасауға қабілетің жоқ » ... ... ... ... қабылдады. Ол Польша мен Ресейдің ертедегі
қарым-қатынасы туралы қойған сұрағына Соловьев қинала жауап ... ... ... оған ... ... ... емтиханды профессор
Чивилев саясаттану және статистика пәндері бойынша қабылдады. Соловьевтің
өзінің көзқарасы ... ... ... ... бере ... Сөйтіп,
емтихан қорытындысы нәтижесінде ұяңдық танытты. Университет қамқоршысы
Соловьевті шешуші кезең ... ... ... ... ... ... ... наурыз айында қорғалатын диссертацияны
кешіктірді. Бірақ та ол ... ... ... оны ... Ал ... ... ... танысуға қарсылығын білдіріп
өзінің арашашы еместігін жеткізіп еңбекті Кавелинге ұсынды. Кавелин болса
еңбекті ... ... ... ой» деп бағалап, ... ... ... ... ... деп ... ... Содан кейін
батысшылдар Соловьевті «Құшағын жая қарсы алды». Строгонов Соловьевтің ... өз ... ... Сол жылы ... ... ... университетінің философия факультетіндегі тарихи-филология
бөліміне оқытушылық қызметке шақырады. Ал қазақ ... ... ... оқи ... ... ... ... басшысы (декан) Строгонов және
ірі-ірі ғалымдар Давидов пен Грановский қатысты. ... ... ... өтті. Дәріске қатынасушы атақты Грановский өз ойын былайша
жеткізді: «Біз дәріске ... ... ... ... өз ... асқан шебері болып сөйледі». Ал, екінші ғалым да өз ... ... ... ... ... ... арналған
жарыссөз жемісті өтіп, кейін еңбегі баспаханадан басылып шықты. Жас ... ... ... ... ... ... кірісті.Ғалым көп
жұмыстанды. Материалдар ... ... ... бітірді. 1846 жылы ол
қолжазбаны баспаханаға басуға әзірлеп, бірақ басып шығаруға оның ... ... тағы да ... ... ... ... ол өз
еңбегін баспа бетінен шығарды. 1847 жылы Соловьев 700 бет ... ... орыс ... ... тарихы» атты еңбегі жарық
көрді. Жас ғалым бұл еңбегінде ескі ... ... ... келетін
жаңашыл идеяны білдірді. С.М. Соловьев өз еңбегінде «монғол дәуірі», «удел
дәуірі», «норман ... ... ... ... ... Киев
Русьіндегі рулық құрылысты көріп, мемлекеттік қатынастың орнауын және рулық
қатынаспен күресі туралы жазды. Бұл еңбек ... мен ... ... ... ... ... Журналдар мен газеттер бетінде аз
уақыт ішінде К.Д. Кавелиннің, И.Д. ... ... ... де сыни ... өз ... жазды. 1860жылы Н.Г. Чернышевский
«Современник» журналында Соловьевтың еңбегі туралы пікір-талас жазды.
1847 жылы С.М. ... ... ... ... экономика және
статистиканың ғылыми докторы дәрежесін ... 27 ... жас ... ... ... ... ... Ал 1850жылы С.М. Соловьев
Мәскеу университетінің ординар-профессоры болып бекітілді. Міне, осылай
С.М. Солвьевтың ғылыми және оқытушылық ... ... Ол 35 жыл ... университетінде қызмет атқарды. 1864-1870 жылдар аралығында ол
тарих, филология факультетінің деканы, 1871-1877 ... ... ... ... ... ... Соловьев білім берді, дәріс
оқыды, ғылыми еңбектер жазды, кафедра, ... ... ... профессор-оқытушылық ғылыми-әдеби зерттеушілік жұмыстары бір-бірімен
тығыз ... ... С.М. ... алғаш рет дәрісін тыңдаған
Бестужев-Рюмин өз ойын былайша білдірді: « «Адамның қандай екендігін білгің
келсе,оның кіммен ... ... ... ... ... ... ... оның тарихына үңіл» деп бастаған жас ғалымның ... ... ... тарихында біз оны танимыз, кім өзінің туын жоғары көтерсе
сол өз халқының азаматтық болашағына сенеді. Бұл ... ... ... ... ... (19) ... бұл ... 28 жаста болды.
Он бес жыл өткен соң Бестужев-Рюминнан кейін Соловьевтың оқушысы,
оның ... ... 3 ... ... В.О. ... болатын.
Ключевскийдің «С.М Соловьев оқытушы ретінде» (1895) деген естелігінде
Соловьевтың, оның ... ... ... ... ... оның ... « С.М.Соловьевты біздер яғни студенттер тыңдай
бастадық. Ол көзіне алтын көзілдірік тағып, ... ... Бұл ... сақал-мұрты жоқ болатын. Дәрісті ол 40минут бойына оқымай, ... ... ... отыратынбыз. Ол маңызды деген жерлерді қайта-қайта
қайталап отырды, оның дәрісін біз ... ... ... деп ... ... әр уақытта профессорлық жұмысын ... ... ... ... ... Орыс ... ... педагог -мұғалім қызметін зерттеуші-ғалым қызметімен ұштастырып
отыруында болатын. Ол 1855 ... ... ... ... алғанға дейін
Отандық таихтың ерте заманнан қазіргі заманға ... ... ... ... 1851 жылы тамызда бірінші томды, 1852 жылы екінші томды, 1854 ... ... 1854 жылы ... ... ... ... артынан бесінші
томды баспаға әзірледі, бұл том IV Иванның ... ету ... ... ... ... ... России») атты өз еңбегінің
бірінші томын 1848 жылы ... ... Өз ... көру үшін ... ... ... ... баспаға шығарды.(«Записки» 323б) Еңбектің бірінші
томын басып шығаруға үш жарым жыл уақыт кетсе, ал ... ... жыл ... шығарып отырды. Соловьев алдына қойған, ойлған мұратына тура
уақытында жетті. Оның ... ... ... ... 1851 ... ... дейін үздіксіз шығып тұрды. Ол өзінің «Ресей ... ... Ii ... құрған кезеңіне, оның ақырғы 1796жылға дейінгі
өміріне дейін жазатын ойы бар ... ... та ... том 1774 ... ... ... 29 ... Соловьев қайтыс болғаннан кейін
Н.А Попов дайындап баспаға басып шығарды.(22)
С.М. Соловьевтың өз ... ... ... ... ... еді. ... ол XIX ғасыр ортасында Н.М. Карамзиннің XYII ғасырдың
ортасын қамтитын еңбегіне сүйеніп жазуға болатын еді, бірақ ... ... ... ... томдарға материалдарды архивтер мен қоймаларда
отырып ізденіп ... ... ... ... ... ... тиімді пайдаланатындығына таң қалып оның еңбегін бағалады.
(23) Тарихшы Бороздов С.М. ... ... ... ... ... ... « ... университеттегі ең ұқыпты ғалым болды. Ол ... ... да ... ... Ол ... ... ... соғылғанда келетін. Ешқашан кешігуді білмейтін, кейде студенттер
сағаттарын Соловьевтың дәрісті бастауымен ... Ол ... дәл ... ... тұрып, жарты бөтелке сельтер суын ішіп, содан сағат 9-ға ... ... Дәл ... 9-да шай ... сағат 10-да үйінен жұмысқа шығып,
сағат 3-те ... еді. ... ... уақытта ол тарихи ... ... ... Кешке сағат 11-де ұйықтауға жатты. Ол жеті
сағат ұйықтады. Бұл Соловьевтың өмірлік әдетіне айналды». (24)
Тағы бір ... А.Д. ... та ... ... ... ... ойын білдірсе керек: «Соловьев әдеттегіше ... ... ... ... кілтеп алып тыным таппай жұмыстанатын. Ол
«Ресей тарихы» атты еңбегін жазу үшін де уақыт бөлген болатын. Ол әр ... ... ... де ... ... ... аптаның күнін белгіледі.
Мысалы, сейсенбі күні ол «Отандық қолжазбалар» журналына, жұма ... ... ... шығарып отыратын»-деп еске алады.
С.М. Соловьев ғылыми және ... ... ... оқу ... ... қоса атқарды. Соловьевті ... ... өзі оның ... жоғары деңгейде екендігін, оның моральды таза,
принципиалды адам болғандығын дәлелдейді. 1863 жылғы университеттің жаңа
ережесі бойынша Соловьев ... ... ... ректорлық қызметке келді.
Соловьев декан және ... ... ... ... оқу
процесінжақсарту, оқытуда жаңа сапалы ... ... ... ... да тұрмыста да қолайлы жағдай туғызу үшін аянбай еңбек ... ... 1864 жылы ... ... үшін тарих-филология
факультетінде орыс тарихы бойынша мамандануға арналған кең-ауқымды
семинарлар ... Ол ... мен ... ... ... керек жерінде қатал да қатаң талап қоя білді. Ол этикаға баса ... орыс ... ... ... ... талап етіп,
екі жүзділік, жалпылдау сияқты жағымсыз қасиеттерді жек көрді.
1863 жылғы ... ... ... ... ... алып ... С.М. ... орыс жоғарғы мектебінің тарихында аты қалды.
Соловьевтың принципиалдылығын 1866жылы болған оқиғадан көруге ... ... А.Н. ... пен В.Н. ... ... ... саулау кезінде
бірнеше заңсыз әрекеттер жасалған. Жас ғалымдар тобы (И.К. Бабст, Ф.М.
Дмитриев, М.Н. ... ... және Б.Н. ... ... ... ... ... Бірақ сайлау солшыл оқу ... граф ... ... ... деп ... ... бұл уақытта Мәскеуде
болмаған еді. Ол сайлаудың ... ... соң, жас ... ... ... ... көзі жетіп, оларға отставкаға кетуді ұсынды.
Сол уақытта университетте ... ... ... ... ... болғандығын көрсетті. Соловьевтің отставкаға кету туралы
шешімі оңай ... жоқ. ... ол ... және ... ... ... болды және оның өмірін ... ... ... оның бұл іске еш ... ... Петербургтен оралғанда саулау
өткенін естіп, заңның бұзылғандығына, әділ еместігіне төзе алмай, ар-намыс
үшін құрбан болып ... ... ... ... (25) ... ... ... шығуы іске аспады. Бұл іске жоғарыдағы приц
араласты. Ғалымдардың өздері де ... ... ашық ... ... Соловьев осы оқиғадан кейін жүйкесі тозып, біраз науқастанды.
1876 жылы күзде «Ресей тарихы» еңбегінің 25-ші томы ... ... бұл ... ашық атап өтуге байланысты және баспасөзде
алда болатын мерейтойға байланысты мақалалар ... С.М. ... ... ... «С.М. ... ... ... еңбегінің
XXY-жылдығы. 1851-1876» атты мақала шығарып, Соловьевтің еңбегін ғылыми
жеңіс деп ... ... ... ... ... әзірлеуге
ғалым В.И. Герье басшылық етті. Толстой бұл мерейтойды атап ... ... ... ... қауым Соловьевті жеке түрде құттықтап, оған 1877
жылы 14 қарашада ешкім қол қоймаған адресті ұсынды. ... өзі үшін ... ... үшін ... ... (26)
Ректор Соловьевке 1877 жылы болған жанжал трагедиялы әсер ... ... оның ... М.Н. Катков пен ғалым Н:А. ... ... ... көрді. Университетте Соловьев маңына топтасқан
либералдығылыми бұл мақаланы университет тәртібін келемеж қылу деп атады.
Любимовтың ... ... 35 ... қол ... ... ... екі жол ... Бірінші жол үкіметтің ... ... ... ... ... ... жол ... бұл саясатқа
қарсылығын ашық білдіріп жұмыстан кету болатын. Соловьев ... ... Оның ... ... бел ... ... оны ... мәжбүр еткендігін дәлелдейді. Ол оқу министрі Толстойдың ... ... ... «өзінің арызы» бойынша босатылды. Бұл жағдай, яғни
Соловьевтың жұмыстан кетуі батыл азаматтық іс ... ... пен ... ... ... ... ... Соловьевтің жұмыстан
кетуіне әсер етті. (27)
Ректорлық қызмет және ғылыми-ординарлық міндетін Соловьев тастап,
университетте бірталай уақыт ... ... ... ... ... ... өзінің оқушылары мен оқытушыларының арсындағы қатынас суымай,
байланыс үзілмеді.(28) ... ... ... Н.А. ... ... әр бір ... тыңдаушысына өз кітапханасынан бір әдебиет
беруді өсиет еткен болатын. ... ... ... ... да ... ... ... томын жазып бітіруге асықты. Көктемде Соловьев баспаға 29-
шы томды басуға тапсырған болатын.
Жүйке қысымы ғалымның халін мүшкілдетті және күшейе түсті. ... ... В.О. ... 1879 жылы 23 ... В.И. ... ... ... өмір бойы жаяу жүрген адам өлімге қарай аяғын нық ... ... ... ... 1879жылы 4(16)қазанда дүниеден өтті. Оны Новодевичьи
шіркеуіндегі ... ... ... ... көп ... ... ... арамыздағы қатты мінезді адам болды, ол барлық өмірін ... ... ... үшін ... Біз ... ... жоқ деп ... міне
бүгін ғана оны біз суық жер қойнауына табыс еттік. Оның орны XIX ғасырдың
ұлы ғалымдарының қатарында»-деп К.Н. ... ... ойын ... тарихшы, ғалым С.М. Соловьев халық мүддесі үшін ... С.М ... ... көзқарастары.
2.1. С.М. Соловьевтың «Ежелгі заманнан бергі Ресей тарихы» ... ... ... ... шыңы, оның «Ежелгі заманнан
бергі Ресей тарихы» атты еңбегі болып табылады. Оны ... ... ... С.М. ... бұл еңбегін аса дайындықпен жазған
болатын, ол әр түрлі ... ... ... әдебиеттермен танысып,
техникалық зерттеу жұмыстарымен жұмыстанып, өзінің болашақ еңбегінің алдын
ала сызбасын дайындап, көз алдына елестетті.
XIX ... II ... ... ... заманнан бергі Ресей
тарихы» атты ... ... оның ... мен пайдасын айту керек
емес, орыс тарихшысының ... ... ... оның ... ашылуы
көзделді.
Бірінші томының кіріспесінде автор өз ойын: «Орыс тарихын өз алдына
ешбір бөлшектемей, ... ... де ... тек ... ... ... өзара бір-бірімен байланыстылығына назар
аударып, сыртқы құбылысын және жалпы берілген оқиғамен байланыстырмас бұрын
әрбір оқиғаның ішкі ... ... оны ... ... ... ... ... тұжырымдайды.
Ол өзінің «Ежелгі заманннан бергі Ресей тарихы» еңбегінде бірнеше
тайпалардың рулық құрылыстан шығудың ... табу ... бір ... құру ... ол үшін өзге ... ... (князь) шақыртуды меңзейді.
Шақырылған князьге барлық руларды біртұтас етіп ... ... Осы ... ... ... ... ... аударып, бұл
күшті Орталық және Оңтүстік Ресей тайпаларын біріктіру ... ... ... ... ... үшін ... сұрақ-бұл билікке шақырылғандар мен шақырған
тайпалар арасындағы қарым-қатынастың қалай анықталғандығы, олардың ... бір ... ... ... және осы ... ... ... жағдайларының өзгерісі, дружина болып құрылуы, ... ... және ... ... тәртіптің пайда болуына алып
келгендігі турасында айтылады.
Тұрмыстың әсерін сонау Византиядан ... ... ... ... ... ... әсер ... байқатады. Жаңа
Русь кезінде гректерден басқа европа халықтарымен де ... ... ... ... ... олардың алғашқы бастапқы
дружиналарының негізінің қаланып, Ресей князьдерінің маңына жақын ... ... ... да ... Сол ... нормандардың
үстем етуші тайпаларының болмауы, олардың тек тузем тайпалары князьдеріне
бағыныштылығы, ... ... ... ... өмір ... ... ... Сонымен орыс қоғамының бастауында «нормандар
үстемдігі» немесе «норман кезеңі» ... ... сөз ... ... ... ... мемлекеттілігі Скандинавиядан шыққан варяг-русьтерден
бастау алады»,-деген норман теориясына С.М. ... ... ... ... ... үкімет бастауы мен тұрғындар арасындағы
қатынасты ... ... ... мен ру тұрмысы әрекет жасады. Бұл тұрмыс
жаңа бастаудың әсерінен болған өзгерісті кешті, бірақ ол бұрынғыдай ... қала ... ... ... Рюриктер әулиеті көбейген тұста оның
мүшелері арасында рулық қатынас үстемдік құра бастады. Рюрик әулеті ауқатты
ру ... жаңа ... ... ... еді. ... жалпы орыс
жерін тұтас, бөлінбейтін рудың иелігі деп санады. Рудағы ең ... ... ... ... ... ал ... ... өзінің үлкендігіне қарай
шендердің үлесіне тиді. Осындай қатынастар кейін келіп, қызметі ... және ... ... ... ... ... тудырды. Бұл
әрекеттер ендігі жерде мемлекеттің тарапынан емес, таза ... ... ... Ру ... сақталғандығын мынадай жайттардан білуге болады:
- егер жоғарғы билеуші немесе ... ... ... ... онда оның ... ... баласына емес, ендігі жерде рудағы үлкенге
берілетін болды. ... ... ... ... ... ауысу
тәртібі, ежелгі Русьтің жалпы қоғамдық тұрмысына, ... ... ... тұрғындарының белгілі бір қатынастарына әсер етті.
XII ... ... ... ... ... ... байқала
бастады. Солтүстік Русьтің сахнаға шығуы жаңа қатынастар мен ... ... ... ... князьдер мен одан төмендегілер арасындағы
өзгерістерді байқалды. ... ... пен ... жол ... ... Олардың әрқайсысы мемлекеттік сипатта ... ... күш ... ... Сол себептен рулық байланыс пен княздік жол
арасындағы қатынас әлсіреді, олар бір-бірінен алыстады, кейін орыс ... ... ал оның ... ... ... бір ... маңына, яғни
бір патша билігі қол астына кіруіне әкелді.
Рулық байланыс пен князьдік жол арасындағы ... ... ... III ... ... ... ... Русьтің
Солтүстік Русьтен уақытша ... алып ... ... ... ... әлі ... ... Оңтүстік Русь-татар шапқыншылығынан
кейін Литовск князьдерінің ықпалына түседі. Бұл ... орыс ... ... үшін онша қиын ... жоқ, ... ... орыс сенімін қабылдап, орыс тілін меңгерген-ді. Сол себептен
де барлығы бұрынғы қалыпта қала ... ... ... ... ... иеліктерін Польшамен жерлерімен қосып, нәтижесінде польша тағына
литва князьі Ягайланың отыруы, кейінгі уақыттарда орыс ... ... Осы ... бастап-ақ, оңтүстік-батыстағы орыс халқы өзінің дінін,
тілін, ділін сақтап қалу мақсатында ата жауы ... ... ... ... ... III ... ... кейінгі Оңтүстік Русьтің
Солтүстіктен уақытша бөлінуі, татарлардың басып кіруіне ... ... елді ... ... халыққа көптеген алым-салықтар салып,
князьдердің ... ... үшін ... ... ... Рулық князьдік
қатынастың мемлекетілікке ауысуы, жаңа ... пен ... ... ... ... түсті. Татарлардың жаңа тәртіптің пайда болуына
әсері маңызды болған жоқ. Татарлар ... ... тек ... ... ... айналысты, оның ішкі өміріне, жүргізіліп отырған саясатына
мүлдем ... ... ... қалыпта қала берді. Хандық жарлык
князьдерді ... қол ... ... жоқ. ... ... ... жарлыққа назар аудармады, егер Ордаға кімде-кім көп ... ... сол ... ... беделі өсіп және көп әскер алуға қол
жеткізді. Татарлар мен қоса солтүстікте жаңа ... ... ... ... ... ... ... князьдердің әлсіз ... олар ... ... ... ... байқалды.
Осыған орай тарихшы XIII ғасырдағы оқиғаның яғни рулық князьдік қатынастың
мемлекеттілікке біртіндеп көшуін ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ болатын.
Жекелеген патшалықтар күресі солтүстікте Мәскеу князьдігінің ұсақ
патшалықтарды ... ... олар ... ... ... ... ... удельдік князьдер өз құқықтарын ... IV Иоан өз ... ... ... ұлы ... қол ... өткізеді,
үлкен ағасы «царь» титулын алады деп айтқан. Рулық ... ... ... өтуі бұл ... ... еді. Бұл ... тұрғындар қатынасына әсер етпей қоймады. Татарларды жеңіп, Азияға
шабуылды бастау мақсатында жаңа мемлекет құрып, елді ... ... ... ... ... ... ... және Русьті бір
орталыққа біріктіріп, ұлы держава етіп құруы, ішкі ... ... ... ... ... ... қосылуына мүмкіндік
тудырды.
XVI ғасырдың соңында Рюрик династиясы кезеңінде Русь ... ... XVII ... ... Русь ... қиын ... жағдаймен
сипатталынды, жас мемлекетке күйреу қаупі төнген кезі болатын. Адамдардың
саяси көзқарастары ескірген, ... пен ... ... ... ... ... ... Мемлекет есебінен өз қажеттерін
қанағаттандыру мақсатында әрекет ете бастаған жаулар да ... ... ... ... ... ... ... қарамастан мемлекет аман қалды.
Бүкіл жерге билігін асырған патша сайланды.
Европалық державалар арасындағы ... ... ... ... ... тұспа-тұс келді. Жаңа династияның алғашқы үш патшасы
басқарған ... ... ... ... ... ... әскердің
болуы; кеме құрылысының дамуы; сауданың дамығандығы; ... ... ... ... беру; ағарту ісіне көңіл аудару, училищелер
салу; жаңа ... ... ... ... ... ... Ресей тарихында XVII ғасыр мен XVIII ғасырдың бас кезеңі ... ... ... ... ... Тек XVIII ... екінші
жартысында жаңа бағыт байқалады: европалық өркениетті материалдық емес,
рухани ... ... ... ... ісі де өз жемісін берді-
танымдық әрекеттер кейін өзін-өзі меңгеруге әкелді.
Орыс ... жолы және ... ... құбылыстардың басты
байланысы міне осындай.
«Ежелгі заманнан ... ... ... атты ... ... ... ерте ... бастап, 1774 жыл аралығындағы тарихын қамтиды.
Тарихшы өз еңбегінде ... ... ... ... бөледі:
1) IX ғасырдан XII ғасырдың II жартысы - рулық, князь аралық ... ... XII ... II жартысынан XVI ғасырдың аяғына дейін - ... ... ... ... өту ... (Бұл кезең Федор
Иваноұлының өлімімен Рюрик династиясы қиылысқан тұсымен бітеді).
3) XVII ғасырдың басы - ... жас ... ... қаупі төнген
кезеңі.
4) 1613 жылдан XVIII ғасырдың ... ... - ... мемлекеттік
өмірінің европалық державалар арасында дамыған кезеңі.
5) XVIII ғасырдың II жартысы мен XIX ... I ... - ... тек ... ... үшін ғана емес «өнегелі ағарту» үшін
пайдаланған уақыты кезеңі.
Соловьев еңбегінде кезеңдерді әдейі белгілеп бөлмей өз ойын ... ... ... де кенеттен басталып, кенеттен аяқталмайды, егер
ескі жалғасқан жағдайда ғана, жаңа ... ... ... ... ... ... ... атты еңбегінің әр тарауында тарихшы шынайы
деректерді пайдалана отырып, тұлғалардың жеке қызметін ... ... жеке ... рөлі ... оңай емес ... ғалым тарихи процесс
заңдылығының обьективтілігін көруге ұмтылды.
Ежелгі Русьтің дамуын анықтаған басты ... ... ... орынға «Елдің табиғатын», екінші орынға ... ... ... ... ал үшінші орынға «Көрші елдер мен ... ... ... ... ... ... Ресей тарихында
«оқиғалар жағдайы» табиғи ... ... ... ... ... ... өзінше Ресейдің тарихи дамуына әсер еткен татар-
монғол басқыншылығының сұрағына тоқталды. Соловьев орыс ... ... ... шешуші әсер етушілер татарларды фактор ... ... ... ... даму жолы ... тарихи көзқарастары қандай болды? Ол Ресейдің нақты тарихи
даму жолын қалай түсінді?
Тарихтың ғылыми концепциясы ... ... ... ... ... дегеніміз қоғамдық-тарихи көзқарастардың
біріңғай жүйесі, ол белгілі ... ішкі сыны әрі ... ... ... тарихи қозғалысын зерттегенде өздерінің ... ... ... ... Ол алдыңғы қатардағы ... ... ... ... ... ... идея мен
нақты тарих бір емес.
С.М. Соловьевтың орасан зор ғылыми жетістігінің ... ол осы ... ... жаңа материалдарды қолдана отырып ... ... ... ... Бұл ... ... ерте заманнан қазіргі
уақытқа дейінгі тарихы» болып табылады. Бұл жөнінен Соловьевке тең келетін
тұлға XIX ... орыс және ... ... жоқ. ... ... ... диалектикалық түсінік. Ғылыми ойдың негізгі
тәсілі Гегельдік диалектика. Гегель ... ... ... ... ... істерді жүзеге асыруға ... ... ... ... олар ... ... де
қатысты, революция алгебрасы бола алмады. Бірақ та ол тарихи зерттеуді
дворяндық дәрежеден жоғары ... әсер ... ... ... ... ... идеялық жағынан
сүйеніп отырды. С.М. Соловьев халықтар ... бір ... ... ... дамиды және олар жеке тұлға ретінде әр сатыдан ... ... ... халықтардың тарихи дамуы прогрестік жолмен
жүреді.Біріншіден, ол бір ... ... ... ... ... үшіншіден, оларға әр уақытта негізгі бір ... әскр ... ... ең ... мақсаты Соловьевтың ойынша өмірде христиан
идеяларын ... ... пен ... ... блып ... ... ... тарихи дамудың екі сатысынан өтеді деп пайымдайды.
Біріншісі: «Сезімнің» билеу ... ал ... ... ... сатысы.
Бірінші сатының мазмұны қоғамдық өмірдің дамымағандығын сиппаттайды. ... ... ... ... шақ. ... саты ер ... шақ, ... жетілген уақыты. Бұл тұста оқу мен білім тарайды, ғылым гүлденеді.
Бірінші сатыдан екінші ... өту ... ... ... ... ... ал ... 1 Петр патшалық ... ... ... ... ... ... қауымы құрылысынан мемлекеттік құрылысқа біртіндеп
өтумен байланыстырады. Мемлекет құру халықтардың тарихи дамуының жоғарғы
формасы. ... ... ... ... форманың мемлекет
болмаса мәні болмайды». ... осы ... ... прогресстік дамуға
кіріседі.(32)
Соловьевтың ойынша халыққа үш ... әсер ... ... өзі
тұратын елдің табиғаты; екінші,өзі кіретін тайпа құрамы; үшінші, оған көрші
тұратын халықтың ықпалы мен қарым-қатынасы.(33)
Соловьевке дейінгі орыс тарихшылары тарихи ... ... әсер ... ... ... Ол ... ... мен қатар
саяси дамуға бөтен факторлардың әсер ететінін айтты. Батыс пен Ресейдің
тарихының ... ... ... ... былай деді: «Батыс Европа үшін
табиғат-ана, Ресей үшін ... ... (34) ... ... ... жабық
бөліктерге бөліп тұрды. Бұл табиғи шекара болды. Онда ... ... ... ... Шет ... ... ... сақтады. Қолайлы
табиғи жағдай, теңіздің жақын болуы әр түрлі кәсіппен ... ... ... ... ... әсерін тигізді. Ресей табиғи
шекарасы жоқ, үлкен жазық ... Ол ... ... ... өте ... ... ... жағдай халықтың біріңғай кәсіппен айналысуына,
бірдей әдет-ғұрып, діни-сенім ұстануы түрлі қақтығыстың болуынан ... ... оның ... ... қолдануын талап етеді.(35) Біріңғай
табиғи жағдай мен кедейшілік халықты бір жерде тұруды қиыншылыққа ... ... ... етті. Олардың әлеуметтік ұйымшылдығы нашар дамып,
«сұйық» күйінде қалды. Сондықтан Соловьев ... ... ... ... аса ... ... ... табиғи факторлардың тарихи дамуға
әсер етуін Соловьев К.Д. Кавелин мен Б.Н Чичерин сияқты басты ... ... Оның ... халықтың табиғатқа бағынуға да, бағынбауға да еркі
бар деп есептеді. Табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... төзімділігі арқылы іске асырылды. Бұл
тайпаның күшті табиғаты -табиғат ананың барлық қиындықтарын ... ... оны ... ... ... маңызы зор.
2.3. Этникалық проблемалар мен мемлекеттің рөлі туралы.
Этникалық проблемаларды шешуде Соловьевтың ... ... ... ... Барлық халықтардың тарихи сатыдан өтетін жолы біреу
екеніне ... ... ... ... сияқты тарихи және тарихи емес
деп екіге бөліп көрсетеді. Славяндар кіретін арий халықтарына Соловьев ... ... Олар ... тарихи дамуға жатады. Бұл жағынан ол славян
халықтарын өсіре көрсетті. Бірақ та ол ... ада ... Ол ... жек ... ... ... ... В. Рильенің Франция мен
француздарға қастық қатынастағы ... ... ... (36) ... тарихи дамуға ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қатынастармен
тығыз байланыста болатындығын айтты.
Ресейдің тарихи дамуына ықпал етуші сыртқы факторлардың ... ... ... ... ұзақ ... көп ... бөледі. Ол
«орманның» «даламен» күресін бейнелеп жазады. өйткені бұл ... ... аса ... роль атқарды. Соловьев: «Тұрғылықты адамның көшпендіден
тығылатын жері-ылғалды ... мен ... ... ұстамды көшпенді жас бала
секілді ... мен ... ... ол сондықтан орманға бармай кері
кетеді» -деп жазған. ... даму ... ... ... демографиялық, этникалық
және сыртқы саяси факторлармен кешенді түрде зерттеу Соловьевтың үлкен
жетістігі. Бұл ... ... ... роль ... ... ... ... мен қазіргі заманғы кейбір тарихшылар да
көңіл аудармады.
Соловьев халық-мемлект-жеке тұлға схемасында ол ... ... ... ... ... дамудың жоғарғы кезеңі(стадиясы)
деді. Ол мемлекетті таптардан жоғары ... деп ... Ол ... дамуда
халық бұқарасының алатын орнына аса маңыз аудармады. Бірақ та тарихи дамуда
мемлекет пн халықтың алтын орны туралы Соловьевтың ... ... ... аз ... ... түсінік берді. Буржуазиялық
тарихшылардың трактовкасында ... ... ... теңестірілді.
Мемлекет дворяндар үшін қызмет етуге тиіс деп есептеді.
Соловьев ... ... ... ... ... ... Ол ... барлық халықтың мүддесі үшін қызмет
көрсететін ... деп оның ... ... ... ... ... ... билеуші таптарды қорғаса да, аз болса да ... ... де ... ... ... ... ең маңыздысы сыртқы жаулардан
қорғау болып табылады.
С.М. Соловьев әр уақытта тарих жеке ... іс ... ... ... ... ... Оның ... әр бір тұлға, қандай күшті болса да
халық өмірінің ағысын өзгерте ... ... оның ... бұра ... ... өзінің еңбегін табыс етеді, еңбек етіп тапқан табысы халық ... ... Ұлы ... еңбегі мен халық табысы тарихи дамуға ... Жеке ... ... ... ... ... ... 1 Петр
өмірі туралы жазған еңбектері арқылы дәлелдейді.
Соловьев ұлы тұлғалар өздерінің істерімен ... ... алып ... ... ... ... уақытта оны көсемдер басқарады. Сондықтан
тарих ғылымында ... ... ... ... ... ... деп атап
өтті.(39)
2.4.Теориялық-методологиялық проблемалар.
Теориялық-методологиялық жағынан С.М. Соловьевтың жетістігі, ... ... ... табуы болып табылады. Ол ішкі күштер.
Гегель сияқты Соловьев ішкі ... ... ... ... ... ... ... үшін қарма-қайшылықтың ... ... ... ... келгендігінде деді. Бұл
қарама-қарсылықты шешу халықтардың прогресті дамуының қозғалысы ... ... ... ... ... алдымызға үлкен әдептілік
міндет қойды, адамдар бұл міндетті өздерінің ... , ... ... міндетті орындай қойса, прогрсстік дамуды жояр еді.(40)
Үлкен қарама -қайшылықтар Ресейдің тарихи дамуына да тән. Бұл рулық
қатынастар мен ... ... ... ... мен ... тұрғын
халықтар мен көшпенділердің «жаңа» мен «ескінің» алдыңғы қатарлы европалық
өркениеттің ескі әдет-ғұрыптар мен ... және ... ... ... ... , ол ... прогресске әсер
ететін өндіріс күштері мен өндіріс қатынастары арасындағы қарама-қарсылық
иелері мен қаналушылар ... ... ... ... ... бір ... диалектикалық десе, екінші жағынан эволюциялық процесс
деп есептеді. Ол ... ... ... ... ... Ол бұл процестер тарихи даму жолының бұзылуы деп есептеді.
Соловьев: «Үкіметтегі өзгерісті ... өзі ... ... ... ... үкіметтен жалына сұрамауы керек» деген болатын. (41)
Соловьевтың қоғамдық ... ... ... ... оның ... ... көзқарасын қалыптастырды. Ғалым ғылымның қоғамдық маңызына
тоқталды: «Тарих ... ... ... ақыл-ойының барша халыққа
арналуы». (42) Тарих ... бұл ... ... үшін ... ... ... зерттеудің ең басты жұмысы. Оны әдеби сөзбен
жазу деген ... ... ... Бұл Н.М. ... ... С.М. ... ... ғылымы алда тұрған міндеттерін орындау үшін
патша чиновниктерінің ықпалынан және ... ... ... жойылғаннан
кейінгі революцияшыл демократизмнен қорғады. Ол 1858 жылы ... ... ... сұрақ қоюға құығы бар, ғылым өмірдің сұрақтарына ... ... ... та бұл үшін
өмірге пайда біріншіден, өмір ғылыми сұраққа жауап беруі тиіс, екіншіден,
өмір ғылымға бұрын ... ... ... ... Өмір өзінің
сұраныстары мен ғылымды оятуы керек. Өмір ... ... ... ... ... ... Соловьев патша чиновниктерінен ғылымға
кедергі жасамауын, ал ... ... ... ... ... тіледі.
Бір жағынан С.М. Соловьев өзінің тарихи көзқарастарымен дворяндық
тарихшылармен салыстырғанда көп алға ... ... ... жағынан оның
көзқарасы теориялық методологиялық жағынан ұстамдылықты танытты.
Ресейдің тарихи ... ... ... ... бөліп
көрсетті:
1. Рюриктен Андрей Боголюбскийге дейін - ... ... ... ... құрған кезеңі.
2. Андрей Боголюбскийден бастап XVII ғасырдың басына дейін - рулық
құрылыс пен ... ... ... бұл ... мемлекеттіліктің
жеңісімен аяқталады. Бұл кезең ішкі кіші кезеңдерден тұрады:
а) Андрей Боголюбскийден Иван Калитаға дейін - ... ... ... алғашқы күресі кезеңі;
б) Иван Калитадан III Иван патшаға дейін - ... ... ... ... ... XVIIғасырдың басын дейін - мемлекеттің салтанат ... ... ... кезеңі.
3. XVII ғасырдың басынан XVIII ғасырдың ортасына дейін - ... ... ... көшу ... XVIII ғасырдың ортасынан XIX ғасырдың 60 ... ... - орыс ... жаңа ... (44)
Осылай кезеңдерге бөлу негізінен мемлекет тарихын ... ... ... ... бөлуі сырттай дворяндық тарихшылар
кезеңге бөлуіне ұқсас болып келеді. Бірақ та олар әрбір ... ... жеке ... ... ал ... болса мемлекеттің пайда болуымен
дамуын ішкі біріңғай процесс ретінде көрсетіп, оның саяси тарихын көрсетті.
Шығыс Европа ... өте ... ... ... славян
тайпалары, яғни халықтың азшылығы ішкі байланыстарды күшейте алмады,
қоғамдық қатынастардың ... ... ... әсерін тигізді. Осындай
жағдайда орталықтандыру ішеі байланыстың әлсіздігін толықтырады.(45)
Орталықтандырудың басында солтүстік-батыс Русь болды. Шындығында да ... ... ... Киев ... ... дами ... та оның ... шекаралас болуы, жабайы тайпалардың тұрақтарының
жақын орналасуы, оның ... ... ... ... ... ... ... Русьтегі мемлекеттік қатынастың тез дамуына демографиялық-
психология факторы әсер ... ... ... ... ... ... түсіммен қайтарды. Олардың еңбегі дене жағынан да, ... да ... ... Міне ... Русь осындай болған еді. Тарихшы:
«Кедей табиғат әрдайым адамды өзінің өнімін беру үшін көп ... ... ... ... ... ... қалыпта ұстайды. Ол әр
кезде санамен жұмыс істеп алдындағы тұрған мақсатына ... ... ... ... ... ... . ... табиғи жағдайда
,шаруашылықты жоғары ... ... ... оңай ... Соловьев
түйіндеп төмендегідей қорытындыға келеді: «Осындай мінезі бар халық өз
ортасында қуатты ... ... құра ... өзіне қарсы тұрғыдағы
тайпаны өз ықпалына көдіре алады»-деген. (46) ... ... ... құрылған біріккен орыс мемлекетіне айырықша тарихи мән берілді.
Соловьев табиғи-географиялық жағдайды орыс ... ... деп ... Қара ... Ақ ... ... ... Каспий теңізіне дейінгі жерлерде әр түрлі тайпалар мекен
еткенмен, ерте ме кешпе ол бір ... ... ... ... ... ... өте ... болғандығын Соловьев атап өтеді.(47)
Отарлау процесімен біртұтас мемлекет пайда ... ... ... ... ... ... тарихында - деп жазды Соловьев- қиыр-
шетсіз аймақта мемлект кеңейсе, ... ... ... ... аймағы негізіне отарлау арқылы кеңейеді».(47) Ресей ... ... өз ... ... ... ... ... алуға тура келді.
Ресей мемлекетінің басты функцияларының бірі сыртқы қауіппен ұзақ күрес
жүргізуі еді. ... ... ... ұзақ және ауыр ... ... Соғыс
отаршылдық мақсатта емес, қорғаншылық үшін ... Бұл ... ... ... ... елдің тәуелсіздігі халықтың бостандығы
үшін жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... көшпенді азиаттармен болған күреске баса назар аударды. Бұл соғыста
орыс және басқада славян ... ... ... көшпенділерден қрғаған
болатын. Соловьевтың пайымдауынша Алтын Орданың басып ... ... ... қорқа күткен жағдайда еді және кейбір славяндық мемлекеттер
татарлармен өздері күресуге тура келді. (48)
Соловьев мемлекетке қауіп төндіретін тағы бір ... зор мән ... күш оның ... ... ... еді. Ол ... ... былай жазған
болатын: «Елдің табиғаты мемлекет үшін күрестің тағы бір жағдайын көрсетті:
мемлекет ... ... де ... ... болмады, бірақта ол
даламен шектес ... ... ... ... ... және әр ... одан шығарылған адамдар мемлекттен кетіп дала кешіп еркін өмір
сүрді. ... ... ... оңтүстік далалары үлкен өзен аңғарларын
казактар қоныстанды. ... ... ... ... ... кейбіреулері мемлекетті тек сөз жүзінде мойындады. ... ... ... ... кездері де болды. Бұл істері көшпенділерден де
қауіпті болған еді. Міне ... ... ... ... жағдайымен
көшпенді азиаттар және казактармен соғысуға тура келді». (49) Соловьевтың
осындай ... ... ... ... бас көтеруіне қарсы ... ... ... Казактік шаруалар соғысында және басқа да
антифеодалдық толқуларда ұйымдасқан беделді күш болды.
Сыртқы жаумен күрес ... ішкі ... да ... ... Ел ... ... ... қажет болды. Елдің үлкен территориясы мен аз
қоныстанған халқы үшін арнайы шараларды қолдануды іздестіруге мәжбүр ... ... ... ... ... ... етуге міндетті болды. Оларды материалдық жағынан қамтамасыз ету үшін
оларға поместье берілді. Поместьелік жүйе ... көп ... ... ... және олар ... ... болды. Сондықтан поместьені жұмысшы
күшімен қамтамасыз ету үшін шаруаларды басыбайлы қылып, олар ... ... ... олардың пометьені тастап ... ... ... ... ... жер бергендіктен, оған тұрақты
жұмысшылар ... ... ... Олай ... ... ... ... жүйе басыбайлы құқықтың тууындағы маңызды шаралардың бірі
еді, алайда басқа да терең әлеуметтік экономикалық факторлар ... ... ... аша алмады. Басыбайлылық құқық ... ... ... Ол бұл ... ... ... кедергі жасады. Соловьев
оны реформа ... ... ... ... ойынша осы аталғандар
Ресей тарихындағы негізгі тарихи географиялық, ... ... ... Бұл фактор мемлекеттің құрамы мен дамуына әсер етті. Бірақ ... ... ... ... рулық қатынастар мен мемлекет бастамасы болды.
Ертеде Русьте рулық құрылыс билік құрды. Қоғамдық-тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... орнады, ал
славянофильдер айтқандай қоғамдық қауымдық қатынас емес варягтар достығы
келе бастады. Олар рулық ... емес ... ... болды. Бірақ
өздері рулық қатынастың ... ... ... қатынас ру негізінде
құрылды. Ярослав Мудрый заманынан бастап орыс жері ... ... ... болып есептелді. Кейбір жерлер тәуелсіз болғанмен ... ... ... ... Бұл ... бөлінуге жатпады,
себебі барлық жерлер ата-бабадан келе жатқан меншігі деп есептелінді. ол
рудың бөлінбейтін ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... рулық қатынаста емес мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құрылды.
Варяг мәселесінде Соловьевтың ұстанымы төмендегідей: оның ойынша
варягтардың келуі бытыраңқы славян тайпаларын ... ... ... ... ... ... бастады. Әуелгі кезде ол әлсіз болды және жай
дамыды, ... ... ... ... ... ... варягтар
славяндардың қоғамдық тұрмысын өзгертпеді ,олар оған бағына бастады.
Осылай болғандықтан варягтардың ұлты туралы ... ... ... жоғалтты. Сондықтан ертедегі Русьтің тарихында өз ... ... ... ... мәні жоқ. Жаңа ... жүйесінде маңызды роль
мемлекеттік бастамаға ... Осы ... Киев ... ... ауа бастады. Бұл жағдай Боголовский тұсында басталды. Ол ... ... ... ... ... ... ... Соловьев ойынша,
осы кезден бастап ... жаңа ... ... еді. Жаңа ... ... ... ... князьдердің жаңадан игерілген жерлерді
өзінің жеке меншігіне айналдыру және онда қала салу қажеттілігі, ... бұл бір ... ... жүзеге асыру болып табылды. Сонымен
солтүстік ... ... ... ... орнатуы экономикалық
жағдайлармен байланысты болды. Бұл тарихнамадағы алғашқы қадам еді.
Жаңа тәртіп ұлғайып, бекіді. бұл ... ... ... болып
табылды. Иван Калита кезеңінде Мәскеу Ұлы Владимир князьдігінің орталығы
болды, соңынан орыс ... ... ... ... тарихшылары
Мәскеуді орталыққа айналдырған Мәскеу князьдері деп жормалдайды. Соловьев
олардың пікіріне келіспеді. Оның ... ... ... ... ... әсер ... ... халық бөтен жақтан көптеп келе
бастаған еді, қолайлы өзен жолдары, егін шаруашылығын ... ... ... ... еді. ... өз маңына солтүстік шығыс Русьті тартты.
III Иван біріккен орыс мемлекетін құрушы деп дворян тарихшылары өз ... Ал ... III Иван ... ... ... ... ... Біріккен мемлекттің құрылуын рулық қатынастармен ... ... ... Мемлекет аумағын үлкейтіп, орталықтандыру арқылы
«самодержавиеге» қарай бет ... ... ... оған ... ... ... ... отырды. Олар өз иеліктерін ... ... ... тырысты. Самодержавиенің түпкілікті жеңіп, салтанат құруы IV ... ... ... ... Бұл ... ... тарихшылары Иван Грозныйдың
«опричнинасын» елдің өміріне кері әср еткенін ... ... IV ... ... ... оның үкімет басқаруына оң баға берді:
«Иванның мінезі іс-тәсілі ... ... ... ... ... тарихи процестің негізінде мемлекеттің пайда болуымен дамуы,
Соловьев түсінігінің негізгі жемісі. Бұл ... ... ... бар: княздік және патшалық құруды суреттеу, уақиғаларды ... ... ... ... ... ... ... бұл процестерді түсіндіруі қазіргі заманда маңызын жойған жоқ.
Соловьевтың тарихи ойы шектеулі болды. Оның ... ... ... және ... ... етуі бар: әр таптың саяси дамуын,
әлеуметтік топтардың арасындағы топ ... ... IV Иван ... рулық қатынастар мен мемлекет қатынасының арасындағы күрес Ресей
алдынан «Батыс Европа халықтары менжақындасу» тарихи ... ... ... XVII ... мен XVIII ғасырдың бірінші жартысы бұл сұрақтарды
орындайтын мезгіл болды. Бұл сұрақтардың негізі 1 Петр өзгерістері. ... ... ... ... ... XVII ғасыр- XVIII ғасырдың
бірінші жартысынбір кезеңге топтады. С.М Соловьев өз еңбегінде былай ... ... ... жартысында орыс халқы жаңа жолға шықты, ол көп
жылдан бері шығысқа қарай келе ... еді, енді жалт ... ... ... басты».Бұған басты себеп экономикалық тұрмыстың нашарлығы болды: «кедей
халық өзінің кедейлігін түсінді, олар бай ... ... ... ... ... ... алуға тырысты». Алдымен батыс Европа халықтарының
ғылым, ... ... ... ... ... Соловьев: «1 Петр
жұмыстағы көсем болды» деген. Петр реформалары ... ... ... ... сұрақтарының бірі болып табылады. ... ... ... ... ... өзгеріс екендігін көрді. Ол мұны XVIII
ғасырдың француз революциясына қарсы қояды. Петр реформасынан кейін Ресей
тарихи дамудың жаңа ... ... яғни ... сананың билеуі, білім,
ғылым, мәдениет дамыған кезең. Бұл Ресейдің Батыс Европаға әсер ... ... ... ... ... ... болды. 1Петрдің
енгізген өзгерістерін, оның ішкі және ... ... ... ... ... төрт ... шығармасында жазған болатын. 1Петрден кейін
тарихи дамудың негізгі ... оның ... ... ... Ресей осы уақытқа дейін орындау үстінде- деп жазды Соловьев-және
XIX ғасырдың 60жылдарына ... ... да, егер ... ... душар болады». 1Петр кезеңінен кейінгідәуір, яғни XVIII ғасырдың
70жылдарының ортасына ... ... ... ... ... ... ... орасан мол жаңа материалдар жүйеленді. Ғалым оны ... ... ... халыққа жариалады. Словьев тарихи дамудың анализін
жасаған кезінде ... ... ... ... зерттеуге уақыты көп
болмады. Тарихшылардың айтуынша бұл ... ... ... зерттемеген тың
мәселелерге тап болды; патша цензурасы шындықты айтқызбады, оны обьективті
бағалауға жол берілмеді. Соловьев жыл ... бір том ... ... ... ... тарихи даму кезеңіне нақты тарихи қарама-қайшылықтарды таба
алмаған еді. Мұны шешу үшін күрес дамудың заңды процесіне ... ... пен ... ... көп ... күресі 1Петр дәуірінде
мемлекеттік бастаманың жеңісімен аяқталды. Бұл дәуір Ресейдің жаңа ... ... ... жол ... ... ... С.М. Соловьев -тарихшы, ғалым, ол туралы
оның орыс тарихи ғылымына сіңірген еңбегі туралы көп жазылған. ... ... ... орыс ... В.О. Ключевскийдің ойын келтірсем: «Көп
жағдайлардың себебінен Соловьевтың ... 29 томы ... ... ... Оның ... тарихи фактілері мен ұсыныстары өзі жазған күйде
көп ... ... ... ... оның кітаптарынан көп жылдар бойына
білім нәрімен сусындайтын болады» деген болатын.
С.М. Соловьевтың және оның ғылыми ... орыс ... ... жазушылардың, публицистердің қатынасы ол қайтқаннан кейін ... ... ... ... ... ... көзі тірі ... да
оның шығармаларына деген көзқарас пен қоғамдық пікір біріңғай болған жоқ
еді. Ресейде ... ... ... ... ... күресі,
революционерлер мен реакционерлердің бір-біріне қарама-қарсы тұруы, ... мен ... ... және ... ... ... әсер етті. С.М. Соловьевтың өзі қоғамдық ... ... Ол ... ... мейірлі қарады, «Современник»,
«Отандық қолжазбалар», «орыс жарғысы», газет журналдарымен 40-60 жылдардың
басында ынтымақтасып, ашық ... ... ... ... ... ... 50-60жылдары ашуға қатысып, хъалыққа ... ... ... Ең ... оның ғылыми публицистикалық мақалалары батыс
европа мен ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын ресми сынау, славянофильдердің ... ... ... ... ... табылады. Н.Г Чернышевский, Н.А. Некрасов,
Н.А Добролюбов, Н.Н Панаев Соловьевті «жаңа ... ... ... өкілі,
ол алғаш рет мемлекттің дамуы туралы түсіндірген ғалым деген ... ... ... ... үшін ... ... көптеген
ғалымдар сыни тұрғыда мақалалар шығарып отырды.Мысалы, тарихшы өз еңбегінде
халықтың алатын рөлін төмендетіп, тек қана ... ... ... ... ... А.С. Хомяков өз ойын былай білдірді: «Соловьев өз еңбектерінде
Ресей тарихы ... орыс ... ... ол тек ... ... ... К.С. Аксаков Соловьевтың 1,6,7,8-ші
томдарын, оның атақты «Шлецер және ... ... ... ... ... ... халқы мемлекеттік халық емес» атты мақаласында
Соловьевтың орыс халқына назар бөлмегендігін сыни тұрғыда жазды.
70 ... ... А.Н ... ... Соловьевтың еңбегіне көңілі
толмайтындығын білдірді.Ол өз күнделігіне былай деп жазды: «Соловьевтың
оқып жатырмын, бұл ... ... ... болды, қаталдық, тонау,
заңсыздық, надандық халық арасында көп болды. ... оны ... ... оқи ... ... ... толы болды деп ... ... ... ... мемлекеттің құрылуына әкелді ... ... ... ... ... тарихы» еңбегінде көптеген
қателіктер жібергендігін айтты.
А.П Щаповтың және халықшылар идеясының ықпалында болған ... ... 1880 жылы ... ... ... баспасөз бетінде
былай деп білдірген: «Соловьев әр ... ... ... тұрмыс
жағдайын ойлап, оны шешу үшін ... ... ... ... ашық ... ... халық өмірінің консервативтік
бағытын ұстанушы, Петрлік реформаның ... деп баға ... ... 1879 жылы ... ... өтті. Оны Новодевичьи
шіркеуіндегі зиратқа жерледі. Жерлеу ... көп ... ... ... ... қатты мінезді адам болды, ол барлық өмірін Ресей жеріне
қызмет жасау үшін арнады. Біз өзімізде ғалымдар жоқ деп ... ... ғана оны біз суық жер ... ... ... Оның орны XIX ғасырдың
ұлы ғалымдарының қатарында»-деп К.Н. Бестужев-Рюмин қайғырып ойын білдірді.
(30)
Жоғарыда айтылғандай, ... ... мен ... Мәскеу
университетімен тығыз байланысты болды. Бұл байланыстың ізі ... ... ... ... ... кітаптары ол дүниеден өткен соң
университет кітапханасының сөрелерінен орын алды.
Мәскеу ... ... ... ... мен ... және салтанатты мәжіліс болды. Мәжілісті Соловьевтың жақтаушысы,
оқушысы болған -В.И. Гирье ... ... Ол ... ... тарих пен
орыс тарихын сабақтастырғандығын атап айтты. Бұл мәжілісте В.О. ... «С.М. ... атты ... ... оқып ... ... ... туралы барлық адам оқи ... П.В. ... ... Оның ... деп ... ... кітабы шықты.
А.Е. Пресняков Соловьевті «орыстың жаңа ... ... ... алғашқы теоретигі деген.
С.М. Соловьевтың ғылыми шығармашылығының ... оның ... ... Ресей тарихы» атты еңбегі болып табылады. М.Горький 1911 жылы ... өз ... ... «Сіз оның 28 ... алып, жақсылап оқысаңыз,
біріншіден, теорияға фундамент ... ... ... орыс ... болады»
«Ежелгі дәуірден бергі Ресей тарихы» және Соловьевтың өзге де ... ... ... ... ... қазына. Бұл еңбектер орыс қоғамдық ой-
санасының өшпес ескерткіші ... ... С.М. ... ... ... ... тарихы» атты еңбегі осы кезге дейін оқытылуда.
С.М. Соловьевтың ... ... орыс ... ... өшпес
туындыларының бірі болып қала береді.
Атақты тарихшы, ғалым С.М. ... ... ... үшін ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Атлантида ол қандай болған?6 бет
Афина мемлекеті22 бет
Бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу шаралары5 бет
Ежелгі Грекия мемлекетіндегі негізгі заңдар13 бет
Ежелгі Греция мемлекетіндегі негізгі заңдар8 бет
Желідегі қателерді табу және дұрыстау алгоритмі28 бет
Корей халқының салт-дәстүрлері8 бет
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь