Неологизмдер және оларды аударудың теориялық негіздері

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I БӨЛІМ. НЕОЛОГИЗМДЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АУДАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 “Неологизм” терминінің түсінігі және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Ағылшын тіліндегі неологизмдердің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3 Неологизмдерді аудару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

II БӨЛІМ. Д. Р. ТОЛКИЕННІҢ “САҚИНА ӘМIРШIСI” ТРИЛОГИЯСЫНДАҒЫ АВТОРЛЫҚ НЕОЛОГИЗМДЕР
2.1 Д. Р. Толкиеннің “ Сақина әмiршiсi ” трилогиясында авторлық неологизмдердің құрылу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.2 Калькалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.3 Транслитерация әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.4 Аралас аудару әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Аудару адамның рухани әрекетінің бір түрі ретінде, өте ерте заманнан келе жатыр. Ол сондай-ақ әлемдік мәдениет тарихында маңызды рөл атқарған. Мәдениет ғасырлар бойы дайындалып, ғасырлар бойы өмір сүреді. Әрбір жаңа ғасыр өткен мәдениетке жаңа мән-мағына әкеледі. Адамдардың ғана емес, сонымен қатар, халықтардың да тарихи жады деректерді іріктеп, таңдауға бейім. Мәдениетте ешқашан бірыңғай ықпал етуші, бірыңғай қабылдаушы субъект бола алмайды. Мәдениеттегі байланыс қашанда көпжақты, көпқырлы, ең аз дегенде, екіжақты. Сол мәдени байланысты баянды ететін бірден бір тиімді құрал аударма екендігін көне тарих көптеп дәлелдейді. Аударма ісі өткен тарихта болсын, бүгінгі күнімізде болсын мәдениеттерді байланыстыру құралы ретінде қызмет етіп келеді. Аударма – тілдік қонақжайлылық, кеңпейілділік, кеңшілік түрі. Аударма өзге тілді өз тіліңдей қабыл алып, өзге тілге мейірбандық таныту. Ол беталды жасалған тегін әрекет емес. Аударма – өз тіліңді қайта ашудың, өз тіліңді байытудың, соның әсерінен өз мәдениетіңнің көкжиегін кеңейтудің пәрменді құралы. Ендеше, аударма мәселесі мәдени ортақтасуды жүзеге асыратын мәдениеттер сұхбаты мәселесімен иық тіресе жүрері сөзсіз.
Аударма – мәдениетаралық қатынастың маңызды құралы, өйткені ол бір тілдік мәдениет айғағын екіншісіне таныстырушы орталық буын. Мәдени қарым-қатынасқа көп түскен, яғни өзге мәдени әлемнің когнитивті тәжірибесімен кеңінен таныс мәдениеттің тілінің аударуға бейім келетіндігі, соның нәтижесінде аударма ісінің үдере өрбитіндігі де белгілі жайлар.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Неологизмдердің табиғаты, заңдылықтары мен ерекшеліктерін, қалыптасу және даму жолдарын зерттеу барысында А.А.Реформатский, В.П.Даниленко, А.В.Суперанская, Н.В.Васильева, Н.В.Подольская, Е.С.Кубрякова, А.А.Уфимцева, Г.О.Винокур, В.М.Лейчик, А.Байтұрсынұлы, Қ.Жұбанов, Ә.Қайдар, Ө.Айтбайұлы, М.М.Копыленко, Е.Жанпейісов, Т.Жанұзақов, К.Ш.Хұсайын, Н.Уәли, Ж.Манкеева, З.Қ.Ахметжанова, Л.Қ.Жаналина, Ш.Құрманбайұлы, Б.Момынова, М.Малбақов, Р.Шойбеков т.б. ғалымдардың еңбектеріндегі теориялық тұжырымдарға сүйендік. Зерттеу барысында сипаттамалы, салыстырмалы, ретроспективтік әдістер, сондай-ақ тілдік деректерді түрлі компоненттік, концептуалдық талдау және интерпретациялау, жаппай сұрыптау, жүйелеу, салыстыру, талдау, синтездеу тәсілдері қолданылды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері: Бірінші бөлімде неологизмдердің және оларды аударудың теориялық негіздері қарастырылған. Екінші бөлімде
Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясындағы авторлық неологизмдері зерттелген. Қорытындыда жалпы курстық жұмысты талдау бойынша қысқаша түйіндер жасалған.
Курстық жұмыстың теориялық негіздемесі болып қазақ тілінде осы кезге дейін аударма теориясы мәселелері бойынша қорғалған зерттеу жұмыстары, неологизмдердің ағылшынша - қазақша сөздігі, отандық ғалымдардың және шетел ғалымдарының еңбектері қарастырылды.
Зерттеудің теориялық құндылығы. Зерттеу жұмысының барысында неологизмдердің қазақ тілі білімі аталым теориясының үлкен арнасы ретінде танылып, өзінің ерекше зерттеу нысаны, ғылыми ұстанымдары, түрлері мен үлгілері анықталды. Зерттеудің нәтижелері қазақ тілі білімінде аталым теориясын дамытады, уәжтану, терминжасам мен сөзжасам теориясына нақты үлес қосады. Зерттеу барысында жасалынған тұжырымдамалар мен нәтижелер неологизм мәселелерінің дамуына, қалыптасуына септігін тигізеді.
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Алдашева А.М. Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер. – Алматы, 1999. – 161 б.
2. Әлісжанов С. Қ. Қазақ терминологиясы: теория және тәжірибе. Астана, 2005.

3. Белецкий А.А. «Исследование ономастикона//Лексикология и теория языкознания. Киев, 1972, 78б.

4. Керімбаев Е.А. «Казахская ономастика в этнокультурном, номинативном и функциональном аспектах. Алматы, 1995, 25б.

5. Құрманбаев Ш., Сыбанбаева А. Қазақ тілі. Жоғары оқу орындары заң факультеттерінің студенттеріне арналған оқу құралы. Алматы, 2001.
6. Қазанбаева А.З. Қазақ тілі (экономика факультетінің студенттеріне арналған). Қарағанды. 2003.110 бет.
7. Қайдар Ә. Терминнің үш тұғыры // Қазақ терминографиясының өзекті мәселелері (республикалық ғылыми-практикалық семинар материалдары). Астана, 2004.
8. Сыздық Р. Қазақ тілінің анықтағышы. - Астана, Елорда, 2000 ж.
9. Мұсатаева М.Ш. Двуязычная лексикография: тенденции и перспективы. – Алматы: РИО ВАК РК, 2000. –204с.
10. Хасенов Ә. Тіл білімі. - А., 1996, 2002
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
I БӨЛІМ. НЕОЛОГИЗМДЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АУДАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 “Неологизм” терминінің түсінігі және
мазмұны................................................5
1.2 Ағылшын тіліндегі неологизмдердің
ерекшеліктері.........................................7
1.3 Неологизмдерді ... ... Д. Р. ... ... ӘМIРШIСI” ТРИЛОГИЯСЫНДАҒЫ АВТОРЛЫҚ
НЕОЛОГИЗМДЕР
2.1 Д. Р. Толкиеннің “ Сақина әмiршiсi ” трилогиясында авторлық
неологизмдердің құрылу
тәсілдері...................................................................
.......14
2.2 Калькалау
әдісі.......................................................................
..............................18
2.3 Транслитерация
әдісі.......................................................................
....................21
2.4 Аралас аудару
әдісі.......................................................................
.......................22
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................24
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... бір түрі ... өте ерте ... ... Ол сондай-ақ әлемдік мәдениет тарихында маңызды рөл атқарған.
Мәдениет ғасырлар бойы дайындалып, ғасырлар бойы өмір ... ... ... ... ... жаңа мән-мағына әкеледі. Адамдардың ғана емес,
сонымен қатар, халықтардың да ... жады ... ... ... ... ешқашан бірыңғай ықпал етуші, бірыңғай қабылдаушы субъект
бола алмайды. Мәдениеттегі байланыс қашанда көпжақты, ... ең ... ... Сол мәдени байланысты баянды ететін бірден бір тиімді
құрал аударма екендігін көне тарих ... ... ... ісі ... ... ... күнімізде болсын мәдениеттерді байланыстыру құралы
ретінде қызмет етіп келеді. Аударма – тілдік ... ... ... Аударма өзге тілді өз ... ... ... өзге ... ... Ол беталды жасалған тегін әрекет ... ...... ... ... өз ... байытудың, соның әсерінен өз мәдениетіңнің
көкжиегін кеңейтудің пәрменді құралы. Ендеше, аударма мәселесі ... ... ... ... ... мәселесімен иық тіресе
жүрері сөзсіз.
Аударма – мәдениетаралық қатынастың ... ... ... ол ... мәдениет айғағын екіншісіне таныстырушы орталық буын. Мәдени қарым-
қатынасқа көп түскен, яғни өзге мәдени әлемнің ... ... ... мәдениеттің тілінің аударуға ... ... ... ... ... үдере өрбитіндігі де белгілі жайлар.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Неологизмдердің табиғаты, заңдылықтары
мен ... ... және даму ... ... ... ... ... Н.В.Васильева,
Н.В.Подольская, Е.С.Кубрякова, А.А.Уфимцева, Г.О.Винокур, ... ... ... ... ... ... К.Ш.Хұсайын, ... ... ... Ш.Құрманбайұлы, Б.Момынова, М.Малбақов,
Р.Шойбеков т.б. ғалымдардың еңбектеріндегі теориялық тұжырымдарға сүйендік.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... түрлі компоненттік, концептуалдық талдау және
интерпретациялау, жаппай сұрыптау, жүйелеу, салыстыру, талдау, синтездеу
тәсілдері ... ... мен ... ... ... ... және
оларды аударудың теориялық негіздері қарастырылған. Екінші бөлімде
Д. Р. Толкиеннің “Сақина ... ... ... неологизмдері
зерттелген. Қорытындыда жалпы курстық жұмысты ... ... ... ... ... ... негіздемесі болып қазақ тілінде осы ... ... ... ... ... қорғалған зерттеу жұмыстары,
неологизмдердің ағылшынша - қазақша сөздігі, отандық ғалымдардың және ... ... ... ... құндылығы. Зерттеу жұмысының барысында
неологизмдердің қазақ тілі білімі аталым теориясының ... ... ... ... ... ... нысаны, ғылыми ұстанымдары, түрлері мен
үлгілері анықталды. Зерттеудің нәтижелері ... тілі ... ... ... ... ... мен ... теориясына нақты үлес
қосады. Зерттеу барысында жасалынған тұжырымдамалар мен нәтижелер неологизм
мәселелерінің дамуына, қалыптасуына септігін тигізеді.
Курстық ... ... ... ... ... екі ... және пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
I БӨЛІМ. НЕОЛОГИЗМДЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АУДАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 “Неологизм” терминінің түсінігі және ... жаңа ... ... және оның жаңа сөз ... ... ... қабатын неологизмдер деп ... ... ... ... аударғанда — тілдегі жаңалық, жаңа сөз деген ұғымдарды білдіреді.
Неологизмдердің актив лексикадан өзгешелігі тек ... ... ... ... ... активті лексика қатарына өтіп, жиі қолданысқа түседі.
Енді бірі неологизм қалпын ұзағырақ ... ... өзі ... ... ... ... керек. Спутник, космос сөздері
ұғымымен бірге бүкіл әлемді таңдандыра келген, ал ... ... ... ... жай ... Тіпті бүгінгі таңда қазақ тіліне енген
болған веб сайт, интернет, сөздері де ... ... ... ... ... ... қатарына өту процесін бастан кешіріп жатыр.
Бірақ кей неологизмдер өзінің жаңа қолданысқа ... ... ұзақ ... ... ... ... жем, пішендеме сияқты ... ... көп ... ... да, ... ... болатындай дәрежеге жете
алған жоқ. Себебі олар мал ... ... ... ғана
қажетін өтеуде. Пассивті лексика қатарындағы неологизмдер мен көнерген
сөздерді өзара салыстырсақ, әрдайым неологизмдер аз ... Оның ... ... ұмытылу процесі мен неологизмдердің активті лексика
қатарына өту процесі бірдей емес.
Сонымен неологизмдер дегеніміз - ... ... ... енбеген жаңа
сөздер.
Неологизмдердің бір түрі ретінде ... ... жеке ... жаңа сөздердің жайы басқашалау. Себебі жеке ... ... ... ... ... сол ... ... болып
қала беруі, актив лексика қатарына енбеуі де әбден мүмкін. ... ... ... сап, ... ... міне ... - ... өлең қатарындағы жаңа қоғамды көтеріңкі
стильде образды айту үшін кызыл ... сөзі ... ... ол ... ... ... шығармаларында да қарсыласу, миландыру сияқты жаңа сөздер
кездеседі. Ол да жазушының өз қолданысы болып табылады.
Сонымен неологизм түсінігінің ... ... мен ... ... ... неологизмге, қағидаларына қатысты мәселелер қазіргі
күнге дейін шешімін таппаған мәселе болып табылады.
«Неологизм» түсінігін тереңірек ... ... ... ... ... ... зерттеулерді саралай отырып екі
түрлі көзқарастарды байқауға болады. ... ... ... ... ... тіл ... үлгідегі сөздермен сәйкес келсе,
екіншіден ... ... ... түсініктерді, затты, ғылым
саласын, ... ... ... reactor - ... ... ... соғыс және т.с.с.
Сондай-ақ неологизмдердің өздері де тілде белгілі бір ... жаңа ... ... ... бұл синонимдерге
коннотативті бояулар тән, яғни ... ... мән, ... ... семантикалық және стилистикалық сөз бояуларына ықпал етеді. Мысалы,
boffin (көбінесе әскери мақсаттарда құпия жұмыспен айналысатын ғалым) сөзі
scientist сөзіне ... ... ... ... ... ... ... лексикалық инновациялардың пайда болуына, тіл тұрақтылығына,
қолдану жиілігіне ... ... ... ... ... ... ... қысқаша уақыт ішінде қолданудан шығып кетуі мүмкін. Көбіне
жаңа ... ... ... жаңа ... қалыптасуымен байланысты
болғанымен осы кезде сөз түсінігі сақталады, өйткені тіл және ... ... ... ретінде өз қызметін атқарады, сөздерге қатысты ... ... ... ... Тілдік жүйеде жаңадан пайда болған
неологизмдер біраз уақытқа дейін таралмай, тілдің ... ... ... ... ғана ... бірте-бірте тілдік жүйенің орталығына
негізгі сөздік қорға ауысады.
Жаңадан қалыптасқан сөздер тез ... ... ... ... және
белсенді түрде сөздік құрамға кіреді. Негізінен жаңадан қалыптасқан ... ... ... ... ... пайда болса, ал неологизмдер
сөйлесу барысында қалыптасады.
Жаңа қалыптасқан сөздер мен ... ... ... ... алмағандықтан, субъективті критерийлерді қолданудың мәні
зор.
Енді ыңғайлы болу үшін ... ... ... ... ... ... де, жеке неологизмдерді де ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Қазіргі ағылшын тілінде жаңа сөздердің пайда болуының көптеген
әдістері бар, олардың ... жаңа ... ... конверсиялық
(өзгерту), қысқарту, адьективизациялық, субстиантивтік (бір есімнің екінші
есімге ... кері сөз ... ... ... ... және ... ... ауыстырылуы (фонологиялық
тәсіл) және т.б. Бірақ, аталған тәсілдердің барлығы да ... ... және ... ... сөзқұрылым процесіндегі салмақтары
бірдей емес. Жаңа сөзөнімділігі мен ... ... ... ... негізгісі болып табылады.
Жаңа сөзөнімділігі мен сөзқұраудың көмегімен 88% жаңа сөздер құрылады
(3000 зерттелген сздердің ішінде).
Мысалы, ... ... ... ... жаңа сөздерді
аз көлемде құрайды, және сөзқұраудың ... ... ... үшіншіге жатқызуға болатын тәсілдер, сөздерде дыбыстардың
кездесуі мен екпіннің ауыстырылуы, аз өнімді және ... ... ... ... ... бөліп көрсету керек:
- аз өнімді аффикстер;
- «абсолюттік өнімділік» бұл өнімді аффикс, сөзқұрау тәсілінің сөзқұрау
элементі ретінде, осы ортада өзінің қолданылуында ... ... ... ... ... басты сипаттамаларының бірі болып
табылады. Өнімділік сөзқұрау моделінің салмағы басым болады. Өнімділік
жаңа сөзқұралуында ... ... ... атқарады, сөзқұрау моделінің
сипатында басым салмаққа ие. Сөзқұрауды өнімділік мағынасы, моделдерден
басқа, аффикстерге де, сөзқұрау ... ... және де ... де ... ... сөзінің өзінің семантикасы өте кең
көлемде.
Мүмкін, осы факт, зерттеушілердің арасында, осы ... ... мен оның ... ... ... бірдей пікір жоқ екендігінің
себебі шығар.
Сөзқұрау негізіндегі «өнімділік» синонимдік ... ... атап ... - ... ... ол сөздердің құрылулық қабілеті,
мысалы, сөзқұрау элементі мен жаңа сөзжасаудың. ... ... ... ... белсенді негізі болуы мүмкін және керісінше пассивті,
бұлардың көмегімен жаңа ... аз ... ... ... ... ... ... өнімділігі ретінде неологизмдер жіктеуін
түбегейлі ұсынды.
Ол сөзқұрау тәсілі бойынша ... мына ... ... ... Жеке дыбыстардан немесе дыбыстардың өзіндік конфигурациясынан
құрылатын, фонологиялық неологизм. Бұл неологизмде ... ... ... ... ... грек ... ... тілдерінің
морфемімен сыйысады.
Мұндай сөздердің мысалы, соңғы онжылдықта жасалған ... ... ... ... nylon, etc. ... физика, химия, оптикада
т.б. қолданылып жүрген терминдер.
Polychromatic – көптүсті.
Monochromatic – біртүсті.
Мұндай неологизмдер фонологиялық ... деп ... ... ... туындаған сөздер кіреді.
zizz (қысқа түс) – ұйықтап жатқанда ... ... ... buzz ... ...... тетігінің жұмысының дыбыс
иммитациясы.
Көріп тұрғанымыздай, керіодағайлық ... ...... ... ... ... ... осы топқа жаңа одағай түрлері шартты түрде кіреді:
Ytch немесе yuck – қатты жиіркенішті білдіретін одағай;
Wow – таң ... ... бір ... ... ауырғанынан кенет айқайлап жіберу;
Oops – адам бір нәрсені түсіріп алғанда айқайлап жіберу.
2. Шеттен алып пайдаланылған неологизмдер.
Бұл ... ... ... ... жатады. Олардың жалпы
тенденциясы болып, ағылшын тіліне ұқсамайтын фонетикалық ... ... ... ... олар ... ... ... мүшені иемденеді. Шеттен алып пайдалануды төрт топқа бөлуге
боады:
а) Өз еркімен ... алу. Бұл ... ...... тілі –
француз тілі. Ауысып алу өсуінің жаңа тенденциясы, ол африка және азия
елдері ... ... ... ... ауысып алудың өсуі ... Бұл ... ... ... ... аумағында
кездеседі:
Ғылым және техника:
discothegue, cinemathegue.
Қоғамдық – саяси өмір:
the Duma - Дума
Күнделікті тұрмыс:
petit dejeuner – ... ... ...... ... жапон стиліндегі қонақ үйі).
ә) Бұл топқа варварлық тәсіл жатады – олар жаңашылдықпен ерекшеленетін
аз ғана ... ... ... dolue vita , perestroika,
glasnost.
б) Үшінші топқа – ксенизмдер жатады. Бұлар ... ... ... ... ... ... тән емес ... мысалы:
Kung – fu (кунг –фу)
Ninjia – ниндзя,
Guro- бутерброд ... ... ... ... ... 14% құрайды және варварлыққа
қарағанда жаңа сөздер көп.
в) Төртінші топты – калька құрайды (басқа тілдің ... сөз ... 25 ... ... тілінде кальканың мөлшері бірден азайып ... ... ... ... калькасының үш түрін көрсетті:
Dialogue jе the death ( фр.тілінің dialogue des sourds ) – ... ... ... бір–бірінің дәлеліне назар аудармайды.
Gliding time ( неміс сөзінен glietzeit) – жылжымалы график;
Photonovel (исп.тілінен ...... ... ... ... қоспасы бар комикс стилінде.
II. Тілдік жүйедегі үлгілерден, және осы жүйедегі морфемадан құралған
морфологиялық неологизм. ... ... ... ... ... ... ... Аффикстік бірлік, Кэнонның мәліметтері бойынша
барлық жаңа құралған сөздердің 24% ... және ... ... ... ... жол береді. Жаңа сөздер ... ... ... саны, және олардың дистрибуциясы қазіргі уақытта өте бай ... Жаңа ... ... ... 25 ... 103 ... 127 осымша
(префикс) және жартылай қосымшалар қолданылады. Әрине, жаңа ... ... ... ... құрылған бірліктер, жаңа сөздерде аздаған
ғана мөлшерде болады.Олар көп ... -on, -ase, -nik, ... eco-, ... maxi-, mega-, cine-, - oholic, -gate, ... dtal-a-, flexi-, ... кездегі аффикстердің өзіндік сипаты, олар қатаң түрде
терминделгендігі және нақты ... ... ... ... ... ... ... топырақ, nudnik–жазушылық стиль,
ecological –экологиялық, mini - bikini ).
Көптеген сөзқұру моделдері, ... ... ... ... ... ... аффикстер өздерінің мәнін кеңейтеді немесе
оны өзгертеді, мысалы: aholic, неологизмнен ... ... ... таралған alckoholic сөзінен), өзінің мағынасын кеңейтіп және
бірнәрсені білдіретіндігін көрсетеді: ... ... ... ... келесі сөзқұру бірліктері кеңейтіліп және өзгертілді super-
, counter-, anti-, - ism[2].
1.3 Неологизмдерді аудару әдістері
Тіларалық байланыстар барысында ... ... ... ... табылды.
Неологизмдерді жеткізудің аударымсыз әдісі. Бұлай аталудың себебі бұл
әдісті қолдануда ... ... ... (тыныс белгілерінде) немесе
графикалық (транслитерацияда) жарғыларына ауыстырылып, сөздің ... ... ... өз ... сақтап аударылады. Бірақ бұл әдістің
аударымсыз деп аталғанымен шындығына келгенде ондай ... ... ... ... оның бар болуының алғышарты ретінде ... үшін ... ... ... жатқан тілдің өзіндік бөлігі болып саналады және
шет тілден енген сөзбен бірдей ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде тарала бастады, қазір де өзіндік рөлінен
айырылмаған. Біздің дәуірімізде бұл ... ... ... шектеулер
қойылған (тілдік, саясат, стилистикалық, ... ... ... және ... ... бойынша ағылшын сөздерінің қазақ тілі әріптерімен
жазылуын айтамыз, мысалы, put - ... ... Nikkei ... ... ... құнды қағаздар курсының индексі) және ... ... ... ХІХ ... ... дейін кеңінен
қолданылы. Осы әдіс үшін аудармашы ағылшын сөзінің айтылуын білуі шарт ... және ол ... ... шектеледі.
Қазіргі таңда аударма тәжірибесінде көп тараған әдістердің бірі -
транскрибирлеу әдісі, мұнда сөздің орфографиялық емес ... ... ... және қазақ тілінің фонетикалық ... ... ... дегеніміз - ақпаратты транскрипция
көмегімен жазу немесе мәтінді айырып оқу. № 1 ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
1-кесте
| ... ... ... | ... | ... |Қазақша әріптер |
|фонетикалық | ... | ... | ... ... | ... | | | ... | | | |
| ... | ... |
| ... | | |
| | |ng |н, ң ... |и (ий) |f |ф |
|i |и |v |в |
|e |э (е) |t |с, т |
|1 |э |d |з, д ... |а |c |с ... |о |z |з ... |а |s |ш (щ) ... |у |z |ж ... |е, (э) |h |х (г) |
| | | | |
| ... | | ... |эй (ей) |d |д ... |ай |k |к ... |ау |g |г ... |ой |ch |ч ... |оу (о) |zh |дж ... |и |l |л ... |э (эй) |r |р ... |о |j |й ... |у |w |у (в) |
| | |m |м |
| | |n |н |
1. ... ... дауыстылар орфографиялық жолмен беріледі,
сондай-ақ Dorset - Дорсет, Дорсит емес; Boston - Бостон және ... ... ... қалалардың атауларында mouth - қосымшасы ... деп ... Plymouth — ... ...... Екі еселенген дауыссыздар былайша беріледі:
дауыстылар арасында: Bonners Ferry — Боннерс Ферри; дауыссыздан кейін,
сөздің соңында: Churchill — Черчилль; boss — босс ... ... ... ... ... ...... Seattle — Сиэтл;
Rensselear — Ренселер[3].
3 k әрпінің алдындағы дыбысталмайтын l әрпі, сол ... b ... p, l ... ... t ... ... беріледі:
Folkestone - Фолькстон; Campbell - Кэмпбелл; Whistle - ... Plumb ... ... Д. Р. ... ... ... АВТОРЛЫҚ НЕОЛОГИЗМДЕР
2.1 Д. Р. Толкиеннің “Сақина әмiршiсi” трилогиясында авторлық
неологизмдердің құрылу тәсілдері
Бұл бөлімде авторлық неологизмдерді қолдану жолдарына ... ... және ... ... қарастырылған. Сөздердің мәнін ашу үшін Джон
Рональд Руэл Толкиеннің «The Lord of the Rings» ... ... ... ... ... мақсатында сөздікпен сәйкес келетін
сөздер таңдалып, ... ... ... ... сондай-ақ
барлық аллюзиялар мен ассоциациялар қарастырылған.
Толкиеннің неологизмдерін зерттеу барысында неологизмнің пайда болуына
әсер ететін кең тараған және ... ... ... сөз ... ... аффиксті әдісі және семантикалық неологизмдердің қалыптасуы.
Сөз қосу әдісі арқылы ... Snowmane сөзі - snow және mane екі ... ... ... және tongue ... ... сөзі watch және wood ... сөзі wind және lord сөздерінен, Quickbeam сөзі quick және ... ... Және тағы ... ... ... ... әдісі.
Толкиеннің «The Lord of the Rings» трилогиясында неологизм дердің
құрылу әдістерінің ішінде сөз қосудан ... ... ... ... ... ... water сөзіне by бастама сөзі ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Easterlings
және тағы басқалары.
Семантикалық неологизмдердің қалыптасуы.
Жоғарыда аталғандай, семантикалық неологизмдер- бұл барлық сөздіктерде
мағынасы ... ... ал ... Толкиеннің шығармасында басқаша
мағынаға ие. Толкиеннің неологизмдерін зерттеу ... ... ... ... ... Men – басшылар, Hill – Жарқабақ, Bag End –
Дорба.
Толкиеннің неологизмдерін зерттеу ... ... ... ең ... ... анықталды, олар: функционалды (қызметтік)
алмастыру, ... ... және ... Осы ... ...... сөзі екі негізден құралған, Whit Monday-Рухты күн;
Whit Sunday-Үштік күн және ... ... ... 2001). Осы ... ... аудармашы калькалау арқылы аударғаны көрініп тұр, ... ... ... ... ... ... өйткені таптау - ... to stamp with the feet. ... ... ... бойынша бұл
басты кейіпкер, кішкентай адамша, хоббит-болғанымен ергежейлер арасындағы
басшы билеушілердің ... Whit ... ... ... ... ... десек, онда бұл кейіпкер кішкентай адам екендігін байқаймыз. ... ... сөз ... ашып бере алмаған соң, тірі жанның айрықша
белгілерін ... ала ... ... жеке ... ойлап
тапты. Аудармашылар функционалды алмастыру әдіс пайдалануға шешім
қабылдады, ... осы әдіс ең ... ... саналады.
They took old Will Whitfoot the Mayor, first, and they have taken a ... ... ... қария Вил Таптатабанды алды, сондай-ақ
топтап отырғызды.
Wormtongue-Шіріксөз неологизмін алайық, бұл сатқын, ... ... ... ... ... ... ... Сөз екі негізден құралған:
олар- worm -жауын ... ... ... ... адам және tongue -тіл, сөйлеу
мәнері. Авторлар бұл сөзді аударудың дұрыс ... ... ... ... tongue ... ... саналы адам мағынасын-шірік,
жиіркенішті сөздерімен алмастырып, бұл сөз әрдайым өзін ... ... ... ... адамды сипаттауда қолданылады.
Think you that Wormtongue had poison only for ... ... them, the teacher of ... ... Шіріксөз Теоденнің тек естуін ғана улады ма? ... ... ... ... turned to go, and ... shuffled after ... Саруманның артынан шапты.
Sandyman -Құмтық сөзі екі негізден құралған, sand-құм, қиыршық ... sandy ... ... және man ... ... ... ... бөлігінен
бұл кейіпкердің есімі екендігі анықталады. Аудармада осы сөздің оқылу
барасында оқырман кейіпкер туралы ... ... ... ... ... «тық»
сөзі аударма барысында оқырманға сондай сезімдерді ... ... ... кейіпкер-сатқын, көптеген бақытсыздықтарға айыпты адам.
Аудармашылар функционалды ... ... ... ... ... see here, Master ... I have a score to pay in this ... don’t you make it any longer with your jeering, or you’ll foot a ... big for your ... ... бірақ сіз есте сақтаңыз, мен сізбен есеп айырысу үшін
қайтып келгенмін, тіс қайрайтын болсаңыз-сізбен де ... бұл ... ... ... ... екі ... ... Мүкін бірінші
сөздің негізінде ағылшын сөзі wilderness - шөл, жабайы дала және land ... ел; ... жеке ... ... ... ... ... бұл
бұрын мекен болған, кейіннен тоналған жер мағынасын беріп тұр. Орыс тілінде
де «глухомань» сондай мән беретіндіктен ... ... деп ... ... ... ... ... Elf in Wilderland has sung songs of the old Onodrim and ... ... ... Эльф ... ... ... жанашырлық
өлеңді естіген және есінде сақтайды.
Bracegirdle - Месқарын кейіпкерлердің бірінің ... екі ... ... ол brace – n ... және v (make fast) ызыңдау, ысқыру, v to
make smth stronger by ... it; n smth that is used to ... or support smth және girdle – n ... ... деген
сөздер. Бірақ аудармашылар функционалды алмастыруды қолайлы деп санаған
сияқты. ... ... ... ... өте қатал кісі іспеттес, оның
белбеуі қарнын ... ... ... ... ... the ... of Hugo ... from a contributor; on an
(empty) book-case. Hugo was a great borrower of books, and worse than ... ... ... Гуго ... ... ... ... - кітап
сөресі (бос). Гуго бөтен кітаптарды оқуды жақсы ... және ... ... да ... - Шапшаңбек неологизмі жүріп, сөйлей алатын таңғажайып, ... ... Екі ... ... quick -тез, ... ... ... пайымды, тапқыр және beam – жылға, діңгек, ... ... ... негізінде екінші құраушысы beam сөзінің аудармасы ретінде
жылға, діңгек, белағаш сөзі алынған. Бірақ аудармашылар кейіпкердің ... ... үшін ... ... ... bowed like a tree bending in the wind and handed to ... great keys of ... shape, joined by a ring of ... ... ағаш ... ... ... де, Арагорнға темір
сақинаға тағылған екі әшекейлі кілтті ... сөзі – ... ... ... шығармадағы халықтың (елдің)
атауы) мекендеген жердің атауы. Сөз екі негізден құралған, crick - ... of ... English ... ... ... былайша
тұжырымдайды: n a sudden, painful stiffening of the muscles, especially in
the back or the neck; v to do smth that produces a crick in your back ... ... ... ... v ... ... ... негіз, hollow
-бос, үңгір, тереңдік, тесік дегенді білдіреді.
Аудармашылар аталған сөзді аударудың бұдан ... ... ... ... ... ... жергілікті жердің атауына
сәйкестендірілген. Сөздің ... ... ... ... ... ал
Ожегованың сөздігінде балка-үңгір, қазаншұңқыр мағынасын білдіреді делінсе,
hollow-сөзі де сондай мағынада тұр. ... ... ... сөз мәнін
жоғалтуына байланысты, аудармашылар ... ... ... ең ыңғайлы
үлгісін-функционалды алмастыруды қолданған.
They had not made any definite plans, but had vaguely thought of ... to ... together first, and resting there a ... ... ... жоқ еді, ... Кролдар үңгірі жеріне барып,
сонда бір аптадай рахаттанып өмір сүруді ойлаған.
Flourdumpling - Бауырсақ неологизмі ... ... ... ... құралған, - flour-ұн, ұнтақ және dumpling-алма, қамырға оралып
пісірілген, қортық. Сөз өте ... ... ... өйткені сол сөздің
аудармасы шығарма кейіпкерінің сыртқы келбетіне, бейнесіне сәйкес келеді.
Аталған кейіпкер ... ... ... ... болған, dumpling-сөзі қортық
деген мағынаны береді. Ожегова сөздігінде «пончик» сөзі майда ... ... ... береді. Мұнда толық, семіз бала немесе әйел туралы
айтылуда. Аудармада ... ... ... қолданылған[4].
2.2 Калькалау әдісі
Watchwood - Барлаушы орман сөзі екі ... ... watch - n , ... ... аңду; 2) вахта; 3) қарауылдау, қарауыл; в), 1) ... ... ... ... 3) ... ... және wood – n ... орман,
тоғай. Шығармада жергілікті жерді зерттеген бір топ адамды аудармашылар осы
сөзді сөз тіркесі арқылы ... және ... ... ... Егерде сөз қосу әдісі арқылы аударса «Барлауорман» ... ... ... we will call it. Not a squirrel will go here.
Олар Барлаушы орман ... ... Тап ... ... ... сол ... -Ақжал сөзі -өте көркем аңның атауы. Сөз екі ... ... ... ақ және ... ... ... бұл ... калькалау
тәсілімен аударған. Бірақ бірінші сөз snow -қар ... ... ... ... the king cried to Snowmane and the horse sprang ... ... Ақжалға айқайлады және содан соң ол орнынан қозалды.
Treebeard- Қарт ағаш сөзі таңғажайып халықтың басшысы, ... ... Ең ... ... қарамастан ол өте батыл болатын.
Неологизм екі негізден құралған: tree ... ... ... Бірінші компоненттің аудармасынан аталған кейіпкерлердің ерекше
тіршілік иесі екендігін байқасақ, ... ... ... ... өз ... өмір ... қойған сақалының барлығы қария
екендігін байқатады. Бірақ аудармашылар beard ... ... ... ... ... және ... ... repeated the words thoughtfully.
Қарт ағаш ұсынылған сөздерді ... ой ... ... fell silent, striding along, and yet making hardly a ... his great feet.
Қарт ағаш үндемей қалып, адымды және дыбыссыз аттай басып, сонан соң
қайта былдырақтады
Leaflock -Жапырақша ... бұл да ... ... Сөз екі ... leaf ... lock ... ... бірінші бөлікті аудару
барысында калькалау әдісін қолданғанымен, ... ... бұл ... ... деп ... has grown sleepy, almost ... you might say: he hs ... standing by himself half-asleep all through the summer with the deep
grass of the meadows round his ... ... ... қатып қалды деп айту мүлдем мүмкiн : жаздап
тұрады және қалғиды, ... ... ... қаптап өстi.
Wandlimb-Шыбықша неологизмі, кейіпкер есімі сөз екі негізден құралған:
wand -сиқырлы таяқша; таяқша және limb -соңы, соңғы ретінде ... ... ... ... ... ... ... жұрнағы –ша
қолданылған. «Шыбықша» деген атау аудармашыларға ... ... ... ... баязы екендігін көрсетті. Аудармада калькалау
әдісі қолданылған.
…ah! The ... of ... of Wandlimb the ... in ... of our youth!
Біздің жастық шағымызда жеңілаяқты Шыбықша сияқты, менің ... сұлу ... ... ... ... ... ... екі негізден
құралған; small -кішкентай, үлкен емес, кішігірім және borrow ... ... ... калькалау әдісі арқылы өңделген, ал «small» сөзі қазақ
тіліндегі кішірейтілген сыпайылық –шік жұрнағы арқылы сөзден кейін қойылып
өңделген.
«Hey, come here ... he called. «I want a word with ... ... ... ... ... ол. -«Менің саған әңгімем
бар».
Frogmorton-Бақашық неологизмі жергілікті жердің атауы. Осы ... ... ... қолданылған, өйткені, frog-бақа мағынасын
білдіреді. Шығарма мәтінінде бұл жергілікті ... ... ... алдында лайықты сөзқұрастыру міндеті тұрды. Осы сөздің
аудармасы шығармадағы ... мен ... ... мәтінін бір-біріне
сәйкес келеді.
As evening fell they were drawing neat to Frogmorton, a village right
on the Road, about ... miles from the ... ... ... көпірден жиырма екі милл қашықта жол маңындағы ауыл
- Бақашық көрінеді[5].
2.3 Транслитерация әдісі
Транскрипция дегеніміз сөз мазмұнында дыбыстардың берілуін айтамыз. Біз
бұл сөздердің ... ... ... ... келесі
мысалдарды қарастырамыз.
Толкиеннің неологизмдерінің аудармасын зерттеу ... ... ... ... ... бұл ... жердің
және ертегі халықтың атауы. Мысал келтірейік.
Hobbiton-Хоббитания ... ... ... Осы ... ... ... ... өйткені қазақ тілінде
дыбысталуына қарай елдің атауы қойылған, ... ... ... ... of the first things done in ... жасалынған алғашқылардың бірі...
mumakil -мумактар сөзі әріптік ... ... ... ... mumakil of the Harad dragging through the lanes amid the ... towers and engines.
...бұл хородримдік мумактар отты алаңдарда алып қамалдар мен қабырғалы
сарайлар салды.
Gorgun -горгундар, бұл да ... ... ... gorgun in ... You hate gorgun ... ... горгундарды атамыз. Саған да горгундар жау.
Pukelmen-Пукколдар, бұл сөздің аудармасында функционалды ... ... ... ... бар ((men ... ... suddenly he ... the Pukelmen.
...бір кезде оның есіне Пукколдар түсті.
Orcs -Оркилер, халықтың атауы.
…and spread stamping ruin among the orcs ... that guarded ... ... ... ... халықтардың барлығы басты қаһармандық жауы болған.
Келесі мысал:
Galenas -галенас, шығармада қолданылған емдік шөптің атауы, күш берумен
жараланғандарды емдеуде ... galenas by the noble, and other names in other tongues ... ... және ... ... ең ... ... тілерде...
Rimmon -Римон және Druadan -Друадан екеуі де жергілікті ... went through Druadan to Rimmon with great ... мен ... ... ... жүрді[6].
2.4 Аралас аудару әдісі
Windlord- Желаяқ шығармадағы көптеген ... ... ... екі ... ... wind -жел, ... алу, бос сөздер, рух және
lord ... ... ... ... ... ... ... бөлігі
калькалау, екінші бөлігі функционалды ... ... ... Жел
билеушілері сөзі шығарма мәтініне тура келсе ле, ... ... ... ... ... ... желмен күреспеген, шығарма
аудармасы бойынша бағыттағы жел бойынша ұшып жүрген, сонықтан Жел билеушісі
деген атау тура ... ... came Gwaihir the ... who built his eyries in ... peaks of the ... ... when Middle-earth was young.
Аяқ жетпейтін Шеткі таулардағы ұяларды бұзған Гвангир Желаяғы, ... әлі жас ... ... ... ... кейіпкердің тегі, екі негізден
құралған, brandy ... ... және buck ... ... ... және
т.б.). Аудармашылар аталған сөздің тек бірінші бөлігін ғана транслитерация,
екінші бөлігін аударуда калькалау немесе ... ... ... ... ... жоғарыдағы неологизм «қоянның еркегі» мағынасын
береді.
As a matter or fact I’m a Brandybuck…
Егер соған ... ... ... Брендиқоян...
Longbottom Leaf -Ұзынқұйрықты неологизмі. Толкиеннің «The Lord of the
Rings» шығармасындағы жергілікті жердің ... Сөз ... ... мына ... ... ... bottom ... түп,
төменгі, төменгі бөлік және ... ... ... ... мына ... ... long - ұзын ... leaf-«жапырақ»
сөзін - «құйрық»сөзімен функционалды ... ... ... ... ... сөзі ... anyway I have some stuff of my own. Come on now! ... Leaf it
is.
Менде қазір дәрі-дәрмектер жеткілікті. Ал! ... ... ... ... шығармадағы қараңғы және қорқынышты мекеннің
атауы. Сөз екі ... ... mirk = murk – n ... ... және wood
-орман, тоғай, ағаш. Сөздің ... ... ... ... ал ... ... компонентке функционалды алмастыру әдісі
пайдаланылған.
There was songs about the hunt … sung among Elves and Men from ... ... ... ... ... бар: ... ... Гонодорға дейін адамдар
да, эльфтер де оларды айтқан.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Неологизмдерді аудару жолдары» тақырыбы тіл ғылымында, ... ... аз ... ... жұмысты жазу барысында тақырыпты барынша терең,
әрі түсінікті етіп талдау жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... түсінігін анықтаған зерттеулерді саралай отырып екі ... ... ... ... «неологизм» термині тілде жаңадан
қалыптасқан тіл қалыптастырушы үлгідегі сөздермен сәйкес ... ... ... белгісіз түсініктерді, ... ... ... ... ... грек тілінен аударғанда — тілдегі жаңалық, жаңа сөз
деген ... ... ... ... ... ... ойдан құрастырылған
объектілер мен субъектілерді белгілеу үшін ... ... ... ең ... ... сөз қосу ... арқылы
жасалған сөйлем құрылысы табылады, ... сөз қосу ... ... ... жатыр. Екінші орында аффикстеу (Bywater, ... ... ... ... барысында неологизмнің пайда болуына
әсер ететін кең ... және ... ... ... сөз ... ... ... әдісі және семантикалық неологизмдердің қалыптасуы.
Толкиеннің авторлық неологизмдерінің аудармасын зерттеу барысында қазақ
тілі сөзінің ағылшын тіліне сәйкес келгенін бірнеше рет дәлелденді.
Аудару ... жиі ...... алмастыру әдісі
(Burrows), себебі авторлық неологизмдерге аударма тілінде сәйкестік табу
өте қиын. Одан соң ... және ... ... ... ... ... ... калькалау (Watchwood – Барлаушы
орман, Snowmane -Ақжал), кеңінен қолданылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... А.М. ... лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер. –
Алматы, 1999. – 161 б.
2. Әлісжанов С. Қ. ... ... ... және ... ... ... А.А. «Исследование ономастикона//Лексикология и теория
языкознания. ... 1972, ... ... Е.А. «Казахская ономастика в этнокультурном, номинативном и
функциональном ... ... 1995, ... Құрманбаев Ш., Сыбанбаева А. Қазақ тілі. Жоғары оқу ... ... ... ... оқу ... ... ... Қазанбаева А.З. Қазақ тілі (экономика факультетінің студенттеріне
арналған). Қарағанды. 2003.110 бет.
7. Қайдар Ә. ... үш ... // ... ... ... ... ... семинар материалдары).
Астана, 2004.
8. Сыздық Р. Қазақ тілінің анықтағышы. - Астана, Елорда, 2000 ж.
9. Мұсатаева М.Ш. ... ... ... и ... ... РИО ВАК РК, 2000. –204с.
10. Хасенов Ә. Тіл ... - А., 1996, ... ... А.М. ... ... және ... ... Алматы, 1999. – 161 б.
[2] Құрманбаев Ш., Сыбанбаева А. Қазақ тілі. ... оқу ... ... ... арналған оқу құралы. Алматы, 2001.
[3] Қазанбаева А.З. ... тілі ... ... ... ... 2003.110 ... ... Р. Қазақ тілінің анықтағышы. - Астана, Елорда, 2000 ж.
[5] Сыздық Р. Қазақ тілінің ... - ... ... 2000 ... Әлісжанов С. Қ. Қазақ терминологиясы: теория және ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерлік неологизмдер83 бет
Неoлoгизмдердің жaсaлуы52 бет
Неологизмдердің жасалуы және оның аудару жолдары43 бет
Сөйлемнің дәлме-дәл аудармасы20 бет
Аударма кезіндегі сөз құрылымын өзгерту19 бет
Көркем шығармаларды ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылу ерекшеліктері28 бет
Көркем шығармаларды орыс тілінен ағылшын тіліне аударудағы ерекшеліктер20 бет
Ғылыми-техникалық әдебиет пен неологизмдер13 бет
Қазақ бөлiмiнде оқитын студенттердiң тiлдiк санасындағы неологизмдердiң идентификациясы (психолингвистикалық талдау).41 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь