Өнеркәсіптің шикізаттық ресурстары

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ӨНЕРКӘСІПТІҢ МАТЕРИАЛДЫҚ ЖӘНЕ ШИКІЗАТТЫҚ РЕСУРСТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЖОҒАРЫЛАТУ ... ... ...4
1.1. Ел экономикасындағы шикізат ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. Пайдалы қазбалар қорын анықтау және оларды экономикалық
бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3. Жылу.энергетикалық теңдестік және оның мәні, құрылымы мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.4. Шикізат пен отын. энергетикалық ресурстарды оңтайлы пайдаланудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.5. Отын.энергетикалық кешенді дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.6. Кәсіпорынды шикізатпен қамтамасыз ету құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.7. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
Өнеркәсіп өндірісін ұйымдастыру – өндірістің үйлесімді дамуын, жаңа өнімнің тез енгізіліп, игерілуін, еңбек ресурстары мен материалдық ресурстардың, қолданыстағы техниканың неғұрлым толық пайдаланылуын және осы негізде өндіріс нышандарын оңтайлы ұштастыру, өнімнің кеңістік пен уақыт ішінде барлық дайындалу сатыларын келісіп алу жолымен өндірістің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін шаралар жүйесі. Ө. ұ. үйлесімділік, ырғақтылық және өндірістің үздіксіздігі қағидаттарына негізделеді. Ол түрлі әдістермен жүзеге асырылады, олардың ең бастылары: тасқынды, топтамалық және жеке-дара әдістер.
Негізгі өнеркәсіп өндірісін ұйымдастырумен қатар көмекші және қызмет көрсетуші үдерістерді ұйымдастырудың да зор маңызы бар. О
Шикізат, материалдық, отын және энергетикалық ресурстар кәсіпорын мен бүкіл мемлекет экономикасының қалыпты қызметі үшін негіз болып табылады. Жапония үшін шикізат және отын-энергетикалық ресурстармен (ОЭР) қамтамасыз ету – кезек күттірмейтін ұлттық мәселе, себебі өзінде қажетті материалдық және отын-энергетикалық ресурстар жеткіліксіз. Шындығында, Жапонияның барлық өңдеу өнеркәсібі сырттан әкелінген шикізат және отынмен жұмыс істейді. Егер белгілі бір мезетке Жапония үшін барлық шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарға жол жабық деп елестетсек, бұл жапондық экономика үшін дағдарысты білдірер еді. Сондықтан да болар жапондық тауарлар әледік нарықта өте сапалы және бәсекеге қабілетті. Шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарды қажетті көлемде алу үшін ел дайын және ғылыми сыйымды өнімнің күшті экспорттық әлеуетіне ие. Бұл тұрғыдан қарағанда Қазақстанның артықшылығы көп. Онда тек ішкі қажеттіліктермен қоса, әр түрлі елдерге экспорттауға жетерлік шикізат және отын-энергетикалық ресурстардың ауқымды бөлігі бар. КСРО құлағаннан кейін бұрынғы одақтас республикалар тәуелсіз мемлекеттерге айналды, олардың көпшілігі үшін отын-энергетикалық ресурстармен қамтамасыз ету үлкен мәселе тудырады. Бұл мәселе, әсіресе, Украина, Белорусия, Армения, Грузия елдері үшін өзекті болып отыр. Мысалы, Украинаға ішкі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін 40 млн тонна мұнай қажет болса, бұл ел оның тек 5 млн ғана өндіреді. Сондай-ақ Украина газ, ағашпен жақсы қамтамасыз етілмеген. Белорусияның да отын-энергетикалық ресурстары жеткіліксіз, сондықтан ол Ресейден 15 млн тоннаға дейін мұнай және үлкен көлемде газды экспорттаувға мәжбүр.
Өндірістік шикізатты екі ішкі топқа бөлуге болады:
- минерал тектес шикізат, яғни жер қойнауынан алынған шикізаттар;
- жасанды шикізат, яғни жасанды жолмен алынатын шикізаттар мен материалдар.
Әсіресе минерал тектес шикізаттардың табиғи түрлері кең тараған. Ол өнеркәсіптің минералдық-шикізаттық базасын құрап, қара және түсті металлургия, отын, электр энергиясы сияқты негізгі өнеркәсіп салаларының дамуына үлкен ықпалын тигізді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Р. Қ. Ниязбекова, Б. А. Рахметов, П. Т. Байнеева Кәсіпорын экономикасы. Алматы 2008 ж
2. А. Қ. Мейірбеков, Қ. Ә. Әлімбетов Кәсіпорын экономикасы. Алматы 2003 ж
3. http://www.e-gov.kz
4. Жалғасбаева А.А. Қазақстанның мұнай газ кешенін тиімді дамыту бағыттарын экономикалық дәлелдеу. Алматы,2006.
        
        ЖОСПАР 
КІРІСПЕ....................................................................................................................3
1 ӨНЕРКӘСІПТІҢ МАТЕРИАЛДЫҚ ЖӘНЕ ШИКІЗАТТЫҚ РЕСУРСТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЖОҒАРЫЛАТУ...........4
1.1. Ел экономикасындағы шикізат ресурстары...................................................4
1.2. Пайдалы қазбалар қорын анықтау және ... ... ... ... ... және оның ... құрылымы мен жетілдіру жолдары..................................................................................................9
1.4. Шикізат пен отын- энергетикалық ресурстарды оңтайлы пайдаланудың негізгі бағыттары...................................................................................................11
1.5. Отын-энергетикалық кешенді дамыту.........................................................12
1.6. Кәсіпорынды ... ... ету ... ... ... есебін ұйымдастыру.................................................15
ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................21
КІРІСПЕ
Өнеркәсіп өндірісін ұйымдастыру - өндірістің үйлесімді дамуын, жаңа өнімнің тез ... ... ... ... мен ... ресурстардың, қолданыстағы техниканың неғұрлым толық пайдаланылуын және осы ... ... ... ... ... ... кеңістік пен уақыт ішінде барлық дайындалу сатыларын келісіп алу жолымен өндірістің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ... ... ... Ө. ұ. ... ырғақтылық және өндірістің үздіксіздігі қағидаттарына негізделеді. Ол түрлі әдістермен жүзеге асырылады, олардың ең ... ... ... және ... әдістер.
Негізгі өнеркәсіп өндірісін ұйымдастырумен қатар көмекші және қызмет көрсетуші үдерістерді ұйымдастырудың да зор маңызы бар. ... ... отын және ... ресурстар кәсіпорын мен бүкіл мемлекет экономикасының қалыпты қызметі үшін негіз болып табылады. Жапония үшін шикізат және отын-энергетикалық ресурстармен (ОЭР) ... ету - ... ... ... ... ... ... қажетті материалдық және отын-энергетикалық ресурстар жеткіліксіз. Шындығында, Жапонияның барлық өңдеу өнеркәсібі ... ... ... және ... жұмыс істейді. Егер белгілі бір мезетке Жапония үшін барлық шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарға жол жабық деп елестетсек, бұл жапондық экономика үшін ... ... еді. ... да ... жапондық тауарлар әледік нарықта өте сапалы және бәсекеге қабілетті. Шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарды қажетті ... алу үшін ел ... және ... ... өнімнің күшті экспорттық әлеуетіне ие. Бұл тұрғыдан қарағанда Қазақстанның артықшылығы көп. Онда тек ішкі ... ... әр ... ... ... ... ... және отын-энергетикалық ресурстардың ауқымды бөлігі бар. КСРО құлағаннан кейін бұрынғы одақтас республикалар тәуелсіз мемлекеттерге ... ... ... үшін отын-энергетикалық ресурстармен қамтамасыз ету үлкен мәселе тудырады. Бұл мәселе, әсіресе, Украина, Белорусия, ... ... ... үшін өзекті болып отыр. Мысалы, Украинаға ішкі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін 40 млн тонна мұнай қажет болса, бұл ел оның тек 5 млн ғана ... ... ... газ, ... ... ... етілмеген. Белорусияның да отын-энергетикалық ресурстары жеткіліксіз, сондықтан ол Ресейден 15 млн тоннаға дейін ... және ... ... ... ... ... шикізатты екі ішкі топқа бөлуге болады:
- минерал тектес шикізат, яғни жер ... ... ... ... ... яғни ... ... алынатын шикізаттар мен материалдар.
Әсіресе минерал тектес шикізаттардың табиғи түрлері кең тараған. Ол өнеркәсіптің минералдық-шикізаттық ... ... қара және ... ... ... электр энергиясы сияқты негізгі өнеркәсіп салаларының дамуына үлкен ықпалын тигізді.
1 НЕГІЗГІ ЖӘНЕ КӨМЕКШІ ... ... Ел ... шикізат ресурстары
Шикізат, материалдар, отын, энергия - бұлар еңбек затына жатады, яғни олар ... ... мен адам ... ... тап ... нәтижесінде адамның өндірістік және жеке қажеттілігін өтеу үшін өздерінің түрлері мен ... ... Бұл ... ... ... ... ... элементі болып табылады. Олар айналым қорының құрамына кіріп, толығымен өзінің құнын дайын өнімге өткізеді.
Еңбек заты ... ... және ... болып пайдаланылатын барлық материалдық ресурстар шартты түрде екіге бөлінеді.
Шикізат ресурстары әр түрлі ... ... ... үшін ... ... ... жиынтығы түрінде болып келеді.
Өңделмеген шикізат деп жерден қазып алынған немесе өңделген және соның нәтижесінде белгілі бір өзгерістерге ұшыраған еңбек ... ... кен ... ... ... ... көмір және т.б.) пен ауыл шаруашылығының (астық, картоп, қызылша) өнімдері, ал материалдарға өңдеуші өндірістің өнімі ... ... ... және ... деп ... бөледі.
Негізгі материалдар дайын өнімнің құрамына табиғи түрде кіріп, оның материалдық негізін құрайды.
Көмекші ... ... ... ... ... бірақ та оның түзілуіне әсер етеді.
Отын мен энергия өзінің ... ... ... ... ... да, ... жеке тобына да жатқызылады.
Отын-энергетикалық ресурстар ықтималды және нақты деп екі топқа бөлінеді.
Ықтималды ... ... ... ... бір ... ... отын мен ... барлық түрімен байланысты қорлар жатады.
Кең мағынада нақты отын-энергетикалық ресурстар деп ел ... ... ... ... ... түрінің жиынтығын айтамыз.
Жекелеп айтқанда пайдаланылатын отын-энергетикалық ресурстарды ... ... ... болады:
* Табиғи отын-энергетикалық ресурстар (табиғи отындар) - ... ... ... және ... газ; ... ... табиғи механикалық энергиясы, атом энергиясы; табиғи отын көздеріне күннің, жер асты буының күші жатады.
* Отын ресурстары - ... ... ... болған өнімдер (кокс, брикеттер, мұнай өнімдері, жасанды газдар, байытылған көмір және т. б.).
* Негізгі технологиялық үдерісте алынатын көмекші (қайталама) ... ... ... ... пайдаланылған газ, өндірістегі өнімдердің жылуы және т. б.).
Экономикалық тұрғыдан қарағанда халық шаруашылығында пайдаланылатын ... ... түрі екі ... ... ... ... шикізат - бұл өндірістен алынады және көбінесе саланың ауыр өнеркәсібінде пайдаланылады.
* Ауыл шаруашылығының ... - бұл ауыл ... ... ... ... жеңіл және тамақөнеркәсібінде пайдаланылады.
Өндірістік шикізат өз алдына екі кіші топқа бөлінеді:
* минерал тектес шикізат, яғни жер қойнауынан алынған ... ... ... яғни ... ... ... шикізаттар мен материалдар.
Әсіресе минерал тектес табиғи шикізаттар түрі кең тараған. Ол өнеркәсіптің минералдық-шикізаттық базасын ... қара және ... ... ... ... ... ... негізгі өнеркәсіп салаларының дамуына үлкен әсерін тигізеді.
Өнеркәсіпте өндірілген өнім мен ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады.
Олар төменде көрсетілгендей сараланады:
- өндіріс үдерісінде атқаратын рөлі бойынша: негізгі, ... ... ... ... ... еңбек заты, дайын өнім;
- алу әдісі бойынша: өндірістік, ауыл шаруашылықтық;
- шыққан тегі бойынша : мал, өсімдік, кен ... ... ... бойынша: маусымдық, маусымдық емес;
- өңдеу әдісі бойынша: алғашқы және қайталама (қалдықтар, көмекші өнімдер).
Пайдалану дәрежесіне байланысты ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Негізгі шикізатқа жаңа дайындалған өнімнің материал - дық негізін қалайтын еңбек заттары жатады. ... ... ... мүмкіндік жасайтын бұйымдар көмекші шикізатқа жатады. Шикізат кей ... ... ... ... табылып, ал одан басқа уақытта көмекші материалдың қызметін атқаруы ықтимал. Сондықтан ... ... ... бір ... ... ... ... саналып, саланың ерекшелігіне, есеп- қисабына, жоспарлау және ... ... ... - ... ... Сол ... отын мен энергияның маңыздылығын ескере отырып, көп салада оны көмекші материалдардың құрамынан бөліп ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының шикізаты пайдаланылады. Қазақстанда әр түрлі табиғи-климаттық ерекшелікке байланысты халықтың қажеттілігін қамтамасыз етуге толықтай жететін бірнеше түрлі ауыл ... ... ... және ауыл ... ... ... және ... шектеулілігіне байланысты шикізат базасын кеңейту қажеттілігі жасанды және синтетикалық материалдар өндірісін құруды және интенсивті дамвтуды талап етті. ... ... ... ... ... ... жоқ, жаңа материалдар алуға мүмкіндік туды. Олардың ішінде неғұрлым құндылары - шағын салмағы, жылу ... ... ... ... ... ... жасанды және синтетикалық материалдарды алуға бірдей қасиеттегі натуралды материалдарға қарағанда аз шығын шығады.
Өнеркәсіпте өндіріс және пайдалану үшін кеелсілерге мүмкіндік беретін ... және ... ... ... ... деп ... ... материал деп саналатын саладағы өндіріске жоғарғы қарқынмен және көп көлемде өндіру;
- өңдеуші ... ... ... ... және ... ... интенсификациялауды жетілдіруді;
- бұл материалдар қолданылатын салаларда өнім сапасын жақсаруға және ассортиментін кеңейтуге;
- бұл материалдардан жасалатын өнімнің өзіндік ... ... ... ... өнімдерінің өндірісінің қоғамдық шығынын қысқартуға.
Тиімді пайдаланудың негізгі бағыттарынамыналар жатады:
- отын және ... ... ... ... ... кәсіпорындарында шикізатты пайдалануға мұқият және сапалы дайындалу;
- шығынын азайтып, сапасын төмендетпей шикізат пен отынды тасымалдауды ... ... ... ... ... өндіріске химия саласын ендіру;
- өндіріс қалдықтарын дұрыс пайдалану;
- шикізатты қайта ... және ... ... ... және байыту. Өндірісте пайдаланылатын минералдық және органикалық шикізаттар, көбінесе, белгілі бір дайындықты қажет етеді. Осыған орай кез ... ... ... ... шикізаттарға ерекшеліктеріне қарай әр түрлі алғашқы өңдеу жұмыстары жүргізіледі.
Шикізатты алғашқы өңдеу түрлерінің негізі болып ... ... ... ... ... және ... ... рудасы, кокс алу өндірісіндегі көмір);
- шикізатты алдын ала тазалау және стандарттау (тоқыма өнеркәсібінде: мақта, тері);
- бұзылмайтын етіп ... ... ... ет, ... ... ... ұзақ ... (ағаш өңдеу өнеркәсібінде: ағаш).
Байыту. Бұл техникалық жағынан және экономикалық маңыздылығына байланысты шикізаттың құрамында болатын өнімді жеке-дара алу үшін оны ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді:
- табиғи қазбада болатын пайдалы құрамдастың мөлшерін арттыру;
- зиянды қоспаны алып тастау;
- ... ... ... байыту арқылы екі зат алынады, оның біреуі - концентрат, ал екіншісі - қалдық (хвосты) деп ... ... ... ... және ... ... 95%-ы, темір рудасының көпшілігі, фосфориттердің барлығы байытуға жіберіледі.
Байытудың ... ... ... тұрады:
- өнеркәсіптің шикізат базасы кеңейеді;
- дайын өнім алу үшін кейінгі өңдеу арзанға түседі;
- дайын ... ... ... қамтамасыз етіледі;
- шикізатты алынған жерінен өңдеу орнына жеткізу ... ... ... ... ... азаяды және оларды пайдалану тиімділігі артады.
Әрбір кәсіпорын ... ... ... ... ... ... азайтуы тиіс. Бұл мәселені тезірек шешу үшін мемлекет өз тарапынан ұтымды ... ... ... ... ... ... арттырудың бірден-бір шарты аймақтық мамандандыру болып табылады. Елдің аймақтарына қай өсімдікті өсіруге болатынын көрсететін көрсеткіш - ... пен ... ... ... ... анықтау және оларды экономикалық бағалау
Өнеркәсіптің минералдық-шикізаттық базасы - жерді геологиялық тексеру жұмыстарының нәтижесінде анықталған жер қойнауларындағы ... ... ... ... ... минералдық-шикізаттық базалардың негізі пайдалы қазбаларды анықтау болып табылады.
Ғылым мен жаңа технологияның дамуы нәтижесінде жер ... ... ... ... және өнеркәсіптік өндірісте пайдаланылатын өнім шығаруға жарамды минералдық-шикізаттық қорларды пайдалы қазбалар деп атайды.
Өнеркәсіпте пайдаланылатын пайдалы қазбалар келесі топтарға бөлінеді.
* Жанатын ... ... ... ... ... ... мұнай, табиғи газ).
* Минералды пайдалы қазбалар (қара, түсті, асыл және ... ... ... емес ... ... (химиялық өнеркәсіпте пайдаланылатын шикізат, құрылыс материалдары, қара метал - лургия үшін металл емес шикізат).
Экономикалық тұрғыдан пайдалы ... ең ... ... және көлемімен сипатталады.
Барлау және зерттеу деңгейіне байланысты пайдалы қаз - балар қоры үш санатқа бөлінеді:
* А ... ... - олар ... ... барланған және өндіруге дайындалған, кәсіпорындардың пайдалану қызметтеріне арналған, ... ... ... және ... ... ... бастауға мүмкіндік беретін қорлар.
* В санатты қорлар - геологиялық ... ... ... орны мен ... құбыры арқылы шекарасы белгіленген қорлар. Олар тау-кен кәсіпорындарының күрделі құрылыс жобасын жасауға негіз бола алады.
* С санатты қорлар - бұл ... ... ... ... ... ... талап етеді және тау-кен өнеркәсібінің болашақ даму жоспарларын жасауға, геологиялық барлау жұмыстарын жүргізуге қолданылады.
231 ♦ ... ... ... және ... ресурстар
Сонымен қатар, пайдалы қазбалар қоры екі топқа бөлінеді: геологиялық және өнеркәсіптік. Өз кезегінде геологиялық ... ... және ... тысқары қорлар болып бөлінеді.
Теңдестік қоры - ғылым мен жаңа технологияның қазіргі кездегі даму сатысына байланысты тиімді түрде жер ... ... ... ... ... - экономикалық тұрғыдан жер қойнауынан қазып алуға жарамсыз деп танылған қор - лар. Ғылым мен жаңа ... ... ... теңдестіктен тысқары қор теңдестік қоры санатына ауыстырылуы мүмкін.
Өндірістік ... - ... ... ... және ... ... ... ысырапты алып тастағаннан кейін қалған қор. Пайдалану кезінде ... ... аз ... ... ... қоры солғұрлым мол өндіріледі, соның арқасында пайдалы ... ... да ... ... да ... пайдалы қазба орындарының әр түрлі экономикалық маңызы ... ... ... ... үшін қазба орындарын ең алдымен геологиялық және технологиялық бағалаудан өткізіп, сонан кейін ғана экономикалық баға береді.
Геологиялық бағалауда кен ... оның ... ... мен ... ... жалпы мәліметтер пайдала - нылады.
Геологиялық қорлар пайдалы қазба орнының сапасы, кен ... ... ... ... кен ... ... ... молдығы және т.б. геологиялық бағалау үшін негіз болады.
Технологиялық бағалау технологиялық өңдеу мүмкіндігін, кен шығару көлемін, жер ... ашу ... ... ... және т.б. анықтау үшін қажет.
Геологиялық және технологиялық бағалаудың арқасында кен орнының экономикалық бағалануы ... және кез ... кен ... пайдаланудағы келесі көрсеткіштер анықталады:
* жалпы және салыстырмалы күрделі қаржылар;
* өндіруге, байытуға және өнімдерді сатуға кеткен шығындар;
* ... ... ... ... пайда және табыстылық;
* өтеу мезгілі;
* дисконттық таза табыс.
Дисконттық таза табыс (ДТТ) мына формуламен анықталады:
ДТТ = Zt-St / ... ... Zt -- кен ... ... ... дана бойынша барлық алынған және сатылған, ілесіп шығарылған өнім құндылығы;
St - кен орнын пайдаланудың ... кен ... ... және ... ... ... - кен ... өңдеуге қажет күрделі қаржылардың дисконттық мөлшері.
Кен орнын өңдеуге қажет күрделі қаржылардың ... ... ... ... ... = Кtх ... Кt- кен ... пайдаланудың t-айналымындағы кен өндіруге қажетті күрделі қаржылар;
Е - дисконттың мөлшерлемесі; t - өтеу ... ДТТ > 0 ... кен ... ... тиімді деп саналады. ДТТ мөлшері неғұрлым көбірек ... ... - лық ... ... ... болады. Оны анықтағанда өтеу мерзімі, табыстылық көрсеткіші, табыстылықтың ішкі ... және т.б. ... ... ... отырып, әрбір кен орнының әлеуеті бойынша пайдалану кезегі анықталады.
1.3. Жылу-энергетикалық ... және оның ... ... мен ... ... теңдестік халық шаруашылығы мен тұрмыста өзара үйлесімді өндіріліп пайдаланылатын жылу-энергетикалық қорлардың және олардан туындаған энергия түрлерінің (электр энергиясы, жылу және т.б.) ... ... ... Отын ... ... барлық түрлерін көрсетеді, ал жылу-энергетикалық теңдестік өндірілген және қолданылған энергияны (электр энергиясы, сығылған ауа энергиясы және т.б.) ескереді. ... ... ... ... ... екі ... бөлімнен тұратын тор түрінде беріледі: - сол ... ... ... отынды, электр энергиясын, атом және геотермальді электр энергиясын, шет елден ... ... ... да ... ... ... мен жыл басында қалған қалдықты есептейді. - оң жағында (таратылғаны) жалпы пайдаланғаны көрсетіледі, оның ішінде электр энергиясына, жылу энергиясына және ... ... ... және т.б. ... ... ... жіберілген отын-энергетика мен жыл соңында қалған қалдық ескеріледі.
Жылу-энергетикалық теңдестік материалдық теңдестік сияқты екі ... ... ... тор ... беріледі:
* сол жағында (ресурстар) өндірілген отынды, электр энергиясын, атом және геотермальді электр энергиясын, шет елден келген ... ... да ... ... ... мен жыл ... қалған қалдықты есептейді.
* оң жағында (таратылғаны) жалпы пайдаланғаны көрсетіледі, оның ... ... ... жылу ... және сығылған ауаға, өндірістік-техникалық және т.б. мұқтаждарға жұмсалған, экспортқа жіберілген отын-энергетика мен жыл соңында қалған ... ... ... ... және ... ... мен тұтынудың көлемі жайлы ғана емес, соны - мен қатар жоспарлау мерзімінде отынның қандай түрін, қай ... ... ... ... керектігі туралы мәліметтерді береді.
Әрбір отын түрінің жылу мөлшері 7000 ккал/кг және одан да жоғары ... және ... ... үшін ... ... ... шартты отынның жылуы 7000 ккал/кг деп алынады.
Кез келген отынның жылу баламасы мына формуламен анықталады:
К = Q / ... Q - кез ... ... жылу ... ... әр ... деңгейлер үшін құрылады: халық шаруашылығы, облыстар, қалалар немесе аудандар.
Ол екі отын шығынының меншікті мөлшері және жылу теңдестігі әдісімен ... ... ... ... ... әдіс ... теңдестік құрылымы деп теңдестікте көрсетілген отын мен ... ... және ... ... мен ... ... ... үлесін айтамыз. Отын-энергетикалық теңдестіктің құрылымына көп жағдайда елдің экономикасы және өндірістің тиімділігі байланысты болады. Отын мен энергияның ... ... ... ... айтарлықтай ерекшеленеді. Табиғи газ ең үнемді отын болып табылады. Егер газды 1-ге теңестірсек, көмірді пайдалану 2,5-3 есе қымбатқа түседі, ал ... - 35-40% ... ... ... энергиясын өндірудің өзіндік құны, ГЭС, ЖЭС және АЭС-те әр түрлі болып келеді. Ең арзан электр ... ... ... ... ... ... ал ең қымбат электр энергиясы ЖЭС-тен алынады.
Дамыған еуропалық және басқа да ... ... атом ... ... ... аса көп көңіл бөлінген. Бұл (елдерде АЭС-те шығарылатын ... ... ... көлемі 60-75%-ды құраса, Қазақстанда әзірше ол нөлге тең.
235 ♦ 5-тарау. Шикізат, материалдық және отын-энергетикалық ресурстар
Атом электр энергиясы ... ... ... ... ... энергиясын тасымалдау факторын ескеруіміз керек. Мысалы, 1 кг уран 2,6-3 млн тонна ... ... ... ... тасымалдау шығынының өзінен көп үнемдеуге болады. Жылу стансаларына қарағанда атом электр стансасының үнемді екені әлдеқашан дәлелденген, ... ... атом ... ... ... оның ... қамтамасыз етуіне байланысты болып отыр. Сондықтан отын- энергетикалық тендестіктің құрылымын жетілдіру ел экономикасына, ... ... ... ... қалаларға өте маңызды.
Отын және отын-энергетикалық теңдестікті жасаудың қажеттілігі:
* қазіргі заманғы отын мен ... ... оның ... көлемін зерттеу;
* отын мен энергияны қажеттілігіне қарай ... ... ... жетілдіру үшін отын-энергетикалық теңдестіктің құрылымын талдау;
* елдің отын-энергетикалық кешенін дамыту үшін қажет күрделі ... ... ... ... ... ... немесе сырттан алу мүмкіндігі мен қажеттілігін анықтау.
Сонымен, отын-энергетикалық теңдестік пен оны ... ... ... ... ... ... ... табылады.
1.4. Шикізат пен отын- энергетикалық ресурстарды оңтайлы пайдаланудың негізгі бағыттары
Оңтайлы пайдаланудың негізгі бағыттарына мыналар ... отын және ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындарында шикізатты пайдалануға мұқият және сапалы дайындалу;
* шығынын азайтып, сапасын төмендетпей шикізат пен отынды тасымалдауды дұрыс ұйымдастыру;
* ... ... ... өндіріске химия саласын ендіру;
* өндіріс қалдықтарын дұрыс ... ... ... ... және т.б.
Осылардың кейбіреуіне толығырақ тоқталайық. Шикізатты алғашқы өңдеу және ... ... ... минералдық және органикалық шикізаттар, көбінесе, белгілі бір дайындықты қажет ... ... орай кез ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне карай әр түрлі алғашқы өңдеу жұмыстары жүргізіледі.
Шикізатты алғашқы ... ... ... ... ... ... ... байыту (қара және түсті металлургияның рудасы, кокс алу ... ... ... ... ала тазалау және стандарттау (тоқыма өнеркәсібінде: мақта, тері);
* бұзылмайтындай етіп өңдеу (тамақ өнеркәсібінде: ет, балық, көкөніс);
* ... үзақ ... ... ... ... ...
Байыту. Бұл техникалық жағынан және экономикалық маңыздылығына байланысты шикізаттың құрамында болатын өнімді жеке-дара алу үшін оны ... ... ... ... ... мүмкіншілікті қамтамасыз етеді:
* табиғи қазбада болатын пайдалы құрамдастың мөлшерін арттыру;
* зиянды қоспаны алып тастау;
* минералды бір-бірінен ... ... ... екі зат ... оның ... - ... ал екіншісі - қалдық (хвосты) деп аталады. ... ... ... және ... ... 95%-ы, темір рудасының көпшілігі, фосфориттердің барлығы байытуға жіберіледі.
Байытудың экономикалық маңыздылығы келесіден тұрады:
* өнеркәсіптің шикізат ... ... ... өнім алу үшін кейінгі өңдеу арзанға түседі;
237 ♦ ... ... ... және ... ... дайын өнімнің сапасын жоғарылату қамтамасыз етіледі;
* шикізатты алынған жерінен өңдеу орнына жеткізу шығындары ... ... ... қажеттілігі азаяды және оларды пайдалану тиімділігі артады.
Әрбір кәсіпорын өзінің ерекшілігіне байланысты өнімнің материалдық сыйымдылығын азайтуы тиіс. Бұнымен іс ... Бұл ... ... шешу үшін ... өз ... ... саясат жүргізуі кажет. Өкінішке орай, жүргізіліп отырған мұндай саясатты әлі көріп ... жоқ, ... да бұл ... экономиканың дамуына үлкен кедергі болып отыр.
1.5. Отын-энергетикалық кешенді дамыту
Мұнай және мұнай өнімдеріне жағдаят өзгерістерінің әсерін төмендету мақсатында аса ірі ... ... ... ... он ... ... ... алынатын табысты қайта бөлу есебінен экономиканың өндірістік құрылымын жетілдіру жөніндегі шараларды іске ... ... бір ... ... ... ... ... алу мақсатында басқа елдерге қапитал экспорттау жұмысы жүргізілуде.
Қазақстанда жылдан жылға көбейіп келе жатқан мұнай-газ өнеркәсібіндегі инвестициялар ... ... ... ... ... орта болып саналады.
Жалпы алғанда Қазақстанның орта және ұзақ мерзімді болашағында ... ... ... Каспий теңізінің қазақстандық секторының дамуымен айқындалатын болады.
Каспий өңірі ... ... ... оның ішінде экспорттық мұнай және газ құбырларын, жүктерді сақтау және ауыстырып тиеу үшін ... ... мен порт ... мұнай құятын және газ толытыратын теміржол терминалдарын ... ... ... мен ... ... жаңа қуаттарды енгізуге байланысты Қазақстанның жалпы экономикалық қарқынына едәуір көлемде әсер ... ... және ... белсенділіктің қуатты өсуін бастан кешіретін болады.
Каспийде көмірсутегіні өндірудің дамуы мұнай-химия индустриясы үшін отандық ... ... ... ... жасайды. Ірі инвесторларды тарта отырып, Қашаған кен орнының өнеркәсіп аймағының маңында ілеспе табиғи газды ұқсату жөніндегі ... ... салу ... ... мұнай-химия өнімдерінің сұйық және бастапқы құрамдас бөліктерінің ауқымды бөлігін - ... ... ... ... ... ... ... бензол, ксилол және басқаларын және олардың негізінде пластикалық заттар алуға мүмкіндік береді.
Алдағы он бес жылда Қазақстан мұнайын өндіруді дамытуға ... 80 млрд АҚШ ... ... ... салуға ниет білдіруде. Бұл қаражат іске қосылатын кәсіпорындардың жұмысын қамтамасыз ететін өндірістік, инфрақұрылымдық және әлеуметтік ... ... ... ... ... жұмсалымдар тауарлар мен қызмет көрсетулердің ауқымды түріне ... ... ... бір бөлігі Қазақстан үшін уақытша сипатта болса, ал ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі рыноктарда қажет болатын өндірістер құруға бағытталатын болады.
Мысалы, Каспий жағалауының инфрақұрылымын ... ... және ... ... құру үшін, теңіз порттары жүктерді тасымалдаудағы көлік шығындарын азайту үшін, машина жасау зауыттары биржалар, жүк, ... және ... ... құрал-жабдық пен тұрмыстық техниканың мол ассортиментін шығару және т.б. үшін ... ... құн ... (ҚҚТ) ... ... шикізатты ұқсатуды кеңейте түсудің жақсы перспективалары бар.
Мұнай мен газды ұқсатуды кеңейте түсу іс жүзінде экономиканың барлық салалары мен тұрмыста ... ... ... ... 200 ... ... ... жасайды. Осы бағытта ҚҚТ-ны дамыту көп салалы трансұлттық қорпорация құруға жағдай жасайды.
ҚҚт-ны ... үшін ... ... ... зор. ... Д. ... ... кестесінің 90-ға жуық элементін қамтитын минералдық рудалардың қоры бар. КСРО тұсында 74 элементі өнімнің алуан түрінде қолданылса, ... ... ... ... ... көп қажет ететін жоғары технологиялық тауарларды - ғарыш аппараттарын, қару-жарақ, электр техникасын жасауда ... ... асыл және ... ... ... ... ... күрделі және қоры аз рудалардан, руда үйінділерінен. Металлургиялық шлактар мен қайта өңдеу қалдықтарынан алу ... ... ... ... металлургия кәсіпорындарында енгізудің ғылыми әлеуеті мен тәжірибесі зор. Металлургиялық қалдықтар мен руда ... ... ... жаңа ... енгізу орта мерзімді болашақта қосылған құны жоғары ... ... ... береді.
Қазақстанға ірі инвестицияның ағылуы түсті металлургия, химия және жиһаз өнеркәсібінің ... және т.б. ... ... ... ... ... және ... өңдеуді ұлғайту есебінен Қазақстанда шығаруға болады әрі болашақта бұл өнім әлемдік нарықта өз орынын табады.
Қазақстан ... ірі ... ... бірі ... ... ... ... үдерісін тереңдету көп салалы ҚҚТ-ны құрудың негізгі базасы болуы мүмкін. Осындай тізбекті ... ... ... ... ... үдерісін кеңейтуден де, жемшөп өндіру, мал шаруашылығы, ет пен сүт ... ... ... да көрінеді. Осы тізбекке сондай-ақ элеватор, ауыл шаруашылығы техникасы мен минералдық тыңайтқыштарды шығару жөніндегі зауыттар да, табиғи тағам бояғыштарды, фармацевтік ... ... мен т.б. ... жөніндегі кәсіпорындар да кіреді.
ҚҚТ әдісі бойынша экономиканың басым салаларын айқындау кезінде ҚҚТ-ның одан ары дамуын көздейтін бірлескен өндірістерді ұйымдастыруға байланысты ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастықты қамтамасыз ету қажет болады.
Шикізат пен қалдықтарды кешенді ... ... ... ... ... ... ... өнімді өндіруге, бағалы құрамдас бөліктерді кәдеге жаратуға әрі ... бір ... ... ... ... салмақты азайтуға мүмкіндік береді.
1.6. Кәсіпорынды шикізатпен қамтамасыз ету құрылымы
Кәсіпорынды шикізатпен қамтамасыз ету құрылымы деп өңдеу ... ... ... жұмысын қамтамасыз ететін өңдеу және ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіретін кәсіпорындарының жиынтығын айтамыз.
Шикізат аймағының көлемі және құрамы ... ... ... ... ... оның ... мүмкіндігіне, шаруашылықтың мамандығына, шығаратын өніміне және т.б. факторларға байланысты.
Шикізат аймағының көрсеткіші көбінесе сатып алу ... ... ... бір ... ... алу көлеміне, шикізатты жеткізу қашықтығына, мамандандырудың деңгейіне, ықшамдылығына және т.б. байланысты болады.
Дайын өнімнің өзіндік ... ... ... 60-80 ... ... өңдеу кәсіпорындарында шикізатқа деген талап төмендегідей болады:
- ... ... ... ... және ... толық қуатын пайдалануды қамтамасыз ететін шикізаттың болуы;
- шикізат ... өте ... ... ... ... ... мен ... соған байланысты.
Белгілі дәрежеде (пісу дәрежесі, белок пен витаминнің шамасы, бейорганикалық тұздар, қаттылығы және т.б.) шикізатта ... ... ... онда ... сапалы өнім алу екіталай.
Тамақ өнеркәсібінде пайдаланылатын ауыл ... ... тірі ... болып саналады, сондықтан оларда биохимиялық процестер жүреді. Осы процестердің жүруіне байланысты шикізатта ... ... ... ... ... ... ... соның салдарынан ысырапшылық пайда болады. Өсімдікті пайдаланатын шикізат өндірісі, көбінесе, маусымдық болып келеді, ал олардың көп түрлері тез ... және ... ... ... ... ... ... көрсеткіші ондағы пайдалы заттардың шамасы болып саналады. Мал өнімінен алынатын шикізатта адам өмірі үшін маңызы бар В ... ... ... заттар (калий, фосфор, темір), белок және т.б. болады. Өсімдік шикізатына: астықтағы - ... қант ... - ... май дақылдарының дәндеріндегі - май, картоптағы - крахмал және т.б. жатады. Осы факторлармен өнімнің сатылған көлемі, баға ... ... ... материал сыйымдылығы, оның өзіндік құны, еңбек өнімділігі, өндіріс қуатын және негізгі қорларды пайдалану, сонымен қатар өндірістің тиімділігін ... ... да ... ... ... кезегінде, пайдалы заттың көлеміне, соның ішінде өсімдік шикізатына оның сорттық құрамы, климаттық жағдайы, өсіруді ... ... ... технологиясы әсер етеді. Осыдан барып пайдалы заттың көлемі айтарлықтай өзгеруі мүмкін, сондықтан шикізаттың бірлігінен шығатын өнім көлемі, өнімнің өзіндік құны және т.б. ... ... ... болады. Шикізаттың келіп түсу уақытының ұзақтығы мен тасымалдау арақашықтығының маңызы өте зор. Тамақ ... көп ... ... ... ... өңдеу технологиясына белгілі талаптар қойылады. Мысалы, тұмшалар жасау үшін қажетті көкөністердің ... пісу ... ... ... ... ... сапасы жоғары болған жағдайда өнімнің бірлігіне кететін шикізат азайып, сапасы жоғарылайды, ... ... ... ... ресурстардың шығыны, тасымалдауға кететін қаражаттар да азаяды.
1.7. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру
Өнеркәсіп өндірісін ұйымдастыру элементтік (атқарымдық), кеңістіктік, ... ... ... Ол өнеркәсіп өндірісінің барлық буындарын - салалық және ішкі салалық экономикадан бастап жұмыс орнына дейін қамтиды. Өнеркәсіп өндірісін ... ... және ... нысандарға бөлінеді. Қоғамдық нысан қоғамдық еңбек бөлінісінен туындайды және өндірістің мамандануы мен кәсіпорындардың мамандануын, кәсіпорынның ұтымды мөлшерін ... және ... ... ... ... кооперациялануын қамтиды. Өндірісті жекеше ұйымдастыру бірыңғай еңбек бөлінісінен туындайды, ол еңбектің ... ... ... мен ... қамтиды. Өнеркәсіп өндірісін кеңістікте ұйымдастыру өнімді дайындау ... жеке ... ... және кәсіпорынның жекелеген өндірістік буынынан тұрады. Осы деңгейде өнеркәсіп өндірісін ұйымдастырудың үш түрін ... ... ... ... ... жұмыс орнында, цех ішінде және цехтардың арасында ұйымдастыру. Негізгі өнеркәсіп өндірісін ... ... ... және қызмет көрсетуші үдерістерді ұйымдастырудың да зор маңызы бар. Олардың атқарымдық міндеті - машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... еңбек заттарымен, құрал-саймандармен, аспаптармен, бейімдемелермен қамтамасыз ету. Көмекші және қызмет көрсетуші үдерістерді ұйымдастыруда ... мен ... да ... ... және ... ... ... және энергет. шаруашылықтарының жұмысын ұйымдастыру қамтылады. Өндірістің оңтайлы ұйымдастырылуы тиісті сапада өнім өндіру ... ... ... ... ... өнімділігінің арттырылуын, өндіріс шығынының азайтылуын, еңбек жағдайының жақсартылуын, кадрлардың мәдени-тех. деңгейінің көтерілуін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... бухгалтерлік шоттар мен шығындарды топтастырудан тұрады. Оған мынадай факторлар ықпал етеді: ... ... ... ... ... ұйымдық құрылымын қа - былдауы (цехтық, цехсыз); кәсіпорынның құқықтық түрі; ... өнім ... ... ... ... ... ... болып не саналатынына байланысты кәсіпорынның белгілі бір топтасуын қарастырады. Мұндайда: шығындарды түрі, пайда болған жерлері, жауапкершілік ... мен ... ... ... ... ... ... Түрлер бойынша шығын есебі. Бұл шығынды қорытынды бақылау үшін қажетті шарт, ол кәсіпорынға өндірістік өнімнің өзіндік кұн ... - ... ... ... ... өндіріс шығындарының жалпы құнына проценттік ара қатынасын есептеуге, өзіндік құнды төмендету бойынша қолда бар резервтерді ... ... ... ... ... ... кірген шығындардың түрлері 7 атты Бухгалтерлік есеп стандарттары және оған атты әдістемелік ұсыныстармен ... ... - ... ... ... ... ... шығыстар, әлеуметтік салық аударымдары, қосымша шығыстар. Шығындарды пайда болған жерлері бойынша есептеу. Шы - ... ... ... жері - кәсіпорынның құрылымдық бөлімшесі, жұмыс орындары, участкелері, бригадалар, цехтар кәсіпорын бөлімдері мен т.б. Мұндай ... ... ... - ның шығын пайда болған орын номенклатурасында белгіленетін өз тіркеу ... ... Бұл есеп ... басшылығына мыналарды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Тұтастай кәсіпорынның да, оның құры - ... ... де ... ... ... және ... бақылау өнімнің өзіндік құнын калькуляцияда қа - жетті; өнімнің жекелеген түрлері арасындағы қосымша шығын - ... ... ... орталықтары жөніндегі есептің мақсаты - әрбір жауапкершілік орталықтары бойынша ... мен ... ... ... ... ... ... адамға арту үшін жинақтау. Жауапкершілік орталықтары бойынша нақты ... ... ... аралығында жасалатын смета орындау жоніндегі есепте бухгалтер-талдаушы көрсетеді. Олар - дан ... ... ... ... әр ... баптары бойынша сметадан ауытқушылықтар туралы ақ - парат алады. Әкімшілік шығындарды қандай аспектіде жіктеу, шығын пайда болған жерлерді қаншалықты жан-жақты және ... ... ... ... ... өзі ... ... өндірістік шығындар төрт элементтен тұрады:
- материалдық шығындар;
- еңбекті өтеуге шығатын шығындар;
- ... ... ... ... ... шығындар.
Өндірістік қорлар кәсіпорын қоймасындағы материалдар, бітпеген өндіріс, дайын өнім (тауар) қорларында көрсетіледі. Олар түгенделуге ... ... ... ... және ... есепті кезеңдерде пайда әкелуге тиісті. Материалдық шығындарға дайын өнімнің бөлігі бо - латын қосымша материалдар мен шикізат ... ... және ... ... ... бір ... тікелей және үнемді, аса мол шығынсыз жатқызады. Материалдық шығындардың шама - сын ... ... ... ... ... ... ... қолданылуға тиісті, материалдар сынына көбейтіп, санауға болмайды. Еңбекті өтеуге шығатын қосымша шығындар қатарына тура, бірден және үнемді түрде дайын бұйымның ... ... ... ... ... күшін төлейтін барлық шығыстар: бұйым дайындаумен шұғылданатын жұмысшылардың еңбекақысы кіреді. Алайда қосымша жұмысшылар, менеджерлер мен мастерлер, қосалқы күрелі қызметкерлері де ... ... ... ... өндірістік шығындар құра - мына кіреді, бірақ бұл шығындарды дайын бұйымның белгілі бір түріне тікелей және үнемді ... ... ... олар - ды ... (жанама) еңбек шығындары деп атайды. Жанама қосымша материалдық шығындар сияқты мұндай шығыстар жалпы өндірістік шығындардың бөлігі ретінде қарастырылады.
Материалдық ... мен ... өтеу ... - дары ... ... ... олардың шамасы өндіріс көле - міне тура сайма-сай өзгереді.
Жалпы өндірістік (қосымша) шығыстарға барлық жанама шығындар кіреді. Бұл ... ... ... ... тура, тікелей және үнемді дайын бұйымның нақты ... ... ... ... ... ... жанама өндірістік шығыстарды сайма-сай таңдалған база өнімдерінің түрлері бойынша бөледі. Бөлудің нақты тәсілдері төменде келтірілген.
Кейбір жалпы өндірістік шығыстар, электр ... ... ... ... ... шығындар сияқ - ты өндіріс көлеміне тура сайма-сай (пропорциональды) ... және ... ... ... ... ... ... жалпы өндірістік шығыстар тұрақты, мысалы, сақтандыру жар - намалары, жал ... ... ... ... ... ... өзгермелілер, мәселен, телефон үшін төлем, коммуналдық қызмет.
Басқа шығындарды нақты өнімге тура, тікелей және үнемді жатқызуға болмайды. Бұлар ... емес ... ... ... - тар. ... ... ... сай бұйым бойынша бөледі. Бөлу тәсілдері төменде қарастырылған.
Өндіріс бойынша шығындар өндірістік қосымша шығыстар ретінде жіктеледі, оларға шығынның үш түрі ... ... - ... ... шығындар, еңбекке жұмсалатын жанама шығын - дар, басқа өндірістік шығындар. ... ... ... шығындар жаңа өнімдер мен көрсетілетін қызметті жасау бойынша барлық; тәжірибелік үлгілерді жасау, жаңа бұйымдарды сынау, ғылыми зертхананы ... ... ... шығындар - пайдаланылмаған мүмкіндіктердің шығыны. Олар бір ... ... ... ... пайда бол - дырмаған кезде қолдан шыққан пайданы білдіреді. Баламалы ... ... ... ... көп ... туын - ... Мысалы, спорттық сөмкелер өндіруші кәсіпорын чемодан дайындауға тапсырыс ... Егер ... бұл ... ... ... тауарларын сататын дүкендердің тұтас жүйесі үшін спорттық сөмкелердің әдеттегі санын өндіру мүмкіндігі (машиналық және жұмыс ... ... Бұл ... ... ... ... - бұл жүзеге асырыла алмайтын, спорттық сөмкелер өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... сөмкелерді са - тудан түскен болуы ықтимал табыс минус оны өндіру бойынша шығындар болып есептелінуі мүмкін.
Қайтарымсыз шығындар - ... ... ... ... Олар ... шығындарға ықпал ете алмайды және ешқандай осы шақтағы немесе болашақтағы іс-қимылдар оны өзгерте алмайды, ... ... ... ... ... құны ... мен материалдық қорларды жасау шығындары. Сон - дықтан бұл шығындар болашақта шешім қабылдау кезінде есепке алынбайды. Ғылыми-зерттеу ... ... алды ... Жыл өтті, жабдықтың кепілді жұмыс мерзімі өтті, ол сыр бере бастады. Жабдықтың бұзылу себебін талдау бұл ... ... ... мен ... ... ... әсер ... көрсетті. Зертхана жылытылуы нашар және конди - ционерлері жоқ ескі үйде орналасқан. Нәтижесінде жабдық үзіліспен жұмыс ... оны ... үшін ... ... ... ... ... қызметкерлері жабдықты алып тастауды талап етеді, бірақ зертхана басшысы бұлай етуден бас тартты, өйткені ол үшін 6 млн ... ... ... - қайтарымсыз шығынның рөлін бағаламаудың типтік үлгісі. Жабдық жөніндегі ешқандай болашақ шешімдер бұл ... ... ... ... ... ... үшін ... бөлмені кондиционерлерімен және жылу жүйесімен жабдықтау үшін шоттар сияқты болашақ шығындарға қатысты болады. Диффенциальды ... - екі ... ... қа - ... ... ... ... шама. Қалалық жаңа бассейнді салу үшін екі баламалы орын қаралды делік. Егер А ... ... ... ... бойынша жыл сайынғы шығындар шамамен 65000 теңге болады. Егер В ауданы таң - далса, жыл сайынғы шығыстар 60 000 ... ... ... ұстау бойынша дифференциальды шығындар былайша есептеледі:
65 000 - 60 000 = 5000 ... ... да ... ... өсетін шығындар деп аталды. Қалалық бассейн мысалында оны ұстау үшін жыл сайын өсетін шығын 5000 теңгені құрайды, егер қалалық басейн В ... А ... ... ... - ... ... өсетін) шығындар көптеген экономикалық шешімдерден табылады.
Туристік агенттіктің жаңа бөлімшені қала шетіне орналастыруға орай шығарған ... ... - ры - жаңа ... ... өсетін шығындары. Ту - ристік фирма бөлімшені шет ... ... ... ... ... жалпы шығындардағы айырмашылық - егер жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... заводтарда қосымша ауысым немесе ауруханада медбике штатын ұлғайту туралы шешімдер де дифференциальды шығындарға кіреді.
Маржиналдық шығындар - ... ... ... ... бірлігіне шаққандағы қосымша шығындар.
Өндірістің маржиналдық шығындары - өнімнің тағы бір бірлігі жасалғанда ... ... ... ... ... ... шығындар - шыққан бірлік санына бөлінген өнімнің кез келген санын ... ... ... ... ... түрлерінен басқа, инкрементті шығындар да бар. Олар өнімнің қосымша партиясын жасаған жағдайда пайда болады. Егер шешім ... ... ... ... ... онда ... ұлғаюын өсетін, басқаша айтсақ, инкре - ментті шығындар деп қарастырады. Егер өнімнің қосымша пар - тиясын шығару туралы шешім қабылау ... ... ... ... соқтырса, инкременттік шығындар нөлге тең болады.
Көмекші өндіріс шығындарының есебі 8300 ... есеп ... 8310 ... ... ... ... шотта - ры қолданылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, Қазақстанда жылдан жылға көбейіп келе ... ... ... ... ... экономика құрылымын әртараптандыруға қолайлы орта болып саналады.
Каспий теңізінің ... ... ... ... ... ... негізгі қозғаушы бірі және алдын ала бағалау ... ... ... ... қоры 8,0 млрд ... ... Сондықтан ол күтіліп отырғандай, Қазақстанда көмірсутгілер өндіру дің неғұрлым елеулі ... ... ... және ауыл ... ... ... және территориялық шектеулілігіне байланысты шикізат базасын кеңейту қажеттілігі жасанды және синтетикалық материалдар өндірісін құруды және ... ... ... ... ... ... ... қасиеті табиғи түрде жоқ, жаңа материалдар алуға мүмкіндік туды. Олардың ішінде неғұрлым құндылары - ... ... жылу ... ... ... ... Сонымен қатар жасанды және синтетикалық материалдарды алуға бірдей қасиеттегі натуралды материалдарға қарағанда аз шығын ... ... ... белсенді түрде енгізу, қалдықтарды қайта өңдеу және пайдалану жөніндегі қызметті ынталандыру қажет.
Өнімді пайдалану кезеңін экологиялық сертификаттау және төлемдерді жетілдіру ... түзу мен іске ... ... пен қалдықтарды кешенді пайдаланудың тұйық технологиялық циклін жасау бәсекеге қабілетті өнімді өндіруге, бағалы құрамдас бөліктерді кәдеге жаратуға әрі ... бір ... ... ортаға түсетін салмақты азайтуға мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Р. Қ. Ниязбекова, Б. А. Рахметов, П. Т. Байнеева Кәсіпорын экономикасы. Алматы 2008 ж
* А. Қ. ... Қ. Ә. ... ... экономикасы. Алматы 2003 ж
* http://www.e-gov.kz
* Жалғасбаева А.А. Қазақстанның мұнай газ кешенін тиімді дамыту бағыттарын ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өнеркәсіптің материалдық және шикізаттық ресурстары және оларды пайдаланудың тиімділігін жоғарылату23 бет
Туристік аудандардың қалыптасуының алғы шарттары. аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.Табиғи ресурстардың классификациясы.Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы.Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері14 бет
Экономиканы әртараптандыру және жаңарту бағыттар20 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
Жеңіл өнеркәсіптің ауыр жүгі13 бет
Мұнай химиялық өнеркәсіптің даму тарихы57 бет
Соғыс жылдарында Қазақстандағы әскери өнеркәсіптің кешенді дамуы21 бет
ХІХ ғасырдағы екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуы31 бет
Химиялық өнеркәсіптің шикізаты11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь