Қазақ хандығының құрылуы жайындағы жазба деректер


Жоспар:
I.Кіріспе. Блок.схема
II. Негізгі бөлім. Қазақ хандығының құрылуы жайында жазба деректер
2.1. Ә.Самарқандидің еңбегі
2.2. Қ.Жалайырдың «Жылнамалар жинағы»
2.3. М.Х Дулатидің «Тарих.и.Рашиди» еңбегі
III. Қорытынды бөлім
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Әбдіразақ Самарқандидың «Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн»
Әбдіразақ Самарқандидың «Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн» (Екі бақытты жұлдыздың шыққан және екі теңіздің түйіскен жері) атты еңбегінің мәліметтеріне тоқталып, ол мәліметтердің Қазақ хандығының құрылу тарихын зертеуде қаншалықты маңызға ие екендігіне тоқталамыз
Екі томнан тұратын шығарманың бірінші томы 1466 жылы аяқталып, хронологиялық жағынан 1305/06 жылдан 1404/05 жылға дейінгі оқиғаларды қамтыса, екінші томдағы оқиғалар 1404/05 жылдан 1470/71 жылға дейінгі уақыт аралығын қамтып, 1470/71 және 1475/76 жылдардың аралығында аяқталады.[1, 190 б.; 2, 77-78 бб.]. Мамандардың пікірінше Самарқанди еңбегінің соңғы тараулары өте құнды дерек болып саналады, өйткені автор шығармадағы баяндалып отырған оқиғалардың тікелей куәгері болған немесе өзі баяндап отырған оқиғаларға тікелей қатысқан.[1, 190 б.]. Қазақ хандығының құрылу барысы XV ғасырдың 50-70-ші жылдары жүргендіктен Самарқанди еңбегіндегі осы оқиғаларға қатысты әрбір мәліметтің шынайылығын өте жоғары деңгейде деуге толық негіз бар.
Біріншіден, Жүніс хан мен Есенбұға хан арасындағы алғашқы шайқас – 1458 жылдың тамыз-қыркүйек айларында болған және сол кезде Жүніс ханның тұңғыш қызының 1-1,5 айда болғанын ескере отыра, оның Исан Даулат бегімге үйленген айын 1457 жылдың қазан-қараша айлары дейміз.
Екіншіден, Әбу Сайд мырза Жүніс ханды 1457 жылы 2 қазанда Гератты алғаш иленген бойда Шираздан шақыртып алып, бірден Моғолстанға аттандырған деп есептейміз.
Үшіншіден, Әбілқайыр хан мен Үз Темір тайшы арасындағы шайқастың 1457 жылы болғанын, Әбілқайыр ханның өзіне қолдау көрсетпегендерді жазалауға кіріскенін ескере келе, Керей мен Жәнібек хандардың Әбілқайыр ханнан бөлінуі 1457 жылдың күз айларының соңында болған дейміз. Сөйтіп, Моғолстанға Жүніс ханның келуі мен Керей мен Жәнібек хандардың келуі бір мезгілде болған.
Осылайша, Әбдіразақ Самақанди еңбегіндегі Әбу Сайд мырзаның Герат қаласын иеленуі туралы нақты мәлімет Қазақ хандығының құрылу тарихындағы басты мәселенің бірі – Керей мен Жәнібек хандардың Моғолстанға келген уақытын дәл анықтауға мүмкіндік береді
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Қазақстан тарихы. Очерк. 149-174-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық 2-том., 2-бөлім, 1-2 тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 4-бөлім
4.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан, 119-146-беттер

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Қазақстан Республикасының Денсаулық Сақтау Министрлігі
Семей қаласының Мемлекеттік Медицина Университеті
Қазақстан тарихы және жалпы білім беретін пәндер кафедрасы

Пән: Қазақстан тарихы
Тақырыбы: Қазақ хандығының құрылуы жайында жазба деректер

Орындаған:

Тексерген:

Жоспар:
I.Кіріспе. Блок-схема
II. Негізгі бөлім. Қазақ хандығының құрылуы жайында жазба деректер
2.1. Ә.Самарқандидің еңбегі
2.2. Қ.Жалайырдың Жылнамалар жинағы
2.3. М.Х Дулатидің Тарих-и-Рашиди еңбегі
III. Қорытынды бөлім
IV. Пайдаланылған әдебиеттер

Қазақ хандығының құрылуы жайында жазба деректер

Қадырғали Жалайыр
Әбдіразақ Самарқани
М.Х.Дулати

Жылнама-лар жинағы

Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн
Тарих-и-Рашиди

Тарих-и-Рашиди
1)Діни деректер(9)
2)Тарихи деректер(12)
3)Әдеби шығармалық деректер(6)
Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн

1-том. 130506-140405
2-том. 140405-147071-7576 (құнды деректер көрсетілген же хандықтың құрылуы жайында)
Керей мен Жәнібектің Моғолстанға келген уақытын көрсетілген.

Жылнамалар жинағы
1)Орыс патшасы Борис Годуновқа арнау.
2)Рашид-ад-Диннің Жами-ат-Тауарихы
3) Орыс ханнан Оразмұхаммед сұлтанға дейінгі Дешті қыпшақ аум-ғы билік құрған Шыңғыс ұрпақтарының тарихы.(түпнұсқа,ешбір деректе көрсетілмеген)

Әбдіразақ Самарқандидың Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн
Әбдіразақ Самарқандидың Матлағ ас-сағдайн ва маджмағ ал-бахрайн (Екі бақытты жұлдыздың шыққан және екі теңіздің түйіскен жері) атты еңбегінің мәліметтеріне тоқталып, ол мәліметтердің Қазақ хандығының құрылу тарихын зертеуде қаншалықты маңызға ие екендігіне тоқталамыз
Екі томнан тұратын шығарманың бірінші томы 1466 жылы аяқталып, хронологиялық жағынан 130506 жылдан 140405 жылға дейінгі оқиғаларды қамтыса, екінші томдағы оқиғалар 140405 жылдан 147071 жылға дейінгі уақыт аралығын қамтып, 147071 және 147576 жылдардың аралығында аяқталады.[1, 190 б.; 2, 77-78 бб.]. Мамандардың пікірінше Самарқанди еңбегінің соңғы тараулары өте құнды дерек болып саналады, өйткені автор шығармадағы баяндалып отырған оқиғалардың тікелей куәгері болған немесе өзі баяндап отырған оқиғаларға тікелей қатысқан.[1, 190 б.]. Қазақ хандығының құрылу барысы XV ғасырдың 50-70-ші жылдары жүргендіктен Самарқанди еңбегіндегі осы оқиғаларға қатысты әрбір мәліметтің шынайылығын өте жоғары деңгейде деуге толық негіз бар.
Біріншіден, Жүніс хан мен Есенбұға хан арасындағы алғашқы шайқас - 1458 жылдың тамыз-қыркүйек айларында болған және сол кезде Жүніс ханның тұңғыш қызының 1-1,5 айда болғанын ескере отыра, оның Исан Даулат бегімге үйленген айын 1457 жылдың қазан-қараша айлары дейміз.
Екіншіден, Әбу Сайд мырза Жүніс ханды 1457 жылы 2 қазанда Гератты алғаш иленген бойда Шираздан шақыртып алып, бірден Моғолстанға аттандырған деп есептейміз.
Үшіншіден, Әбілқайыр хан мен Үз Темір тайшы арасындағы шайқастың 1457 жылы болғанын, Әбілқайыр ханның өзіне қолдау көрсетпегендерді жазалауға кіріскенін ескере келе, Керей мен Жәнібек хандардың Әбілқайыр ханнан бөлінуі 1457 жылдың күз айларының соңында болған дейміз. Сөйтіп, Моғолстанға Жүніс ханның келуі мен Керей мен Жәнібек хандардың келуі бір мезгілде болған.
Осылайша, Әбдіразақ Самақанди еңбегіндегі Әбу Сайд мырзаның Герат қаласын иеленуі туралы нақты мәлімет Қазақ хандығының құрылу тарихындағы басты мәселенің бірі - Керей мен Жәнібек хандардың Моғолстанға келген уақытын дәл анықтауға мүмкіндік береді
Қадырғали Жалайыр Жылнамалар жинағы
Қадырғали Жалайыр кейінгі ортағасырларда қазақ халқынан шыққан тарихшылардың бірі. Оның Жылнамалар жинағы атты еңбегі қазақ жерінен шалғай шетте жазылса да, еңбектің мазмұны мен деректері ХІІІ-ХVІ ғасырлардағы Қазақстан тарихына тікелей қатысты. Сол себепті де біз, бұл жұмысымызда автордың шығу тегі мен еңбегінің деректік маңызына арнайы түрде тоқталып өтеміз.Жылнамалар жинағының авторы өзінің шығу тегі жөнінде өте қысқаша түрде кітабының соңында айтып өтеді.
Қадырғали Жалайыридың өзі мен ата-бабаларын Мұхаммед Хайдар мырза Дулатимен салыстырып көптеген ұқсастықтарды кездестіреміз.
Біріншіден, екі тұлға бір заманда өмір сүрген. Қадырғали Жалайыри 1530-1605 жылдары өмір сүрсе, екінші ғалым сәл одан ертерек, 1499-1551 ғұмыр кешеді. Екеуінің де өмірлерінің негізгі кезеңдері XVI ғасырда, бірі - сол ғасырдың бірінші жартысында, екіншісі - екінші жартысында өтеді, сол себепті де Қадырғали Жалайыри мен Мұхаммед Хайдар Дулатиды бір ғасырдың адамдары деп, замандас деуге толық негіз бар.
Екіншіден, екеуі де арттарында тарихи шығарма қалдырған тұлғалар. Жылнамалар жинағы мен Тарих-и Рашиди еңбектерінде қазақ халқы мен Қазақ хандығының тарихына қатысты басқа ешбір деректерде кездеспейтін оригиналды мәліметтер бар.
Үшіншіден, екі ғалым қазақ халқын құраған негізгі тайпалардан шығып, өздерінің шыққан тегін - Жалайыри және Дулати деп көрсеткен. Бұл тайпалар ХІІІ-ХVII ғасырларда Дешті Қыпшақ пен Жетісудың қоғамдық-саяси өмірінде үлкен рөл атқарған.
Төртіншіден, екі тұлғаның ата-бабалары XІІІ ғасырдан бері Жошы ұлысы мен Шағатай ұлысындағы мемлекеттік басқару жүйеде ханнан кейінгі лауазымдарды - ұлы әмір, ұлыс бегі қызметтерін атқарып, оны мұрагерлікпен кейінгі ұрпақтарына қалдырып отырған.
Бесіншіден, екі автор да өздерінің шығу тегін өз кітаптарында көрсетіп өтеді. Олардың ата-бабаларынан өздеріне дейін 10-11 буынды құрайды
Алтыншыдан, тағы бір ұқсастыққа екі ғалым да өздерінің тарихи еңбектерін туған жердің топырағымен тым алыста жүріп жазады.
Жетіншіден, қазақ елі өз тізгінін өз қолына алғаннан кейін, қазақ халқының қазіргі кезеңдегі ұрпақтарының өкілдері Үнді елінің Кашмир өлкесінде жерленген Мұхаммед Хайдар Дулатидың қабірін тауып, оның басын жаңғыртып, қазақ топырағының бір уысын қабірге салса, Ресейдің Қасым қаласында қалған Қадырғали Жалайыридың да қабірі табылып, жаңғыртылып, туған жердің бір уыс топырағы оған да бұйырады.
Қадырғали Жалайыри және оның Жылнамалар жинағына қатысты жоғарыда айтып өткен ойларымызды түйіндей келе, мындай қорытындылар жасаймыз.
Бірінші, Қадырғали Жалайыри XII ғасырдан бері Жошы ұлысында, одан кейін Ақ Орда мен Қазақ хандығында үлыс бегі қызметін атқарған Жалайыр тайпасындағы текті әулетің тікелей өкілі. Оның бір атасы Жошыға кіндік әке болса, Қадырғали бидің өзі Оразмұхаммедтің өкіл әкесі іспетті. Ол бүкіл өмірін өзінің тәрбиеленушісіне, оның әкесіне арнаған.
Екінші, Қадырғали Жалайыри өзінің еңбегінен басқа Сібір жылнамаларында Қарашы бек деген атаумен қалған тарихи тұлға. Шыңғыс ұрпақтарымен бірге оның жазба деректе есімін қалдыруы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ хандығының құрылуы жөніндегі алғашқы деректер
Қазақ хандығының құрылуы
Қазақ хандығының құрылуы туралы
Қазақ хандығының құрылуы.
Қазақ хандығының құрылуы 15-18ғғ
Қазақ хандығының құрылуы, 1466 ж.
Қазақ хандығының құрылуы және Қазақ халқының қалыптасуы
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."
Қазақ хандығының құрылуы және оның маңызы
Қазақ халқының қалыптасуы мен Қазақ хандығының құрылуы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь