Жазбаша аударманың ережелері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І БӨЛІМ. ЖАЗБАША АУДАРМАНЫҢ ЕРЕЖЕЛЕРІ
1.1. Жазбаша аударма тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Сөйлемдерді талдау және ағылшын, қазақ тілдеріндегі сөйлем түрлері ... ...7
1.3. Сөз таптарының орын басуы, сөйлем мүшелерінің алмасуы ... ... ... ... ... ... ..9

ІІ БӨЛІМ. ЖАЗБАША АУДАРМА ЖОЛДАРЫ МЕН ТӘСІЛДЕРІ
2.1. Аударма кезіндегі лексикалық трансформациялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2. Ағылшын есімшесінің аударылу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2.3. Герундий мен герундиялық айналымдардың аударылу жолдары ... ... ... ... 18
2.4. Модальді етістіктер және олардың баламалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Аударма – адам қызметінің байырғы түрлерінің бірі. Адамзат тарихында бір – бірінен тілінің бөлектігіне қарай топтасқан адамдар қауымдастығы құрылысымен-ақ әртүрлі тілді қауымның, топтың өзара түсінісіп, тілдесуіне дәнекер болатын «қостілді» адамдар – тілмаштар пайда болған. Халық тіршілігінде жазу – сызу қалыптасқан соң сөйлеушіге ілесе, қосарласа отырып, ауызша аударатын тілмаштар легіне аударуды жазбаша түрде жүзеге асыратын тәржімашылар қатары қосылады. Жазба аудару қалыптасқан тұстан бастап-ақ тәржіма халықтың мәдени – қоғамдық өмірінің алуан тіршілігімен қатар өріліп, біте қайнасып жататын күрделі құбылысқа айналды.
Жазбаша аударма тәжірибесі пәні жазбаша аударманың технологиясын, түрлерін ерекшеліктерін зерттейді. Жазбаша аударманың басқа аудармалар секілді аудармашыны дайындауда маңызы орасан зор. Оның өзіндік мақсаты, міндеті, және талаптары бар.
Курстық жұмысты жазу нәтижесінде келесі дағды мен іскерлік жүйесі қалыптасты:
1. түпнұсқа мәтіндеріне талдама жасап, түрлі аударманы қолдану.
2. түпнұсқа мәтінінің түрлену құралдары ретінде лексикалық, грам-матикалық және стилистикалық өзгертулер жүйесін тиімді пайдалана білу.
3. әртүрлі күрделі деңгейлердегі мәтіннің аударма тәжірибесінде талдау.
Сонымен қатар, осы тақырыпты меңгеру барысында қазіргі заман жағдайында аударма ісінің ерекшеліктерін, жазбаша аударма түрлерінің бөліну ерекшеліктерін, жазбаша аударма саласындағы аудармаға қойылатын талаптармен т.б. ақпаратпен таныстым.
Курстық жұмыстың мақсаты тіларалық коммуникация жағдайында баламалық аударманы қамтамасыз ету, практикалық және аудармашылық дағдыны қалыптастыру. Алайда негізгі мақсаты –аударманың техникалық сатылары және ерекшеліктері туралы түсінік беру; түпнұсқа және аударма мәтіндерін салыстыра отырып ондағы ұқсастық пен айырмашылықты талдап айыра білу.
Курстық жұмыстың міндеті:
-Жазбаша аударма тәжірибесін зерттеу;
-Сөйлемдерді талдау, ағылшын, қазақ тілдеріндегі сөйлем түрлерін анықтау;
-Сөз таптарының орын басуы мен сөйлем мүшелерінің алмасуын талдау;
-Ағылшын есімшесінің аударылу жолдарын қарастыру;
-Герундий мен герундиялық айналымдардың аударылу жолдарын зерттеу;
-Модальді етістіктер және олардың баламалары мен модальді сөздер тіркестерін қарастыру;
-Аударма кезіндегі лексикалық трансформациялар, халықаралық сөздер, неологизмдердің мен реалиялардың аудармасы, фразеологиялық бірліктердің аудармасын талдау.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспе, және, қорытынды бөлімдер, пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Алдашева А. «Аударматану: лингвистикалық және лингво-мәдени мәселелері. Алматы 1999, 112б.
2 Белецкий А.А. «Исследование ономастикона//Лексикология и теория языкознания. Киев, 1972, 78б.
3 Екінші кітап «Жанталас» романы Алматы «Жазушы» 1986ж.
4 Керімбаев Е.А. «Казахская ономастика в этнокультурном, номинативном и функциональном аспектах. Алматы, 1995, 25б.
5 Рецкер Я.И. «Теория перевода и переводческая практика» М,1974, 21б.
6 Үшінші кітап «Қаһар» романы Алматы «Жазушы» 1986ж.
7 Book three “Khan Keneh” The Ysenberlin Foundation Almaty 2000
8 Book two “Dispair” The Yеsenberlin Foundation Almaty 2000
9 Book one “The Charmed Sword” The Yеsenberlin Foundation Almaty 2000
10 I.Yesenberlin “The Nomads” translated by Oleg Chorakaev.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
І Бөлім. жазбаша Аударманың ережелері
1.1. Жазбаша аударма тәжірибесі.............................................................................5
1.2. Сөйлемдерді талдау және ағылшын, қазақ тілдеріндегі сөйлем түрлері.......7
1.3. Сөз ... орын ... ... мүшелерінің алмасуы..........................9
ІІ бөлім. Жазбаша аударма жолдары мен тәсілдері
2.1. Аударма кезіндегі ... ... ... ... аударылу жолдары.....................................................15
2.3. Герундий мен герундиялық айналымдардың аударылу жолдары................18
2.4. Модальді етістіктер және ... ... ... ТІЗІМІ..........................................................25
КІРІСПЕ
Аударма - адам қызметінің байырғы түрлерінің бірі. Адамзат тарихында бір - ... ... ... ... ... адамдар қауымдастығы құрылысымен-ақ әртүрлі ... ... ... ... ... ... дәнекер болатын ... - ... ... болған. Халық тіршілігінде жазу - сызу ... соң ... ... ... отырып, ауызша аударатын тілмаштар легіне аударуды жазбаша түрде жүзеге ... ... ... ... Жазба аудару қалыптасқан тұстан бастап-ақ тәржіма ... ... - ... ... ... ... ... өріліп, біте қайнасып жататын ... ... ... ... аударма тәжірибесі пәні жазбаша аударманың технологиясын, түрлерін ерекшеліктерін зерттейді. Жазбаша аударманың басқа аудармалар секілді аудармашыны дайындауда маңызы орасан зор. Оның ... ... ... және ... бар. ... жұмысты жазу нәтижесінде келесі дағды мен іскерлік ... ... ... ... ... ... түрлі аударманы қолдану.
* түпнұсқа мәтінінің түрлену құралдары ретінде лексикалық, ... және ... ... жүйесін тиімді пайдалана білу.
* әртүрлі күрделі деңгейлердегі мәтіннің аударма тәжірибесінде талдау.
Сонымен қатар, осы тақырыпты меңгеру барысында ... ... ... аударма ісінің ерекшеліктерін, жазбаша аударма түрлерінің бөліну ерекшеліктерін, жазбаша аударма саласындағы аудармаға қойылатын талаптармен т.б. ақпаратпен таныстым.
Курстық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, практикалық және аудармашылық дағдыны қалыптастыру. Алайда негізгі мақсаты - аударманың техникалық сатылары және ерекшеліктері ... ... ... ... және ... ... салыстыра отырып ондағы ұқсастық пен айырмашылықты талдап айыра білу.
Курстық жұмыстың міндеті:
-Жазбаша аударма тәжірибесін зерттеу;
-Сөйлемдерді талдау, ... ... ... ... ... анықтау;
-Сөз таптарының орын басуы мен сөйлем мүшелерінің алмасуын талдау;
-Ағылшын есімшесінің ... ... ... мен герундиялық айналымдардың аударылу жолдарын зерттеу;
-Модальді етістіктер және олардың баламалары мен модальді сөздер тіркестерін қарастыру;
-Аударма кезіндегі лексикалық трансформациялар, ... ... ... мен ... ... фразеологиялық бірліктердің аудармасын талдау.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспе, және, қорытынды бөлімдер, пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ЕРЕЖЕЛЕРІ
Жазбаша аударма тәжірибесі
Аударма дегеніміз - белгілі бір ... ... ... ... ... ... тіліне ауысуы. Осы анықтама бойынша дәлме-дәл аударма көбінесе ... емес ... ... екі тіл тек ... тек ... жағынан емес, сонымен қатар мәдени ерекшеліктері және сөздердің көлемі жағынан әртүрлі болып келеді. Ал осының барлығы аударма әдісіне және оның ... әсер ... ... ... хатты ағылшын тілінен қазақ тіліне аударғанда деген бастаманы немесе деп аудару дұрыс болмайды. Мұны біз ... ... ... Сол сияқты қазақ тілінен ағылшын тіліне аударғанда сөз тіркесін деп аударған ... ... ... ... сөз ... аударғанда ағылшын тілінің қалыптасқан дәстүрі бар, яғни ол немесе деп аударылады. Осы мысалдар аударманың коммуникативті іс-әрекетін дәледейді, яғни ... ... ... ... екі ... ... ... болуы қажет. Әрбір аудармашы аударманың ауызша және жазбаша түрлерімен жұмыс ... алуы ... Ол үшін ... осы екі аударма түрлерінің негізін және айырмашылықтарын білуі қажет. Ауызша аударманың ең ... ... - ... және ... ... ... неғұрлым тез берсе, соғұрлым оның нәтижесі жемісті болады. ... ... ... ... өнер болуы қажет. Ал жазбаша аудармада ондай қатаң тәртіп жоқ. ... ... ... ... ... ... мәтінді бірнеше рет оқып шығып аударманың әдісін әбден анықтап барып аударуы мүмкін, себебі жазбаша мәтіндер әр түрлі стильде болады. Сонымен ... ... ... ... пәні ... ... және лексикалық аспектілерін қарастырады. Қорыта келгенде аударма деп қазіргі тіл білімінің тіларлық іс-әрекеттің лингвистикалық ... оқып ... ең ... ... ... жәнеде аударма деген әр түрлі тілде сөйлейтін екі адамның арасындағы сұхбатты, яғни коммуникацияны ... ... ... ... теориясы аударманың сапасының бағасы ретінде пайда болатын аударма нормалары түсінігін береді. ... ... ... ... және ... ... бар. Аудармашы алдымен өз іс-әрекеттерінің мақсатын айқындап осы мақсатқа жету жолдарын іздеу керек. Бұл үшін аудармашы аударманың ... ... ... ... ... өзі ... жасап отырған саланы жетік білуі тиіс. Сондықтан нақты мәтін шарттарына сәйкес келетін аударманың қолайлы тәсілін ... және ... ... ... әсер ететін прагматикалық факторлардың тізімін табу да аудармашының маңызды жұмыстарының бірі. Аударма сапасы аударманың түпнұсқаға мағыналық жақындығы деңгейімен беріледі. ... ... ... мен ... ... ... және аударма нұсқасын таңдауына әсер ететін прагматикалық факторларымен беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... бес ... нормативті талаптар нәтижесінде қалыптасады.
● аударма баламасының нормалық мөлшері
● аударманың жанрлы(стилистикалық нормалары
● аударма тілі ... ... ... ... аударманың конвециалды нормалары
Аударманың баламасының нормалары құбылмалы параметр емес. ... ... ... ... ... стилистиалық ерекшеліктеріне аударманың сәйкес келу талабы ретінде анықтауға болады. Бұл нормалар балама деңгейін талап етеді. Аударма мәтіні аударма тіліндегі ... ... Ол үшін ... ... білу ... ... ... нормаларын және құндылықтарын қамтамасыз ететін талап ретінда анықтауға болады. Аударма актінің ... ... ... ... ... ... бас ... әкеп соқтырады. Жалпы айтқанда түпнұсқа мазмұнын түсінік айтумен, мән жазбалармен ауыстырады. Аударманың конвенциалды нормалары қазіргі жағдайда аударманың ... ... ... ... ... ... Оның ... іс әрекет ретінде түпнұсқаның орын басу және ... ... ... ... түрлі міндеттерді орындау. Аударма процесінің нәтижесі түсініктерінде мына терминдерді қолданылады.
Адекватты аудармаға баламаны аудару, дәлме-дәл ... және ... ... ... ... - ... сапасы бағасын жүзеге асыратын жақсы аударма. Ол аударма актісінің прагматикалық міндеттерін қамтамасыз ... ... ... - ... тіл ... баламасы деңгейлерінің бірігуінің мазмұнының айтылуы болып табылады.
Дәлме-дәл аударма - түпнұсқа мәтінінің ... ... ... ғана ... Онда ... ... ... артта қалуы әбден мүмкін. Сөзбе-сөз аудармада түпнұсқаның формальді элементтері беріледі, осының нәтижесінде нормалар бұзылады.
Еркін аударма кезінде ... ... ... ... ... және ағылшын, қазақ тілдеріндегі сөйлем түрлері
Cөйлем талдаудың танымал жолы сөйлем мүшелері ... ... ... Ал ... ... ... ... синтаксис деп аталады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде 5 сөйлем мүшелері бар. Оның 2-еуі ... 3-еуі ... ... Егер ... тек ... ... ... ол сөйлем грамматикалық негізде құрылған деп аталады.
Main parts- тұрлаулы мүшелер
Бастауыш- кім? не? Subject- who? What? ... не ... ... what to ... parts- ... мүшелер
Толықтауыш- септік сұрақтары Object- what? Анықтауыш- қандай? Attribute- what kind of? ... ... ... ... modifier- adverbial modifier of place- where? Adverbial modifier of time- when? ... modifier of reason- why? ... He bought a book- Ол ... ... ... 2 3 1 3 2
A customer came in. We work at the bank. We handled payment ... They sent us some bills. Richard is junior ... We had to sign the contract last week.
Ырықсыз етісте жасалатын құрылымдар
Ағылшын тіліндегі пассивтік ... ... ... көрсетеді. Жанама толықтауыш пассивтік құрылымның сақтаушысы бола алады. Ол ... ... ... және ... ... мен жалпы зат есім топтарының арасында формальді айырмашылықтың болмауының қорытындысы болып табылады. Мысалы: Mr. Winkle stooping forward with his body half doubled up, was being assisted over the ice by Mr. Weller. Бұл ... to assist ... ... ... ... тұр. ... мырза Уиллер мырзаның көмегімен жартылай еңкейіп, мұз үстімен жүріп өтті. Аудармада ... ... ... үшін ... ... көз жүгірту керек: In fact, being with here tonight was really an ... and somehow quite a ... ... But being an English adventure it was liable to be rained upon and at this very moment down the rain came. ... де ... ... олармен қауышу тамаша оқиға болды. Мұның барлығы Англияда орын алған алғандықтан әдеттегідей жаңбыр болу керек еді және ... сол ... ... кетті. Бұл жағдайда пассивтік форма белсенді түрде аударылып тұр. Кейбір ағылшын етістіктері ауыспалы немесе тура түрде қолданылады. Мысалы, to flight ... ... ... формада беру өте қиын. Original samples of Paris clothing have been flown to London to illustrate lectures to the fashion ... - ... сән ... ... ... ... ... үшін Париж әтірлерінің үлгілері Лондонға ұшақпен жеткізілді. Бұл мысал конверсия жолымен аударылған.
1.3 Сөз таптарының орын басуы, сөйлем мүшелерінің ... ... орын ... ... ... және орыс тілдерінде сөз қолданулары және сәйкестік нормаларына байланысты болды. Кейде сөз таптарының орын басуы орыс тілінде ... ... бар сөз ... жоқ ... да ... ... ... The actions of Congress and North Carolina and Tennessee statesmen aided by gifts of wise conservationists, have set his land aside as Great Smoky National park - ... және ... ... ... ... ... конгрестік және табиғатты сүйіп, оны сақталуының барлық маңыздылығын түсінетін адамдардың зор еңбектерінің арқасында Смоки - Хилл өзенінің ... бұл ... ... саябаққа айналды. Салыстырмалы түрде қарағанда conservationists - сөзі орыс ... ... ... ие ... ... ... тұрған мағынан толық ашып көрсетуді талап етеді. Сонымен қатар артық сөз қосу және ... қосу ... ... өзгертулерді орындауға тура келді. Көбіне біз зат ... ... ... сын ... ... ... немесе үстеуді сын есім қылып және сын есімді зат есім ... ... ... ... ... The Tomes ... warned ... кеше өзінің кезекті мақаласында Таимс газеті ескертті... Аударма editorially үстеуі сын ... зат есім ... ... мысалда зат есім етістік болып аударылады. Мысалы: You give food and drink and I'll tell you how to sail the ship - Сіз мені ... ... ... ал мен ... ... ... ... көрсетіп берем.Баяндауышты аудару кезінде де өте көп рет грамматикалық өзгертулерге тап боламыз, өйткені ол үнемі сөз таптарын ... ... ... ... және ... ... екі ... көп бірдей бола бермейді: етістікті баяндауыш көбіне атаулы баяндауыш болып аударылады. Мысалы: There was universal relief at the safe return of the three U.S. ... from their epic voyage to the moon - Үш ... ... ... айға шеккен тарихи сапарынан аман есен оралғанда барлығы рахаттана жеңіл күрсінді. Ағылшын тіліндегі атаулы баяндауыш ... ... ... аударылып тұр. Мысал: Abstentions on, and even votes against the coming anti - union Bill are certain in the commons - ... ... ... ... сети проф одақ заңына байланысты сайлау басталған кезде адамдардың көбі еш күмәнсіз бас тартып тіпті қарсы дауыстар береді. Бұл ... ... ... грамматикалық өзгертулерге жүгіндік: Abstentions on, және votes against бастауыштары етістіктен жасалған баяндауыштар болып өзгереді - бас ... ... ... ... are certain ... ... еш ... үстеулі болып өзгеріп және ағылшынның жай сөйлемі қазақ тіліне сабақтас құрмалас сөйлемі ретінде аударылады.
Сөйлем мүшелерінің алмасуы
1 ереже: Қазақ ... әр ... ... ... ... ондағы тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерін тауып, олардың орналасу тәртібін анықтау. Мысалы: Қазіргі кезде колледж және басқа ... ... ... ... студенттерге жақсы іскерлік инвитициясы болып табылады - ... ... ... ... ... ... - толықтауыш тобы, қазіргі кезде пысықтауыш көптеген қабілетті басқа жақсы ... - ... ... Сөз ... ... ... тіліне аударсақ: At present a college or other twining programs are good business ... for many bright, young ... Word order: adverb + subject ... + ... ... Егер ... тілінде жай сөйлемінде бастауыш жасырын келген жағдайда бірақ ол алдыңғы сөйлемде айтылып кетсе, оны ағылшынға аударар кезде ағылшын тілінде ... ... ... ... ... ... ... Мысалы: Филипп Ройл 1936 жылдың 26 қыркүйекте Бирмингемде дүниеге келді. Елуінші жылдарда әскерде ... ... ... ... орыс тілін сол жақта үйренді. - Philip Roil was born on the 26 th of ... 1936. In the fifties he served his ... two years in army. It was there that he started to study ... ... егер ... ... құрмалас сөйлемінде баяндауыш бастауыштың алдында тұрса аударма кезінде бастауыш баяндауыштың ... ... ... ... 1998 жылы ... ... әкеткен мұнайдың көлемі - 2,57 млн т - In 1998, 2.57 million tons of oil were exported from Aktobe ... ... ... ... ... ... ... келсе, ағылшын тілінде ол жанама бастауышқа айналады. Мысалы құрылыс алаңында орын алған апат нәтижесінде сегіз адам қаза ... - ... ... at this ... site have killed eight ... ... Қазақ тіліндегі мекен негіз, себеп-салдар пысықтауышы ағалшын тілінде ... ... кей ... ... ... ... Мысалы: Соңғы жылдары біздің обылысымызда кіші мекендер қарқынды дамуда. - Last years saw a rapid ... of small business in our ... ... - Complex Object, ... ... - Complex Subject ... ... толықтауыш аударма барысында кеңінен қолданылады. Ол да бір ... ... ... ... ... қолданылатын грамматикалық өзгертудің түрі болып табылады. Күрделі толықтауыш инфинитивті және есімше құрылымдарын аудару тәсілі ... ... Егер ... сөзі іс әрекетін білдіретін етістіктерден кейін тұрса, онда ол ... ... бір ... ... ... ... орыс тілінің құрмалас сөйлемінің қосымша түрінде аударылады, яғни құрамында күрделі толықтауышы бар ағылшын ... жай ... ... ... орыс тіліне аударғанда сабақтас құрмалас сөйлемге айналады. Мысалы: I saw him pass the paper to the secretary - ... ... ол ... ... ... We expect the ... to provide ... to the needy population - Біздің үміттеніп отырғанымыз, үкіметтің балалары көп отбасыларға көмек беретіні. To be - ... ... ... ... ... ... орыс тілінде көмекші етістік жоқ. Мұндай кезде орыс тіліндегі сөйлемде жай сөйлем болады. Мысалы: We expect the government to provide ... to the needy ... - Біз бұл ... ең ... деп ... ... инфинитив сияқты күрделі толықтауыштың құрамына ене алады. Мұндай грамматикалық құрамында ... ... ... ... Мысалы: The people watched the firemen climbing the tallest tower in the city - ... ... ... ... ... қаладағы ең ұзын мұнараның басына шығып бара жатқандарын байқап тұрды. Салыстыру үшін инфинивті ... бар ... ... The people watched the firemen climbing the tallest tower in the city - ... өртке қарсы қызмет адамдарының қаладағы ең ұзын мұнараның басына шығып бара ... ... Complex Object - тің ... қиын ... Complex Subject - ... ... атау септігімен бірге қолданғанда пайдаланады. Бұл айналым қолданған ... ... ... ... бөлігі болып, активті және пассивті формадағы етістіктерден кейін тұрады. Мысалы: They are known to have won - ... ... ... ... Their team seems to have won - ... тобы ... ... секілді. Инфинитивтің формасына қарай аударма кезінде баяндауыш аяқталған және аяқталмаған іс әрекет білдіре ... осы ... және ... шақтарда тұра алады. Мысалы: He seemed to be sleeping - Ол ... ... ... болды, He is said to have made a good report - Ол ... ... ... ... ... бар, They are known to have been working on this issue for a year - ... бұл ... ... ... ... жүргендеріне бір жыл болғандығы баршаға мәлім.
ІІ бӨЛІМ. Жазбаша аударма жолдары мен тәсілдері
2.1Аударма кезіндегі лексикалық ... ... ... ... лексикалық трансфор-мацияларға жүгінулеріне тура келеді деген сұраққа әр түрлі себептер бар. Олар екі ... ... ... ... ... ... мағыналық құрылымдары олардың қолданыстары, бір - бірімен сәйкес болу шарттары , әрбір тілдің сөздік қорлары-міне осы факторлар аудармашыға ... ... ... Бұл ... ... шешу ... табу да ... емес. Сондықтан жас аудармашыларға осы мәселелермен жеке-жеке танысып, олардың әрқайсысының ерекшеліктерін аударма ... және ... ... ... ... тура ... ... трансформация бөліміне лексикалық - стилистикалық құбылыстардың тек ... ғана ... ... ... - ... ... бірдей дыбысталатын, яғни дыбыстық, мағыналық және грамматикалық құрылымға ие сөздер. Көбіне мұндай сөздер қоғамдық саяси немее ғылыми мағыналарда айтылады. ... ... ... constitution, system, diameter. Олардың қатарында қоғамдық сөздерді де көре аламыз: occupant, delicate, elegant, scandal.
Халықаралық сөздердің көбісі латын немесе француз ... ... ... орта ... ... ... тілі халықаралық болып, әдебиет, дипломатия және ғылым түрі ... ... ... ... ... ... латын тілінде жазылды. Ал француз тілінен енгізілген халықаралық сөздер кішкене кейінірек зерттелген. Ағылшын және орыс/қазақ тілдерінде халықаралық сөздерінің логикалық мағына ... сай ... ... ... сәйкес келуі немесе келмеуі globe және planеt сөздерін мысалға ала отырып көруге болады, яғни мағынасы жағынан planеt және ... ... ... ... globe сөзі ... ... ... қатар жер шары, держава, әйнекті абажур дегенді білдіреді. Ағылшын тілінде латын тілінен енгізілген халықаралық сөздердің саны өте көп ... ... ... ... ... мағыналарына ие болды. Мысалы: detail сөзі подробность, деталь, вникание в подробности, детализация ... ... ие. ... бұл сөз арнайы әскери термин ретінде отряд ретінде немесе солдат сөздерін білдіру арқылы қолданылады. Detail зат есімі көмегімен to detail ... ... ... Agony сөзі ... ... жанның қысылуы деген мағынаға ие болса, орыс тілінде агония сөзі өлім ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі аgony сөзі сөйлеу құрылымы ретінде де қолданылады. Мысалы: agony column деген іздестіріп жатқан туысқандар жөніндегі ... ... деп ... ... ... ... ... және орыс/қазақ тілдерінде халықаралық сөздер әртүрлі стилистикалық мағыналарға ие.
Қабылдау, сезіну және ойлау іс - әрекетін білдіретін кейбір етістіктер.
Аударманың лексикалық ... ... ... тағы бір ... ... ... жайт ... тілінде қабылдау, сезіну және ойлау іс - ... ... ... ... ... ... ... табылады. Жас аудармашылар ағылшын тіліндегі to see, to believe, to understand және to feel етістіктері бір ... емес ... ... қажет, яғни оларды үнемі көру, сезу, сену, түсіну, деп аудара берген қате болады. To see, to believe, to feel ... ... - ... ... ... ойлау, қарастыру, санау (ойлау мағынасында) деп аударылса, to understand етістігі әдетте сomplex object ... ... ... орыс ... ... - ... - мәлім болғандай деп аударылады. Мысалы: Ch.P. Snow is understood to be a great promoter and ... of Soviet ... in England - ... ... ... Сноу ... ... Англияда танымал етіп жүр.
Үстеулік мағынаға ие етістіктер
Ағылшын тіліндегі әр түрлі мағыналарға ие сөздердің үшінші тобына үстеулік мағынаға ие ... ... ... етістіктер екі мағына білдіреді: бірінші мағынасында іс - әрекетті білдірсе , ... ... сол іс - ... ... Бұл етістіктердің үстеулік мағынасы келесіден көрінеді: Яғни бұл етістіктердің мағыналары толықтауышпен, үстеумен, мекен ... ... ... Over 500 london students yesterday roared their way through fleet Street through the heart of the City ... that "Smith must go" - ... 500 - ден ... ... ... деген қатты айқалған дауыстарымен Флит - стриттан Ситидің орталығына дейін жүріп өтті. Мұнда to roar ... to roar one's way through Fleet street ... ... ... айқайға ұласқан қозғалу етістігін қосып, ал to roar етістігінің мағынасын іс - ... ... ... тура ... ... мағынаға ие етістіктердің адекватты аудармасы әдетте аударманың грамматикалық трансформацияларын ... ... оның ... қосымша сөздерді қосу, сөз таптары мен сөйлем мүшелерінің орын басу ... ... ... ... үстеулік мағынаға ие етістіктердің көбісі тілге еніп үйреншікті тіркестерге айналып кетті. Мысалы: to bow somebody out of the room, the train steamed in to (out of) the station , the truck rumbled in to the town. ... ... ... жеке ... ... ... қиынға соғады, өйткені олар бір жағдайдан екінші жағдайға көшу іс-әрекетін , іс - ... ... ... ... ... ... ... әдетте бейнелеп аудару көмегімен көре аламыз. Мысалы: The crocodile shuttered home under hailstones and through the ugly streets - ... ... ... ... ... үйінің тәрбиеленушілері ұзын сап құрап лас көшелер бойымен келе ... Бұл ... ... ... бар to shutter етістігі және home үстеуі салқыннан дірілдеп, келе ... деп ... ... ... да ... аудару көмегімен тәрбиеленушілер, ұзын can деп аударылады.
2.2 Ағылшын ... ... ... ... ... ... орыс тіліне аударылу қиындықтары:
* Particle II ... Past Simple ... ... ... closed- ... ... ... сөйлеміндегі анықтауыш қызметін атқарып тұрған есімше анықтайтын сөзден кейін тұра алып, оны іздеп табуды ... ... ... The method ... made it possible to achieve good results - ... әдіс ... нәтижелерге жетуге септігін тигізді.
* Егер ағылшын тіліндегі зат есім мен есімше сәйкес келмеген жағдайда оны ... ... - ... ... қолдана отырып аударамыз. Мысалы: There was only one question before him asking whether or not he accepts the terms offered - оның ... ... ғана ... ... : ... ... ол ... ма жоқ па? (Сұралған сауал - деп айту қазақ тілінің нормаларына сай емес)
4. Сөйлемнің ... ... ... қызметін атқарып тұрған Patriciple ІІ сабақтас құрмалас сөйлемнің құрамдас бөлігі ретінде аударылады. ... Asked if the ... of the ... is going to take place already this year, the Central bank governor did not give a straight - forward reply - ... банк басшысының тіке жауап бермеген сұрағы ақшаның косылуы осы жылы болады ма жоқпа?.
5. ... ... ... ... ... ... ... ағылшын есімшелері аудармада қиындық тударады. Мысалы: The lecture followed by discussion was great success - ... жағы ... ... ... ... өте сәтті болып өтті.
6. Сөйлемнің басында тұрған есімшелер баяндауыш бола ... ... Attached to the article are tables and graphs - ... мен ... ... ...
7. ... сөйлем мүшесінің қызметін атқаратын есімшелер әр түрлі аударылады. Мысалы: Summing up, we must point out the ... issues - ... ... ... ... атап өту ... - Егер қорытындыға келсек, келесі мәселелерді атап өту қажет - ... ... ... ... атап өту ... айналымдардың аударылу жолдары. Пысықтауышы бар есімшелік айналымдардың аудармасы. Дербес ... ... ... ... пысықтауышы бар есімшелік айналымдары орыс немесе қазақ тілдерінде ... ... ... ... есімшелік айналым, пысықтауышы бар сабақтас құрмалас сөйлемнің қосымша бөлігі болып аударылады және тек орыс ... сай - при ... бар ... ... зат есім ... аударылады. Мысалы: Working on this project we found out a lot of ... things - бұл ... ... ... ... - (бұл ... жұмыс жасаған кезде), біз көптеген қызықты нәрселерді байқадық. Considered in isolation the example does not seem to be that ... - ... ... болса, бұл мысал соншалықты сендірерлік емес. Егер оқшаулы түрде қарастырсақ, бұл мысал сендірерлік ... Having ... the ... he took a short break - Дайындықты аяқтап, ол қысқа үзіліс ... Having ... the ... he took a short break - ... ... соң, оны ... ... болды.
Өткен шақтағы Given есімшесі орыс тіліне деп ... ... Given the ... rate does not exceed 2% per month the GDP growth could considered realistic - Егер ... ... ... 2 ... ішкі ... дамуын шынайы деп есептеуге болады.
Егер есімшенің алдында When, While, if, unless, until, once, though т.б. ... бұл ... ... ... кеткен аударма жолдарына айтарлықтай әсер етпейді. Мысалы: Unless ... ... the time of ... is always the same - Егер сапарға аттану уақыты айтарлықтай келісілмесе ол өзгеріссіз қала береді. ... is innocent until proven guilty - ... ... ... ол ... ... есептеледі.
Дербес есімше айналымы екі элементтерден тұрады: зат есімі мен есімдік + есімше. Кейде бірінші элемент There бола ... Бұл ... ... деп ... ... - егер ол ... ... мағынасында сөздік құрамында жоғалтпай толығымен сақталады. Егер дербес есімше айналымы сөйлемнің басында ... одан ... ... ... үтір ... The room being too small, we moved into a larger one - Бұл ... өте ... болғандықтан біз басқасына көштік. There being to match applicants, the interviews were split into two days - Үміткерлердің саны өте көп ... ... екі күн ... ... Weather ... the ... will start tomorrow - Егер ауа райы қолайлы болса, саяхатқа ертең аттанады.
Егер дербес есімшелік айналым сөйлемнің соңында келсе, оның ... ... ... үтір ... ... тіліне аударғанда оның аудармасы және, осының әсерінен деген сөздермен басталып, есімшенің өзі сабақтас сөйлемнің құрамдас ... ... ... ... Мысалы: All athletes were accommodated in the Olympic village, their coaches staying in the some ... ... ... ауылда орналастырып, олардың жаттықтырушыларыда сол жерлерде қоныстанды.
2.3 Герундий мен герундиялық айналымдардың аударылу ... ... және ... ... ағылшын тілінің етістіктерінің бір формасы болып табылады. Құрылысы бойынша ол есімше формасына ұқсайды, бірақ есімшенің өткен шақта ... түрі ... ... яғни ... ІІ ... ... done
Perfect having done having been done
Герундий аударма кезінде ағылшын тілінің формасы бойынша - ing ... бар ... ... немесе грамматикалық формалармен шатастырмау үшін оның ерекшеліктерін жақсы білу қажет, - ing жалғау бар етістік герундий деп ... ... ... ... қызметін атқарса - бұл жағдайда ол етістіктен туындаған зат есім болып, ешқашан артикльсіз және көпше түрдің - s ... ... ... Smoking is harmful - ... шегу денсаулыққа зиянды.
* етістікке қатысты болып тұрған предлогтан кейін тұрса. Мысалы: On completing the experiment, we decided to consult the ... - ... ... соң, біз басшымызбен ақылдасуды ұйғардық. The result depended on the problem being solved on time - ... ... ... ... ... ... кейін тұрса. Мысалы: They regretted having told about him - Олар оған бұл ... ... үшін ... ... жалғасатын немесе аяқталған іс әрекетті білдіретін етістіктерден кейін ғана тұра алады: start, begin, continue, do on, finish, stop. ... тән ... бар және ... ... ... ... етістіктер тізімін жаттап алу қажет, өйткені сол етістіктердің орыс немесе қазақ тілдерінде ағылшын ағылшын ... ... жоқ, ... аудармашы шатасып кетуі мүмкін:
account for - түсіндіру, differ in - ерекшелену, be interested - ... ... keep from - ... ету, result from - ... ... succeed in - қол ... ... жалғауында тұрған етістіктен кейін немесе ілік септігінде тұрған зат ... ... ... ... Do you mind my opening the window? - ... терезені ашып қоюыма қарсы емессіз бе?; His coming late was not a surprise to anyone - оның тым кеш ... ... таң ... My friend's becoming the prize winner оf the contest a good news for all of us - ... досымның байқау лауреаты атануы баршамызға тамаша жаңалық болған - ды.
* келесі сөз ... ... ... not help - бір ... ... алмау, I can not help thinking about it- Мен бұл жайында ойламай тұра алмаймын.
it is worth(it is worth while)- бір ... ... ... It is worth while reading this book - Бұл ... оқып шығу ... is no use - ... жоқ, нәтижесі жоқ, бостан босқа, It is no use waiting for him - оны ... ... ... айтылған мысалдарға сәйкес қазақ тіліне аудару барысында герундий зат есім, көсемше, құрмалас сөйлемнің құрамдас бөлігі бола алады. ... ... ... кезде герундийдің сөйлем мүшелерінің қызметерін атқаратынына назар аударыңыз:
* Бастауыш - ... market reforms in a lengthy process - ... ... ... асуы - бұл ұзақ мерзімді процесс. Ескерту: Есімшемен шатастырып алмаңыз - Implementing market reforms it is ... to keep in mind social needs of the ... - ... ... ... ... отырып, халықтың әлеуметтік қажеттіліктерін ұмытпау қажет.
* Тура ... - Would you mind showing us the whole ... ... ... ... ... Would you mind their showing us the whole process?- Сіз олардың бізге процестің барлығын көрсетуге қарсы емессіз бе?
Тура толықтауыш ... ... ... ... кейін қолданылады: avoid ( қашқақтау), engoy ( ұнату), excuse ... intend ( ... like ( ... ... prefer ( қалау), revent (кедергі ету), regret (өкіну), try ( талпыну), withstand ( қарсы тұру).
* ... бар ... - We have ... in ... ... level over the whole period- Біз ... ... уақыт бойынша өнім өндіру деңгейін сақтай алдық.
* Пысықтауыш - In establishing a refinance rate it is ... to take into account a monthly ... rate- ... қаржыландыру талаптарын бекіткен кезде айлық инфлияцияның деңгейін назардан тыс қалдырмау қажет.
* Анықтауыш - There is little ... of ... ... being provided this year- ... жылы ... ... ... кәміл сенім жоқ.
Герундийлық айналым екі формада болып зат есім ретінде және құрмалас сөйлемнің құрамдас бөлігі болып аударылады:
+ Тәуелдік ... зат есім ... ... ... ... (His) ... a paper at the conference was not announced until yesterday-Профессор Джонсонның (оның) конференцияда баяндама ... кеше ғана ... The outcome depends on all of factors being used ... ... ... ... ... қолданылуына байланысты болады.
+ Ағылшын сөйлемнің бастауышы (герундийдің субьектісі емес) + ... ... All the former Soviet ... are alike in having their poorly ... ... ... совет республикалары өздерінің нашар дамыған инфрақұрылымдарымен ұқсас болып келген.
Сабақтас құрмалас сөйлемдер
Қазақ және орыс тілдерінде құрмалас сөйлемдердің екі түрі белгілі: ... және ... ... ... де екі жай сөйлемнен тұратындықтан күрделі болып табылады. Егер сөйлемнің құрамындағы екі жай ... ... ... ... ол ... ... деп аталады. Ал егер бірінші жай сөйлемнің ... ... ... ... ... сабақтас деп аталады. Сабақтас сөйлем басты мағынасын сақтап тұратын басыңқы және бағыныңқы сөйлемде айтылған мәліметке түсіндірме жасайтын ... ... ... ... тілінде де сабақтас құрмалас сөйлемдер бар және олардың аударма барысында көптеген ерекшеліктері кездеседі. Ағылшын тілінде ... ... ... ... Who, what, which, that, where, when, as, because, if ... және ... ... қосыла алады. Мысалы: The article that you read yesterday contains very important data - Сіз ... кеше ... ... өзекті мәселелерден хабардарсыз. The man I know is a well-known artist - Мен ... адам - ... ... Сабақтас құрмалас сөйлемнің синтаксистік анализін келесідей орындау қажет:
* ең әуелі сөйлемді талдаған кезде, сөйлемнің тұрлаулы мүшелері - бастауышпен ... ... алу ... ... ... санына қарай табылады, ал бастауыш оған серік болып келеді. әдетте осы тұрлаулы мүшелер сабақтас құрмалас сөйлемнің құрамындағы жай ... ... ... жай сөйлемдер қосылып тұрған шылауларды анықтау қажет (ағылшын тілінде жай сөйлемдер шылаусыз да қосыла алатындарын ұмытпау керек) және бағыныңқы ... ... ... ... керек, яғни анықтауышты, себеп- салдар, мезгіл т.б. түрлерін анықтау керек.
* енді бағыныңқы және басыңқы ... ... ... тауып, содан кейін сол сабақтас құрмалас сөйлемді аударуға кірісу қажет.
Келесідей сабақтас құрмалас сөйлемдердің синтаксистік анализдерін жасау қиын болып табылады: 1. Егер ... ... ... тұрса, ал баяндауыш басыңқы сөйлемде тұрса, онда олар that, if, whether, who, what, which, how, where, when, why ... ... М: Whether the tax increase is the right solution is ... some observes have recently begun to doubt - Соңғы кездері кейбір бақылаушылардың күмәнданатын жайттары - салық ... ... ... ... шешімі ме жоқ па?
2. егер баяндауыш бағыныңқы сөйлемде тұрса, баяндауыш келесі ... ... ... to be, to seem, to appear және That, if, whether, who, what, which, how, where, when, why ... ... мағынасына енеді. М: This trend in art is not really new. What is new is that it has become the general tactics used by the artists now - ... өнер ... бұл ... - жаңа емес. Жаңасы бұл суретшілер қолданылатын қазіргі ... жаңа ...
3. ... жай ... шылаусыз қосылатын сабақтас құрамдас сөйлемдер. М: The report the teacher's delegation made on returning home was listened to with great interest by members of our ... ... ... ... ... ... паш еткен баяндамашы өте қызықты болғандықтан, біздің бөлімнің қызметкерлері оны зор ... ... ... етістіктер және олардың баламалары
Модальділік өте кең таралған ұғым. Ол ... ... ... ... ... ... Модальділік модальді етістіктер мен олардың баламалары мен модальді мағыналарын білдіреді, яғни олар мұқтаждық, мақсаттық, мүмкіндік және ... ... ... ... олар ... ... ... қолданулары мүмкін. Бұл жерде біз тек ғана can, may, must, shall, should сияқты модальді етістіктерді қарастырамыз. Олардың баламалары, яғни to have + ... және to be + ... ... ... ... де орасан маңызға ие. Бұл тіркестер міндетті түрде мәжбүрлікті білдіреді. To be етістігімен ... ... ... күші ... ... келе отырып жасалынатынын, яғни талқыланып қойылған мұқтаждықты білдіретінін ұмытпаған жөн. Әсіресе шартты сөйлемдерде to be + ... ... ... ... ... өйткені ол тілекті білдіреді. Басты сөйлемі қандай да бір эмоцияны яғни таң қалу, ашу, ... ... ... should ... ... бағыныңқы сөйлемде қолданылуын есте сақтау керек. Сондықтан likely, sure, certain модальді сөздері бар тіркестерде беріледі. ... ... ... ... ... бар етістіктер көп кездеседі. Бұл жерде to be bound + infinitive етістігінің тіркесі, to come + ... to happen + ... ... тіркестері және to seem + infinitive, to appear + infinitive, to prove + infinitive етістіктерімен болатын ... да ... ... ұлт ... қай ... болсын дүниежүзілік қоғамдық даму процесінен оқшау өмір сүре алмайды. Қай ұлттың тарихын алсақ та, ол өзгелермен байланысу жолдарынан басқа ... мен ... - ... қарым - қатынас жолдарынан тұрады. Ал, қарым - қатынастың басты құралы тіл екені баршаға аян. Ұлтаралық ... - ... ... әр ... ... ... ... тілдік дәнекер керектігі өзінен - өзі белгілі. Міне, осы ... ... ... ... Осы ... ... аударманың бастау көздері тым әрі, тарихтың тым ескі терең қойнауына кетеді.
Аудару іс - әрекетінің өмір сүруі ұлт тарихының көне ... ... Ал, іс - ... ... соң, ... білу өмір ... Сондықтан аударма заңдылықтары туралы алғашқы ойлар халық көкейінде, аударушылардың немесе соған ... бар ... ... ... ... керек. Дей тұрғанмен, тіл зерттеу тарихында аудармаға байланысты балаң жазба аудармалар көне Греция, Рим кезеңдерінен басталады. Ал, аударма заңдылықтарын мақсатты ... ... ... ... ... қолға алына бастады. Жаңа ел, жаңа жерлердің ... ... ... ... Ал, ... ... еңбектер ХVІІІ ғасырдың еншісіне тиеді. Аталған дәуірлерден ... ... ... аударма және оны зерттеу үздіксіз даму үстінде. Аудармаға ғылыми мән беріліп, теориялық құнды пікірлер ... ... ... тұсы - 50 - ... Соғыстан халықтың мойынының босауы, зұлматтан кейінгі " жылымық ", ... жоқ ... ... ... орнына ғылымға өртеңге шыққан гүлдей жаңа ұрпақтың келуі, аса " ... " ... ... ... ... айырықша қоғамдық факторлар болды.
Оның үстіне, қазіргі дүниежүзілік лингвистика деңгейі жеке сөз, сөйлем шегінен шығып, тұтас мәтінді ... ... ... Ал, әр ... көркем ойды беру ерекшелігі салыстырмалы стилистикада қарастырылатыны белгілі. Алайда өкініштісі сол - қазақ тіл ... ... ... ... ... ойдағыдай қолға алмай келеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
* ... А.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудандық (қалалық) сотта өндірістік тәжірибесін өту есебі6 бет
Жерді есепке алу19 бет
ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті және аударма саласының дамуы мен зерттелуі80 бет
Цехтың технологиялық өңдеу бөлімшелерін жобалау47 бет
Шардара аудандық бюджеттің экономикалық мәні мен ролі86 бет
Қазіргі әлемдік үрдісті реттеу және жаңа әлемдік саясат27 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Аударма түрлері23 бет
Аударма түрлері. Мәтінді аудару барысында аударма түрлерін23 бет
Аударма түрлерінің қазіргі жіктемесі17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь