Дене тәрбиесі жөніндегі ұлттық спорт түрлері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І БӨЛІМ. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖӨНІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ СПОРТ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1. Дене тәрбиесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. Ұлттық спорт түрлерінің жеткіншек ұрпақты тәрбиелеудегі маңызы ... ... 6
ІІ БӨЛІМ. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.1. Дене тәрбиесі жүйесінің негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2. Дене тәрбиесінің принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
Қазақтың ұлттық спорт түрлері, дене тәрбиесі және ойындары, ұлттық ат спортынан, кейбір үстел және қимыл-қозғалыс ойындарынан және ұлттық күрес түрлерінен тұрады.
Ат спортының түрлері:
• аламан бәйге - алыс және өте алыс қашықтарға атшабыс,
• байте - ойлы қырлы жерлермен атшабыс,
• ат жегу - тез арада атты дайындау,
• ат омырауластыру - атты итерістіріп шеңберден шығару,
• аударыспақ - ат үстінде алысу,
• жорға жарыс - жорғалар сыны,
• құнан бәйге, дөнен бәйге, тай жарыс - жылқы түліктерінің жарысы,
• қыз қуу,
• көкпар - командалық ойын,
• жамбы ату - шауып келе жатып нысана көздеу,
• күміс ілу - жерден күміс тиынды ат үстінен іліп әкету,
• сайыс - ат үстінде қарумен жекпе-жек өткізу;
Ақыл-ой ойындары :
• шатрантаж (шахматтың бір түрі),
• шатраш (дойбының бір түрі),
• тоғыз құмалақ - домалақ тас ойыны,
• саяттаушы құстарды аңға салу;
Күрес түрлері -
• қазақ күресі,
• қатын күрес;
Жеңіл атлетика -
• жаяу жарыс,
• жігіт жарыс,
• қатын жарыс;
Күш өнері -
• балуан тас,
• түйе көтеру,
• өгіз жығу,
• асық ойындары және т.б.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. “Дене тәрбиесінің негіздері” автор: Еркін Уақбаев.
2. “Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі” Т.Ш. Қуаныш.
3. “Дидактикалық байқау құралы”. С. Тойжанов, А. Құлназаров.
4. Е.Уаңбаев "Дене тәрбиесінің негіздері" 1996ж. 70-72 бет
5. Т.Ш.Қуанышов "Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі" Алматы 2002ж. 99-101 бет.
6. С Қалиев "Қазақ тәлім-тәрбиесі" Алматы 2004ж.
7. П. Сабыров "Оқыту еориясының негіздері" Алматы 1993ж.
8. Құрманбаева С.К. «Ұлттық ойындардың бүгіні мен келешегі», «Алматы» 2004 жыл, 209 б.
9. Несіпбаев Б.К. «Ұлт мәдениеті мен өнері», «Білім» 2003 жыл, 198 б.
10. Наурызбаев Ж. «Ұлттық мектептің ұлы мұраты», «Алматы» 1995 жыл,98б.
        
        ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖӨНІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ СПОРТ ТҮРЛЕРІ
ЖОСПАР
КІРІСПЕ .................................................................................................................3
І БӨЛІМ. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖӨНІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ СПОРТ ТҮРЛЕРІ.................................................................................................................4
1.1. Дене тәрбиесіндегі қазақтың ... ... ... ... ... ... жеткіншек ұрпақты тәрбиелеудегі маңызы........6
ІІ БӨЛІМ. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖҮЙЕСІ............................................17
2.1. Дене тәрбиесі жүйесінің негіздері................................................17
2.2. Дене тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі және ойындары, ұлттық ат спортынан, кейбір үстел және қимыл-қозғалыс ойындарынан және ұлттық күрес түрлерінен тұрады.Ат спортының ... ... ... - алыс және өте алыс ... ... ... - ойлы ... жерлермен атшабыс,
* ат жегу - тез арада атты дайындау,
* ат омырауластыру - атты итерістіріп шеңберден шығару,
* аударыспақ - ат ... ... ... ... - ... ... құнан бәйге, дөнен бәйге, тай жарыс - жылқы түліктерінің жарысы,
* қыз қуу,
* көкпар - командалық ойын,
* ... ату - ... келе ... нысана көздеу,
* күміс ілу - жерден күміс тиынды ат үстінен іліп ... ... - ат ... ... ... ... ойындары :
* шатрантаж (шахматтың бір түрі),
* шатраш (дойбының бір түрі),
* ... ... - ... тас ... саяттаушы құстарды аңға салу;
Күрес түрлері -
* қазақ күресі,
* ... ... ... -
* жаяу ... ... жарыс,
* қатын жарыс;
Күш өнері -
* балуан тас,
* түйе көтеру,
* өгіз жығу,
* асық ойындары және т.б.
І БӨЛІМ. ДЕНЕ ... ... ... ... ... Дене ... қазақтың ұлттық ойындарының орны
Қазақтың белгілі ғалым ағартушылары Абай Құнанбаев, Шоқан Уалиханов, ... ... ... ойындарын балаларға білім берудегі тәрбиелік мәнін жоғары бағалап, өткен ұрпақтын дәстүрі мен салтын ... ... ойы мен ... танып түсінуде жастардың эстетикалық адамгершілік ой талабының өсуінде оның атқаратын қызметін жоғары бағалады. ... ... дене ... ... жеке тұлғаның жалпы мәдениетінің құрамдас бір бөлігі ретінде мектептегі кезеңнен қалыптаса бастайды. Сондықтан оны пайдалану тек қозғалғалмалы біліктілік, дағдыларды дамытып қана ... ... ... ... оқушыларынан қазақтың ұлттық спорт түрлеріне деген көзқарасын қалыптастырып, дене ... мен ... өз ... ... тәрбиелеп, оқу-ойын материалдарын бір жүйе ретінде олардың руханилығын, адамгершілігін, дене ... ... ... ... ... ... ... Республикасының оқушыларының көпшілігінде ұлттық спортпен, ұлттық ойындармен, дене жаттығуларымен ... ... ... ... ... осы ... өз бетінше жүргізілетін сабақтардың ғылыми негізделген әдістемесінің жоқтығын, сонымен қатар көптеген жалпыға міндетті білім беру мекемелерінде, ... ... ауыл ... оқудың материалдық базасының нашарлығынан, оқушылардың оқитын орындары да қашықта болғандықтан, мектептен тыс сабақтар ... ... Осы ... ... ... бәрі ... ... әлі де болса жан-жақты толық зерттеуді қажет ететіндігін көрсетеді. Ұлттық ойындарды мазмұны мен ... ... және ... жас ... ескере отырып, төменгі, орта және жоғарғы сынып оқушылары ойнайтын ... деп ... ... ... ойындарды өтілетін сабақ не жаттығудың алдында тұрған педагогикалық міндеттеріне байланысты таңдап алу қажет. Дене тәрбиесі сабағында және жаттықтыру кезінде қозғалыс ... оның ... ... ойындарын қолдану арнайы үйрену міндеттерін шешуге көмектеседі.
Ұлттық және эстафеталық қозғалыс ойындарын ұйымдастыра отырып оқушылардың қызығушылығын арттыру, ... ... және ... ... ... ... ойындарды спорттық ойын сабақтарында, жеңіл атлетика, гимнастика сабақтарында, жалпы дене қуаты дайындығы және жаттықтыру сабақтарында ... ... ... ... ... дене тәрбиесі сабағын жоғары әдістемелік деңгейде сапалы өткізудегі пайдасы мол. Жалпы ойындарды ... ... ... ... жеңуге, еңбексүйгіш субъект ретінде тәрбиелеуге ықпал етеді.
Ұлттық ойындар жаттығулар көмегімен оқушыларды жаттығуға ... ... ... түсіреді. Көңіл күйді көтеру, көңілдену, тактикалық ойлауды дамыту, сыртқы қоршаған ортаны тез ... ... ... ... ... қасиеттерін қамтамасыз етеді.
Ойын жаттығуларын ойша қайталау арқылы барлық ықылас зейінді аударуға негізделеді. Ұлы педагог ... , -- ... ... ... ... ... ұлттық салт-сананы сіңіру арқылы баии түседі. Оқу үрдісінде ұлттық ойын элементтерін пайдалану сабақтың тақырыбы мен ... сай ... ... ғана оның танымдық, тәрбиелік маңызы арта түседі. Соның нәтижесінде өзі көрген жағдайларды отбасылық тұрмыс пен қызмет ... ... ... ... ... ... , , , , , Ақ серек,көк серек>>, , , , , , ,, т.б. балалардың еңбекке деген қарым-қатынасы мен ... ... Ойын ... - ... ... ... қызықтыра отырып ойдан-ойға жетелейтін, тынысы кең, алысқа меңзейтін, қиял мен қанат бітіретін ғажайып нәрсе. Оқушыларды әсіресе, , , секілді ... ... ... өте ... ... көз ... қиын ... Бұл ойындарды жаңа материалды бекіту немесе қайталау кезінде қолдану керек деген пікір бар. Оқушы ойынның үстінде не соңында ... ... ... ... ... баға алуы ... ... әр оқушының еңбегін бағалап, ынталандырып отыруы тиіс. Ойынның тәрбиелік ... ... ол ... ... ... ... ... асыл қазыналарына деген көзқарасын құрметтеуге сөз әсемдігін сезінуге үйретеді. Батылдыққа, өжеттікке тәрбиелейді. Ендеше еңбекке баулу сабағын ұлттық ... ... ... ... пән ... тез, ... меңгеруге ықпал етеді. Оқушының сөздік қорын байыта түседі.
1.2. Ұлттық спорт түрлерінің жеткіншек ұрпақты тәрбиелеудегі маңызы
Ұлттық спорт түрлерi мен ... ... ... ... ... ... ажырамас бөлiгi болып табылады. Қазiргi дене шынықтыру практикасында ғасырлар бойы сомдалған және сыннан өткен халық ... мен ... ... ... ... ... жеткiншек ұрпақты тәрбиелеудiң бай тәжiрибесiн пайдалану қажет. Ойын баланың барлық қабілетінің дамуына, айналасындағы ... ... ... ... ... ... ... тек балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп қарамай, олардың мінез-құлқының қалыптасу құралы деп ерекше бағалаған. Ойын ... ... ... ... ... анатомиялық-физиологиялық, педагогикалық маңызы зор қызметтер атқарады. Ойын баланың даму құралы, таным ... ... ... ... ... ие бола отырып, адамның жеке тұлға реттінде ... ... ... Ойынды әрбір адам ойнап өседі, ойынды көп ... ... ... кең, жаны ... ... нәзік, нағыз сезімтал тұлға болмақ. Ал кей балалар ойында шынайы өмірді бейнелесе, кей балалар ішкі сезімін ... ... ... және ... ... ... әсер ететін қызықты ойынның түрлері өте көп. Халық арасында деп тегін айтылмаған. Демек, кезінде ұлттық ойындарды көп ... ... ... таза ... жүру - жас организмнің дұрыс та ... ... көзі ... және де ... ойын ... кезде көпшіл, Отанның болашақ азаматы болуға, халқына адал қызмет етуге бағытталған. Сондықтан білім берудің жаңа технологиясын пайдаланып, дене тәрбиесі ... жаңа ... ... оқушылардың жас ерекшеліктеріне, денсаулықтарына байланысты, ұлттық ойындарды спорттық ойын түрлеріне, сабақтың мазмұнына қарай іріктеп алып пайдалануға кез ... дене ... ... ... ... ... ... үшін бүгінгі жастарға үлгілі, өнегелі тәрбие беру -- ... ... ... ... ... ... ... мен адамның айналадағы дүниемен жеке тұлғалық қатынасын (этикалық, эстетикалық, адамгершілік тұрғысынан) тәрбиелеу мақсатын халқымыздың мәдени рухани мұрасының, салт-дәстүрінің озық үлгілерін оның ... ... ... ... ... ... Осымен байланысты бағдарлама халқымызға тән әдептілік, қонақжайлық, мейірімділік, т.б. сияқты қасиеттер, ... ... ... ... ... тән ... Жас ... өз халқының мәдениетімен, асыл мұраларымен ұлттық әдебиеттер арқылы ... ... ... ... тәрбие құралы деп таныған. Ойынды сабақта қолдану оқушылардың ой-өрісін жетілдірумен ... өз ... асыл ... ... сіңіріп, кейінгі ұрпаққа жеткізе білуқұралы.Бірақ оны жүргізуге арналған нақты әдістемелік құралдар жоқтың қасы. ... ... орыс ... ... ... қолданылды. Соның нәтижесінде қазіргі таңда тақырыптың өзектілігі ... ... ... ... ... ... жас ... тәрбиелеу туралы арман-мақсаттарын, орныққан пікірлерін, ұсыныстарын қамтып көрсететін педагогикалық идеялар мен салт-дәстүрлері өткен мен қазіргінің арасындағы ... ... Ол ... даму ... ... мәні бар ақпаратта (білім, білік) т.б. жиналып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырады. Ең алдымен, халық педагогикасы ... ... ... пен өмір сүру ... ... ... ... келешектегі қызметіне дайындайды. Біздің халықтық педлагогикада еңбек тәрбиесі өте ... ... ... ... келе жатқан еңбек тәрбиесінің әдіс-тәсілдер құралы, сөз жоқ, еңбек болып табылады. Еңбек адамның қалыптасуы мен тәрбиеленуінде бір ... ... ... ... ... ... және халықтың даму барысында шешуші роль атқарады. Еңбек ету кезінде адамның дене, ақыл-ой, эстетикалық дамуы мен еңбек ... ... ... ... ең бір көне ... ... ... ойын жатады. Ойын арқылы бала қоршаған ортаны өз бетінше зерделейді.Сөйтіп, өзінің өмірден байқағандарын іске асырып, қоршаған адамдардың ... ... ... ... өзі ... ... отбасылық тұрмыс пен қызмет түрлерін жаңғыртады. Мәселен, ... ... ... , , , , , т.б. ... ... деген қарым-қатынасы мен қабілеттерін арттырады. Ойын дегеніміз - адамның ақыл-ойын дамытатын, қызықтыра отырып ... ... ... кең, ... ... қиял мен ... ... ғажайып нәрсе. Ұлы педагог В.И.Сухомлинский: , -- дейді. Демек, ... ... ... ... ... ... ... баии түседі. Оқу үрдісінде ұлттық ойын элементтерін пайдалану сабақтың тақырыбы мен мазмұнына сай алынады. Сонда ғана оның танымдық, тәрбиелік ... арта ... ... ... , , ... ... ойындарға қатыстыру өте тиімді екеніне көз жеткізу қиын емес. Бұл ойындарды жаңа материалды бекіту немесе қайталау кезінде ... ... ... ... бар. ... ... ... не соңында өзінің қатысу белсенділігіне қарай түрлі баға алуы мүмкін. Мұғалім әр оқушының ... ... ... ... ... ... ... маңызы мынада: ол баланы зеректікке, білгірлікке баулиды.Бабаларымыздың асыл қазыналарына деген көзқарасын құрметтеуге сөз ... ... ... Батылдыққа, өжеттікке тәрбиелейді. Ендеше еңбекке баулу сабағын ұлттық ойындар арқылы сабақтасытырып түсіндіру пән тақырыптарын тез, жылдам ... ... ... Оқушының сөздік қорын байыта түседі.
Халқымыздың ұлы перзенттерінің бірі, аса көрнекті жазушы М.Әуезов: , -- деп ... ... ... керек. Одан кейінгі кезеңде қазақ халқының бай этнографиялық материалдарын жинақтаған және оның ... ұлт ... ... ... ... ... айтқандар К.А.Покровский, А.И.Ивановский, Н.И.Гродеков, Е.А.Алекторов, Ә.Диваев, А.Левшин, Н.Пантусов, Ф.Лазаревский, П.П.Пашин, Г.С.Запряжский, ... ... ... П.Ходыров, Е.Букин, О.Әлжанов, т.б. болды делінген. Е.Сағындықов өз еңбегінде: , -- дей келіп, ұлт ойындарын негізінен үш салаға ... ... ... атты ... ... ... рет қазақтың ұлттық ойындарын үш топқа бөліп қарастырады. Қазақ балаларының ұлттық ойынына ... бірі - орыс ... ... Мәселен, оның (Орынбор, 1891) атты еңбегіңн атауға болады. М.Жұмабаев ... ... ... ... алар ... ... ... қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі элементі деп тұжырымдайды. Кезінде ұлттық ойындарды ... ... ... М.Тәнекеев, Б.Төтенаев, М.Балғымбаев, Ә.Бүркітбаев, т.б. есімдерін атауға болады. Кеңес ... ... ... ... маңызы мен қажеттілігін көрегендікпен қарастырған ғалым Б.Төтенаев (Алматы, 1994) атты еңбегінде қазақ ойындарын бірнеше ... ... ойын ... ... ... үшін ... ... зерделеп, ойын білдірген. Сабақта және тәрбиеде, яғни балабақшалар мен бастауыш мектептерде ұлттық ... ... ... алдымен еңбекке баулу және дене шынықтыру пәндерінде оқушылардың өз бетімен жұмыс ... ... ... ... ... тұрғыдан негізделсе, онда оқушылардың білімге деген құштарлығын арттыруға және ... асыл ... ... ... ... сананы қалыптастыруға болады.
Қай халықтың болмасын, оның ұлттық ойындарының белгілі бір мақсаты мен споттық, дене тәрбиеге байланысты ... ... ... ... ... ... арасында қалыптасқан ойындар туралы сипаттамалық жинақтар, деректер және ... ... ... мен ... ... ...
Ұлттық дәстүрлі халық ойындарының ел арасындағы беделі, тарихи қоғамдағы алатын орны және болашақ ұрпақты ... ... оның шығу ... ... ғылыми тұрғыдан бізге дейінгі ғалымдар да көп ізденді. Осы мәселеге байланысты зертелеген ғылыми еңбектерді біз хронологиялық шектігіне қарай бірнеше топқа ... ... ... ... ... саясаты кезеңіндегі алғашқы орыс әскери шенеуніктері мен миссионерлерінің ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия және Қазақстан халықтарының ұлттық ойындары туралы жазылған ғылыми еңбектер;
* Мектеп жасына ... ... дене ... ... әдістерін педагогикалық сипаттағы бағыт-бағдарлама тұрғысынан зерттелген жинақтар.
* Тәуелсіз егеменді елдер кезеңіндегі (1992 жылдан бүгінге дейін) аталған тақырыпқа қатысты ізденістер.
Алғашқы ... ... ... ... Ә.Диваевтың еңбегін талдаудан бастайық. Ол өзінің атты еңбегінде тарихта алғаш рет қазақтың ұлттық ойындарын үш топқа бөліп қарастырады.Ә.Диваев ... ... ойын ... ... ... ... өмірге келген ойындарды, екінші топтамадағы дәстүрлі ойындарға қозғалыс ойындарын, үшінші топқа - спорттық ойын ... ... ... этнографтың дәлелдеуінше, халық ойындары балалардың іс-әрекетін, қимыл-қозғалысын дамытумен қатар денсаулығын шыңдауда тездетуші үрдіс әрекетін атқарады. Ә.Диваев: деген мақаласында: , -- дей ... ... мен ... ... алға ... және аталған мақалада саусақ пен қимыл-қозғалыс жасау әрекеті негізінде баланы тәрбиелеп, шынықтырудың үлкен даналық философиялық ... ... сөз ... ... ... ойынына тоқталғандардың бірі - орыс ғалымы А.Алекторов. Мәселен, оның (Орынбор, 1891) атты ... ... ... бұл ... ... қазақ халқының өмір сүру салтындағы баланың дүниеге келген сәтінен бастап өсу динамикасына дейін ұлттық ойын мен ... ... ... орны және ... денсаулығы мен дене мүшесінің қалыптасып дамуындағы жеке халық ойындарының қажетті жақтарын ашып көрсетеді. Қазақтың белгілі ғалым ағартушылары А.Құнанбаев, ... ... ... ойындарының балаларға білім берудегі тәрбиелік мәнін жоғары бағалап, өткен ұрпақтың ... мен ... ... адамдардың ойы мен іс-әрекетін танып түсінуде жастардың эстетикалық, адамгершілік ой талабының өсуіне оның атқаратын қызметін жоғары бағаласа, ... ... ... ... бастау алар қайнар көзі, ойлау қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі элементі деп тұжырымдайды. Ұлттық ойындар ... ... ... ... ... ... дәстүрлі ойындарда халықтың өмір сүру әдісі, тұрмыс-тіршілік еңбегі, ұлттық дәстүрлері, батырлық-батылдық туралы ... ... ... ... ... т.б. ... мән берілуі - халық данышпандығының белгісі. ... ... ... өмір ... ... М.Гуннер қазақтың ұлттық ойындарын былайша жіктейді:
1. Жалпы ойындар;
2. Қарсыласу мен күресу сипатындағы ойындар;
3. Ашық ... ... Қыс ... ... Демалыс ойындары;
6. Ат үстіндегі ойындар;
7. Аттракциондық-көрініс ойындар.
Қазақтың ұлттық қозғалыс ойындарын спорттық ойындардан ажыратып, алғаш рет бөліп қараған ғалым ... ... ... ... жіктеу жасай отырып, ұлттық ойындарды оқу үрдісінде пайдалануға ұсыныс жасайды. Бұл ... айта ... бір ... ... КСР ... Комиссарлар Кеңесінің 1943 жылғы шешіміне сәйкес 1949 жылы жарық көрген атты еңбегі М.Гуннердің толықтырып, өңделген кітабы. ХХ ... ... ... халықтар: қазақ, өзбек, қырғыз, түркімен, қалмақ, т.б. отар елдері туралы этнографиялық деректер жинақтап, олардың ұлттық ... ... - ... ... оның ... ... ... болар ойынын жинап зерттеуді Түркістан генерал-губернаторы арнайы шенеуніктер мен миссионер ғалымдарға жүктеген. Орыс ... ... атты ... ... және ... ... ... өзбек халқының ұлттық ойындарының бірнеше түрлерін ажыратып, топқа бөліп, нақты зерттеген.Ізденіс ... ... ... балаларының күнделікті ойнайтын ертеден келе жатқан дәстүрлі ойыны Ташкенттегі сарт ... ... емес ... айтады. Ал М.Гавриловтың авторлығымен жазылған атты мақаласына өзбек халқының ойын түрлерінің айрықша маңыздысы жыл ... ... ... ... қаз, т.б.) ... ережесі, ойын түрлері, тәртібі зерттеледі. Кеңес дәуірі жылдарында ... ... ... ... ойындары күн тәртібіндегі өзекті мәселе болғанына қарамастан, сол тоталитаризм кезінде дәстүрлі ұлттық ойындарды зерттеген ... ... ... ... М.Балғымбаев, Ә.Бүркітбаев, т.б. есімдерін атауға болады. Әсіресе М.Тәнекеевтің қазақтың ұлттық және дәстүрлі ойындарын ... ... өзі жеке ... Оның негізгі еңбектері Қазақстандағы спорт пен дене тәрбиесі саласына арналған. Ең бастысы, ол дене тәрбиесінің халықтық педагогикасы сияқты көкейтесті ... ... ... ... ... шыққан алғашқы туынды (Алматы, 1957). Бұл зерттеуінде ізденуші қазақтың ойынының ереже тәтіптерін таразылап, халық ойынының қажетті ... ... ... ... ... да ... қозғалмалы, спорттық ойын түрлеріне тоқталып, анықтама беріп жіктеп, ... ... ... ... ... ғылыми сараланған пікірлер айтады. Ғалым негізінен Қазақстандағы Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде дене тәрбиесі мәдениетінің дамуын талдай ... ... ... рет, дене мәдениеті мен спорттың екі даму бағытын қара халқтық және ақсүйектік деп ... оны ... ... ... яғни ... тұрғыдан қарастырады. Сонымен бірге ғалым зерттеуіне әскери қолданбалы маңызы бар кейбір спорт және ойын түрлерінің өрлеуіне отаршыл Ресей ... ... ... көзқарасын көрсетеді. М.Тәнекеевтің аталған еңбегінде таптық-формациялық идеологиялық көзқарас тұрғысынан сол ... сай ... ... ... күні өз ... ... ... тұрғыдан аса жоғары еңбек болып табылады. М.Тәнекеевтің басшылығымен бұдан басқа да бірнеше ғылыми монографиялық ... ... ... ... ... ойындардың маңызы мен қажеттілдігін көрегендікпен қарастырған ғалым Б.Төтенаев (Алматы, 1994) атты еңбегінде дәстүрлі ... ... ... ... ... ойын ... ... жастар үшін тәрбиелік мәнін дәлелдеп, ойын зерделеген.
Аталған автор қаламынан халықтың ... мен ... ... ... ... және ... ертеңгі болашаққа керекті қасиеттілігін зерттеген басқа да қомақты ізденістер дүниеге келеді. Е.Сағындықовтың авторлығымен ... ... ... ... 1993) деп ... ... еңбекте қазақ мектептерінде І-ҮІ сыныптарда қазақ халық ойындарын жекелеген классификацияларға топтап, оны ... және ... тыс ... ... ... ... ... қазақ халық ойындарына педагогикалық талдау жасалып, оқу үрдісінде пайдалану қажеттілігі негізделеді. Ә.Бүркітбаевтың авторлығымен 1985 жылы жазылған жинағында ұлт спорты ... мен ... ... ... ... ... ... алатын орны, тәрбиелік маңызы және ат спорты мен ... ... ... ... ... (Алматы, 1985) атты еңбегіндегі ат спортына қатысты бәйгені бастап жорға жарыс, аударыспақ, жамбы ату, ... ... т.б. ... түрлеріне салыстырмалы талдау жасалады. Бала өміріндегі ұлттық және спорттық қимыл-қозғалыстың және ойынның алатын орны, формасы және мазмұны үлкен ... ... ... ... түрімен және мазмұнымен салыстырылса, қаладағы қажеттіліктің бір тұсы адамды дағдыға ... ... ... ... А.Усова өз еңбегінде ойынның мәнін баланың дербес іс-әрекеті, айналасындағы өзгерістерді танып-білуге, белсенді ... ... жол ашуы ... ... Автордың айтуынша шынайы өмірде баланың аты - бала. Өз бетінше әлі ештеңе тындырып жарытпайтын жан. ... өмір ... ... кете ... Ол ойын ... ол ... ... адам тәрізді өз күшін сынап көреді>>. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту барысндағы спорттық жаттығулар И.Давыдов, Л.Былеева, В.Яковлев, Н.Поддьякова, ... ... және тағы ... ерекше назар аударған. И.Давыдов ойын мен ойыншық және дидактикалық құралдарға ғана ... ... ... ... ... ... ... жекелеген нақты түсініктер, жинақтау кезеңі деп түсіну ... деп ... Бұл ... дене ... мен ... ақыл-ой дамуына, жалпы түсінік пен ұғымның қалыптасуында, маңызды ойлау операциялары: талдау, салыстыру, қорыту, қабілетіне қажетті организм деп ... ... ... және дидактикалық құралдарға ғана сүйеніп мектептке дейінгі барлық кездерге заттар жөнінде жекелеген нақты түсініктер жинақтау кезеңі деп түсіну қателік деп ... Бұл ... дене ... мен ... дамуына, жалпы түсінік пен ұғымның қалыптасуына, маңызды ойлау операциялары: талдау, салыстыру, қорыту қабілеттеріне қажетті организм деп тұжырымдайды. Д.Хухлаеваның пікірінше, дене ... ... ... ... ... ... тұрақты іс-әрекетке бейімділігінің қалыптасуы айқын сезіледі, сондықтан дене шынықтыру күнделікті қажеттілік болуымен қатар денсаулықтың, шыдамдылық пен тез қимыл-әрекеттің ... ... ... ... ... жазылған еңбекте жыл мезгіліне сәйкес қыс айларында ойналатын ойындар, топ болып ойнайтын, жеке бір балаға арналған далада өткізілетін қимыл-қозғалыс ойындарының ... ... ... Ойын ... мен шарттарын бала жасына қарай бөліп классификация жасап, бірнеше халық ойындарын ұсынған. Олардың ішінде (2-3 ... (4 ... ... (5-6 ... ... қозғалмалы ойындарын зерттеп, қолданысқа түсірген. А.Быкованың басшылығымен баспадан шыққан ... ... әр ... жас ... ... ... қарым-қатынас ойындарын ұйымдастыру және оны өткізу әдістері, т.б. мәселелер қарастырылған. Мысалы, ... ... ... ... ... бастап балаларды өзін-өзі тежеуге үйрету, сонымен қатар барлық баланың қабылдау қабілеті бірдей емес екендігі, яғни белсенділер мен ... ... ... ... ... сақтау қасиеті, оларды әр түрлі ойынға тарту арқылы ... ... ... рет бір ... ойнату барысындағы баланың физиологиялық өзгерісімен қатар психологиялық тұрғыдан сенімділігінің артуы ғылыми еңбектің құндылығын жоғарылатады.
ІІ БӨЛІМ. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖҮЙЕСІ
2.1. Дене тәрбиесі ... ... ... Дене ... ... ... ... саясат, ғылым және мәдениет саласындағы жүйелермен тығыз байланысты.қоғамдық қатынастардың көрінісінің бір саласы ... ол ... ... ... ... ... дамып отырады. Дене тәрбиесі жүйесінің қоғамдық өндіріске ... осы ... ... негізінің бірі болғандығынан. Слайда қоғамдық өндіріске ол қосымша Жолдак арқылы әсер етеді. Бұл жүйе ... ... өнім ... ... ... ол осы ... ... қатынастардың субъектісі - адам арқылы аралық әсер етеді.
Өзінің әртүрлі формалары арқылы дене тәрбиесінің жүйесі адамның әлеуметтік қызметінің баролық ... ... ... адамның қозғалыстағы биологиялық қажеттілігін қанағаттандырып қана қоймайды, сонымен бірге әлеуметтік-жеке тұлғаның қалыптасуын, ... ... ... де қанағаттандырады. Адамның денесінің дамуы биологиялық заңдарға бағчна отырып,табиғи жолмен де ... ... ... ... ... ... қозғалыс белсенділігі оның дене мүмкіншілігінің қажетті деңгейде ұстауға әлі жеткіліксіз.
Өзінің ар найы функциясымен жүзеге асыра отырып, дене тәрбиесінің жүйесі адамдардың ... ... ... ... ... сол ... ... жетілуін және денсаулықтан жоғары деңгейге жетуін қамтамасыз етуге толық қабілетті.
Тәрбиелік-педагогикалыққызметін жүзеге асыра отырып,толықтай беріледі, дене тәрбиесі мақсаттарына ... ... ... бөлігі де жоғары болмақ, денсаулық деңгейі және адамдардың жасауы да ұзақ болмақ.
Жан-жақты жетілген адамджарды қалыптастырудағы денетәрбиесінің орасан зор ... ... ... ... ... ... дамуының әртүрлі кезеңдерінде бұл мәселеге бірнеше рет Назар аударды (бұл орайда 1925, 1929, 1948, 1950, 1966, 1981 жылдарында ... ... атап ... жөн ... ... ... сол ... саяси жағдайды бейнеден, орталықтан қатал асару мен ... ... ... аударылды, сонымен бірге сол кездегі дене шынықтыру қозғалысының дамуына үнемі қолайлы ола бер меді.
Дене тәрбиесі жүйесі экономикалық қатынастардың дамыған ... ... ... ... ... ... күрделі болуына байланысты (мелекеттік және қоғамдық басқарудың қағидаларын байланыстыра жүргізу) қаржыландырудың материалдық-техникалық жағынан қамтылуында да әртүрлі ... ... ... ... ... ... қоғадық қорларды, кәсіпорындар, кәсіподақ, кооперативтьік қоғамдар экономикалық жағынан дене тәрбиесі жүйесі дамыған материалдық және материалдық емес ... бар ... ... бір бөлігі есебінде көрінеді. Материалдық өндірісінің сала қызметкерлерінің затай материалдан формағаие болады: спорт құрылыстары, құрал-жабдық, аяқ-киім, ... ... бұл ... ... ... ... бағытталған өндірістік емес дене тәрбиесінің бастр сферасына қарағанда қызмет көрсету сипатына ғана ие.
Құқықтық ... ... дене ... ... оның ... қызмет етуін реттейтін белгілі бір нормативтік құжаттарға, актілерге сүйенеді. Бұл құжаттардың әртүрлі заң күші бар ... ... ... нұсқаулар). Оладың ішінде еліміздің жаңа 1995 жылғы 30 таызында қабылданған конституциясының алар орны ерекше (29 бап). Бұл ... ... ... ... ... ... құқылы екендігі бекітілген. №1953 қаулысында спортты және дене тәрбиесін нақтылы жақсарту шаралары бекітілген. Бұлардан ... да ... мен ... дене тәрбиесіменен қамтамасыз ететін, сонымен бірге қызмет көлемін анықтайтын нормативтік құжаттар да бар ... ... ... ... колледждер, орта және жоғары оқу орындары).
Әдістемелік негіздер. Дене тәрбиесінің заңдылықтарын және оқыту мен тәрбиелеу қағидаларын жүзеге асыру жөніндегі тиісті ұсыныстарды, ... ... ... ... ... ... тобымен жаттығудың әдістері мен формаларын ұйымдастыруды, құрал-жабдықтарды пайдалану жөніндегі ұсыныстарды қамтиды. Әдістемелік негіздерде дене тәрбиесі жүйесіне тән ғылымшылықкөріністерді ... ... Бұл ... ... ... ережелер және он іс жүзіне асыру ғылыми негіздеріне арнаулы теориялық және спорттық педагогикалық ғылымға сүйене отырып ... ... ... ... дене ... ... ... беретін мектептерді, орта арнаулы және жоғарғы оқу ... ... дене ... ең төменгі міндеті көлемін анықтап белгілейді.
Спорттың бірыңғай классификациясы. Дене ... ... ... мөлшерлік негізінің ең жоғарғы, қортынды сатыфсы болып табылған. Ол елдің барлық спорт ұйымидары үшін спорттың разрядтар мен атақтарды беру ... мен ... ... ... ... әр түрімен спортшының дайындығына қойылатын бірыңғай мөлшерлеп талаптарды ... ... ... мақсаты: спорт пен көпшілікті қамту, спортшыларды жан-жақты тәрбиелеу, олардың дайындық сапасын арттыру және осы негізде жоғарғы спорттық көрсеткіштерге жетуді ... ету. ... ... ... ... ... талап тар шамамен әрбір төрт жылда байта қаралып ... ... ... мен ... ... ... және календары бар спорт түрлері үшін ғана белгіленген. Оның ... ... ... әскери қолданбалы, кәсіптік-қолданбалы, біздің еліміздің ұлттық спорт түрлері енгізілген. Спорттың кейбір түрлері үшін разрядтың ... мен ... ... тар ... ... ... Дене ... жүйесінің ұйымдық негіздері мемлекеттік өзін-өзі туындаған қоғамдық және басқару органдарының бір тұтас байланыстылығынан құралады. Бұл ... дене ... ... ... ... ... тәрбиесі процесінде, қоғам талабынеа сай қозғалыс дағдыларын, арнаулы білімді, табиғи күштер мен гигиеналық ... ... ... ... ... дене қабілетін арттыру үшін пайдаланса, онда педагогикалық жүйесінің бар екендігін айқындауға болады. Әрине, бұл ... ... ... өзге ... ты.
Балалардың дене тәрбиесі. Бала денесін жетілдірудің педагогикалық ... деп. ... дене ... ... ... ... ... педагогикалық жүйенің бастр бөліктерінің бірі. бұл жүйе тек мектеб қабырғасында жүргізілетін жұмыстармен шектелетіндігі айқын, мысалы, дене тәрбиесі ... ... ... дене тәрбиесі мектепте, мектептен тыс жерлерде мектеп жасындағы балалармен жүргізілетін әртүрлі жұмыстарды қамту деп. ... ... дене ... ... ... ... білім беретін мектеп оқушыларының дене тәрбиесі туралы ережеде" баяндалған.
2.2. Дене тәрбиесінің принциптері
Қимыл ептілігі мен дағдысын қалыптастыру және дене ... ... ... ... ... ол әдістемеде принцип тер деп аталады. Принциптерді білу, оларды тәжірибеде қөолдану дене тәрбиесі процесін жетілдіреді. Дене тәрбиесі прцесіне төмендегідей әдістемелік ... тән.
* ... және ... ... ... ... Реттілік;
* Даралық.
Саналық және белсенділік принципі.
Бұл принциптің мақсаты - дене ... ... інде ... сапалы, белсенді және шығармашылық әрекеттерін педагогикалық тұрғыдан бағыттау. Саналық және белсенділік принципі мынадай талаптарды қамтиды.
1. Сабақтың мақсаты мен міндетін ... ... ... ... түрде қалыптастыру. Егер оқушы алдына қойған мақсаттың маңызын ... оның ... ... ынта ... оқу ... ... сапалы болады. Жаттығушылар алдында кезекті (жақын) және перпективалық (алыс) миақсаттар спорттық разряд алу, ЕОКД ... ... ... ... ... құрама командаларына мише болу. Кезекті мақсаттар: бір күрделі ... ... ... ... дене ... қасиетін дамыту. Оқушылардың денсаулығын күшейтуге, әртүрлі дене қуаты қасиетін дамытуға ұсынылып отырған тапсырманың мәнін, ... ... ... білу ... ... ... ... Дене тәрбиесі сабағы кезінде балаларға қызықты тапсырмалар беру, ойындар өткізу, жүйелі түрде баға қою, жетістіктерін мадақтау, ... ... ... ... ... және ... ... жаттығушылардың білімін, танымын қалыптастырады. Жаңа амалдар, әдістер, қозғалыстың жаңа элементтерін орындау, әр түрлі тәсілдер іздеу оқушыларды ... ... ... ... ... өз ... байқауға, бақылауға қабілетін ояту. Бұл талапты орындау үшін оқушылар жаттығуды орындаған кезде сәтті немесе сәтсіз әрекеттеріне алдау жасай білуі, орындау ... ... ... ... ... ... және он қалай түзету керек екенін үйретулері қажет. Өз көңіл-күйін, машықтылығын бақылау, жаттығу күнделігін ... ... ... және субъективті мәліметтерге талдау жасау оқушылардың қабілетін жетілдіреді.
Қазір дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ... қоданылады.
+ жаттығуды тек қана сөз қолдау әдісі арқылы үйрету;
+ мұғалімнің тапсырмасымен дене қуатының қасиетін дамыту, жаттығуларын өз ... ... ... ... ... соң, ... өзі өзі ... немесе екі-екіден орындағанда бір-біріне дұрысбаға бере білу;
+ жаңа жаттығуларды үйренгенде қозғалыс дұрыстығын ... ... ... ... қолдану;
+ жаттығудың орындалу сапасы туралы ақыл-кеңестерді пайдалану ... ... ... ... көру арқылы емес, бұлшық ет түйсігі арқылы да ... білу ... ... ... ... ... ... үйренетін жаттығу туралы толық түсінік тудырады. Көрнекілік принципін іске қосу мынадай жолдармен пайдаланылады. Үйрететін жаттығуды бөлшектеп немесе толық көрсетуді ... ... ... ... өткен оқушы орындайды. Әртүрлі көрнекті құралдарды көрсету ... ... ... ... ... ... жазбалары т.б.) оқытушының бейнелі сөзі (баяндау, түсіндіру, талдау, бұйрық сөздер және т.б.) қозғалыс ... қиын ... ... ... қайталау (ойша) кдемоторлық қайталау деп. аталады. Көрнекілік принципті ... ... ... ... анаоизаторы қайсы екенін ескеру керек. Бір оқушыда жетекші көру аналізаторы болуы мүмкін. Көрнекілік принципін қолдану сипати үйрену кезеңіне, жасына және ... ... ... Бұл ... ... кеі пайдалану сабаққа ынталықты арттырады, тапсырманы түсіну және оны орындауды жеңілдетеді.
Жүйелік принципі.
Дене қуаты (дайындығы) қасиетін дамытудағы және ... ... ақсы ... тек дене ... ... ... ... ғана болады. Жүйелік - сабақтар арасында ұзақ үзіліс болмауы, сол арқылы жаттығушылардың дене қуаты дайындығы деңгейін ... ... да ... принципін қолданғанда өткен сабақтың ізін, өтіп жатқан сабақтың ... ... ... жату ... ... көп ... әсерлері қосылып, кумулятивтік әсер (жаттығушы организмінің берік бейімделу процесі) пайда болады, машықтану дайныдық деңгейі көтеріледі. Сабақтар белгілі бір жүйе ... ... және ... кезеңдерінің алмасуымен өтеді, бұлардың негізінде бір-бірімен байланысты организмнің болдыру және қалпыне келу процесі жүреді. Бұл жүйе төрт ... ... ... ... - бұл ... ... ... көлемі орындалады, қозғалысты қамтамасыз ететін қуат көзі таусыла бастайды, организмнің жұмысқа дейінгі деңгейге келе ... ... өтем ... ... ... ... қуатты аротығымен қалпына келтіреді.
* Редукциялық кезең. Күш түсіруден кейінгі ұзақ демалыста организмнің жұмыс қабілеттілігі бастапқы ... ...
* ... ... ... кезеңі. Жұмыс қабілеттілігін жақсарту үшін жаттығу сабақтары арасындағы демалысты екі күннен әрі созбау керек. Өткен сабақтың әсері толық ... ... ... ... ... ... ...
Қимыл -әрекетке үйрету және дене қуаты қасиетін дамыту реттілігіне арналған талаптар үш ... ... ... ... ... ... ... әрекетке. Бұрыннан қолданылып келген қимыл ептілігі мен енді ғана үйреніп жүрген қимыл ептілігін, бір-бірімен қауыштыра білу ... Дене ... ... бір ... ... ... ... қамтамасыз ету, яғни оқу материалын жоспарлағанда өткен сабақтың мазмұны келесі сабақпен жалғасып жату ... ... алуы ... дене ... ... ... ... басқаша сын көзбен қарауды талап етеді. Осы орайда соңғы жылдары біздің қарастырып отырған ізденіс тьақырыбымызға орай ... ... ... жарық көрді. Е.Мұхиддинов қазақтың ұлттық ойындарын дамыған қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық құрылыммен байланысты ... Дене ... ... теориялық дәлелдемесін қазақтың ұлттық ойындарының тәжірибелік жағымен біртұтас алып қарайды.А.Құралбекұлы мен ... ... ... ... ... ... дене ... жүйесінде қазақ этнопедагогикасы материалдарына, оның ішінде халық шығармашылығы мен ұлттық ойындарды тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... А.Айтпаеваның ғылыми еңбегінде орыс тілінде оқытатын мектептердің бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ойындарын пайдаланудың теориялық-әдістемелік негіздері жасалып, олардың тәрбиелік мүмкіндіктері айқындалған.
Сонымен түйіндеп айтарымыз, ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы -- оның шығу, пайда болу ... ... ... ... бір тәрбиелік мақсат бірлігін көздейтінінде.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* "Дене тәрбиесінің негіздері" ... ... ... ... ... ... мен әдістемесі" Т.Ш. Қуаныш.
* "Дидактикалық байқау құралы". С. ... А. ... ... ... ... ... 1996ж. 70-72 ... Т.Ш.Қуанышов "Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі" Алматы 2002ж. 99-101 ... С ... ... ... ... 2004ж.
* П. Сабыров "Оқыту еориясының негіздері" Алматы 1993ж.
* Құрманбаева С.К. , 2004 жыл, 209 б.
* Несіпбаев Б.К. , 2003 жыл, 198 ... ... Ж. , 1995 ...

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет
2011 жылғы «Азиада» ойындарының туризмдегі рөлі78 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
VІІ қысқы Азия ойындары5 бет
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандығы туралы4 бет
«қазақтың спорт комметаторлары»17 бет
Іс-шаралар туризмінің қазіргі жағдайын талдау, жоспарлау және ұйымдастыру ерекшеліктері. Қазақстанда дамуы57 бет
Ішкі туризм68 бет
Адам денсаулығына және организмге жүгірудің әсері17 бет
Алматы қаласының географиялық сипаттамасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь