Лексиканы аудару ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 БӨЛІМ. ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.1. Аударма кезіндегі лексикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Лексикалық аударма түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
2 БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.1. Эквивалентсіз лексиканы аударудағы қиындықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.2. Эквивалентсіз лексиканың аударылу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
ҚОСЫМША
Курстық жұмыстың зерттеу өзектілігі: аударма кезінде аудармашылардың неліктен лексикалық трансформацияларға жүгінулеріне тура келеді деген сұраққа әр түрлі себептер бар. Олар екі тілдің семантикалық ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
Сөздердің мағыналық құрылымдары олардың қолданыстары, бір-бірімен сәйкес болу шарттары, әрбір тілдің сөздік қорлары – міне осы факторлар аудармашыға қиындықтар туғызуы мүмкін. Бұл мәселелердің бірден шешу жолдарын табу да мүмкін емес.
Сондықтан жас аудармашыларға осы мәселелермен жеке-жеке танысып, олардың әрқайсысының ерекшеліктерін аударма барысында және теория жүзінде бөлек танысуға тура келеді.
Лексикалық трансформация бөліміне лексикалық-стилистикалық құбылыстардың тек кейбіреулері ғана енгізілген.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: аударма кезінде лексикалық трансформацияларға және лексикалық аударма түрлеріне анықтама беру. Эквивалентсіз лексиканы аударудағы қиындықтар туралы шолу жасау. Эквивалентсіз лексиканың аударылу жолдарын талдау.
Халықаралық сөздер дегеніміз – бірнеше тілдерде бірдей дыбысталатын, яғни дыбыстық, мағыналық және грамматикалық құрылымға ие сөздер. Көбіне мұндай сөздер қоғамдық саяси немее ғылыми мағыналарда айтылады. Мысалы: capitalism, astronomy, constitution, system, diameter. Олардың қатарында қоғамдық сөздерді де көре аламыз: occupant, delicate, elegant, scandal.
Ағылшын тілінде латын тілінен енгізілген халықаралық сөздердің саны өте көп болғанына байланысты, сөздердің көбісі қосымша мағыналарына ие болды.
Курстық жұмыстың құрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк–Петербург, 2004 – 72 б.
2. Алпысбаев Қ. Қ., Қазыбек Г.Қ. «Қазақ аудармасвның теориясы мен тәжірибесі» Алматы, 2001- 48 б.
3. Бархударов Л.С. «Язык и перевод» М, 1975-95 б.
4. Виноградов В.С. «Введение в переводоведение» М, 2001- 57 б.
5. Дмитриева Л.Ф., Кунсевич С.Е. «Английский язык курс перевода» Москва, 2005 – 86 б.
6. Казакова Т.А. Практикум по художественному . – Санк – Петербург, 2003 – 22 б.
7. Казакова Т.А. Практические основы перевода. – Санк – Петербург, 2002 – 76 б.
8. Комиссаров В.Н. Слово о переводе. – М.: Международные отношения, 1973 – 245 б.
9. Комиссаров В.Н. «Общая теория перевода. Проблемы переводоведения в освещении зарубежных ученных»М, 2000 – 67 б.
10. Комиссаров В.Н. «Теория перевода» М. Высшая школа, 1990 – 76 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
1 БӨЛІМ. ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ....................................4
1.1. Аударма кезіндегі лексикалық ... ... ... ... ... ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ...................................................................................................12
2.1. Эквивалентсіз лексиканы аударудағы қиындықтар........................................12
2.2. Эквивалентсіз лексиканың аударылу ... ... ... ... ... ... ... зерттеу өзектілігі: аударма кезінде аудармашылардың неліктен лексикалық трансформацияларға жүгінулеріне тура ... ... ... әр түрлі себептер бар. Олар екі тілдің семантикалық ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
Сөздердің мағыналық құрылымдары олардың қолданыстары, бір-бірімен сәйкес болу шарттары, ... ... ... ... - міне осы ... аудармашыға қиындықтар туғызуы мүмкін. Бұл мәселелердің бірден шешу жолдарын табу да мүмкін емес.
Сондықтан жас аудармашыларға осы мәселелермен жеке-жеке танысып, ... ... ... аударма барысында және теория жүзінде бөлек танысуға тура келеді.
Лексикалық трансформация бөліміне лексикалық-стилистикалық ... тек ... ғана ... ... ... мен ... аударма кезінде лексикалық трансформацияларға және лексикалық аударма түрлеріне анықтама беру. Эквивалентсіз лексиканы аударудағы қиындықтар туралы шолу ... ... ... ... ... ...
Халықаралық сөздер дегеніміз - бірнеше тілдерде бірдей дыбысталатын, яғни дыбыстық, мағыналық және грамматикалық ... ие ... ... ... ... ... саяси немее ғылыми мағыналарда айтылады. Мысалы: capitalism, astronomy, constitution, system, diameter. Олардың қатарында қоғамдық сөздерді де көре ... ... ... elegant, scandal.
Ағылшын тілінде латын тілінен енгізілген халықаралық сөздердің саны өте көп болғанына ... ... ... ... ... ие болды.
Курстық жұмыстың құрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады.
1 ... ... ... ... ... кезіндегі лексикалық трансформациялар
Аудармалық немесе тіларалық трансформация дегеніміз - қайта жасап өзгертудің көмегімен оригинал бірліктерінен аударма аударма бірліктерінен өтуді айтады. ... ... ... мен мәнері бар тіл бірліктерімен жасалатындықтан олар формальды-семантикалық сипатқа ие, әрине бастапқы бірліктерді форма ... да ... ... да ... процесін сипаттау шеңберінде аудармалық трансформация статистикалық жағынан, яғни бастапқы тіл ... ... ... сәйкес келушілігінің арасындағы қатынасты талдау емес, динамикалық жағынан, яғни аударма тәсілі (әдісі) ... ... ... ... аудару кезінде сөздік сәйкестігі жоқ, контекст бойынша қолдануға келмейтін жағдайда қолдана алатын аударма тәсілі ретінде ... ... тіл ... ... (түріне) қарай аудармалық өзгертулер лексикалық және грамматикалық болып 2-ге бөлінеді.
Сонымен бірге күрделі лексика-грамматикалық өзгертулер, яғни бір мезгілде ... ... және ... ... ... ... ... яғни лексикалық бірліктен грамматикалық бірлікке не керісінше грамматикалық бірліктен лексикалық бірлікке өту түрі болады.
Аударма ... ... ... ... негізгі типтері мынандай аудармалық тәсілдерден тұрады: аудармалық транскрипция және транслитерация, калькилендіру және ... ... ... генерализация-жалпылау және модуляция).
Ең көп тараған грамматикалық өзгертуге: синтактикалық ұқсасу, сөйлемді мүшелерге бөлу, сөйлемдерді біріктіру, ... ... ... ... сөз ... ... ... мүшесін) ауыстыру жатады.
Күрделі лексикалық-грамматикалық өзгертуге: антонимдік аударма, экспликация және компенсация жатады.
Транскрипция және транслитерация дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... көмегімен қайта жасайтын аударма тәсілі.
Транскрипция бойынша (арқылы) бөгде сөздің дыбыстық ... ... ... ал транслитерация арқылы сөздің графикалық формасы (әріптік құрамы) қайта жасалынады.
Қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... отырып басты тәсіл болып табылады. Тілдердің фонетикалық және графикалық ... ... ... ... ... ... ... формасын аударма тілінде беру шартты және жуық түрде алынады: absurdist - абсурдист, kleptocracy - клептократия, skateboarding - ... ... ... ... үшін ... ... сөзінің дыбыстық құрамын берудің ережелері жасалынады, транслитерацияның элементтері сақталынғаны жайлы көрсетіледі.
Ағылшын-қазақ аудармаларында ең көп кездесетін транскрипцияларда транслитерация ... ... ... ... ... ... ... ұшыраған дауысты дыбыстар боп келеді. Мысалы: dorset [do:sit] - дорсет, Campbell [`kœmbәl] - ... ... ... ... дыбыстар арасындағы қос дауыссыз дыбыстарды және сөздің аяғындағы дауыстыдан ... ... ... ... ... Bonners Ferry - ... Ферри, (boss-босс), аудармада әлдеқашан белгілі үлгіге сөздердің дыбысталуын жақындастыратын, сөздердің орфографияларының ... ... ... ... missile - ... , ... - ... , Columbia - Колумбия). Әдеттегі кейбір бағынбайтын сөздер: тарихи тұлғалардың есімдері және кейбір ... ... (Charles I - Карл І, William III - ... ІІІ, ... - ... ... ... - оригиналдың лексикалық бірліктерін, олардың құрамдас бөліктерін - морфеманы немесе сөзді, олардың аударма тіліндегі лексикалық сәйкестіктерін ... ... ... ... ...
Калькилендірудің мәні бастапқы лексикалық бірліктің структурасын көшіре отырып, аударма тілінде ... жаңа сөз ... ... сөз ... ... болып табылатын. Мысалы: mass culture - , green revolution - . Кейбір жағдайларда, калькилендіру ... ... ... ... ... ... жағдайында болады: rapid deployment force - жедел өрістеу. Кейде аударма ... ... мен ... бірмезгілде болады: transnational - трансұлттық, ... - ... ... ... - ... лексикалық бірліктерін аударма тілінің бастапқы тілдің бірліктерімен мағыналық жағынан сәйкес келмейтін, бірақ ... бір ... ... ... ... жасалынатын тәсіл. Мұндай ауыстыруларға негізінен нақтылау, жалпылау және модуляция (мағыналық даму) жатады.
Нақтылау дегеніміз - бастапқы тілдің кең ... ... ... ... мен сөз ... ... тіліндегі тар шеңбердегі мағыналы сөздер мен сөз тіркестерімен ауыстыру.
He was at the ... ... ... ... ... ... қолдану аударма тілінде кең мағыналы сөздердің жоқтығына ... ... ... зат ... thing өте ... мағына береді және қазақ тіліне үнемі нақтылау әдісімен аударылады: . ... ... ... ... сөз ... коннотативті компоненттерінің алшақтығынан қолданыла алмайды. Мысалы: ағылшын сөзі meal әртүрлі сөйлеу стилинде кең қолданылады.
Сондықтан аудармада meal сөзі ... ... ... ...
At seven o'clock an excellent meal was --- in the dining room. - ... ... ... керемет түскі ас берілді.
Жалпылау дегеніміз - нақтылауға қарама-қарсы яғни тар мағынадағы ... ... ... аударма тілінің кең мағыналы бірліктерімен ауыстыру. Жасалынған сәйкестік жаңа ұғым ... ... яғни ... түрді сақтай отырып жаңа ұғым білдіреді.
He visits me practically every ... Ол ... апта ... келеді. Жалпылама мағынасы бар сөзді қолдану аудармашыға ... айта ... ... ме ... ме анықтап жатудан сақтайды. Кейде мұндай ауыстырудың қажеттілігі стилистикалық себептерге байланысты. Әдеби шығармаларда ... ... ... бойын белгілі бір өлшем бірліктерімен тура өлшеп айту деген болмайды. Ал ол ағылшын тілінде солай қалыптасқан. Мысалы: A young man of 6 feet 2 inches ... ... ... ... әдісімен кең ұғымды қолданамыз: .
Модуляция немесе ... даму ... - ... ... ... мен сөз тіркестерін аударма тіліндегі, яғни мағыналары логикалық түрде бастапқы тілдің бірліктеріне шығатын бірліктермен ауыстыру өте жиі аударма мен ... ... ... ... ... себеп - салдарлық қатынасы байланыста болады: I don't blame them. Мен оларды түсінемін. Мен оларды ... ... мен ... ... ... ... ... He always made you say everything twice. - Ол үнемі бір нәрсені қайта сұрайтын. (Сіздің айтқаныңызды қайталауға тура ... ... ол ... ... ... ... қолдануда себеп - салдарлық қатынас үлкен мәнге ие, бірақ ... ... ... ... ... Мысалы: He would cheer up somehow, begin to laugh again and draw ... all over his state, before his eyes were dry. ... ... (сөзбе - сөз, өзгеріссіз) аудару дегеніміз - оригиналдық синтактикалық құрылысын аударма ... ... ... ... ... әдісін айтамыз. ауыстырудың бұл типі оригинал мен аударма тілінде параллель синтактикалық структуралар болған жағдайда қолданылады. Синтактикалық ұқсасу оригинал мен ... ... ... ... ... ... келуін және олардың орын тәртібінің сәйкес келушілік жасайды: I always remember his words. - Мен ... оның ... ... ... Бірақ, кейде синтактикалық ұқсасуды қолданғанда, кейбір структуралық компонентерді ... тура ... ... ... ... ... ... мысалы: артикльдер, байланыстырушы - етістік, кейбір көмекші ... ... ... мүмкін, сонымен бірге морфологиялық форма мен лексикалық ... ... ... ... ... ... трансформациялардың екі түрі бар: формалды және мазмұнды.
Формалды лексикалық трансформация кезінде түпнұсканың лексикалық бірлігінің мағынасы өзгермейді.
Транскрипция - түпнұсқаның лексикалық ... ... ... ... ... арқылы оның дыбыстық тұлғасын өзгерту жолымен аудару тәсілі.
Транслитерация - түпнұсқаның ... ... ... ... әріптерін пайдалану арқылы оның графикалық формасын сақтау жолымен аудару.
Калькилендіру - түпнұсқаның лексикалық бірлігін оның ... ... ... ... ... ... ... аударма тіліндегі лексикалық сәйкестікпен ауыстыру арқылы жүзеге асырылатын аударма тәсілі.
Калькилендірудің, тілші-ғалым Қалиев Ғ. көрсеткендей, бірнеше түрі бар:
- сөз ... ... - шет тіл ... ... ... бойынша аудару,
- семантикалық калькилендіру - сөздің ауыс мағынасын ...
- ... ... - ... ... ... лексикалық трансформациялар кезінде түпнұсканың лексикалық бірлігінің мағынасы өзгереді:
- ұғымды нақтылау,
- ұғымды ... ... ... - ... кең ... ... ие бастапқы тіл бірлігінің аударма тілінде тар (түрлік) мағыналы сөзімен алмастырылуы арқылы іске ... ... ... ... ... ... ... тілінде кейде тектік ұғым болмаған жағдайында қажет болады. Аударма ісінде мұндай ұғымдардың мәнін анықтап, нақтылауға тура ... ... ... ... ... ... қиынға түседі (контексте қандай түрлік ұғымы (жеке, нақты сөз) жайлы болып ... ... ... ... (генерализация) - бастапқы тілдің біршама тар мағыналы ... ... ... ... кең ... бірлігімен алмастырылатын лексикалық-грамматикалық трансформация (аударма тәсілі).
Генерализация тәсілі аудармашыға қиын жағдайдан шығуға көмектеседі. Мысалы, аудармашы екінші тілдегі түрлік ... ... ... ... ... ... ... шектелген ауызша, ілеспе (синхронды) аударма кезінде не түпнұсқа қатаң талаптарға жауап бере алатын терминологиялық мәтіндерге ... ... ... ... ... ... болады.
Ұғымдардың логикалық дамуы (модуляция) - бір-бірімен себеп пен салдар, бөлшек пен бүтін, құрал мен өндіруші ... ... ... ... бір ұғымды басқа бір ұғыммен алмастыруға бағытталған аударма тәсілі.
Грамматикалық трансформация кезінде ... ... ... ... өзгеріледі:
- сөйлемдерді біріктіру,
- сөйлемдерді бөлу,
- грамматикалық алмастырулар.
Сөйлемдерді біріктіру - түпнұсқадағы екі не одан да көп жай ... ... ... ... ... ... құрмалас сөйлемге айналдыру негізінде жасалатын синтаксистік трансформация.
Сөйлемдерді бөлу ... ... ... екі не одан да көп жай ... ... ... жасалатын синтаксистік трансформация.
Грамматикалық алмастырулар - түпнұсқадағы грамматикалық бірліктің аударма тілінде ... ... ... ие тіл ... алмастырылатын грамматикалық трансформация.
Лексикалық-грамматикалық трансформациялар кезінде түпнұсканың синтаксистік құрылымы да, лексикасы да өзгертіледі:
- антонимдік аударма,
- сипаттама аударма,
- компенсация,
- компрессия.
Антонимдік аударма - ... ... ... ... ... ... беру үшін, оның сол ұғымға қарама-қарсы сөзбен алмастырылуы арқылы жүзеге асырылатын лексикалық-грамматикалық трансформация. Сонымен бірге мұндай аударма ... ... ... мағынаға ие сөз аударма мәтінінде оған қарама-қарсы мағыналы сөзбен аударылады және ... де ... ... ... ... - белгілі бір ұғымды басқа тілдің құралдарымен сипаттаудан (оның мағынасын экспликациялаудан) тұратын аударма тәсілі. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайында немесе аудармашының оны білмеген жағдайында пайдаланылады.
Сипаттама аударма - аудармашыға ең қиын жағдайларда көмек көрсететін ... ... Ол ... ... не ұлттық ерекшеліктерге байланысты аударма тілінде сай ұғымды белгілейтін сөз жоқ ... өте ... ... аударма таныс емес реалий сөздерді (баламасыз лексиканы) оқырман мен тыңдаушыға түсіндіріп жеткізеді. Бұл тәсіл транслитерация ... ... ... жиі ... Бұл ... үшін өте ... ал оқырман не тыңдаушы үшін өте жеңіл тәсіл.
Сипаттау - ... ... ... ... соңындағы ескертпелер арқылы беріледі.
Тікелей контекстегі реалий сөздерді түсіндіру - көркем аударманың ерекшелігі. ... ... - ... тіл ... семантикалық немесе стилистикалық жағынан шарасыз кемуінің аударма кезінде екінші тілдің құралдары арқылы толықтырылуы болып табылатын аударма ... ... ... ... қойылуы міндетті емес.
Компрессия (мәтінді ықшамдау) - біршама жинақы пішінге ... ... ... ... ... ... ... асырылатын аударма тәсілі. Контекспен немесе тілден тыс жағдаятпен анықтала алатын сөйлемнің артық элементтерін түсіру, сондай-ақ біршама ... ... ... ... жүзеге асады.
2 БӨЛІМ. ЭКВИВАЛЕНТСІЗ ЛЕКСИКАНЫ АУДАРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Эквивалентсіз лексиканы аударудағы қиындықтар
Мақалдар мен ... ... ... ... мен ... рухани өмірінің практикалық энциклопедиясы.
Мақалдар мен мәтелдер ұрпақтар ойының қиыннан ... ... мен ... - тарихи тәжірибеде қорытылған жиынтығы, даналық ойдың шежіресі мен халықтың ... ... ... ... Олар - ... ... ... саласы көркем образ түрінде бейнелеп, адамның сонау сәбилік дәуірінен сыр ... ... ... ... елес беретін елгезек жанр. Осындай қасиеттерінің арқасында ұрпақтан - ұрпаққа таралып, ... ... ... ... ... мен ... ... айналған келісті көркем сөз кестесін халыққа әрқашанда қасиетті мұра ретінде ... ... ... және ... ... ... жағына өзара бір үндестік, айырмашылық болады. Егер біз бір тақырыпта 2 түрлі тілде үш мақал алсақ, 2 мақалдық ... ... ... ... ойы бір. Яғни өзара үндестік. Мысалы 2 тілге де ... ... ... ... мәтелдер алайын.
Care killed the cat
Еңбек қажытпайды, ... ... ... 3 мақалдың да түпкі бір үндестік еңбек етсең ғана бұл өмірде қиындықты жеңе аласың. Бірақ кішкене ойланып, үңіліп қарасақ, ағылшынша және ... ... ... ... ... және бір-бірінің тура аудармасы болып табылады. Ал ағылшынша мақал-мәтел осы жағдайда ... ... ... ... ... ... and ... білім жоқ,
Білімсіз күнің жоқ
Бірақ бәрі бірде бұл жерде бірақ ой айтылған. Яғни ол өмірде оқусыз ... жоқ, оқы, оқы және оқы деп ... ... ... бір деп айта ... ... кездерде қазақша және ағылшынша мақал-мәтел бір-біріне көбірек ұқсас, бір-бірінің тура аудармасы.
Мысалы:
Better late than never
All is not gold that ... кеш ... бәрі ... ... бұл ... ... тура аудармасы бойынша әрі ұқсастық, әрі үндестіг көрсетеді. 2 тілдегі мақал-мәтелдердің құрылысы, мағынасы ... ... мен ... ... ... ... келтірсекте болады. Еңбек тақырыбына
No pains, no gains . ... ... ... strokes fell great darks. ... ... ... tree is known by its fruit. ... қарай өнбегі.
Two heads are better then one. Кеңесіп пішкен тон келте болмас.
A word to the wise. ... ... одно ... ... ... ... туралы:
Forture favous the brave Тәуекел тау ... жер, Отан ... or West home is best. ... жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
Thereis no place like home Ел- ... бәрі ... елің ... де ... ... және ... мақал-мәтелдердің мағынасы жағына өзара бір үндестік, айырмашылық болады. Осындай қасиеттерінің арқасында ұрпақтан - ұрпаққа таралып, еңбекші ... ... ... ... мен ... ережесіне айналған келісті көркем сөз кестесін халыққа әрқашанда қасиетті мұра ретінде қастерлеп отырған.
2.2. Эквивалентсіз лексиканың аударылу жолдары
Аудармадағы ... ... - ... ... ... ... ... фонемалар арқылы фонемалық ресми қайта жаңғыруы, негізгі сөздің фонетикалық имитациясы. Аударманың келесі тәсілі ... - ... ... бірліктерді аударма тілінің әліпбиі арқылы әріптік ресми қайта жаңғыруы, негізгі ... ... ... Бұл ... бастапқы сөз аударма мәтінінде аударма тіліндегі айтылу сипатына сай түрде ... ... ... - ... ... ... тіліне аударылуы ағылшын тілі дыбыстарының оқылу заңдылықтарына ішінара сәйкестенсе, қазақ тілінде фонетикалық сәйкессіздік болған жағдайда ішінара ұқсас түрлеріне түрлендіріледі. ... ... ... ... ... ... ... аударуда қолданылады.
Біршама қиындық қазақ есімдерін ағылшын тіліне аударуда орын алады. Мысалы, қазақ тіліндегі ж, х, ю, я, і, ә, ң, ғ, ү, ұ, қ, ө ... ... мен ... ... тіліне аудару қиындық туғызады. Сонымен бірге патша есімдері мен титулдарын аудару кезінде аудармашынының аударма транскрипциясын қолдануында да біршама қиындықтар орын ... Осы ... XIX ... ... ... қолданысқа енген есім түрлеріне қатысты жалпы тіларалық ... ... бар. ... ... ... James I Stewart ... ... Иаков 1 Стюарт деп аталса, соңғы жылдары баспасөз беттерінде Яков 1 ... ... ... бұл ... ... түрден ауытқу шын есім транскрипциясына әлі өткен жоқ, яғни Джеймс 1 ... ... ... ... ... ...
Аударма тәжірибесінде жалқы есімдердің аудармасы үшін қолданылатын транскрипция және транслитерация тәсілдері жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... ... қызметтер жатса, яғни ерекше объект есімі болса немесе есім орнына емес, қосымша есім орнына қолданылса, онда олар ... ... ... ... есім ... ... ... және белгілерін білдіреді. Мұндай жағдайларда транскрипциядан басқа немесе оның орнына калькалаумен бірге семантикалық аударма үйлесімділігі қолданылады. ... ... ... ... Chief White Halfoat ... қазақ тіліне әртүрлі тәсілдер арқылы жеткізуге болады: Чиф Уайт Хафоут (транскрипция), Қолбасшы Ақ Сұлы (семантикалық аударма), Қолбасшы Уайт Хафоут ... ... ... ... мен транскрипция үйлесімділігі). Джозеф Хеллердің Catch - 22 романында бұл есім аралас ... ... ... Chief ... ... ... білдіретін қосымша есіммен бірге, тарихи қалыптасқан, ағылшын ... ... ... ... үндістердің жанұялық атауы болған White Halfoat тегі үйлескен. Осы жерде қолдануға қажетті тәсіл - ... ... ... ... ... ... half-blood сияқты әдіспен жасалып Хеллердің сатиралық Halfoat есімі өз мағынасын жоғалтады және есім мен ... ... ... тәуелділікті ұстанады:
Chief White Halfoat was a handsome, swarthy Indian from Oklahoma with a heavy, hard-boned face and tousled black hair, a ... Creek from ... ... ... ... ... ... басқа бірліктер тобына мамандардың көпшілігі халықтар мен тайпалар атауын, ... ... ... мекемелер, компаниялар, фирмалар, мерзімді басылымдар атауын, хоккей және басқа спорттық ... ... рок - ... тұрақты топтары мен мәдени объектілер атауларын және т.б. ... ... ... мұндай атаулардың көпшілігі транскрипция және транслитерация тәсілдері арқылы оңай аударылады:
Bank of London - Бэнк оф Лондон ... - ... Street Journal - Уолл ... ... Red Wings - Детройт Ред Уингз
Beatles - Битлз
The Capitol - ... ... - ... және ... ... ... қолдану салыстырмалы түрде аз кездеседі және ескірген атау түрлерімен ... ... ... - Иллинойс (Илиной емес)
Michigan - Мичиган (Мишиган емес)
Объектілердің біршама тізіміне байланысты аударманың ... ... ... Олардың бірі негізгі атаумен ішінара сәйкес болса,
Мәскеу - Moscow
The Hague - Гаага
Санкт-Петербург - St. ... ... ... ... ... сәйкес келмеуі мүмкін:
England - Англия
The English Channel - Ла-Манш және т.б.
Жағрапиялық атауларды ... ... ... ... ... фонетикалық заңдылықтарына сәйкес орнын ауыстыруы мүмкін:
Florida (екпін бірінші буында)
Флорида ... ... ... ... ... буында)
Вашингтон (екпін соңғы буында).
Егер атаудың құрамына мағыналы сөз енсе, онда аралас аударма, яғни транскрипция және семантикалық аударманың үйлесімділігі қолданылады деген ... ... of Mexico - ... ... ... Thames - ... ... Pacific Ocean - Тынық мұхит
Hilton hotel - Хилтон қонақ үйі
Mayflower Restaurant - Мейфлауэр рестораны.
Дегенмен, осындай шарттардың ... ... ... ... ... ... қаласындағы No Name Restaurant атауын қалай аударуға болады? Ноу Нейм рестораны ма, әлде ... ба? ... ... ... No Name ... ... компания, баспа, автомобиль маркалары, мерзімді басылымдар атауларын аударуда қолданылады:
Subaru - Субару
Ford Mustang - Форд ... Оn File - ... Он Файл ... Алаш - Zhas Alash
- Atamura.
Бірақ, оқу орындарының атаулары ішінара немесе толық ... ... ... ...
Western Michigan University
Батыс Мичиган Университеті
Cherry Hill High School
Черри Хилл орта ... ... ... State ... ... түрлі білім беру дәстүрлеріне сәйкес оқу орындарының атауларын аудару біршама қиындық тудырады. Мәселен, американдық білім беру ... school сөзі ... және түрі ... ... оқу ... бірқатарын атауда қолданылады: high school шындығында дегенді білдіреді, school of law - , graduate school - не . ... ... ала ... ... School of Law - ... ... ... Құқық институты деп аудару, Пристон құқық мектебі ... гөрі ... ... ... атауларды қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару - күрделі мәселе. Әзірге оқу орындарының түрлерін атау халықаралық деңгейде мемлекетаралық ... ... ... жоқ. ... ... ... ... аясында қолданудағы кездесетін қиындықтың бірі - саны аз ... ... ... өзге ұлттық-мәдени феномендерді аудару. Мәселен, Американың негізгі халқының атауын ... ... ... мен ... бар: Cheyenne - ... шейендер, шайендер, шейенн, чейенн деп жағдайға сай аударылса, Cherokee - черок, чероктар, черокездер деп аударылады. Атаулардың ... ... сай ... - ... және чероктар болады, өйткені осы атаулар ғана ағылшын тіліндегі дыбысталуына ұқсас. Дегенмен, ... ... ... өздері бастапқы үндіс сөздерінің транскрипциясы болып табылады. нұсқасы, шындығында екі Cherokee және Iroquois ... ... және тек ... ... ғана емес, сонымен бірге черокез тілінің жанұясына тілдік туыстығын білдіреді. Әртүрлі етіп оқу ... ... ... аударуда, яғни семантикалық және транскрипция әдістерінің үйлесімділігінде қолданылады: Flathead - флетхедтер не тегіс бастылар, (тықырбастылар) Blackfoot - ... не қара ... ... ... ... ... ... үйлесімділіктер аясымен байланысты болады: өзге мәдени атауларды ағылшын тіліне транскрипциялау қазақ тілінен өзгеше болуы мүмкін. Осындай атаулардың ... және ... ... ... сай дәстүрлі түрлері әртүрлі болып келеді. Мысалы, қазақ тіліндегі ... хан ... ... ... Genghis Khan ... деп аударуда екпін бірінші буынға түседі, Қытай астанасы Пекин атауын ағылшын тіліне аударғанда мүлдем ... Beijing деп ... ... ... ... ... тілінде тануға қиын кейіпте Bel-shaz-zar (екпін екінші буында) деп, ... IV ... ... ... Аменхотеп не Эхнатон болып өзгереді. Мұндай сәйкессіздіктер тізімі біршама үлкен болғандықтан, аудармашыдан ... және ... ... ... ... ... етуі ...
Аудармашы қиын мәселелердің бірі деп басты назар аударатын нәрсе - бастапқы мәтіндегі мәдениетке сай, бірақ ... ... ... ... ... ... ... атауы - реалийлер. Кең көлемді мәдениетаралық ... ... бұл ... үлкен топ құрайтындықтан, оларды аударуда транскрипция не транслитерация әдістерін қолданған қолайлы.
Әдетте мұндай реалийлер, яғни бастапқы тілдің басты тілдік бірлігі ... ... ... ... шет ... ... ... максималды бастап бірнеше сатылы жолдан өтеді. ... ... ... ... толық ассимиляцияға дейінгі бірліктер тілдің сөздік қорына енеді. Аудармашылардың үлкен тобы мен ... ... ... екі ... ... ... бірлікті семантикалық аудармамен бірге не түсіндірмемен сақтау немесе транскрипцияны түсіндірмемен бірге қолдану. Әсіресе, осындай реалийлер ... ... ... ... ... рок музыка туралы мәтіндерге сай келеді:
.
Осы ... ... асты ... сөздер белгілі бір халықаралық рок музыка әлемінің реалийлерін білдіреді. Олардың ... ... ... түрінде не аударма транскрипциясы не аралас аударма түрінде берілгені кездейсоқ емес.
Өнертану мәтіндерін аударудың да өзіндік ерекшеліктері бар. Олардың ... ... өнер ... ... ... ... ... аударуда қиындықтар туындайды. Бұл мәселелерді шешу жолы - транскрипция, семантикалық аударма не аралас аударма. ... ... ... ... болмайтын тілдік бірліктерді аудару үшін қажет транслитерация тәсілімен бірге калькалау тәсілі де қолданылады. Калькалау ... - ... ... ... ... немесе фразалар (лексемалар) аударма тілінің элементтеріне сәйкес аударылатын біріккен сөз ... ... сөз ... ... ... ... ... ретінде транслитерация белгілі бір себептермен эстетикалық, мағыналық не басқа да ... ... ... ... ... коммуникация жағдайында үлкен көлемдегі әртүрлі кірме сөздердің енуіне негіз болды.
Тілдердің даму тарихы көбіне функционалдық белгідегі тіларалық өзара байланыстың ... ... ... ... ... ... - шы, -ші, -кер, -гер, т.б. ... ағылшын тілінің - er, - or, - ist ... ... ... -сіз, -сыз ... ... un-, in/im-, non- ... алды ... сәйкес. Үдемелі тіларалық өзара әрекеттестік әсерінен көптеген тілдерге жалпы тізімдік морфемалар енді: -ист, -изм, -ор, дис-, -ион, т.б. ... ... ... ... және ... тілдерінде тура сәйкестіктері де бар:
Money - ... window - ...
Old - ... table - ...
Go - ... war - ... және т.б. ... ғылыми және мәдени салалардағы сөз тіркестерінің көпшілігі калкалаудан тұрады:
Үкімет басшысы - head of the government
Жоғары Сот - Supreme ... ... - mixed laws ... ... ... - ... vote, т.б.
Транскрипциядан калькалаудың ерекшелігі - оның ... ... ... ... ... түрде жәй аудара салу әрекеті еместігі және көбіне кейбір өзгертулерге жүгіну керектігін білдіреді. Ең алдымен бұл септік түрлерінің, сөз ... ... ... ... сөздердің орын тәртібінің, сөздің морфологиялық және синтаксистік атқаратын қызметтерінің өзгерістерін қамтиды. Мәселен, ағылшынның skinheads не skinheaded сөздері skin сөзінің ... ... ... ... арқылы жасалып, тықырбастылар не бәкібастылар деп жалпы өзгереді. ... сөз ... ... majority ... та, синтаксистік те өзгеріске ұшырап үштен екі бөлігінің көпшілігі ... ... ... ... ... ... тіліндегі кейбір аффикстер қазақ тілінде сын есім белгілерін білдіретін өзіндік ... ... ... ... ... ... ... ендіреді:
Misdistribution of costs
шығынды бұрыс тарату
maltreatment
сапасыз ем
Non-taxable income
салық салуға жарамсыз кіріс.
Лексико - семантикалық модификация (түр ... ... ... мен сөз тіркестерін аударуға арналған екі тәсіл басым ... ... ... ... ... ... және аударма тілдерінде бір түр мен мазмұнға ие тұрақты және әмбебап ... ... ... ... үшін ... ... аударылуында кейбір келіспеушіліктер әдетте еленбей қалады. Дегенмен, олар сөз формасы ... ... мен ... байланысы негізгі мағынаға ие болатын көркем шығарма контексттерінде маңызды орын алады. Транскрипция мен калькалау арқылы ... ... аз ... ... ... бар ... да, ... мәтініне ерекше береді.
Бастапқы мағынаны ... не ... ... ... ... реттелу мөлшері аударма тілінде мағынасы жағынан сәйкес болатын ... ... ... ... ... қолданылады. Мәселен, қазақ тілінің зерттеу ұғымы әртүрлі жағдаяттық ... ... және көп ... ... сай ... ал ағылшын тілінде оған контекстке байланысты әртүрлі тар мағыналы бірліктер сәйкес келеді:
to explore ( ортаны зерттеу - to explore the ... )
to ... ... зерттеу - to investigate the market)
to research into (классикалық әдебиет құбылысын зерттеу - tо research into the ... ... ... man ... ... кең және ... тілінің сөздің нақты мағынасын талап ететін контексттерінде де қолданылуы мүмкін. ...
He is a man of ... ... талғамды адам
All the king's men
Патшаның барлық әскерлері ... you will be a man, my son ... ... ғана сен ... боласың, ұлым және т.б.
Бастапқы мағынаны кеңейту не жалпылау негізгі бірліктің ақпараттық реттелу мөлшері аударма тілінде мағынасы жағынан ... ... ... реттелуінен жоғары болған жағдайда қолданылады. Мәселен, қазақ тілінің ем сөзі ағылшын тілінің мағынасы кең және ем ... ... ... ... ... реттелуі үшін арнайы контекстті талап ететін treatment сөзімен сәйкес келеді:
Ем сәтті болды және ол ... ... ... turned to be ... and she ... completely
Олардың жаңдайды түсінуі
Their treatment of the situation
Ол ата-анасына аса құрметпен ... ... of his parents was very ... ... басқа жақтан үйлесімділігін тауып, бірақ мәнерлілік мүмкіншілігі жағынан сәйкеспеушілігі туындаған сәтінде аудармада қиындық туындайды. Мысалы, a cow-eyed girl ... сай ... ... ... етуі ... сиыр ... қыз ... бота көзді сұлу.
Біріншісі теріс мәнерлілікті тудырса, екіншісі оң мәнерлі. Эмфазаны күшейту тәсілі аудармада аса ... ... ... ... ол ... ... зор ықпал ететіндіктен, оны қолдануда абай болып, кейбір даулы жағдайларда бұл тәсілге қарама-қарсы мағынаның эмционалды-бағалау құрамды бөлігін ... ... ... ... болады. Мысалы, егерде контексттен a cow-eyed girl сөз ... мәні ... ... оны ... көзді қыз деп бейтарап нұсқамен беруге болады.
Латын және грек тілінен шыққан түбірі бір ағылшын және қазақ ... ... ... ... ие болған және жалпы мағынасын сақтаған сөздер тізбегі бар.
Pompous - мерекелік және үлпілдек
Ambitious - атақ ... және ... - ... және ... жоқ саясаткер, қуақы іспен айналысушы адам.
Оларды толықтай қатарына жатқызуға болмайды, ... олар ... ... ... ... те ... болу не болмауымен байланысты сәйкестікті таңдау мәселесі контексттің реттеушілік әсерімен айқындалады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, аударма үрдісінде лексико - семантикалық ... шешу үшін ... ... ... - ... ... болып табылады. Бұл тәсілді қолдану қажеттілігі бастапқы контекстке сөздікте берілген баламалардың бірі де үйлеспеген жағдайда туады. ... ... the ... of the ... rest ... ... баламасын табу қиындық тудырады, өйткені ешбір ағылшын - қазақ сөздіктерінде белгіленген ... ... бұл ... ... relaxation - әлсіреу, босаңсу, тыныс алу, аяңдау. ... ... ... ... тілінің функционалдық баламасын алуына болады: еңбек сіңген демалыспен рахаттану.
Функционалдық баламаны іздеу баламасыз лексикамен, яғни қостілді сөздіктерге белгісіз бір ... ... ... ... ... маңызға ие болады. Көбінесе бұл категорияға аударма тілінің мәдениетіне белгісіз заттар мен ... ... ... ... және әлі де ... сөздікке енбеген сөздер немесе тілдік бірліктер жатады. ... ... ... ... ... үшін ... транскрипция және транслитерация тәсілдері жеткіліксіз болып келеді. Егерде ... ... ... символдық қызметтер жатса, яғни ерекше объект есімі болса немесе есім орнына емес, қосымша есім орнына қолданылса, онда олар ... ... ... Өйткені, есім тұлғаның тұлғалық қасиеттерін және белгілерін білдіреді. Мұндай ... ... ... ... оның ... калькалаумен бірге семантикалық аударма үйлесімділігі қолданылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк - Петербург, 2004 - 72 б.
* ... Қ. Қ., ... Г.Қ. ... 2001- 48 б.
* ... Л.С. М, 1975-95 б.
* ... В.С. М, 2001- 57 б.
* Дмитриева Л.Ф., Кунсевич С.Е. Москва, 2005 - 86 б.
* ... Т.А. ... по ... . - Санк - ... 2003 - 22 б.
* ... Т.А. ... основы перевода. - Санк - ... 2002 - 76 б.
* ... В.Н. ... о ... - М.: ... отношения, 1973 - 245 б.
* Комиссаров В.Н. М, 2000 - 67 б.
* Комиссаров В.Н. М. ... ... 1990 - 76 ... ... ТРАНСФОРМАЦИЯЛАРДЫҢ
ЕКІ ТҮРІ БАР:
00 ЛЕКСИКАЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАРДЫҢ
ЕКІ ТҮРІ БАР:
2932572371185

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма кезіндегі сөз құрылымын өзгерту19 бет
Аударма эквиваленттілігінің проблемалары28 бет
Аударманы оқыту әдістемесінің қазіргі кездегі өзекті мәселелері63 бет
Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалық және лексикалық тәсілдер23 бет
Көркем аудармадағы баламасыз лексиканың берілуі30 бет
Эквиваленсіз лексикалық аудармасы19 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Аудармадағы лексикалық трансформациялық үлгісі19 бет
Аударманың грамматикалық және лексикалық мәні және қоғамдық рөлі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь