Аудармадағы грамматикалық сәйкестік

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 БӨЛІМ. АУДАРМАДАҒЫ ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК ... ... ... ... .5
1.1. Грамматикалық сәйкестік ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Заңды сәйкестіктер теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.3. Бірлік және көптік сәйкестіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2 БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ АУДАРМА БАРЫСЫНДАҒЫ ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.1. Грамматикалық форма мен құрылымдардың экспрессивті.стилистикалық функциясын ескеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2. Аударманың грамматикалық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.3. Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
ҚОСЫМША
Курстық жұмыстың өзектілігі. Зерттеу барысында грамматикалық сәйкестіктің аударма жайындағы ғылымның ең негізгі категорияларының бірі ретінде түсінік беру.
Аудармадағы абсолютті сәйкестік бастапқы және аударма мәтіндерінің формалды, мағыналық және ақпаратты құрамдас бөліктерінің сәйкес келуімен сипатталады, алайда, іс жүзінде оған қол жеткізу мүмкін емес деуге болады. Сәйкестік категориясы аудармада «әріпшіл аударма – еркін аударма» оппозициясында көрінеді. Сондай-ақ, сәйкестік деп бастапқы мәтін бірлігін аудару нұсқаларының бірін айтады. Сәйкессіздік – бастапқы мәтіннің кез келген аударылмаған немесе үстеме тілдік бөліктері ретінде танылатын бірқатар берілмеген ақпарат немесе үстеме ақпарат көлемі.
Аудармашылық сәйкестік – бастапқы тілдің нақты бірлігін аудару үшін тұрақты пайдаланылатын аударма тілінің бірлігі.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: грамматикалық сәйкестік ұғымына, заңды сәйкестіктер теориясына және бірлік және көптік сәйкестіктерге талдау жасау. Грамматикалық форма мен құрылымдардың экспрессивті-стилистикалық функциясын ескеру. Аударманың грамматикалық мәселелеріне тоқталу. Эквивалентсіз грамматикалық бірліктерді терең зерттеу.
Заңды сәйкестіктер – бастапқы мәтіннің сөздері, сөз тіркестері мен сөйлемдерінің аударма мәтінінде барабар түрде алмастырылуы. Тұрақтылық дәрежесіне қарай аудармада мәтін бірліктері арасындағы заңды сәйкестіктерді баламалар, аналогтер (ұқсастықтар, үйлестіктер) және барабар (баламалы)алмастырулар деп үш түрін ажыратады.
Нұсқалық сәйкестік – контекске байланысты туындаған бастапқы мәтін бірлігін аударудың мүмкін болатын нұсқасы.
Аналог (үйлестік) – берілген контексте бастапқы мәтіндегі өзіне баламасыз сөздің немесе сөз тіркесінің мағынасына ие аударма мәтініндегі сөз немесе сөз тіркесі.
Адекватты (барабар) алмастыру – аудармашының мәтіндегі ойды дәл жеткізу үшін, кейде түпнұсқаның сөздіктердегі сәйкестіктерін емес, мағынасы жағынан соған сай келетін, жалпы мазмұн тұрғысынан көрінетін заңды сәйкестіктерді беруі.
Курстық жұмыстың құрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк–Петербург, 2004 – 72 б.
2. Алпысбаев Қ. Қ., Қазыбек Г.Қ. «Қазақ аудармасвның теориясы мен тәжірибесі» Алматы, 2001- 48 б.
3. Бархударов Л.С. «Язык и перевод» М, 1975-95 б.
4. Виноградов В.С. «Введение в переводоведение» М, 2001- 57 б.
5. Дмитриева Л.Ф., Кунсевич С.Е. «Английский язык курс перевода» Москва, 2005 – 86 б.
6. Казакова Т.А. Практикум по художественному . – Санк – Петербург, 2003 – 22 б.
7. Казакова Т.А. Практические основы перевода. – Санк – Петербург, 2002 – 76 б.
8. Комиссаров А.В., В.Н. Коралова «Практикум по переводу с английского языка на русский» Москва, 1990 – 24 б.
9. Комиссаров В.Н. «Общая теория перевода. Проблемы переводоведения в освещении зарубежных ученных»М, 2000 – 67 б.
10. Комиссаров В.Н. «Теория перевода» М. Высшая школа, 1990 – 76 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
1 БӨЛІМ. АУДАРМАДАҒЫ ГРАММАТИКАЛЫҚ СӘЙКЕСТІК.................5
1.1. Грамматикалық сәйкестік ұғымы........................................................................5
1.2. Заңды сәйкестіктер теориясы..............................................................................6
1.3. Бірлік және көптік сәйкестіктер..........................................................................8
2 БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ... ... ... ... Грамматикалық форма мен құрылымдардың экспрессивті-стилистикалық функциясын ескеру....................................................................................................11
2.2. Аударманың грамматикалық мәселелері.........................................................13
2.3. Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер........................................................18
ҚОРЫТЫНДЫ .......................................................................................................24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................25
ҚОСЫМША
2815590377825
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... ғылымның ең негізгі категорияларының бірі ретінде түсінік беру.
Аудармадағы абсолютті сәйкестік ... және ... ... ... ... және ... ... бөліктерінің сәйкес келуімен сипатталады, алайда, іс жүзінде оған қол жеткізу мүмкін емес ... ... ... ... аудармада оппозициясында көрінеді. Сондай-ақ, сәйкестік деп бастапқы мәтін бірлігін аудару нұсқаларының ... ... ... - ... ... кез ... аударылмаған немесе үстеме тілдік бөліктері ретінде танылатын бірқатар ... ... ... үстеме ақпарат көлемі.
Аудармашылық сәйкестік - бастапқы тілдің нақты ... ... үшін ... ... аударма тілінің бірлігі.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: грамматикалық сәйкестік ұғымына, заңды сәйкестіктер теориясына және бірлік және көптік ... ... ... ... форма мен құрылымдардың экспрессивті-стилистикалық функциясын ескеру. Аударманың грамматикалық мәселелеріне ... ... ... ... терең зерттеу.
Заңды сәйкестіктер - ... ... ... сөз ... мен ... ... мәтінінде барабар түрде алмастырылуы. Тұрақтылық дәрежесіне қарай аудармада мәтін бірліктері арасындағы заңды ... ... ... (ұқсастықтар, үйлестіктер) және барабар (баламалы)алмастырулар деп үш түрін ажыратады.
Нұсқалық сәйкестік - ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын нұсқасы.
Аналог (үйлестік) - ... ... ... ... ... баламасыз сөздің немесе сөз тіркесінің мағынасына ие аударма мәтініндегі сөз немесе сөз тіркесі.
Адекватты (барабар) алмастыру - аудармашының ... ойды дәл ... ... кейде түпнұсқаның сөздіктердегі сәйкестіктерін емес, мағынасы жағынан соған сай келетін, жалпы мазмұн тұрғысынан көрінетін заңды сәйкестіктерді беруі.
Курстық ... ... ... жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады.
1 ... ... ... ... Грамматикалық сәйкестік ұғымы
Аударманың оригиналға мағыналық және структуралық жағынан барынша жақындығына тырысу аударма процесі кезінде эквивалент ... тек қана ... ... ғана ... ... ... бастапқы тілмен аударма тіліндегі олардың бірліктері болып табылады.
Бастапқы тілдің бірлігін аудару үшін жиі ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Аудармалық сәйкестікті екі тілдің жүйесінде ұқсас орын алатын, аударма процесіне қатысатын бірліктерді салыстыру ... ... ... ... ... жағынатын тең дәрежедегі сөйлемдерді жалғастыру арқылы анализі кезінде іске алады.
Сәйкестерді ... ... ... үшін тіл ... кез-келген деңгейіндегі анықтауға (табуға) болады: дыбыстан бастап сөйлемге дейін.
Дыбыс деңгейіндегі сәйкестіктер: lady-леди,speaker-спикер, Liverpool-Ливерпуль т.б.
Морфема деңгейіндегі сәйкестік: Table-s-стол-дар; back-bencher ... ... ... ... деңгейіндегі сәйкестік:he came home- ол үйге келді,
I looked at her - Мен оған ... my brother lives in Astana - ... ағам ... ... түрдегі сөз сайын аударма күрделі структуралы сөйлемдерді аударғанда да қолданылады. The Industrial Revolution brought into being the Industrial - ... ... ... ... proletaant and with it the fight for civil and political - пролетариат және онымен саяси, ... ... ... unions and the right to voice - ... ... ... ... құқығы бар.
Әр сөз сайын аудармада оригиналдың әрбір элементіне абсолютті (шексіз) сәйкестік ұйғарылмайды, себебі қазақ немесе ағылшын тілдерінде ... ... ... және ... ... ... тура ... жоқ. Көбінесе сөз сайын сәйкестік оригиналдарының кейбір сөздері үшін табылады, ал қалған (басқа) сәйкестік ... ... ... ... ... ... to take part - ... to spill the beans- құпияны жайып салу, to come to the wrong Shop - қате ... ... Бұл ... ... және ... сөз ... ... эквивалентті (баламалы) бірақ олардың құрамында бір-біріне сәйкес ... ... ... деңгейіндегі сәйкестіктер: кеер оff the grass! - Көгалдармен жүрмеу! there's a good boy!-Ақылды екен! Will you leave a massage? - Оған не беру ... ... мен ... ... ... бір-біріне сәйкес келетін сөз бен сөз тіркестері жоқ. Бұл жағдайда қазақ ... ... ... ... келетін мағыналар үшін қолданылады, оларға ... ... ... болуы керек.
Сәйкес келушілік аударылатын бастапқы тіл бірліктерінің қатынасына оның бастапқы тіл бірлігінің белгілі бір деңгейде сәйкес ... ... ... ... ... ... теориясы
Белгілі ғалым Рецкер Я.И-дің аудармадағы мәтінді меңгеру (түпнұсқа мәтін және аударма мәтінін) нәтижесінде жасалған заңды сәйкестіктер теориясы аударма теорияларының алғашқыларының бірі ... ... Бұл ... ... ... ... әдістердің аударма үрдісінде қайталанатындығын ескереді. Демек, жеке сөздер мен сөз ... ... ... оның ... ... тұрақты баламасын табу керек.
Тұрақты баламалар барлық тілдерде болады, мысалы, жалқы есімдерді, терминдерді, сан ... ... ... баламалар. Ал кейбір басқа сөздер мен сөз тіркестерін аудару үшін, тек қана нұсқаулық контекстік сәйкестіктерді табуға болады, яғни ... ... сөз ... тек ... ... ғана ... мәтінге қолдануға жарайтын уақытша баламалар пайдалануға болады. Сонымен қатар кейбір сөздер немесе сөз тіркестер тобын аудару үшін, ... ... және ... ... трансформация арқылы байланысқан әдіске жүгінуге тура келеді.
Сонымен, Рецкер ... ... ... және аударма мәтіні бірліктерінің арасында сәйкестіктердің үш ... ... ... ... ... ... қалыптасқан, сонымен қатар тілдік қатынас дәстүрінде сақталған баламалар.
2. Нұсқаулық және контекстік сәйкестіктер.
3. Аудармашылық трансформациялардың барлық түрлері.
Рецкер Я.И-дің теориясы ... ... ... ... ... ... Я.И ... мағынасының және сөз тіркесінің көлемін меңгеруге ынталандырады; ол контекст мағынасына және бастапқы тіл бірліктеріне сәйкестіктер іздеу барысында ... ... ... ... ... ... трансформацияларына сілтеме береді. Яғни Рецкер Я.И теориясының құндылығы да ... ... ... ... барлық аудармашылық үрдісті түсіндірмейді, себебі оның авторы аударма туралы ғылымның ... - ... ... мен ... мәтінінің бірліктерін зерттеумен ғана шектеледі.
Заңды сәйкестіктер теориясы аударманың жалпы теориясының құрамдас бөлігі ретінде кіреді. Ол тілдерді салыстырмалы түрде ... үшін өте ... ... ... Бірлік және көптік сәйкестіктер
Сәйкестіктің бірінші белгісі бойынша ол екіге: ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Екінші белгісі бойынша: лексикалық, фразеологиялық және ... ... ... ... сәйкестік дегеніміз бастапқы тілдің оригиналдың барлық жағдайында қолданылатын, бұл ... ... ... ... бірліктерін аударудың тұрақты тәсілі. Ол бірлік сәйкестігі оның ... ... ... ... бірліктің тұрақты эквиваленті болып табылады. Бірлік (тұрақты) сәйкестіктер, негізінен терминдерде, жалқы есімдерде, географиялық атауларда, ... ... ... сөздер мен сөз тіркестерінде кездеседі: oxygen-кислород, capitalism-капитализм, House of Commons - ... ... ... - ... ... - ...
Көптік сәйкестіктер дегеніміз-контекстің шартына байланысты анықталатын бастапқы тілдің берілген бірліктерін аударудың жүйелі тәсілі. Бұл жағдайда әртүрлі ... ... ... бірліктің тек қана соған мағынасы жағынан ұқсас мағынасын береді.
Мысалы: attitude-қарым-қатынас, позиция, саясат; actual - тұпнұсқа, ағымдағы, заманауи. ... ... ... бір ... сөздер де, көп мағыналы сөздердің әртүрлі мағыналары бар сөздер де ... ... ... ... - ... ... юнион, Labour party - еңбек партиясы, лейбористік партия, sincerity-шынайылық, адалдық, chamber - 1. ... ... 2. зал, ... ... 3. ... бейне бақылау, кабинет т.б. Кейде варианттық сәйкестіктер аударма тілінің синонимдерінен ... ... ... slander-жала, жала жабу.
Сәйкестіктерді тұрақты және вариантық деп бөлу негізінен ... және ... ... ... ... ... ... сәйкестік басқаша жағдайда болады.
Грамматикалық бірліктер жинақталған хабарлардан тұрады және грамматикалық сәйкестік жасалынатын лексикалық бірліктердің мағыналарымен тығыз бірлікте болады және ... ... ... ... ... ... ... бірліктерінен анықталмайды. Ол беретін хабарды айтуда толықтай жеткізуді ұйымдастырады. Сондықтан бастапқы тілдің грамматикалық бірліктері үшін бірлік (тұрақты) сәйкестіктер (табылмайды), яғни ... ... ең ... кейбір жағдайда аудармада кездеспейді. Бастапқы тілдің грамматикалық бірліктеріне көптік (варианттық) сәйкестіктер де лексикалық варианттық сәйкестіктерден ... ... ... ... - ... ... осы ... басқа бірліктері қолданылатын тілдік орта сөздің контексі деп қолданылған сөздердің айналасындағы сөздердің грамматикалық ... мен ... ... ... тар ... ... және кең контекст (макроконтекст) деп бөлінеді.
Тар контекст дегеніміз - сөз тіркестері мен сөйлемдердің ... яғни ... ... осы ... ... тілдік бірліктер.
Кең мағынадағы контекст деп осы бірліктердің сөйлем шеңберінен шығып кететін тілдік айнала, бұл - текстік контекст, ... ... ... ... ... ... Кең көлемдегі контекстің нақты шегін көрсетуге болмайды, себебі бұл сөйлем топтарының ... ... ... ... бүкіл шығарманың, мысалы әңгіменің немесе романның болуы мүмкін.
Тар шеңбердегі контекст өз кезегінде синтактикалық және лексикалық контекстер болып бөлінеді. ... ... ... сөз, сөз ... немесе бағыныңқылы сөйлем қолданылатын синтактикалық конструкция.
Лексикалық контекст дегеніміз - айналасында осы бірліктер қолданылатын лексикалық бірліктердің ... және ... сөз ... ...
Ситуациялық контекст дегеніміз - ойға қатысты жағдайы, уақыты, орны ескерілетін контекст.
Аудармалы сәйкестіктерді қолдану ... ... ... ... ... ... есепке алуды талап етеді.
Сәйкестіктер дегеніміз - бастапқы тілдің бірліктерінің мағыналарына жақын аударма тілінің бірліктері, сондықтан ең ... ... бұл ... ... ... ... біліп алу керек. Тілдік бірліктердің көпшілігі көп мағыналы, бірақ олар контексте ... ... көп ... ... тиісті мағынасында қолданылады. Басқа жағдайларда контекстте сөздің мағынасын анықтау үшін кең шеңбердегі контестке көңіл аударуға тура келеді.
2 БӨЛІМ. ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымдардың экспрессивті-стилистикалық функциясын ескеру
Аударма практикасында грамматикалық ауыстырылымдар әдетте лексикалық ауыстырылымдар мен бірігіп жатады. Көп жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты болып жатады.
Сөйлемнің коммуникативтік мақсаты бәрінен бұрын сөзді немесе бірнеше сөздерді мұқият таңдауды талап ететіндіктен, ... ... дәл және ... ... беру үшін ... ... шешу сонымен бірге сөздердің формасын, яғни оның грамматикалық категориясын дұрыс таңдауға да байланысты ... ... ... зат ... ... ... етістігімен ауыстыру аудармада бүкіл сөйлем құрылысын өзгертуге алып ... ... ... ... ... арасындағы грамматикалық сәйкестіктер көп жағдайларда ауыспалы факторларға байланысты болатын тек қана ... бола ... ... ... барлық факторларды ескертетін тиімді сөйлем структурасы табылған күнде де сөйлемнің ең дұрыс, жақсы орын тәртібін қалай таңдау керектігі жайлы ... ... ... тілі мен ... ... ... конструкциясының арасындағы ұқсастық кейде сөзбе-сөз аударуға, яғни сөйлемнің структурасын, сөздердің орын тәртібін өзгертусіз ... ... ... ... ... факторлардың әсерімен аудармашының грамматикалық өзгертулерге жүгінуіне тура келеді, яғни аудармашы сөйлемді ... ... ... ... ... ... сөйлем мүшелерін ауыстырғанда, сөз таптарын ауыстыруға тура келеді. Кейде грамматикалық өзгерту тіпті ұқсас ... ... ... де ... болады.
Грамматикалық форма мен синтактикалық конструкция аударма процесі кезінде олардың лексикалық толығуынсыз жеке бола алмайды. Ағылшын текстерін аудару барысында, ол әдеби, ... ... ... газеттік болсын, сөйлемнің грамматикалық структурасынан гөрі жекеленген сөздер мен сөз тіркестерінің мағыналарын ашуға көп уақыт кетеді.
Көп жағдайларда ... тілі мен ... ... ... ... ... ... болғандықтан аудармада көп қиындық келтірмейді. Аудармашы үшін тек ағылшын және қазақ тілдерінің кейбір структуралары ... ... Олар ... ішкі ... және стилистикалық қасиеттері бар синтактикалық конструкциялар. Мұндай структураларға ағылшын тіліндегі ... ... ... ... ... ... функциональды принципі сөйлемнің семантикалық және экспрессивті - (бейнесі) ... ... ... типі ... европалық тілдер бір-біріне өте ұқсас келеді. Сондықтан аудармада ағылшын тілін жақсы білетін ... үшін ... ... ... ... ... ... аудару өте-мөте қиындық келтіре қоймайды.
Бірақ ішкі қосымша функциясы яғни мағыналық немесе экспрессивті стилистикалық функциясы бар синтактикалық структураларды аудару ... ... ... - ... формасын, сөз табын немесе сөйлем мүшелерін немесе ... ... ... ауыстырып қолдану тәсілі. Ең көп тараған грамматикалық трансформациялар: синтактикалық ұқсау, ... ... ... бір немесе бірнеше сөйлемді біріктіріп бір сөйлем арқылы беру ... ... бөлу ... ... - оригинал сөйлемнің синтактикалық структурасын аударма тілінің екі ... одан да көп ... ... ... ... ... ... мүшелерге бөліп ауыстыру бастапқы тілдің жай сөйлемін ... ... ... ... ... немесе жай сөйлемді күрделі екі немесе одан да көп жеке ... ... ... береді:
The annual surveys of the Labour Government were not discussed with the workers at any stage, but only with the ... ... жыл ... ... шолуы ешбір кезеңде жұмысшылар арасында талқыланған емес. Олар тек қана кәсіпкерлер ... ... ... ... - ... синтактикалық құрылысын аудармада екі жай сөйлемді бір ... ... ... ... ... was a long time ago. It seemed like fifty years ... ... болса да 50 жыл өткендей көрінді.
2.2. Аударманың грамматикалық мәселелері
Әрбір тілдің даму заңдылықтарына байланысты грамматикалық құбылыстары, жалпы алғанда, басқа тілдің грамматикалық ... ... ... кейбір жеке жағдайлар бойынша ұқсастықтар да болуы мүмкін (мысалы, сөз ... ... ... сөз тіркестерін, сөйлемдерді ажырату кез келген тілдің грамматикаларында кездеседі).
Осыдан аударманың грамматикалық ... ... ... ... ... болмасын туындайды. Сондықтан аударманы зерттеуде тілдердің грамматикалық құрылымдарының айырмашылығын анықтаудың маңызы өте зор. Бұл айырмашылықтар әр тілдің ішкі ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... құрылымын дәл жеткізуді мақсат етпесе де, кей жағдайларда түпнұсқаның жеке грамматикалық ерекшеліктері, мысалы, оның ықшамдылығы, сөз тіркестердің немесе сөйлемдердің құрылымындағы ... ... да бір сөз ... ... қолданылуы - осындай деректер нақты бір стилистикалық мақсатпен берілсе, аудармашының міндеті - осы белгілердің (ерекшеліктердің) қызметіне ... ... ... сай ... ... ... ... табу.
Бұл тұста мына жағдайларды ескеру қажет:
1) әр тілдің өзіндік грамматикалық ерекшеліктері ... ... ... құбылыстарды аударғанда белгілі бір тұрақты ереже жоқ, ... ... ... мүмкіндіктерінің ішінен ізденуге болады; аударма нұсқасын таңдау түпнұсқадағы сөйлемнің көрші сөйлемдермен арақатынасы, аударылатын мәтіннің жанры, ... ... ... ... дәл сақтай отырып аударманы жүзеге асыру көбінесе мүмкін емес, өйткені көп жағдайда сәйкестіктер болмайды, көбіне олар ... ... ... және ... ... ... сай ... ал бірқатар жағдайда стильдік ерекшеліктерді сақтау мүмкін ... ... ... және ... мәтіндегі грамматикалық категориялар, жайылма сөйлемнің құрамындағы сөздердің орын тәртібінің сай келуі, ... ... ... ... ... дәлме-дәл болуы - өте сирек кездесетін құбылыс.
Түпнұсқа мен аударма нұсқаның тілінде бірнеше ... ... ... ... ... тілде (түпнұсқада) аударма тілінде сәйкестігі жоқ элемент кездеседі (бірқатар роман, герман ... ... ... ... ... (белгілі) анықталмаған (белгісіз) артикльдердің арасындағы айырмашылық; жоғарыда аталған тілдерде шақ категориясының күрделі формаларының ... және ... ... ... ... ... т.т.). ... белгілі америка жазушысы Драйзер Т-нің шығармасы ағылшын тілінде An Amerіcan Tragedy деп ... (бұл ... ... ... ... - осы ... көп ... трагедиялардың бірі, қалыпты жағдай; белгілі француз жазушы Ги де Мопассанның романы Une vіe ... ... ... Бір өмірдің хиқаясы болуы керек еді).
2. Аударма тілінде бастапқы ... сай ... ... бар, ... солай бола тұрса да олар үнемі белгіленген формаларда аудармада қолданылады (мысалы, қазақ тіліндегі ... түр ... ... өткен шақтағы актив формасы және осы шақтағы пассив формасы - бұл белгілердің бәрі роман, герман ... ... ... тілінің грамматикалық жүйелерін салыстыратын болсақ, бірнеше айырмашылықтарды анықтауға болады, мысалы:
Қазақ тілінде грамматикалық родтың элементтері тек қана ... зат ... тән, ал ... ... жанды, жансыз зат есімдерде де болады.
- қазақ тілінде сан есімдердің ішінде ерекше топ бар, бұл - ... сан ... ... сан ... дәл ... ... ... жоқ болса да, аудару барысында бұл грамматикалық форма ... және сан есім ... ... ... ... тілінде шақ категориясы өте көлемді болса (нақ осы шақ, ауыспалы осы шақ, жедел өткен шақ, бұрынғы ... шақ, ... ... шақ, ... ... шақ, ... келер шақ, мақсатты келер шақ, ауыспалы келер шақ), ағылшын тілде шақ категориясы үшке (өткен шақ, осы шақ, ... шақ) ... ... 3 типі ... ... ... бірліктері калькилендіру жолымен жасалады.
Бұл типтегі сәйкестікті қолдану тек қана мынадай жағдайда және оның ... ... ... ... ауыспалы мағынаны түсінуге мүмкіндік берген жағдайда қолданылады, мысалы, қазақша түсінікті арбаны жылқының алдына қою бір істі ... ... ... ... білдіреді.
Егер оригиналда фразеологиялық қолданылса, яғни тура мағына мен ауыспалы мағынаның байланысы жеткілікті мөлшерде түсінікті болмаса, онда ... ... ... бірліктердің мағыналарын бұзады.
Мұндай жағдайларда жиі фразеологиялық сәйкестіктерді қолданудан бас ... тура ... және ... ... ... яғни ауыспалы мағыналарын зерттеу арқылы беруге болады, мысалы, to dine with Duke ... ... ... ... ... ... ... таңдағы аударма теориясына жан-жақты ерекшелік тән, өйткені аударма көп жақты құбылыс, оның кейбір бөлімдері жеке бір ... ... ... ... ... ... негізгі орынды аударманы лингвистикалық құбылыс ретінде зерттейтін лингвистикалық аударматану ... ... ... ... экстралингвистикалық аспектілерді қамтиды. Лингвистикалық аударматану өзінің пайда болғанынан бастап ұзақ даму ... ... ... ... ... - ... аударма теориясының негізгі қағидасы. Осыған байланысты, егер түп нұсқаға коммуникативті әсердің арқасында қол ... онда ол өте ... ... ... және оған түп нұсқаға коммуникативті тең келетін ... ... ... ... ... ... түрі деп анықтама беріледі.
Коммуникативті тең келетін мәтіндер сол ... ... болу ... ... келеді де, коммуникация процесінде бүтін бір мәтінге біріктіріледі. Кез келген мәтіннің үш ... ... ... және ... ... ... коммуникативті теңдігі қабылдаушының аударманы түп нұсқаның қызметіне, мазмұнына және құрылымына қарай біріктіруінен көрінеді.
Адекваттық және баламалық ... ... ... үшін ... ... ... Әрине, аударма дәл болу керек дегенмен келіспеу мүмкін емес, ал оның анықтамасы төмендегідей: ... ... ... дәл ... бола ... көп ... ол ... тілдің тілдік нормасын бұрмалауға әкеліп соғады.
Дәлме дәл аударма - адекватты (толық қанды) аудармаға грамматикалық, лексика-фразеологиялық және ... ... ... қол ... алу. Осы ... ... ... - аудармашының кәсіби біліктілігі болып табылады. Сонымен, кез келген авторды толық қанды аудару үш ... ... ... және ... (түп ... ... ... Түп нұсқаның тілдік формасының берілуі;
* Аударма тілінің нормасының сақталуы.
Әр түрлі лингвистердің анықтамаларын қарастыра келе ... В.Н. ... ... ... ... адекватты аударма эквиваленттіліктің белгілі бір деңгейін қамтиды, ... ... ... ... ... бола ... Сонымен, эквиваленттік аударма - эквиваленттік деңгейдің ... ... ... ... ... ... - бұл прагматикалық жағынан эквиваленттік деңгейдің дұрыс таңдалуы, басқаша айтсақ, түп ... ... ... ... дәлме дәлдік. Адекватты немесе сапалы аударма ұғымымен тығыз байланысты.
Аударма технoлогиясы қазіргі заманда ... ... және ... даму ... ... отырған күрделі тәсілдер жинағы.
Аударма үрдісі қаншалықты күрделі де қиын екенін тек қана осы ... ... ... ғана ... ... ... қызметінің кеңеюіне, қажеттілігіне қарай төмендегідей маңызды міндеттер анықталды:
1. Ұлттық мәдениеттің өзінің ... ... ... сырт ... таныту;
2. Сыртқы мәдениеттердің құндылықтарын жеткізу арқылы жасаң мәдениеттерді ... ... тың даму ... жасау.
3. Елдердің өзара байланысында тіларалық жаңа ұғымдар мен түсініктерді бейнелеуге ... ... ... саралауға бейімді етіп, тілді жаңартып, жасандыру.
4. Ана тіліндегі төл ұғымға жаңа заман тілдесімінің қондырғысы болу.
5. ... ... еш ... болмаса да, грамматика-лингвистикалық стиліне толықтырулар жасап, өзгеріс енгізуіне себепші болу.
Аударманы салыстырмалы талдау, яғни аударма мәтінінің ... мен ... ... формасы мен мазмұнымен салыстыра отырып талдау аударма лингвистикасында зерттеудің маңызды әдісі ... Бұл ... ... ... және ... жататын объективті деректер.
Аударма үрдісі түрлі тілдердегі екі мәтіннің (түпнұсқа мәтіні мен аударма мәтіні) арасындағы белгілі ара қатынасты белгілейді. ... ... ... ... аударманың ішкі механизмін ашуға, эквивалентті бірліктерді анықтауға, сол сияқты түпнұсқа бірліктерін ... ... ... ... бірлігімен алмастыру кезінде болатын форма мен мазмұн өзгерістерін ... ... ... бір ... екі ... бірнеше нұсқаларын салыстыру да мүмкін. Аударма нұсқаларын салыстырмалы талдау тілдердің әрқайсысының ерекшелігіне байланысты аударманың типтік қиыншылықтарының ... ... сол ... ... қандай элементтерінің аудармада берілмей қалғанын анықтауға мүмкіндік беріледі. Нәтижесінде нақты үрдіс сипатын беретін аудармашылық фактілерді сипаттау шығады. Аудармаларды салыстыра ... ... ... ... ... ... ... кезеңде жасалған аудармалар жиынтығының аударма теориясы мен практикасы дамуының толық кешенін оңтайлы шешу нәтижесі ретінде қаралу мүмкіндігіне негізделенеді. Аудармаларды ... ... ... ... ... үрдісі нәтижесінің оның мазмұнын танытады дегенді де білдіреді. Білім ... ... ... ... болып табылатын кез келген сөз бөлігі кез келген аудармада субъективті болып табылады. Аударма нұсқасын таңдау ... ... ... ... ... мен жеке ... ... байланысты. Алайда, аударманың субъективтілігі түпнұсқа мәтінінің мазмұнын мүмкіндігінше толығырақ жеткізу қажеттілігімен шектеледі, ал мұндай жеткізу мүмкіндігі объективті түрде және ... ... жоқ екі тіл ... ... ерекшеліктерінің арасындағы қатынасқа тәуелді.
2.3. Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер
Эквивалентсіз грамматикалық бірліктер ... ... ... ... және сөз табы ... синтаксистік структуралар (абсолюттік конструкциялар) бола алады. Ұқсастықтар сияқты, эквивалентсіз бірліктер ... ... ... тек қана біреуінде анықталады. Шет тілдік бірліктер, эквивалентсіз аударылатын ... ... ... ... ... жиі ... болуы мүмкін.
Эквивалентсіз бірліктердің болуы, олардың мағыналары ... ... ... бар, ... олар ... қарағанда сәйкестіктері аз деп санауға болмайды. Біз ... ... ... мағынасына қарай аударылатын бірліктер тек қана бөлек сәйкеседі және аударма кезінде констектуальдық өзгерістер жиі сәйкестіктер бар ... ... ... ... ... ... бір тәсілмен окказионалдық сәйкестік тудырады. Аударма өзегінде эквивалентсіз лексика ... ... ... ... ... тілде: tribalism - трацбализм, know - how - ноу-хау, impeachment - импичмент. Осындай ... ... ... ... транслитерациялау келесі бөлімде көрсетіледі. Көп жағдайда окказионалдық сәйкестіктер аударушы тілінде үнемденіп ... ... және жиі ... ... ... бар ... олардың мазмұны тікелей сәйкестіктері бар бірліктерден қарағанда аударымда жеткізілдірмеуіне немесе олардың нақты аударылмауына білдірмейді.
Сәйкестіктер аударымдағы бірліктің ... тек ... ... болады, аударым кезінде констекстуалдық айырбастар қолданылады.
Аналогиялық түрде эквивалиентсіз ... ... ... аудармашы окказионалды сәйкестіктер тудырады. Эквивалиентсіз лексиканы аудару саласында келесі окказионалды сәйкестіктердің типтері қолданылады.
Эквивалиентсіз сөздерді аудару үшін сипаттау ... ... ... ... ... сөздердің мағынасын ашады; landslide - дауыстың басымдығымен сайлауда жеңу, brinkmanship- соғыс шегінде саясатты жүргізу, coroner - қинап ... ... ... ... болғанда анықтауды жүргізетін, тергеуші. Транскрипцияны немесе калькиді ... ... ... ... осы ... ... іргелес жүреді. Бұл транскриптеу және калькилендіруге тән қасиетті біріктіру оказионалды сәйкестіктерді түсінуді қамтамасыз етеді. ... ... ... бірліктің мағынасын, аудармашы келесі жолы да транскрипцияны немесе калькиді түсіндірмесіз қолдана алады. ... ... ... ... ... ... ... жеткізуге болады.
Грамматикалық тәсілдер морфемадан бастап фразадан жоғары бірліктерге ... ... ... стандартты түрде тәуелсіз кез-келген грамматикалық құрылымы аударма мәтінінің объектісі болған жағдайында қолданылады. Аудармашы үшін ... ... ... бұл ... онша көп ... тудырмайды. Бірақ, өзіндік даралығы болғандықтан белгілі бір тәсілдерді қолдануды талап етеді. Мәселен, ... ... көп ... ... ... ... ... сөйлемнің грамматикалық құрылымының қайта құрылуын талап етеді:
The work having been done, everybody felt a ... ... ... ... ... ... ауыр жүк ... сезінді.
Жұмысты ... ... ... ... ауыр жүк ... ... ... шақтар, тіпті өзге контекстерде тура сәйкестіктері болса да қайта ... ... ... ... ... ... аудару барысында етістік шақтары қызметінің үйлеспеуі орын ... ... ... тағам әзірлеу мәзірін жазу салтында императив формасы қолданылса, қазақ тілінде ауыспалы келер шақ түрінде беріледі:
Bake the buns till light ... нан ... түс ... ... ...
Бұл қайта құру түрі аударма ... ... ... ... жоқ болған не өзге қызмет атқарған жағдайда қолданылатын грамматикалық ауыстыруға жатады.
Осы мысалда till light golden ... ... ... бірліктердің қосылуын талап ететін синтаксистік орам болып табылады. ... ... ... ... ... ... сияқты тәсілдерінің қатарына жатады.
Функционалдық ауыстыру және қосу ... кең ... ... ... ... ... ... аударма, нөлдік аударма және тағы басқалары жатады.
Стилистикалық аударма тәсілдері аударма нысанасы бастапқы мәтіннің белгіленген ... ... ... ... ... ... стилистикалық бірліктер мүлде аударылмаса, кейбірі күрделі қайта құруға жатады. Тек бастапқы мәтіннің ... ... ... ... ... ғана ... барысында стандартты түрдегі сәйкестікке ие болады.
Кең тараған ... ... ... ... ... және ... тілдерінің мәдени - тілдік дәстүрінің қаншалықты ұқсас не өзгеше екендігіне байланысты метафоралар жатады. Ағылшын мәтінінде метафора өзгергіш қалыпта болып, ... ... ... ... ... де ие ... Және мәтіннің бір ғана бірлігін талдауда бірнеше стилистикалық ... ... ... ...
There was not an organ in his body that had not been drugged and derogated, dusted and dredged, fingered and ... removed, ... and ... ... ... метафора градация (бірізділік), аллитерация (әдеби көркемдеу), гиперболамен (көркем бейнені әсерелеу) бірігіп келіп медициналық тексерістің ... - ... ... ... ... мәтіннің сөздік құрамын сақтау стилистикалық ықпалмен келіспей қалатындықтан, бұл мәтін аудармада эмоционалдық, бағалау және мағыналық ассоциацияның сақталуы үшін қайта құруды ... ... ... ... негізін құрайтын мұндай ассоциациялардың белгілі бір бөлігін сақтап қалудағы ... жол - ... ... ... үйлесімділігін қайта құру. Дегенмен, мұндағы сөйлемдермен бірге тәсілдер де өзгеруі ... ... ... ... тән емес мұндай контексттегі аллитерация ритмдік, рифмалық қайталау тәсілі арқылы аударылуы мүмкін. Нәтижесінде негізгі мәтін былай аударылады: Оның ... ағза ... ... ... ... кептірілді, сипалып соғып көрілді, ағытылып, жөнделіп, орнына келтірілді.
Жалпы негізгі стилистикалық қайта құру тәсілдерінің қатарына сөздік құрамның ауыстырылуы, ... ... ... ауыстыру, ауыспалы мағынаны анықтау, сөзбе сөз аудару (түсіндірмемен не түсіндірмесіз).
Әртүрлі қайта құру тәсілдерінің ішінен бастапқы ... ... ... ... ... сәйкестендіріп таңдау аудармашының құзырында болады.
Бастапқы мәтінді сөйлем мүшелеріне талдау және аударма бірліктерін анықтау үрдісінде аудармаға жататын мәтіндік бірліктердің екі түрі ... ... ... ... ... ... және ... түрде тәуелсіз бірліктер. Стандартты түрде тәуелді бірліктерді аудару екі ... ... ... ... ... - ... ... деңгейінде жақсы іске асады. Бұл бірліктер әрбір жәй мәтінді құрайды және ... ... ... ... осы ... ... бастапқы мәтінді қайта жасап, стандартқа сәйкес кейіпте болады және тіларалық сәйкестіктерге апарады.
Стандартты түрде тәуелсіз бірліктер ерекше ... ... ... ... бірліктердің құрылымы мен атқаратын қызметтері екі тілде өзгеше болады және әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... мәтінін қабылдаушы мен аудармашының жеке тәжірибелеріне де байланысты өзгеше болады. Осындай бірліктерді аударуда арнайы өзгеріс тәсілдерін қолдану ... ... орай ... ... және ... факторлардың үндесуін қадағалап отыру керек.
Тілдік фактор аудармашының бастапқы мәтіннің белгілі бір элементтерін ... ... ... ... ... ... модификация, алмастыру, аудармашы түсіндірмесі және т.б.
Мәдени фактор ... ... ... ... ... ... ... негізіндегі әлеуметтік - мәдени дәстүрге сәйкес анықтаумен анықталады.
Психологиялық ... ... ... ақпараттық бірізділігінің көлемін жеке тәжірибе және бастапқы ... ... ... аударма мәтінін қабылдаушының тәжірибесі туралы болжамдар негізінде анықтайды.
Тілдік көзқарас бойынша, ... ... ... ... ... мәтіннің осындай бірліктерін аудару үшін аудармашы негізгі үш тәсілді: лексикалық, грамматикалық және ... ... ... ... Лексикалық тәсілдер бастапқы мәтінде сөз деңгейінде стандартқа ... емес ... ... ... ... ... Мәселен: бастапқы тілдің мәдениетіне сай келсе де, аударма тілінде жоқ жалқы есімдер; ... бір ... ... ... түпкі мәдениетке сәйкес, бірақ аударма мәдениетінде құрылымдық - функционалдық бірізділік бойынша өзгеше және аударма тілінде мүлдем жоқ ... ... мен ... ... ... Мұндай сөздер аударма үрдісінде басты орын алады, өйткені салыстырмалы түрде контекстке тәуелсіз бұл ... ... ... сай ... ... әртүрлі бағыттылықты береді. Мысалы, қазақ тіліндегі Айсәуле немесе Гүлім есімдері ағылшын тіліне транслитерация тәсілі арқылы Aisaule, Gulim деп аударылып, ... ... есім ... ... ... ... ... тыс ассоциацияны жояды: Айсәуле - айдың сәулесі және Гүлім - гүл. ... ... Bloody Mary ... ... сай бір уақытта коктейль және ағылшын ханшайымының тарихи титулына ... ... бола ... екі ... да бір атау ... ие ... ... тілінде бұл атаудың екі түрлі формасы берілген: Қанды Мэри (коктейль) және Қанды Мария (ханшайым). Көптеген контекстерде бастапқы бірлікті ... ... ... ... ... ... ... оны күрделірек мәтіндік дүние - стандартты түрде тәуелсіз бірліктер жүйесіне толы бейнелеуде қолданса, аудармашы қиын ... ... ... ... ... ... апарып соқтырады. Бұл дегеніміз - баламаларды лексикалық дәрежеден стилистикалық дәрежеге өткізу ... ... ... ... аударма бірлігінің деңгейін өзгерту.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, қорыта келе, сәйкестерді бастапқы ... ... үшін тіл ... ... ... ... (табуға) болады: дыбыстан бастап сөйлемге дейін.
Сәйкес келушілік аударылатын бастапқы тіл бірліктерінің қатынасына оның бастапқы тіл бірлігінің белгілі бір деңгейде сәйкес ... ... ... ... ... Я.И. ... түпнұсқа және аударма мәтіні бірліктерінің арасында сәйкестіктердің үш категориясы бар:
1. Белгіленген ұғымның тепе-теңдігі арқасында қалыптасқан, сонымен қатар тілдік қатынас дәстүрінде ... ... ... және ... сәйкестіктер.
3. Аудармашылық трансформациялардың барлық түрлері.
Сәйкестіктерді тұрақты және вариантық деп бөлу негізінен лексикалық және фразеологиялық сәйкестіктерде қолданылады. ... ... ... ... ... ... болады.
Грамматикалық бірліктер жинақталған хабарлардан тұрады және грамматикалық сәйкестік жасалынатын лексикалық бірліктердің мағыналарымен тығыз бірлікте ... және ... ... ... форманы таңдау оригиналдың грамматикалық бірліктерінен анықталмайды. Ол берілетін хабарды айтуда толықтай жеткізуді ұйымдастырады. ... ... ... ... ... үшін ... ... сәйкестіктер (табылмайды), яғни тұрақты немесе ең болмағанда ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ:
* Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк - Петербург, 2004 - 72 б.
* ... Қ. Қ., ... Г.Қ. ... 2001- 48 б.
* ... Л.С. М, 1975-95 б.
* ... В.С. М, 2001- 57 б.
* ... Л.Ф., ... С.Е. Москва, 2005 - 86 б.
* Казакова Т.А. Практикум по художественному . - Санк - ... 2003 - 22 б.
* ... Т.А. ... ... ... - Санк - ... 2002 - 76 б.
* Комиссаров А.В., В.Н. Коралова Москва, 1990 - 24 б.
* ... В.Н. М, 2000 - 67 б.
* ... В.Н. М. ... ... 1990 - 76 ... 1
24605072187176

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма – аударматанудың өзегі72 бет
Аударманың грамматикалық ерекшеліктері30 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Түпнұсқа тілі мен аударма тілінің грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдағы рөлі18 бет
Түркі шежіресінің қазақ тіл білімі тарихында алатын орны6 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь