Реалияның аудармасы.

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 БӨЛІМ. РЕАЛИЯНЫҢ АУДАРМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1. Реалиялар және терминдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Реалиялардың берілу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2 БӨЛІМ. ЭТНОМӘДЕНИ ЛЕКСИКАДАҒЫ РЕАЛИЯНЫҢ АУДАРЫЛУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.1. Реалияларды түр.түрге бөлу және мағынасына қарай топтастыру ... ... ... ... .9
2.2. Аударма термині ретінде реалияның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.3. Реалия сөздер мәдени белгілер ретінде және оларды аудару мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
ҚОСЫМША
Курстық жұмыстың өзектілігі: реалия дегеніміз- әр халықтың өзіне ғана тән өміріне, тұрмысына, салт-дәстүріне, тарихына әлеуметтік және рухани мәдениеті ерекшеліктеріне қатысты ұғымдар. Күнделікті тұрмыстық қарым-қатынаста сәлемдесуде ағылшын тілінде “How are you” деп сұрайды. “I’m fine, thanks. And you.” деп жауап береді. Ал қазақ тілінде сәлемдесу, оған жауап беру бірдей «Сәлеметсізбе». Мәдени және тілдік реалиядағы айырмашылық ағылшын тілінде жоқ ұғымның, қазақ тілдерінде болуы немесе, керсінше.
Реалия сөздер көбінесе әдеби шығармаларда кездеседі (романдар, дастандар, өлеңдер, ертектер).
Аудару кезіндегі дәлдікті анықтау үшін қазақ тіліндегі түсіндірме сөздік, қазақ, ағылшын тілі сөздіктері, лингвист, әдебиеттанушы, мәдениеттанушы ғалымдардың ғылыми зерттеу еңбектері қолданылды. Аудару кезінде барабарлы эквиваленттер болмаған жағдайда осы оқу құралдың авторларының өз аудару нұсқасы ұсынылды.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: реалиялар және терминдер ұғымына сипаттама беру. Реалияларды түр-түрге бөлу және мағынасына қарай топтастыру. Реалия сөздер мәдени белгілер ретінде және оларды аудару мәселелеріне талдау жасау.
Реалиялар баламасы жоқ лексикаға жатады. Реалиялар жалқы есімдер мен тұрақты сөз тіркестерімен байланысы бар. Сонымен реалия дегеніміз бір елдің өміріндегі мәдениет, тұрмыс жағдайы, тарихи дамулардағы обьектілерді атап көрсететін сөз немесе сөз тіркесі және де бұл сөздер басқа ұлттарға бейтаныс болады, сонымен қатар басқа тілдерде реалиялардың нақты баламасы болмайды.
Курстық жұмыстыңқұрылымы. Курстық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, қазақ және ағылшын тілдерінде пайдаланылған әдебиет тізімі және қосымшадан тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Алексеева И.С. Профессиональный тренинг переводчика. Санк–Петербург, 2004 – 72 б.
2. Алпысбаев Қ. Қ., Қазыбек Г.Қ. «Қазақ аудармасының теориясы мен тәжірибесі» Алматы, 2001- 21 б.
3. Бархударов Л.С. «Язык и перевод» М, 1975-95 б.
4. Виноградов В.С. «Введение в переводоведение» М, 2001- 57 б.
5. Дмитриева Л.Ф., Кунсевич С.Е. «Английский язык курс перевода» Москва, 2005 – 86 б.
6. Казакова Т.А. Практикум по художественному. – Санк – Петербург, 2003 – 22 б.
7. Комиссаров А.В., Коралова В.Н. «Практикум по переводу с английского языка на русский» Москва, 1990 – 24 б.
8. Латышев Л.К. Проворотов В.И. Структура и содержание подготовки переводчиков в языковом вузе.-Курск, 1999 - 101 б.
9. Попович А. Проблемы художественного перевода- М., 1980 – 72 б.
10. Рецкер Я.И. ''Теория перевода и переводческая практика'' М. 1974 – 112 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
1 БӨЛІМ. РЕАЛИЯНЫҢ АУДАРМАСЫ.............................................................4
1.1. Реалиялар және терминдер..................................................................................4
1.2. Реалиялардың берілу тәсілдері............................................................................6
2 БӨЛІМ. ЭТНОМӘДЕНИ ЛЕКСИКАДАҒЫ РЕАЛИЯНЫҢ ... ... ... ... ... бөлу және мағынасына қарай топтастыру.................9
2.2. Аударма термині ретінде реалияның мәні.......................................................12
2.3. Реалия сөздер мәдени белгілер ретінде және оларды аудару мәселелері...................................................................................................................20
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................................24 ... ... ... ...
center118118
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: реалия дегеніміз- әр халықтың өзіне ғана тән ... ... ... ... ... және ... мәдениеті ерекшеліктеріне қатысты ұғымдар. Күнделікті тұрмыстық қарым-қатынаста сәлемдесуде ағылшын тілінде "How are you" деп ... "I'm fine, thanks. And you." деп ... ... Ал ... ... ... оған жауап беру бірдей . Мәдени және тілдік реалиядағы айырмашылық ... ... жоқ ... қазақ тілдерінде болуы немесе, керсінше.
Реалия сөздер көбінесе әдеби шығармаларда кездеседі (романдар, дастандар, өлеңдер, ертектер).
Аудару кезіндегі дәлдікті ... үшін ... ... ... ... қазақ, ағылшын тілі сөздіктері, лингвист, әдебиеттанушы, мәдениеттанушы ғалымдардың ғылыми зерттеу еңбектері қолданылды. Аудару кезінде барабарлы эквиваленттер болмаған жағдайда осы оқу ... ... өз ... нұсқасы ұсынылды.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: реалиялар және терминдер ұғымына сипаттама беру. Реалияларды түр-түрге бөлу және ... ... ... ... сөздер мәдени белгілер ретінде және оларды аудару мәселелеріне талдау жасау.
Реалиялар баламасы жоқ лексикаға жатады. Реалиялар жалқы есімдер мен ... сөз ... ... бар. ... ... ... бір ... өміріндегі мәдениет, тұрмыс жағдайы, тарихи дамулардағы обьектілерді атап көрсететін сөз немесе сөз тіркесі және де бұл ... ... ... ... ... сонымен қатар басқа тілдерде реалиялардың нақты баламасы болмайды.
Курстық ... ... ... ... екі ... қорытынды, қазақ және ағылшын тілдерінде пайдаланылған әдебиет тізімі және қосымшадан тұрады.
1 БӨЛІМ. РЕАЛИЯНЫҢ АУДАРМАСЫ
1.1. Реалиялар және терминдер
Реалия аудармасы - ... ... және ... ... ... ... ... сөздің өзі латын тіліндегі көпше түрде қолданылатын сын есім. (realis - ... шын ... ... ... ... ... ... және оны көп жағдайда мағынасы жағынан деген түсінікпен байланыстырады. Сөздік анықтамаларға сәйкес реалия бұл мәдениет, тарих мәліметтері, мемлекеттік ... ... және ... ... ... аңыздар пәні болып табылады. Тілдерді салыстыру барысында бұл құбылыстарды білдіретін сөздер баламасы жоқ ... ... ... жоқ ... деп ... мәдениетте кездеспейтін түсініктерді білдіруге қызмет ететін сөздерді айтады. Олар басқа тілге бір сөзбен аударылмайды және сол ... бұл ... ... баламалары болмайды. Аудармашы суреттеу арқылы немесе өз неологизмдерін ұсына алады. Мысалы: Victor (радио және теледидар жабдықтарын шығаратын ... ... ... ... және ... ... ... үстеме ақша алатын адам). Тілдерді салыстыру барысында басқа тілдік ... мен ... ... ... атап көрсетуге болады. Басқа тілдік реалиялар сәйкессіздігі келесі жағдайларда байқалынады:
* Реалия тек бір тіл ... ғана тәнб ал ... ... бұл ... ... ... ... the chemist's - дәріхана
* Реалия екі тілдік топқа да тән, бірақ олардың біреуінде реалия ерекше көрсетілген. ... Clover leaf. ... ... үш ... ... жолдары.
* Әртүрлі ортада ұқсас функциялар түрлі реалиялармен беріледі. Мысалы: hot dog - тоқаш нан, soda fountain - кафе - ... ... ... әртүрлі болады. Мысалы: cuckoo's cell - көкектің шырылдауы (қазақтардың сенімдерінде енді қанша өмір сүреміз дегенді білдірсе, ... ... ... құру ... ... ... ... жыл бар дегенді білдіреді). Басқа тілдік формалардың ... ... ... ене ... ... болып келеді. Бұл реалиялар сөйлемде септеу және түрге байланысты өзгеріп отырады, ал қалғандары жіктелмейтін категорияларды қолданылады. Мысалы: ковбой - (cowboy) ... ... ... шыққан. Тілдік құбылыс ретіндегі мәдениетпен тығыз байланысты реалиялар ортаның дамуындағы барлық өзгерістерге тез әсер етеді, олардың арасында реалия - ... ... ... ... ... атап өтуге болады. Лингвоелтану реалияларының қатарына ономастикалық реалиялар жатады:
1) ... - ... ... бар ... ... (топонимдер): Boston Pops - музыкадағы Бостон оркестрі.
2) Антропонимдер - тарихи тұлға, қоғам қайраткерлерінің, жазушылардың, көркем ... ... ... Mіckey Mouse Мики Маус ... Әдеби шығармалардың ел өмірінде орын алған тарихи жағдайлардың, мемлекеттік және қоғамдық кеңселердің аттары: popeart - поп арт, BBC - British ... ... - ... ... ... компаниясы.
Термин бұл ғылым тілінің элемиенті болып табылатын нақты мағынасы бар сөз. Ол аталған функцияны ғана орындайды және онда ешқандай ... ... ... ... ... ... ... өзі пайда болған тілдің ұлтына тәуелді, бірақ ұлтаралық қолданысқа таралып терминдер тәрізді кеңінен қолданылып жүрген реалиялар да аз ... ... ... болу ... ... ерекшеленеді. Реалиялар ұлттық сөздер және ұлттың ой өрісі негізінде пайда болған. ... ... ... шет ... ... ... ... олардың кеңінен пайдаланылу әйгілілігіб таныстығы емес керісінше ... ... ... ... ... ... ... арнайы жұмыстар мен ғылымдардың аймағы екенін білеміз.
Реалиялар баламасы жоқ лексикаға ... ... ... ... мен ... сөз ... ... бар. Сонымен реалия дегеніміз бір елдің өміріндегі мәдениет, тұрмыс жағдайы, тарихи дамулардағы обьектілерді атап көрсететін сөз ... сөз ... және де бұл ... басқа ұлттарға бейтаныс болады, сонымен қатар басқа тілдерде реалиялардың нақты баламасы болмайды.
1.2. ... ... ... Транскрипция - аудару тілінен аударма тіліне фонетикалық форма жағынан механикалық түрде ауыстырылуы, яғни дыбыстар деңгейінде. Мысалы: Soviet, ... ... - ... ... ... берілуі. Мысалы: Lincoln -- Линкольн
* Транскрипция амалы ... ... ... ... ... ... беру ... ретінде аударманы орынбасу, субституцияны қолданамыз. Реалияларды аударудың бірнеше түрлері бар: ... ... ... және ... ... ... ... сөздің немесе айналымның сөзбе сөз аударма жолы.
Мысалы: victory day - ... ... ... ... жаңа сөз және сөз ... Мысалы: desembrist -- декабрист
В) шамамен аудару: ... орын басу ... ... ... мазмұнын кең түрде беру).
Мысалы: Нарзан, Боржоми - минералды су, үйшік, ... үй. ... ... ... - ... берілуіне өте қолайлы)
Мысалы: Суреттеу, түсіндіру ( түсінікті берудің басқа амалы қалмаған кезде тек ғана түсіндіріп ... ... two boys were playing flys a soft ball- ... доп ... аударма - контексттің мағынасын беру. Мысалы: How much are accomadations at health ... ... ... қанша тұрады.
Транскрипция және функционалды аналог жолымен тарихи және ұлттық түрдегі реалия ... ... ... ... фут, фунт, бушель.
Транскрипция және калька амалдарымен жасалатын русизмдер мен советизмдер аудармасы. Мысалы: vodka, ataman
Реалия - ақшалардың ... ... және ... ... ... ... Мысалы: франк, доллар, фунт.
Транслитерацияда аударылатын тіл құралдарымен ... тіл ... ... ... ал транскрипцияда оның дыбыстық формасы беріледі. Бұл тәсілдер шет ... ... ... ... ... әртүрлі компаниялар, фирмалар, пароходтар, газет, журналдар және т.б. атауларын бергенде қолданылады. ... ... ... ... ... ... мен ... тәсілі бұрынғыға қарағанда анағұрлым сирек қолданылады. Оның негізі бар - ... ... ... ... ... сөздерді түсіндірмейінше түсініксіз болып қалады.
Аудару тілінің сөз ... және ... ... ... шет ... ... ... жалғаулары арқылы транслитерация жасалады: Nazi - нацист, Gestapomann - гестапашы, Marke - ... Kegeln - ... Uniform - ... ... ... ... транслитерация өте шектеулі қолданылады. Ол туралы негізінен қоғамдық-саяси ұғымдарды немесе жалқы есімдерді аударғанда ғана айтуға болады. Кейбір кездерде транслитерация және ... ... ... ... ... ... ... тудырады.
Транскрипция - бұл аударма мәтінге аудару ... ... ... ... ... ... ... Ол фонетика жағынан максималды түрде түпнұсқада берілген фонетикаға жақын болады: Würstchen - ... Ländler - ... ... - ... ... - ... ... көбінесе кең таралған публицистикада және көркем шығармаларда мәтіннің сипаттамасына қарай қолданылады. Автордың сөзінде және толық сипаттаумен берілген ... ... ең ... ... ... ... ... сондай мәтіндерде реалия сөздерді кеңірек ашу мүмкіндігі туады.
Көбінесе транскрипция таныс реалия сөздер үшін: интернационалдық, аймақтық, өз реалиялары үшін қолданылады. Бірақ та, ... ... ... бар ... ... ... кездерде дәстүрлі түрде транскрипциямен беріледі.
Транскрипцияның аудару тәсілі ретінде негізгі құндылықтардың бірі максималды түрдегі ықшамдық. Осыған қарамастан басқа бір аудару тәсілі ... ... ... ... ... ... ұлттық нақышты жеткізгенде реалияның мағынасы екінші орынға жылжиды да, аударманың коммуникативті мәселесі жүзеге асырылмай қалады.
Транскрипцияланған сөздердің көп ... ... ... асып ... әкеледі. Ал ол оқырманды түпнұсқамен жақындатпай, керісінше қашықтатады.
Кейбір кездерде ... ... ... ... ... ... қажет. Әсіресе, бұл (реалия сөздерге) байланысты. Мысалы, неміс сөзін (500 гр.) ... ... (409,5 гр.) ... аударғанда, сілтемеде осы айырмашылықты жазып белгілеу керек.
Транскрипция туралы айтқанда, тіл аралық омонимияны да ұмытпау қажет. Омонимия - бұл ... ... ... ... ... ... сөздер.
Транскрипция және транслитерация формальді, аудармалық қателерді болғызбайтын реалия сөздерді аудару амалдары. Алайда, осы ... ... ... ... ... жаңа сөздер енгізіледі де, оқырман үшін ол белгісіз және белгілі бір денотатпен ара ... ... ... зат әлде құбылыс туралы шамалаған түсінік береді. Ал егер де мәтін мазмұны реалияның мәнін ашпаса, онда ... үшін ... амал ... ... ... қажет. Сондықтан осы тәсілдерді қолданған кезде фондық мәліметке ие болу қажет.
2 БӨЛІМ. ЭТНОМӘДЕНИ ЛЕКСИКАДАҒЫ РЕАЛИЯНЫҢ ... ... ... түр-түрге бөлу және мағынасына қарай топтастыру
Аударматануда реалияға тек ... ғана ... қана ... оған сол ... ... да жатады. Ұлттық сипатқа ие реалия ұғымын ғалымдар баламасыз лексиканың санатына жатқызады. Әр тілдің лексикасы бір-бір жүйені құрайды. Әр сөз, ... әр ұғым ... сөз, ... ұғыммен байланыса отырып онда бір нақты орынды иеленеді. Реалияларды түр-түрге бөлу, оларды ... ... ... ... олардың сәйкес атауларының қатарына байланысты. Осының негізінде бір тілден екінші тілге аударма жасау үдерісінде лакуналардың пайда болу ... ... ... ... және ... да.
Лакуна (лат. Lacuna - тереңдеу, ор) - екі ... ... ... ... ... ... ... ұғымының болмауы. Халықтың әлеуметтік-саяси, қоғамдық-экономикалық өмірі мен ... ... оның ... ... ... және т.б. ... ... тасымалдаушыларға түсініксіз, олардың дүниетанымында жоқ ұғымдардың пайда болуына негіз болады. ... ... және ... ... екі ... ... Дәлелді лакуналарға бір немесе басқа да ұлттардың тілінде, ұғым-түсінігінде жоқ ... ... ... ... баламасыз лексиканың санатына енеді. Әдетте аудармада оларға түсініктеме беріледі.
Дәлелсіз лакуналарға түсініктеме ... ... ете ... ... ... ... ... реалиялары кездеседі. Кейбір ұлттың мәдени-тарихи себептеріне байланысты ма екен, кейбір реалиялардың нақты анықтамалары ... сол ... ... ... ... ... үдерісінде мұндай сөздердің мағынасы контекст арқылы айқындалады.
Сондықтан аудармашыға сәйкес түсініктеме берудің немесе сілтеме жасаудың қажеті жоқ.
Салыстырмалы ... ... деп ... отырған тілдің лексикалық ұғымы мен сөздерінен толықтай немесе ішінара ерекшеленетін, зерттеп отырған тіл елінің тарихы немесе мәдениетіне, экономикасы немесе ... ... ... мен ... атайды.
Реалиялардың қатарына лингвоелтануда ең бірінші ономастикалық реалияларды ... ... ... ... ... ... ... (топонимдер), әсіресе, құрамында мәдени-тарихи байланыс бар атаулар;
- антропонимдер - ... ... ... ... жазушылардың, ғалымдардың, өнер қайраткерлерінің, атақты спортшылардың, көркем әдебиет пен фольклор кейіпкерлерінің есімдері;
- әдеби шығармалар мен өнер туындыларының, ел өміріндегі ... ... мен ... ... ... ... ... және т.б. атаулары.
Екіншіден, апеллятивті лексиканы білдіретін реалиялар жатады:
- флора, ... ... ... ... ... ... ... географиялық терминдер;
- елдің мемлекеттік құрылымына, қоғамдық-саяси өміріне, құқықтануға, әскер ісіне, ... беру ... ... пен ... ... ... ... қатысты кейбір сөздер (сонымен қатар жалпы терминдер).
Зерттеушілер аударматануда реалия-сөздерге анықтама беруде келесі ұғымдарды ұсынады:
- "баламасыз лексика" - ... ... ... жоқ ... "экзотикалық лексика" - географиялық және тарихи реалияларды білдіретін лексикалық бірліктер;
- "варваризмдер" - жат ... ... ... мен ... ... ... ... тұрғындардың ұлттық колоритін жасауға мүмкіндік беретін сөздер;
- "этномәдени лексика", "этнолексемалар" - ... бір ... ... ерекшелігі туралы ілімді адамдардың тарихи-этникалық қоғамы ретінде сипаттайтын лексикалық бірліктер;
- "алиенизмдер" - ... ... ... ... ... аса ие емес ... шыққан сөздер.
Виноградов В.С. реалиялардың қатарына тарих пен ұлттың мемлекеттік құрылымының ерекше деректерін, оның географиялық ортасының ерекшеліктерін, ... және ... ... ... ... және фольклорлық түсінік ұғымдарды жатқызып, оларды баламасыз лексиканың құрамына енгізеді.
Зерттеушілер реалияларды аудару ... ... ... ... ... етеді. Олар реалиялардың басқа тілдерде дәл сәйкес баламаларының болмайтындығын атап өтеді.
Жалпы жоғарыда келтірілген анықтамалардың барлығы мәдениеттің ... ... ... ... ... ... тұрмыстық бояуы бар, бірақ басқа тілдер мен мәдениеттерде баламасы жоқ ұғым ... ... ... мен ... терминіне берілген анықтамаларды өзара салыстыра отырып, оны тілдік бірлік ретінде қарастырып көрелік. Зерттеушілер арасында реалияның қандай тілдік бірліктердің ... ... ... ортақ тұжырым жоқ.
Дегенмен, көптеген авторлар реалиялар жеке сөздер мен сөз ... және ... ... тең сөздер бола алады деп есептейді.
Реалияның грамматикалық формасы оның нақты бір сөз ... және ... ... ... ерекшелігіне қатыстылығына тәуелді.
Тілдік реалиялардың жіктемесі.
Қазіргі таңда ғылыми лингвистикалық әдебиеттануда мерзімдік, семантикалық, грамматикалық, мекендік, фонетикалық және басқа да белгілеріне ... ... ... жіктемесі жасалған.
2.2. Аударма термині ретінде реалияның мәні
Аударма термині ретінде реалияның мәнін анықтау мақсатында оны лексиканың басқа ... ... ... ... Реалияның терминдермен ортақ белгілері көп. Реалия секілді терминдер де заттар, ұғымдар, құбылыстарды атайтын бірмағыналы, ... жоқ ... мен сөз ... ... ... ... салыстырғандағы негізгі айырмашылық оның ұлттық және тарихи бояуы (терминде мұндай ... жоқ) мен ... ... ... ... ... ... отырған лексикалық санаттар басқа тілдерге кіруі арқылы да ... ... ... ... ... ... көп ... ал реалия басқа тілге көбінесе әдебиеттен және бұқаралық ақпарат құралдарының каналдарымен енеді.
Шығу тегіне қарай реалиялар табиғи сөз тудыру жолдары арқылы ... ... ... ... ... ... көбінесе латын немесе грек сөздерінің негізінде, не бар ... ... ... ... ... ... қалыпты жағдайларда реалия терминге айналуы немесе керісінше термин реалияға ауысуы мүмкін. ... А.Д. бір ... ... да, ... де бола алатын сөздер де бар, сондықтан сөздің мағынасын анықтау үшін контекстке жүгіну керек деп ойлайды.
Реалия мен жалқы есімдер ... өте ... ... Кей ... ... соның ішінде Виноградов В.С. жалқы есімдерді реалиялардың санатына кіргізеді, ал екінші бір тобы реалияны баламасы жоқ ... ... ... ... ... ... ертегі кейіпкерлері атауларының түрлі жағдаяттарда я реалия, я жалқы есімдер бола алатынын тұжырымдайды.
Жоғарыда айтылған ойларды ... келе ... ... ... болады:
- реалиялар бір халықтың өміріне, тұрмысына, мәдениетіне, әлеуметтік және тарихи даму ... тән ... ... ... атайтын, бірақ басқа халықтың таным-түсінігіне жатық, ұлттық немесе мерзімдік колоритті сипаттайтын, басқа тілде дәл эквиваленті жоқ және ... ... аса ... ... ... сөздер мен сөз тіркестері;
- реалиялар эквивалентсіз лексиканың бір саласына жатады;
- реалиялар көпқырлылығымен ерекшеленеді: ... ... ... бір ... ... ... санаттарға жата алады;
- көптеген реалиялар коннотациялық ойлардың анықтауышы болып табылады;
- реалияларды лексикалық бірліктердің ... ... ... ... ... ... оның ұлттық немесе мерзімдік бояуы болып табылады.
Реалияларды заттық белгілеріне қарай бірнеше семантикалық топтарға бөлуді ең алғашқылардың бірі болып ғалым Супрун А.Е. ... ... ... ... ... ... топтауды Репин Б.И. еңбегінен табуға болады. Оның жіктемесі ... ... ... ... ... ... бұйымдар, тағамдар, сусындар, туыстық атаулар, сат-дәстүр, ойындар, өлеңдер, музыкалық құралдардың атаулары.
2. Этнографиялық реалиялар: ру мен тайпалардың атаулары.
3. Мифологиялық ...
а) ... ...
б) ... Діни реалиялар.
5. Ономастика.
Реформатский А.А. реалияларды заттық-тілдік ұстаным бойынша келесі топтарға бөлед:
1. жалқы атаулар;
2. тенгелер;
3. адамдардың ... киім мен ... ... ... мен ... ... лауазымдары.
Влахов С. мен Флорин С. реалияларды топтастыруының жалпы тізімі:
І. Заттық топтастыру.
ІІ. Мекендік ... ... және ... ... болуына қарай).
ІІІ. Мерзімдік топтастыру (синхрондық және диахрондық негізде).
Берілген топтастыруды тегжей-тегжейлі қарастырып ... ... ... Географиялық реалиялар (физикалық география немесе аралас ғылымдармен байланысты сөздер; терминдерге жақын келеді). ... ... ... мыналар кіреді:
- физикалық географияның, сонымен бірге метрологияның атаулары;
- адам қызметімен байланысты географиялық нысандардың атаулары;
- эндемик атаулары (өсімдік).
2. Этнографиялық реалиялар ... ... және ... ... ... өнер мен ... ұғымдарын біріктіретін сөздер).
2.1. Тұрмыстық:
- тағамдар, сусындар және т.б.;
- киім (аяқ киім және бас ... қоса ... ... жиһаз, ыдыс-аяқтар мен т.б.;
- көлік-қатынасы (құрылғылары мен );
- басқалары (заттар).
2.2. Еңбек қызметі:
- еңбек адамдары;
- еңбек құралдары;
- еңбек ұйымы (шаруашылықты қоса ... және ... Өнер мен ... ән мен ... ... құрылғылар және т.б.;
- фольклор;
- театр;
- басқа өнер түрлері мен өнерге тиесілі заттар;
- орындаушылар;
- салт-дәстүр мен жорал,ылар;
- мерекелер, ойындар;
- ... ... - ... мен ... ... ... нысандар:
- этнонимдер;
- лақап аттар (әзіл немесе кекету мақсатындағы);
- мекен ету орнына байланысты адамдардың аттары.
2.5. Өлшем мен ақша:
- өлшем бірліктері;
- ақша ... ... ... Әкімшілік-аймақтық құрылым:
- әкімшілік-аймақтық бірліктер;
- тұрғындар орналасқан пунктілер;
- тұрғындар орналасқан пунктілердің бөліктері.
3.2. Үкімет органдары мен мүшелері:
- үкімет органдары;
- үкімет мүшелері.
3.3. ... ... ... ... мен саяси қайраткерлер;
- патриоттық және қоғамдық қозғалыстар (және олардың қайраткерлері);
- әлеуметтік құбылыстар мен қозғалыстар ( және олардың өкілдері);
- лауазымдары, деңгейлері, ... ... оқу ... мен ... мекемелер;
- қоғамның ерекше топтары;
- ерекше қоғамдық топтардың белгілері мен нышандары;
3.4. Әскери реалиялар:
- ... ... ... ... ... (және командирлер).
Виноградов В.С., Влахов С. мен Флорин С. ұсынған реалияларды ... ... ... ... сүйене отырып өзінің жіктемесін жасап шығарды:
1. Ономастикалық реалиялар:
- ... ... ... қаһармандарының атаулары;
- компания, мұражай, театр, дүкен, және т.б. атаулары;
2. Ассоциативті реалиялар:
- вегегетативті нышандар;
- ... ... ... ... және ... аллюзиялар;
- тілдік аллюзиялар.
Влахов С. мен Флорин С. реалияларды мекендік сипатына қарай ... екі ... ... ... ... ... асады:
1) айтылып отырған реалия тиесілі ұлт, яғни, оның ... ... ... ... ... ... ... реалиялары:
- ұлттық;
- жергілікті;
- микрожергілікті.
2. реалиялар:
- халықаралық;
- аймақтық.
Қос тілдің деңгейінде:
1. Ішкі реалиялар.
2. Сыртқы реалиялар.
реалиялары деп авторлар көбінесе сол ... ... ... ... ... нақты бір халыққа, ұлтқа тиесілі, бірақ басқа мәдениетке жат нысандар жатады.
Жергілікті реалиялар ұлттық ... ... ... ... ... жатпайды, керісінше қандай да бір әлеуметтік топтың диалектісіне, сөйлеу жүйесіне немесе тіліне тиесілі болмақ.
Микрожергілікті деп Влахов С. пен Флорин С. ... аясы тек бір ғана қала ... ... ... ... атайды.
реалияларға зерттеушілер кірме сөздерді (яғни, басқа тілден ... ... ... ... ... ... ... калькаларды (яғни, айтылып отырған халыққа жат нысандар атауларының морфемдік немес сөзбе-сөз аудармалары), сондай-ақ басқа тілдің транскрипция арқылы берілген ... ... ... ... ... ... реалиялар лексикада көптеген тілдерді көресетіп, өзінің ұлттық бояуын сақтай отыра сәйкес сөздіктерге енді. ... ... ... оның ... ... ... ... ажыратылады: мысалы, ковбой (ағыл. cowboy) - сөзі жанкештіге, ... ... ... ... ... деп ... халықтардың арасында тараған, әдетте бірнеше тілдердің сөздік қорына енген реалияларды атайды.
Қос тілдің деңгейіндегі реалияларды ... ... ... ... Сыртқы реалиялар екі тілге бірдей жат, ал ішкі реалиялар - қос тілдің ... ... ... ... ... реалияларды мерзімдік сипатына қарай ұсынылған екі топтың біреуіне жатқызады:
- ... ... ... ... ... ... реалияларды топтаудың берілген жіктемесі шартты болып табылады. Олардың көбісін бір мезгілде бірнеше топқа немесе ... ... ... ... ... ... аудармасы. Реалияларды берудің негізгі әдістері.
Реалиялардың аудармасы аудармашының алдында тұрған ең ... ... ... Ол ... лингвистер мен аударма теориктерін толғандыратын мәселе.
Реалияларды аудару кезінде туындайтын қиыншылықтарға мыналарды жатқызуға болады:
- тіл тасымалдаушысында айтылып ... ... ... (референті) жоқтығынан сәйкестіктің (эквиваленттің) болмауы;
- реаляның заттық (семантика) мағынасымен қатар колоритті (коннотация) - оның ұлттық және ... ... беру ... ... ... ... ... таңдау кезде түпнұсқа мәтінінің семантикалық және коннотативтік ... ... ... ... үшін ... ... беру ... есепке алу керек. Қазіргі кезде аударматануда реалияны берудің мүмкін тәсілдерінің әр ... ... ... ... ... ... өткен реалия-сөздердің жіктемесінің негізінде В.С.Виноградов олардың аудармасының барынша көп тараған бес тәісілін атап өтеді:
- транскрипция ... ... ... ... ... (сипаттама, дескриптивті, экспликативті) аударма;
- калькалау.
Влахов С. мен Флорин С. көркем аудармада реалияны берудің жүйесін былай келтіреді:
1. Транскрипция ... ... ... ... ... ... ... калька;
в) игеру;
г) семантикалық неологизм.
2) Реалияны ауыстыру.
3) Жақын аударма:
а) туыстық түріне қарай ауыстыру;
б) функционалды ұқсастық.
4) Контекстуалды ... ... ... деп анықтаса, ал деп сипаттайды. ... ... бұл ... ... ... ... да, ... арасында айырмашылықтың бары сөзсіз.
Реалияларды транслитерация арқылы берудің мүмкіндігі шектеулі: әдетте, ол тек ережеге ... қана ... ... ... ... ... кейбір әріптерді дұрыс бермеу аударма кезінде үлкен қателікке ұрындыруы мүмкін.
Транскрипция графикалық әдістері арқылы (әріптермен) сөздің фонетикалық реңкін ... ең ... ... ... ... ... ... дәл дыбысын беретін әріптер болмаған жағдайда фонетикалық бояуы жағынан жақын келетін әріптер қолданылады. Бір латын ... ... ... ... сөз, ... еш ... өзгеріссіз-ақ ауыса береді. Кириллицадан кириллицаға, латыннан кириллицаға немесе керісінше ауысқан кезде міндетті түрде транскрипция кең қолданысқа ие болады. С.Влахов пен ... ... ... ... кезінде транскрипцияны қолдану қажеттілігі шартты. Транскрипцияны дұрыс қолдану арқылы аудармашының мағыналық мазмұнды, колоритті беруде ... ... ... ... екендігін де атап өтеді.
жоғарыда келтірілген авторлардың пайымдауынша аударылатын ... мәні мен ... ... ... кейінгі қолайлы әдіс. Мұндай жаңа сөздерге ең алдымен ... мен ... ... жатуы мүмкін.
-

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілінен ағылшын тіліне реалиялардың аудару мәселелері және реалийлердің жіктелуі35 бет
Қазақ, орыс, ағылшын әдеби шығармаларындағы реалийлердің аударылу жолдары21 бет
Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер5 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Артикльдердің аудармасы17 бет
В. Скотт шығармаларының аудармасындағы тарихилық пен көркемдік42 бет
Модальді етістіктердің аудармасы21 бет
Сөйлемнің дәлме-дәл аудармасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь