Дәрілік өсімдіктердің биологиясы

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І Дәрілік өсімдіктер бөлімі
1.1 дәрілік өсімдіктерге жалпы сипаттама ... ... ..4
1.2 Дәрілік өсімдіктердің құрамында кездесетін биологиялық
белсенді заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3 дәрілік өсімдіктердің түрлері ... ... ... 11
Тәжірибелік бөлім
2.1 Итмұрын өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері мен емдік қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Кіріспе

Дәрілік өсімдіктер (лат. Plantae medicinalis), шипалы өсімдіктер – медицинада және мал дәрігерлігінде емдеу және аурудың алдын алу мақсатында қолданылатын өсімдіктер. Дәрілік өсімдіктердің емдік қасиеті олардың құрамында стероид, тритерпен, алкалоид пен гликозидтердің, витаминдердің, эфир майлары мен тұтқыр заттар сияқты түрлі химиялық қосылыстардың болуына байланысты.
Жамбыл облысының флорасы пайдалы өсімдіктерге, оның ішінде ерекше маңызды болып саналатын дәрілік өсімдіктерге өте бай. Бұлардан жасалатын препараттардың тиімділікке айналғаны белгілі. Соның нәтижесінде бұл күнде фитотерапия айтарлықтай дамып отыр. Соңғы кезде кейбір дәрілік өсімдіктер ысыраппен пайдаланудың нәтижесінде жойылудың шегінде немесе мүлдем жойылған. Осыған байланысты біз тек дәрілік өсімдіктерді пайдаланып қана қоймай, оларды қорғауды да насихаттауымыз керек.
Биологиялық белсенді заттар өсімдіктердің барлық бөліктерінде немесе оның кейбір бөліктерінде болуы ықтимал. Одан басқа, түрлі белсенді заттардың саны мен сапасы өсімдіктердің өсіп-өну кезеңіне байланысты. Сол себепті, дәрілік өсімдіктердің шикіатын дайындауда оларда қай уақытта жэне қай өсу кезеңінде жинауды білу керек.
Өсімдіктерде болатын биологиялық белсенді заттар әртүрлі органикалық қосылыстарға енеді. Олар — алколоидтар, гликозидтер, сапониндер, эфир жэне шыны майлары, органикалық қышқылдар, витаминдер, фитонциндер.
Жамбыл облысында кездесетін дәрілік өсімдіктер — қазіргі кезге дейін әртүрлі дәрілік препараттар алатын шикізаттың негізгі көзі болып табылады. Қазіргі кезде олардан 40 %-ға жуық дәрілік заттар жэне препараттар алынады. Адам ағзасындағы ауыр, қатерлі ауруларын емдеуде өсімдіктерден жасалған препараттар кеңінен қолданылуда.
Жүрек-қантамырларының ауруларын емдеуде, олар 80 %-ға дейін, ал бауыр жэне асқазан-ішек ауруларында шамамен 70 % құрайды[12]. Сондықтан мамандар көптеген ауруларға сондай-ақ қатерлі ісік ауруына қарсы препараттар алуда жаңа дәрілік өсімдіктер түрлерін қарастыруда.
Зерттеу мақсаты: Жамбыл өңірінде дәрілік мақсатта өсірілетін өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеті: Дәрілік өсімдіктердің түрлерімен танысу.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Мухитдинов Н.М., Бегенов А.Б., Айдосова С.С. Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы, Алматы 2001, 280 б.
2. Мухитдинов Н.М., Бегенов А.Б., Айдосова С.С. Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясының практикумы, Алматы 1994, 118 б.
3. Абдрахманов О.А. Өсімдіктер систематикасы. Алматы. 2003.
4. Ә. Аметов. Ботаника . Алматы Дәуір 2005ж.
5. Мухитдинов Н.М. Қазақстан биоресурстары Алматы. «Қазақ университеті» 2009, 296 б.
6. Қалекенов Ж.Ө. Өсімдіктер физиологиясы. Алматы, 2004. 456 б.
7. Е. Ағелеуов, К. Дөненбаева, К. Агитова, С. Иманқұлова. Ботаника: Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы. Алматы - Санат, 1998.
8. Н. Мухитдинов, Ә. Бегенов, С. Айдосова. Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы. Алматы - Республикалық баспа кабинеті, 1993.
9. Интернет жүйесі: http://www.yandex.ru
10. Интернет жүйесі: http://www.wiki.kz
11. Интернет жүйесі: http://www.google.kz
        
        Мазмұны
Кіріспе...................................................................................................3
І Дәрілік өсімдіктер бөлімі
+ Жамбыл өңірінде өсетін дәрілік өсімдіктерге жалпы сипаттама..........4
+ Дәрілік ... ... ... биологиялық
белсенді заттар...................................................................................6
+ Жамбыл облысында кездесетін дәрілік өсімдіктердің түрлері............11
Тәжірибелік бөлім
2.1 Итмұрын өсімдігінің ... ... мен ... ... ... әдебиеттер ................................................................... 23
Кіріспе
Дәрілік өсімдіктер (лат. Plantae medicinalis), шипалы өсімдіктер - медицинада және мал дәрігерлігінде емдеу және аурудың ... алу ... ... өсімдіктер. Дәрілік өсімдіктердің емдік қасиеті олардың құрамында стероид, ... ... пен ... витаминдердің, эфир майлары мен тұтқыр заттар сияқты түрлі химиялық қосылыстардың болуына байланысты.
Жамбыл облысының флорасы пайдалы өсімдіктерге, оның ішінде ерекше ... ... ... ... ... өте бай. Бұлардан жасалатын препараттардың тиімділікке айналғаны белгілі. Соның нәтижесінде бұл күнде фитотерапия айтарлықтай дамып отыр. Соңғы кезде ... ... ... ... ... ... ... шегінде немесе мүлдем жойылған. Осыған байланысты біз тек дәрілік өсімдіктерді пайдаланып қана ... ... ... да насихаттауымыз керек.
Биологиялық белсенді заттар өсімдіктердің барлық бөліктерінде немесе оның кейбір бөліктерінде болуы ... Одан ... ... белсенді заттардың саны мен сапасы өсімдіктердің өсіп-өну кезеңіне ... Сол ... ... ... шикіатын дайындауда оларда қай уақытта жэне қай өсу кезеңінде жинауды білу керек.
Өсімдіктерде болатын биологиялық белсенді заттар әртүрлі органикалық қосылыстарға енеді. Олар -- ... ... ... эфир жэне шыны ... ... қышқылдар, витаминдер, фитонциндер.
Жамбыл облысында кездесетін дәрілік өсімдіктер -- қазіргі кезге дейін әртүрлі ... ... ... ... ... көзі ... табылады. Қазіргі кезде олардан 40 %-ға жуық ... ... жэне ... ... Адам ... ауыр, қатерлі ауруларын емдеуде өсімдіктерден жасалған препараттар кеңінен қолданылуда.
Жүрек-қантамырларының ауруларын емдеуде, олар 80 %-ға дейін, ал бауыр жэне асқазан-ішек ... ... 70 % ... ... ... көптеген ауруларға сондай-ақ қатерлі ісік ауруына қарсы препараттар алуда жаңа дәрілік өсімдіктер түрлерін қарастыруда.
Зерттеу ... ... ... ... ... өсірілетін өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеті: Дәрілік өсімдіктердің түрлерімен ... ... ... бөлімі
1.2 Жамбыл өңірінде өсетін дәрілік өсімдіктерге жалпы сипаттама
Дәрілік өсімдіктер (лат. Plantae medicinalis), шипалы өсімдіктер - медицинада және мал ... ... және ... ... алу ... қолданылатын өсімдіктер. Дәрілік өсімдіктердің емдік қасиеті олардың құрамында стероид, тритерпен, алкалоид пен ... ... эфир ... мен тұтқыр заттар сияқты түрлі химиялық қосылыстардың болуына байланысты. Қазақстанда өсетін алты мыңнан астам өсімдік ... бес ... түрі ... ... ... ... үшін шикізат ретінде пайдаланылатын дәрілік өсімдіктер бөлек іріктеледі.Дәріні көбінесе жабайы өсімдіктерден ... ... ... ... шөп, ... ... шай, ... т.б. түрінде қолданылады. Дәрілерді дайындау үшін шикізат ретінде пайдаланылатын дәрілік өсімдіктер бөлек ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің емдік қасиеттері бар. Оларды дәрілік өсімдіктер дейді. Осы заманғы кейбір ең таңдаулы дәрілер жабайы шөптерден жасалған.
Соған қарамастан адамдар пайдаланып ... ... ... бәрі ... ... тұрғыдан өз бағасын алған жоқ, ал ондай шөп қолында барлар кебіне оны қате ... Өз ... ... ... ... тырысыңыз және қайсысының емдік қасиеті бар екенін анықтаңыз.
Кейбір дәрілік шөптер, егер оларды ұсынылғанынан артық мөлшерде қабылдаған жағдайда, өте улы келеді. Бұл ... осы ... ... ... қауіпсіз, себебі олардың мөлшерін оңай анықтауға болады.
Адам баласы өсімдіктерді ... көне ... ... күні ... дейін өз қажетіне жаратып, пайдасына асырап келеді. Сондықтан халық өсімдіктерді -- басқа пана, жанға сая деп ... ... ... ... ... ... ... он жыл ішінде халықты дәрімен қамтамасыз етуде өсімдіктерден алынған ... ... 60 ... ... ... ... ... Республикасы территориясында алты мыңнан астам өсімдіктер түрлері кездеседі, олардың көпшілігінен қажетті дәрілер өндіруге болады. Осы уақытқа дейін олардың тек 130 түрі ғана ... ... үшін ... ... ... ... өсімдіктің вегетативтік мүшелерінің анатомиялық диагностикалық белгілерін анықтау шикізатты фармакологияда пайдалануға іріктеп алу сапасын жоғарылатады.
Жамбыл ... ... ... ... оның ... ... маңызды болып саналатын дәрілік өсімдіктерге өте бай. Бүлардан жасалатын препараттардың тиімділікке айналғаны белгілі. Соның ... бүл ... ... ... ... ... Соңғы кезде кейбір дэрілік өсімдіктер ысыраппен пайдаланудың нэтижесінде жойылудың шегінде немесе мүлдем жойылған. ... ... біз тек ... ... пайдаланып қана қоймай, оларды қорғауды да насихаттауымыз керек.
Жамбыл облысында кездесетін дәрілік өсімдіктер -- қазіргі кезге ... ... ... ... ... ... ... көзі болып табылады. Қазіргі кезде олардан 40 %-ға жуық дәрілік заттар жэне препараттар алынады. Адам ағзасындағы ауыр, ... ... ... өсімдіктерден жасалған препараттар кеңінен қолданылуда.
Жүрек-қантамырларының ауруларын емдеуде, олар 80 %-ға дейін, ал бауыр жэне асқазан-ішек ауруларында шамамен 70 % ... ... ... ... ... ... ... ісік ауруына қарсы препараттар алуда жаңа дәрілік өсімдіктер түрлерін қарастыруда.
Дәрілік өсімдіктер -- емдік қасиеті өте ерте ... ... ... ... ... шығыс дәрігері Ибн-Сина (Авиценна). деген еңбегінде: деп жазады[13]. Қазіргі кезде дәрілік ... ... ... ғалымдар айналысуда. Олардың құрамында: алкалоидтар, гликозидтер, сапониндер, илік ... эфир майы жэне т.б. ... бар. ... ... заттардың көпшілігі мысалы, алкалоидтар жэне гликозидтердің көп дозасы улы, бірақ организмге қолданылатын аз мөлшерінің (0,01 жэне одан да аз ) ... ... ... Н.В. ... ... Қазақстанда пайдалы өсімдіктер тексеріліп еңбектері жарыққа шықты, онда өсімдіктердің қасиеттері ... ... ... Дәрілік өсімдіктердің құрамында кездесетін биологиялық белсенді заттар
Жамбыл ... ... ... ... -- емдік қасиеті ондағы белсенді заттар немесе химиялық құрамы мөлшерінде және олардың дам ... ... ... ... ... Биологиялық белсенді заттар өсімдіктердің барлық бөліктерінде немесе оның кейбір бөліктерінде болуы ықтимал. Одан басқа, түрлі белсенді ... саны мен ... ... ... кезеңіне байланысты. Сол себепті, дәрілік өсімдіктердің шикіатын дайындауда оларда қай уақытта жэне қай өсу кезеңінде жинауды білу керек.
Өсімдіктерде болатын биологиялық ... ... ... ... ... енеді. Олар -- алколоидтар, гликозидтер, сапониндер, эфир жэне шыны майлары, органикалық қышқылдар, витаминдер, фитонциндер, т.б.
Эфир майлары -- ... ... ... ... ... ... зат. Шыны ... ерекшелігі матада және қағазда майдың іздері қалмайды. Дүние ... 2500 эфир ... ... бар. Олар ... әртүрлі мүшелерінде: гүлінде, жапырағында, жемісінде, кейде жерасты мүшелерінде болады. Өсімдіктің ... ... ... эфир ... ... мен иісі өзгеріп отырады. Мысалы, кориандрдың піспеген ... ... иіс тін ... ... ... иісі өте жағымды болады, сондықтан тамақ өнеркэсібінде кең қолданады. Өсімдіктегі оның мөлшері 0,001%-тен 20%-ке дейін өзгеріп отырады. Оны су ... ... ... экстракция эдісімен бөліп алады. Олар спиртте, шыны ... жэне ... ... ... ... Эфир ... ... құрамы әртүрлі болғандықтан, адам организміне түрлі-түрлі әсерін тигізеді. Микробтарға жэне ... ... ... ... жүмысын жақсартады, қызуды басады, ас қорыту жолдарында шырын бөлінуін күшейтеді.
Гликозидтер. ... ... ... ... ... ... Оладың қантты және қантсыз бөліктері бар. Фермент қышқылдар арқылы жэне қайнатқанда қантқа (глюкоза, фруктоза т.б.) жэне ... ... ... ... Таза ... кристалл тэрізді ащы зат, суда өте жақсы ериді, бірақ спиртте ерімейді, көбісі улы. Гликозидтермен әртүрлі ауруларды емдеу агликонның ... ... ... байланысты. Қазір жүрек гликозидтерін көп пайдаланып жүр. Сақ болу керек, олар өте улы. Тек дэрігерлер бақылауымен ғана емделген жөн. ... ... ... ... топтарға бөлінеді. Солардың бірі флавоноидтар мен кумариндер.
Флавоноидтар -- ... ... ... ... ... ... ... Үшкөміртек үзбелерді байланыстыратын структураға қарай, сонымен бірге оның тотығу дәрежесіне байланысты ... ... ... ... ... ... 1) Катехиндер; 2) Лейкоантоцианидтер; 3) Антоцианидиндер; 4) ... 5) ... ... жэне ... 7) ... жэне ... 8) ... 9) Изофлавондар. Флавоноидтар өздерінше бос күйінде де, немесе гликозидтер түрінде де (катехиндерден басқасы) ... ... ... ... ... ди- жэне трисахаридтер болуы мүмкін. Моносахаридтерден кәдімгі өсімдіктерде болатын қанттар: Д-глюкоза, Д-галактоза, L-рамноза, L- арабиноза болады.
Флавоноидтар деген ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдың басынан жүргізілді деп айтуға болады. ... ... ... әсіресе ерекше 20ғасырдың 40 жылдарынан басталды. Септ -- Дьерди 1936 жылы ... ... ... ... ... Р -- Витамині белсенділігіндей эсері бар екендігін дәлелдеді. Қазіргі кезде флавоноидтардың фармокологиялық әсері диапазоны өте кең белгілі болды. ... ... ... жүрек-қан тамырларын емдеуге; спазмолитикалық, қабынуға қарсы, микробтарға қарсы дэрілік заттар ретінде ... ... ... ... ... ... қарсы да қолдануға болады деген мэліметтер бар. Бірақта флавоноидтардың дәрі-дәрмек ретінде ресми түрде пайдалануы әлі шектеулі. Өте жиі ... ... жэне Жаңа ... препараттары құрамына кіретіндігі туралы айтылады[19].
Кумариндер өсімдікте таза түрінде немесе гликозидтер құрамындағы агликонмен қосылыс түзеді. Олар жарыққа ... тез ... суда ... ... ... ... ... кеңейткіш, ісікке қарсы қолданылады. Қазіргі уақытта 150 аса кумариндер түрі ... ... ... көбінесе бұршақтұқымдастар, шатыргүлділер түрлерінің тамыры мен жемістерінде болады.
Алкалоидтар -- ... ... ... Бұл сөз арабша алкали -сілті жэне гректің эйдос -- үқсас деген мағына береді. ... ... ... ... биологиялық даму сатыларына, өсіру және жинау әдістеріне байланысты алкалоидтардың мөлшері де әртүрлі болады. Алкалоидтар суда ерімейді, бірақ түрлі органикалық ... тез ... суда ... түзеді. Медицинада алкалоид тұздарының судағы ерітіндісі қолданылады. Алкалоидтар дәмі ащы, ... улы, ... эсер ... ... ... ... жатады. Фармакологиялық әсері өте көп.
Шайыр -- ... ... ... ... суда ... ... иісті зат. Сұйық шайырды бальзам деп атайды. Өсімдікте шайыр шайыр жолдарында болады. Егер өсімдіктің сыртқы ... ... ... ... ... ... қалудан жэне микроб түсуден қорғайды. Шайыр қылқанжапырақтыларда, қайыңның бүрі мен жапырағында, алоэ да кездеседі. Медицинада оларды бактерияға қарсы, ал ... ішкі ... ... Қарағайдан алынған шайыр медицинада кең қолданылатын пластырь қүрамына кіреді. Ежелгі Египетте ладаң, мирра, ... ... ... ... ... ... бальзамдау үшін қолданған. Бірі сүргі ретінде, екіншісі жараларды емдеуге, ... ... ... дәрі ... ... ... мен майға ұқсас заттар. Глицеринді күрделі эфирлер мен жоғары май ... ... Май ... ... жэне ... ... кіреді. Қаныққан май қышқылдары қүрамында пальмитин, стеарин, миристил жэне лаурин қышқылдары болады. Шыны майы ... ... ... ... тек ... майы етті ... ... өндіріледі. Шыны майлар суда ерімейді, спирттің суық ортасына қарағанда ыстық ортада тез ериді. Медицинада өсімдік майларын (мазь, кремдер, сабын) теріні ... үшін кең ... ... майлар құ-рамындағы қанықпаған қышқылдар қан қүрамындағы холестеринмен байланысып, тез ... ... ... де, ... шығаруға көмектеседі. Сондықтан шыны майларын деп атайды, организмде түзілмейді. Ең бағалы ... ... ... зэйтүн майы саналады. Өсімдік майын көп қолданатын Үнді, Қытай, Жапония ... ... ... ... (бүл ... көбінесе жануарлар майын қолданады) салыстырғанда атеросклероз ауруларына шалдығу біршама томен. Майға ұқсас заттарға балауыз, стериндер, камфора кіреді, оларды да дәрі ... ... ... -- илік ... ... өсімдіктер қүрамында кездеседі. Тырыстыратын дәрі құрамына кіреді, ағзадағы бактериялардың өсуіне кедергі болатын қасиеті бар, әртүрлі суық ... ... ... келу ... қатысады.
Ғылыми мәліметтерде илік заттардың антигепатоксикалық, антибактериалық, антимутагендік, әртүрлі саңырауқұлақтарға қарсы сондай-ақ қаннның ... ... суық ... қарсы белсенділігі бары анықталынған[20]. Сонғы жылдары әртүрлі зерттеулер жүргізу нәтижесінде илік заттардың қатерлі ісікке қарсы, антигипоксиялық, антиоксиданттық, ... ... ... ... ... ... гепатит, СПИД ауруларына қарсы белсенділіктері анықталынды. Олардың ішінде ауыл шаруашылығында қолдануға болатын далалық және ... ... ... ... вирустық аурулардан қорғау, тамыр жемістілерді ұзақ сақтау кезінде шіруден сақтау құралдары, дәнді дақылдардың өсуін реттеуші тиімді, ... таза ... ... ... ... ... илік заттары көп кездесетін шикізат көзін іздестіруде[21].
Сапониондер -- бұл да ... ... ... ... ... пайда болады. Латынша -- сабын. Олар қант пен ... ... Оны ... деп ... ... қақырық түсіруге, несеп айдауға, түрлі мүшелердің бекуіне және организмнің қызметін жақсартып, қуаттандыруға қолданады.
Витаминдер -- ... өмір ... ... ... ... ... зат. Организмнің бірқалыпты дұрыс тіршілігіне өте қажет. Олар адам организміне тағаммен бірге енеді. Витаминдер зат алмасу ... ... ... ... қарсы түрақтылықты қамтамасыз етеді және организмде ферменттер құруда үлкен маңызы бар.
Қазіргі ... ... ... ... ... олардың 20-дай түрі адам организмине өсімдіктер тағамымен енеді. ... ... ... - адам ... керекті витамин алуға өте құнды қайнар бұлақ.
Л витамині -- өсімдіктер майы құрамында ... Оның ... ... ... көз ... ауруына шалдықтырады, бетті безеу басады, тері жаралары іріңдегіш келеді, тәбет нашарлайды, адам шаршағыш келеді. Бұл витамин осы ... ... ... дақылдар дегеніміз - кез-келген мүшелерінен өндіріске қажетті шикізат алуға болатын өсімдіктер. Талшықты өсімдіктер де техникалық дақылға жатады. Техникалық дақылдардан қант, ... май, илік ... өзге де ... заттар алынады. Алайда техникалық дақылдарды өзге мәдени дақылдардан ерекше шектеп қарауға болмайды. Өйткені техникалық дақылдардың тағамдық, сәндік, азық-түліктік қасиеттері де ... ... ... ... - ... сүттіген тұқымдас қосжарнақтылар класына жататын техникалық дақыл. Ол - биіктігі 10 метрге дейін жететін бір үйлі ... ... жылы ... ... 60-500 сантиметрге жетелі де күзгі салқында тіршілігін тоқтатады. Сабағының іші қуыс, буын-буынды, көп бұтақты ... ... ... ... ұзын ... ... - бұтақтар ұшында болатын шашақгул. Оның астыңғы бөлігінде аталық гүлдер, үстіңгі бөлігінде аналық гүлдер орналасады. Жемісі - қауашақ. Қауашағы домаланған ... ... үш ұялы ... ... ұнда ... тұқымы бар. Қауашақ сыртын тікенектер қаптайды. Үпілмәліктің тұқымында ... ... өте ... ... ... май ... Оның майы ... температурада да қатпайды және бензинде нашар ериді. Үпілмәлік майы авиациялық моторларды майлауға, металлургияда, тері, мата, ... алу ... ... Үпілмәлік майы жеуге жарамсыз, медицинада іш жүргізуге қолданады. Үндістанда, басқа да елдерде түтіндемейтін болғандықтан, майшам ... ... ... ... ... ... қап ... Оның отаны - Шығыс Африка. Қазақстанда бір түрі - ... ... Іле, ... Алатауларында, Батыс Тәңіртауда таралған біржылдық өсімдік. Оның биіктігі 60-400 сантиметрге дейін жетелі. Үпілмәлік жылуды, жарықты, ылғалды, қара топырақты жерлерде өседі. ... 12-14С- де ... ... ... 110-150 күн. ... екпе дақылдар тәрізді жыртылған жерге кең қатарлап ... Себу ... - 1 ... 25-30 ... ... ... ... тереңдігі 8 - 1 0 см. Суарыл маған жағдайда - гектарынан 7-12 ц, суармалы егістіктен 16-20 ң ... ... ... ... ... ... ... біржылдық, шөптекті өсімдік. Оның жапырағы, гүлдері ірі болады. Күлтесі - сары түсті. Жемісі - 11-30 ұялы қауашақ. ... әр ... 3 - 5 ұсақ ... ... Бұйдакендірдің сабақтарында 17-27% талшық бар, одан арқан есетін, қап тоқитын жіп алынады. Тұқымында тек техникалық мақсатқа пайдаланылатын 18-20% май ... ... - ... деп ... ... ... ... маңында, Мұғалжарда өседі. Торғай, Балқаш-Алакөл ойысында, Іле, Күнгей Алатауларында кездеседі. ... ... ... ... ... Ол ... ылғалдықтың жетімсіздігіне төзе алмайды. Топырақ жылылығы 10-12С болғанда кең қатарлы әдіспен ... ... ... болады.
1.3 Жамбыл облысында кездесетін дәрілік өсімдіктердің түрлері
Жамбыл облысында 200 - дей түрі ... ... ... ... ... ... ... ермен, уқорғасын және өзге де дәрілік өсімдіктер бар. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Шымкент фармакологиялық зауытында дермене, ... ... сана дәрі алу ... ... ... құлқайыр тұқымдас цилиндр пішінді 150 сантиметрге дейін бойлай өсетін сабағы бар ... ... Тік ... жуан әрі ... ... ... ... тамырлар тарайды. Сабақтары тамырдан тікелей өсіп шығатындықтан, жуан тамырдың жоғары жағы тармақталып, әрбір ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі (2,5-15 см) сағақты, ара тісті жапырақтары сабаққа кезектесіп орналасады. Жапырақтарының екі жағын біркелкі қысқа түк қаптайды. ... ... ... - ... айларында гүлдейді. Гүлдері қысқа сағақты, әрбір жапырақты қолтығында топтасып орналасады, 15- 20 жемісшеден қүралған жемістері болады. Бұл өсімдікті Қазақстанның ... ... ... ... жерлерден, көл маңынан, тау етектері мен өзен жағалауынан, егістік жерлерден кездестіре аламыз.
Бірде-бір өсімдіктің қалай ... ... ... ... ... - ... тіршілігі мен рухани байлығын сақтап қалу екенін үнемі есте ... ... ... ... ... халқықсы түсінген. Не бір даналық сөздерді халқымыз өсімдіктерге бағыштаған. Өндірістің әр саласына шикізат беруге арнайы ... ... ... дақылдар деп аталады. Олардан өндірілетін өнімдерге байланысты техникалық өсімдіктер май алынатын, тоқыма үшін пайдаланылатын, крахмал алынатын, каучук, қант ... ... ... ... ... бояу және ... ... де болады. Соған қоса техникалық дақылдардың тағамдық, сәндік, ... ... ... ... да ескеруіміз қажет. Адамның денсаулығын сақтауда дәрілік өсімдіктердің маңызы зор. Қазақстанда өсетін өсімдіктердің 500-ге тарта түрі ... ... ... дақылдардың кейбірі улы болуы да мүмкін
Адыраспан (Harmal немесе Peganum harmala) -- ... ... ... көп ... ... ... ... тамырлы өсімдік.
Сабы мен гүлінде уы болады. Ерекше күшті сасық иісті, дәрілік өсімдік. Биіктігі 30-80 см аралығында, бірақ көбінде 30 см ... ... Тау ... жол ... жазық далаларда көктейді. Жаз-күз мезгілдерінде жемістейді. Қазақстанда оның үш түрі бар. ... ... ... ... ... Шу, Іле, ... Сарысу өзендері бойындағы тақырланған жайылымдарда бір түрі - кәдімгі А. (P. harmala) өседі. Сабағы бұтақты, ... ... 10 м ... ... ... Гүлі ақ, сары түсті және ол 1 - 3-тен топталып сабақ басында орналасады. Мамыр - ... ... ... - көп ... ... Тұқымы ұсақ бозғылт не қара түсті болады.
Дәрілік шикізат ретінде шілде айында бұтақшаларын, жапырағы мен ... ... ... Ол - улы ... ... емшілері адыраспанды адамның құяңын, сегізкөздің жүйке ауруын емдеуге пайдаланған. Мал-дәрігерлік тәжірибеде оның тұнбасымен малдың қышыма қотырын, түрлі тері ауруларын ... Оның ... ... бар. ... медицинасында А-ды буын ауруын емдеуге пайдаланады, қайнатылған суын ... ... ... ... ... ... ... да жазады. Адыраспаннан жүн мен жіптерді бояу үшін күрең қызыл бояу алынады. ... мен көк ... ... ... ... ... ... қарсы күреске пайдаланады. Адыраспан - улы өсімдік (құрамында бірнеше алкалоидтар бар), дәмі ащы, мал ... Жаз, күз ... ... ... күз мезгілінде жемісін жинап, кептіріп сақтайды.[1]
Тұмау тиіп ауырғанда, отбасы мүшелерін адыраспанға тұз қоса отырып аластаудың магиялық функциясымен ... ем ... ... де бар. Сондай-ақ емшілікте адамның буынын сырқыраудан, аяқ-қолын қақсаудан емдеу үшін адыраспанды қайнатып, сол сумен ... ... үш ... ... ... ... буын ... емдеу үшін адыраспанның жас сабағын қиып алып, жаншып буынға ... ... ... болған ауруға, терісі бөрткен кезде адамды адыраспан ... ... ... ... адам ... сабақ, жапырақтарын қайнатып, күніне ұдайы екі жеті қатарынан ішуі керек. Tic қақсап ауырғанда, адыраспанның шөбімен ыстағаннан кейін басылады. Ұмытшақтық меңдетсе ... ... мен ... ... қайнатып ішеді.
Көшпелілер кесіртке тәрізді жәндіктер жараланғанда адыраспанға аунап жазылатынын ... ... ... ... ... ... Жүн мен қолөнерде қолдананылатын түрлі жіптерді бояу үшін адыраспанды көп мәрте қайнатып, қызылкүрең түсті бояу ... ... - ... тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер. Биіктігі 10 - 80 ... ... ... Сабағы тік өседі, жапырақтар қандауыр тәрізді, қарама-қарсы орналасады. Гүлдері көк, күлгін түсті, селдір шашақ гүлшоғырына топтасқан. Тұқымы арқылы немесе вегетативті ... ... ... - ... ... ... - тамыз айларында жеміс салады. Жем
ісі - ... ... Бұл ... ... бірнеше жүздеген ұрық салады. Тұқымы топырақта 2 - 3 жылға дейін тіршілігін жоймайды. Қызыл мия және миятамыр деген ... ... ... ... эфир ... ... ... минерал тұздары бар. Сондықтан оларды медицинада, темекі және тамақ өнеркәсібінде қолданады. Жапырағы, сабағы мал азығы ретінде пайдаланылады.
Жалбыз (лат. Méntha piperíta)- ... ... ... көп ... ... ... ... туысының 10 түрі өседі, соның ішінде дәрілік мақсатта бұрышты жалбыз қолданылады. Жане де бұл өсімдіктің басқа түрлерінен порфюмериялық , ... , ... ... ... ... бірі - жалбыз. Ол- хош иісті, көп жылдық шөптесін өсімдік. ... ... ... көп ... ... тік, ... қарама қарсы орналасқан болады. Оныӊ дала жалбыз, су жалбызы, бұйра жалбыз, кермек немесе бұрыш ... ... ... ... бар. Дала ... ... жерлерде, өзен, көл, бұлақ маӊында, шалғындықтар мен тоғайларда, арық бойында өседі. Оны сабынныӊ иісін жақсарту үшін ... ... те ... бар. Ал ... ... ... мен гүл ... жалбыз эфир майы алынады. Бұл майдыӊ негізгі құрам бөлігі - ментол. Ментю парфюмерия, косметика кондитер, кондитер, тамақ өнеркәсібінде, ... ақ тіс ... мен ... жасауда пайдаланылады. Жүрек тамыр жұйесі ауруларына қарсы қолданылатын дәрі ... осы ... ... 80-100 см. ... төрт ... күрең-күлгін түсті. Жапырағы ұзынша, жұмыртқа пішінді, қысқа сағақты, тақтасының жиектері ара тісті иректелген жай жапырақ. ... ... ... ... Жапырағын саусақпен уқалағанда жағымды иіс шығады. Себебі, жапырағында 5% эфир майы болады. Маусым мен ... ... ... ... ... түбі біріккен 5 тостағанша жапырақшасы күлгін түсті. Түбі біріккен 5 күлте, оның екеуі бірігіп жоғарғы ернін, үшеуі бірігіп төменгі ... ... ... да, ... ... ерінгүлділер тұқымдасы деп атайды. Аталығы 4, аналық жатыны екі ұялы біреу. Гүлдері сабақ ұшына ... ... ... ... жаңғақша. Жалбызды тамырсабағынан көбейтеді. Эфир майында 55%-ға дейін ментол кездеседі.[1]
Жалбыздың емдік қасиеті ертеден ... Оны ... жүз бір ... ем ... ... ... бұл өсімдіктің осындай қасиетіне байланысты айтылған болса керек. Жалбыздың түрлері көп. Жамбыл облысында оның екі түрі кездеседі - қара ... ақ ... Ол ... ... ... ... Өзен мен көл жағаларында, тау баурайында, шабындықтар мен бақшаларда кездеседі. Жалбыз өсімдігінің құрамында адам ... ... ... мол. ... екі ... ... ... бір шай қасықтан үш рет екі ай ішсе, жүрек ауруының бәріне ем. Сондай-ақ оны бүйрек пен бүйрек ... ... мен ... ... қарсы қолданады. Жалбыз ұнтағының осы мөлшерін бал орнына сары майға аралыстырып ... ... ... демікпе сырқатын жазып, өкпенің тыныс алу жолдарын тазартады. Булығып жөтелгенді ... ... ... ... ... адам ... кепкен жапырағын ыстық суға бұқтырып демдеп, жатар алдында жарты стаканын ... ал ... ... ... сол суға үш ... ... жуып жүрсе, бұл жағымсыз иістен арылады. Полиартритпен ауыратын адам ... ... ... суға қайнатып, күніне бір реттен жатар алдында ванна жасап булап жүрсе сырқатынан сауығады. Ал, соңғы кезде жалбыз ... ... ... басатын, бойға күш-қуат беретін, несеп жүргізіп қуықтың қабынуын жазатын, етеккірді шамадан тыс ... ... дәрі ... ... жүр. ... ... ... басқа дәрілік шөптерге қосып өкпе туберкулезін де емдей бастады. Еті тілініп кеткен жарақатқа, іріңді ... ... ... мен ... ... ... ... тастаса, тез жазылады.
Жалбыз қосылған шәй жүрек ауруымен ауыратындарға,тамақтан уланғанда,асқазан -бауырауруы мен ауыргандарга, жүйке жүйесі бұзылғандарға өте пайдалы. Және бас ауырғанда,қатты ... ішу ... ... 1 ... 2-3 еуін ... жеткіліті. Жалбыз қосылған шәйді: қан қысымы жоғары адамдарға,6 жасқа дейін толмаған балаларға, ішуге болмайды. Жалбыз қосылған шәй адам ... ... бұл ... дәрі жане құрғатылған шөп дәрі ретінде де қалалардың кез келген дәріханаларнда қол ... ... ... ... -- ... ... ... көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 3 түрі бар. ... ... ... ... ... ... ... шалғында, өзен аңғары мен жағалауларында, орман-тоғайда, шабындықтарда, бұта арасында өседі. Маусым -- қыркүйек айларында гүлдейді. Биіктігі -- 50-200 см. ... -- тік, ... ... түкті. Жапырағы кезектесіп орналасқан, қалақша тәрізді, жиектері бүтін не ирек. Күлтесі алқызыл, ақ, қызғылт. Жемісі -- ... ... ... ... ... ... жапырағы мен гүлдерінің дәрілік қасиеттері бар. Тамырында пектин, крахмал, аспарагин заттары бар. Жалбызтікен тамырынан көптеген дәрілер ... ... ... ... ... ... жолдары ауруларын емдейтін дәрі ретінде қолданылады.
Дәрілік жалбызтікен (Althaea officinalis) -- құлқайыр тұқымдастарына жататын көпжылдық шөп ... ... өзен ... мен ... ... және орта ... ... өсетін өсімдік. Аптекалық жалбызтікен ылғалды және фосфорлы жерді жақсы көреді. Мұның жанама тамырлары кептіріледі де, олар ... ... ... тамырлары жарамайды).
Жалбызтікен - биіктігі 60-150 см - ге жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Өсімдіктің ... ... түк ... кейін оның түсі сұрғылт жасыл болады. Тамыр сабағы өте жуан,бірақ қысқа ,ал одан өте қуатты білеу тамыры өседі. Тамыры етжінді ... ... ... ... ... ... тамыр ұшына қарай аздап жіңішкерген ұзындығы 10-35 см, ені 2 см. Тамырдың сыртқы ... ... ... ... ... ... ... тұрады және қара дақтардан - өздігінен үзіліп қалған немесе кесіп алынған жіңішке ... ізі. ... ... ... түйіршікті - бұдырлы, сырты талшықты,тамырдың сырты мен сындырылған бөлігінің түсі ақ, сарғыш ақ. Өзіндік әлсіз иісі бар. Дәмі ... ... ... - ... ... тамыры. Дәрілік жалбызтікен тамыры - цилиндрге ұқсас тығынынан тазартылған тамыр немесе 2-4 ... ... ... ... ... ... ... 10-35 см, ені 2 см. Тамырдың сыртқы қабаты көлденең қабыршақталған ұзын, жұмсақ қабық талшықтарынан тұрады және қара дақтардан - ... ... ... ... кесіп алынған жіңішке тамырлардың ізі.
Көлденең кесіндіде тамырға лайықты жұқа ... ... ... ... ... тұр. ... ... тангенталді созылған қабықты луб талшықтар тобы бар, одан басқа ұсақ талшықтар тобы ағашқа шашырап ... ... 10-35 мкм ... жұқа ... ... және ... ... құысымен сипатталады. Ортанғы сәулелер бір, сирек екі қатармен орналасқан, ал трахеидтер мен түтіктер шағын топшалар күйінде кездеседі.Паренхимада көптеген шырышы бар ... ... ... олар ... және ... орналасқан. Шырыш суда ериді және жасушалар түссіз реңкке енеді де , жасушалар бос болып көрінеді. Паренхима жасушалары крахмал ... ... кей ... ... ... ұсақ друздары да көрінеді.
Алтын тамыр (лат. Rhodiola rosea)[1] -- ірі әрі жуан тамыры бар, жасаңшөп ... ... ... жататын көп жылдық, шөп тектес, өте бағалы ... ... ... ... ... 900 грамға дейін жетеді. Тамырының сырт жағы алтын ... сары да, ішкі жағы ақ ... ... ... тамырының сынған жері ашық қызыл түсті болады. Тамырының сыртқы қабығын пышақпен ептеп ... ... ... хош иіс ... ал ... ... ... қабық лимон сияқты сары түсті болады. Бұл - тек алтын тамырға ғана тән қасиет.
Тамырдан биіктігі 50 см-ге дейін жететін ... түзу ... өсіп ... ... ... ... ... әрі кезектесіп қалың орналасқан етті, сопақша жапырақтары бар. Кейде жапырақтарының ... ... әрі ... ... ... ... гүлдері өсімдіктің жоғарғы жағында шоғырланып тұрады.
Мамыр-маусым айларында гүлдейді. Шілдеде ... бере ... және ... ... ... көбейеді.
Қазақстанда Жетісу Алатауының, Алтай тауының биік белдеулерінде, тасты беткейлерде, су жағасындағы шабындықтарда өседі.
Алтын тамыр 400 ... ... ... бері ... ... ... келеді. Ол әсіресе қытай медицинасында ертеден белгілі ... Онда бұл ... ... ... келу үшін ... ... ұйымдастырып отырған.
Алтын тамыр 1961 жылдан бері ғылыми медицинада қолданылып, аз уақыттың ішінде ғана халық арасына кеңінен ... ... ... илік ... ... крахмал, органик, қышқылдар, эфир майы бар.
Халық медицинасында бұл өсімдіктің ... ... ... ... еңбек ету қабылетін күшейтетін, шаршағандықты басатын дәрі ... ... мен ... ... ... де, жатырдан кеткен қанды тоқтату үшін де кеңінен қолданады.
Өсімдікті қайнатып трахоманы да емдейді.
Фармакологиялық ... бұл ... ... ... қуат ... ... толық анықтады. Әсіресе ой еңбегімен айналысып, шаршаған адамдардың еңбек ету қабілетін едәуір арттыратыны белгілі болды.
Жүргізілген зерттеу ... ... ... ... ... маралшөп тамырының дәрілік қасиетінен анағұрлым күштірек екенін көрсетті. Алтын тамырдың табиғи ареалы жылдан-жылға азайып барады. Қазіргі кезде Алматы, Алтай ботаникалық ... ... ... ... тамыр өте сирек кездесетін түр болғаңдықтан Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.[2]
Сабағы тік өсетін, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Дәрілік шикізат ретінде оның ... ... ... ... ... жиналып, сақталған бұл өсімдік тамыры 2,5-3 жылға дейін шипалық ... ... ... тамырдың құрамын-дағы экстракт ағзаның дене жұмысына шыдамдылығын арттырады, жүрек-қан тамырлары жүйесін ... ... ... ... ... жағымды әсер етеді, қан қысымын реттейді. Оны орнымен қолданбаса, кейбір адамдардың қан қысымын арттырып та жібереді. Адыраспан. Дәрілік шикізат ... ... ... ... жапырағы мен гүлін жинап алады. Ол - улы өсімдік. Халық емшілері адыраспанды адамның құяңын, сегізкөздің жүйке ... ... ... ... ... оның ... ... қышыма қотырын, түрлі тері ауруларын емдейді.
Оны кәдімгі арша, ем арша деп те ... ... 1-3,5 ... ... ... ... бұталы өсімдік. Қара күзде өсімдіктің піскен жемісі (қаракөк түстілері) жинап алынып, ашық жерде ... ... ... емінде арша жемісі ежелден-ақ несеп айдайтын және қуықтың қабынуын басатын дәрі ... ... ... ... тіс тазалау пайдалы. Ащы мия. Оны ақ мия деп те атайды. Көп жылдық шөп ... ... ... шөбі мен тұқымы дәрі. Басты ем болатын ... ... және ... ди-зентерияға; асқазан ауырып, аздап запыран құсқанда; шиқан, сыздауық және басқа жарақаттың іріңдеуіне, жара-ларға; қышыма, бөріткен, ес-кілікті теміреткіге; ақ кір көп ... Улы ... ... ... ... Ащы ... Көп жылдық өрмелегіш сабақты өсімдік, ұзындығы он сантиметрдей. Тамыр түйнегі етті, сабағы көп бұтақты, мұртша ширатылып өседі. Басты ем ... ... ... ... қабынуына; кеуде толып, тынышсызданып ауырғанда; жүрек шаншып ауырғанда; емшек безінің шұ-ғыл қабынуына; жұтқыншақ ауырып, үн ... Ащы ... ... ...
Бір жылдық шөп тектес дақыл. Халық медицинасында бойға қуат беретін арпа дәнінің қайнатпасы асқазан мен ішек ауруларын, ... ... ... ... тасты түсіріп, қуықтың қабынуына ем.
Онымен емдеу ғылыми медицинаға қосылған ... ... ... ... ... ішек ... ... қарсы қолданған. Бабаларымыз бұл өсімдікті атам заманнан бері шет елдерге сауда керуендері арқылы көп мөлшерде жіберіп отырды. Қара ... ... ... ... ... ... ... өт қалтасы ауруына пайдаланады.
Женьшень. Ол тіршілік тамыры ... ... ... ... ... жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 50 ... ... ... ... ... қабы-ғы ақ, қатты. Өте баяу өсіп, 10-11 жылдан кейін жеміс береді. Оның тамырында тритерпен глюкозидтері ... ... бар) ... ... ... дайындалған дәрі-дәрмек, ұнтақ, тұнба медицинада ор-ганизмнің жалпы тіршілік қа-білетін, ... ... ... ... ... және ... - қан ... ауруларын емдеуге қолданылады.
Мойыл. Биіктігі 3,5-8 метрлік, ағаш немесе бұталы өсімдік, жемісі - қара сүйекше. Дәрілік шикізат - ... ... ... жас ... іш ... ... Шыбын-шіркей, кене т.б. зиянкестерді қыру үшін ағаш қабығының тұнбасы пайдаланылады. Ол үшін ағаш ... 100 ... 5 литр суға ... ... мол жерге шашылады.
Маралшөп тамыры. Бұғылар күз, көктемде бұл өсім-діктің тамырын тұяғымен қа-зып жейтін болғандықтан, оны марал шөп ... деп атап ... ... ... ірілеу, шашақталған, гүлдері - көк, ... ... шар ... ... ... ... ұш жағында жеке-жеке орна-ласқан. Оны мақсыр деп те атайды. Халық ертеден бері , ... ... әл ... дәрі ... ... ... - биіктігі 20-40 сантиметр болатын, көп жылдық шөп тектес, жартылай улы өсімдік, гүлінің ішкі беті қара ... ... оны ... деп атайды. Ортаңғы қабыршақ жапырақтың ішінен ұзындығы 5-8 сантиметр болатын, қарындаш тәрізді өзек-ше өсіп шығатын болғандықтан, ... оны ... ... ... осы ... ... дәрі жасап, онымен өкпе туберкулезін емдеп келеді.
Раушан гүлділер тұқымдас, көп жылдық, шөп ... ... - ... ... майы көп ауру-ға ем. Гүлінің, жапырағының тұнбасымен малдың бүйрек, қуық ауруларын, асқазан - ... ... ... ... ... ... ... майын малдың, адамның ісіп кеткен буындарына, сырқырап ауыратын тұстарына жағып, сырқатын жазады.
Қарандыз. Сазды жерде өседі. Түбін дәрі ... ... ... ... ... ... ... ==Жербауырсақ== Жусанға, басқа шөпке жабысып өседі, бауырсаққа ұқсас. Оны қуығы тұтылған адам емге ішеді. ... ... ... аса жуан ... іші сары ... ... Оны ... болып ауырғанда емдік дәрі ретінде қолданады.
Шетен. Биіктігі - 3-20 метрлік, жұқа сұрғылт қабықты, көп ... ... ... Оның ... ... өт ... емдеуге, несеп, өт айдауға, бүйрекке және қуыққа байланған тасты түсіруге, іш жүргізуге ... ... ... ... ... илік ... С, К, Р, Е, В тобындағы дәрумендер, каротин, қант, лимон, алма қышқылдары, аздаған мөл-шерде белок, май, ... бар. ... ... ... ... да, ... да өте пайдалы. ==Орман бүлдіргені== Биіктігі 5-25 сантиметр, көп жылдық шөп ... ... ... ... ... ... бай ... Асқазан - ішек жұмысын жақсартады, адамның тағам-ға деген тәбетін арттырады, ас қорыту ... ... ... ... ... ... ем.
Өгей шөп. Биіктігі 15-20 см, күрделі гүлділер тұ-қымдас, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Жапырағының астыңғы беті жұмсақ, ... ... беті ... және суық болғандықтан, халық оны өгей шөп деп атаған. Ха-лық емшілері өгей шөптен жасалған ... ... ... дәрі ретінде қолданған. Өсімдіктің құрғақ жапырағын тынысы тарылып, ентігетін адамға темекі тәрізді қағазға орап ... ... ... ... ... ... бұта не ағаш. Қазақстанда 7 түрі Алтай, Тарбағатай, Іле және Жетісу (Жоңғар) ... ... ... ... - ... ... ... бай. Долананың 50 түрі қолдан өсіріледі, ол - дәрілілік құнды шикізат. ... ... ... лимон қышқылдары, флавоноидтар, каротин, гиперозид, қант бар. Долана жүректің бұлшық ... ... ... ... қуат ... қан қысымын төмендетеді.
Сүйел шөп. Көкнәр тұқымдасына жатады. Халық емшілері сүйелшөп және сүт-ттіген шырынымен бауыр, өт ... сары ... ... ... оны шөп шай, сары ... ... түсті күн сәулелі шай шөп, құрғақ гүл деп атайды. Оны медицинада өт ... дәрі ... ... бұл ... аренарин деп аталатын антибиотик алынады.
Тәжірибелік бөлім
2.1 Итмұрын өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері мен емдік қасиеттері.
Зерттеу мақсаты: Итмұрын өсімдігінің биологиялық ... мен ... ... ... ...
* Итмұрын өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері анықтау;
* Итмұрын өсімдігінің емдік қасиеттерін зерттеу;
* Итмұрын өсімдігінің медицинадағы маңызын анықтау;
Дәрілік өсімдіктер,шипалы өсімдіктер-медицинада емдеу және ... ... алу ... ... ... Дәріні көбінесе жабайы өсімдіктерден алады.Оның біріне итмұрын өсімдігін жатқызуға болады.
Дәрілік ... ... шөп, шай, ... т.б. ... қолданылады. Дәрілерді дайындау үшін шикізат ретінде пайдаланылатын дәрілік өсімдіктердің бөлек іріктелуі туралы зерттеу. Дәріні көбінесе жабайы өсімдіктерден алымыз.Көптеген өсімдіктердің ... ... бар ... ... ... және оны пайдалану жолдары туралы зерттеу. Оларды дәрілік өсімдіктер деп айту. Осы заманғы кейбір ең ... ... ... ... ... ... итмұрын өсімдігінің дәрілік қасиетінің кездесуі туралы.
Итмұрын - раушан гүлдер ... ... ... ... бұта не шырмауық өсімдіктер туысы. Қазақстанда кездесетін 25 түрдің ішіндегі ең әдемісі.
Республиканың (Алтай, Тарбағатай, Жоңғар Алатауы) сай, ... және ... ... ... ... қорым тастарда, беткейлерде, ормандарда, дымқыл топырақты жерлерде бұталар арасында ... ... ... ... ... да, ... да ... сезімтал, биіктігі 2 метрге дейін сүр-қошқыл түсті, қабығы бар, ... ... ... ... тікенектер барлық туыс түрлеріне тән, олар жануарлардың жеп қоюынан сақтайды.Жапырағы күрделі, тақ ... ... ... ... ... ... тәрізді, жиегі ара тісті, ал астыңғы жағын қою да жұмсақ түк басқан.
Гүлі қос жынысты, дұрыс гүл (актиноморфты) тостағаншасы жіңішке ... ... ... ашық ... ... қызғылт түсті. Тостағаншалар мен күлтелер саны бірдей (5тен), аталық пен аналықтары көп (саны анықталмаған), гүлі ... ... 6 ... дейін), үзын гүл табанына көбінше жалғыздан, сирек топтасып бекиді. Ашық түсті гүлінің хош иісі жәндіктерді өзіне тартады, ара, ... ... ... ... бір ... ... гүлге ұшып-қонып жүріп айқас тозаңдандырады. Кейде жәндіктер гүлді түнеп шығатын орын ... ... ... кешке қарай гүлдердің күлтелері, жабылады.
Итмұрын шілдеде гүлдейді, тамыздажеміс береді. Раушан ... ... ... ... ... артық болмас. Раушан туысының жидегі шындығында да жалған жеміс, құрылысы күрделі, ... ... ... немесе бокал тәрізді болып, қабырғаларының ішкі жағында бекінген көптеген сарғыш жаңғақтар, қою да қаттылау ... ... Біз ... отырған түрдің жемісі пісіп-жетілген қою, ашық-қызыл түсті. Ұшында түспейтін қүрғақ тостағанша жапырақшалары барлық раушандар мен жабайы ... тән. ... ... ... ... ... ... раушандардың арғы тегі болып табылады. Біздің эрамызға ... 4 мың ... ... ... көмбелерінен табылған металл ақшаларда да бауда өсірілетін ... ... ... жабайы раушандар сұрыптауда және мәдени раушандардың сапасын жақсартуда қолданады. Итмүрынның ерекшелігі -- бағалы витаминдерге бай, ... және одан ... ... ... асқазан және бауыр ауруларын емдеуге қолданылады, гүлдерін шайдың орнына ... ... ... ... эфир майы -- ... өндірісінде пайдаланылады.
Итмұрын - раушангүлдер тұқымдасына жататын көпжылдық бұталы өсімдік. ... 2 ... ... ... ... жер шарының қоңыржай және субтропикалық аймақтарының барлық жерлерінде өседі. 500-ге жуық түрі бар. Табиғатта таулы-тасты жерлерде, беткейлерде, орманда, су ... ... ... түрі Қазақстанның барлық тау бөктерлерінде өседі. Итмұрынның екпе түрлерінің барлығын дерлік раушан (роза) деп атайды. Халық арасында итмұрынның деген ... ... ... ... гүлі ақ, қызғылт, сары түсті, диаметрі 4-6 см, хош иісті, жай күлтелі және гүлпарлы да түрлері бар. Мамыр, маусым айларында ... ... ... ... ... піседі. Жемісі сопақша келген жылтыр, түсі қызыл немесе қызғылт-сары болады.
Итмұрынның құрамында Менделеев кестесінің ... бар ... ... ... тамыры, жапырағы, жемісі адам ағзасына өте шипалы. Құрамындағы аскорбин қышқылы қарақатқа ... 10 есе, ... ... 50 есе ... мөлшерде болады. Медициналық тұрғыдан итмұрынның құндылығын оның құрамында көп мөлшердеболатын С дәрумені ... ... ... итмұрынның құрамында В, К, Рдәрумендері, тұқымында Е дәрумені, каротин, қант, сондай-ақ, илік, пектинді, ... ... ... ... ... заттар, макро микроэлементтер болады. Медицинада итмұрынды поливитамин ретінде, ағзада дәрумендер жетіспегенде, атеросклерозға қарсы, қан қысымы көбейгенде, қан ... ... ... ... ... тез ... және бауыр ауруларын емдейтін дәрілік өсімдік ретінде пайдаланады. Итмұрыннан тосап жасайды. Жемісін кептіріп, қыста тұмауға қарсы ... ... ... ... ... ... ... Әдемі гүлдерінің арқасында көгалдандыруда кең қолданыста. Бұтағы тікенекті болғандықтан, ... ... ... де ... шайы ... флавоноидтер, дәрумендер (С, К), минералдарға бай. Диарея ауруы кезінде ... ... ... майы ерін ... ... нәрлендіретін кремді ерін бальзамы
Құрамында ерінді нығайтып, түзейтін, ылғалдандыратын расталған органикалық итмұрын майы бар. Сергітіп, салқындататын бұрышты жалбыз майы ... ... ... ... ... какао майымен қаныққан. Қоршаған ортаның зақымдайтын әсерінен ерінді қорғайды. Тегіс, сауыққан көрінетін ерін ашады.
Cырқаттанып қалған кездері міндетті ... ... ... ... шарт ... ... әртүрлі химиялық препараттармен улай бергеннен гөрі бір мезгіл әжелерімізден бері қарай келе жатқан, неше ғасыр тәжірибеден өткен рецептерге де мән ... ... деп ... ... ... ... оны шай секілді демдеу керек. Ал күніге ұйықтар алдында 200 грамм сүт ішу қажет.Осыларды әдетке ... ... ... шөппен емделуге кірісуге болады. Ақ сәмбі талдың (белая ива) 1 ... ... 2 ... ... ... (корень аира), аққайың жапырағы, кәдімгі бүрген (калина), жаужапырақ пен қара ... ... 3 ... ... шөп ... және жалбыз (мята), 4 грамм екпелі кендір дәні, 5 грамм шайқурай мен сасық шөпке (пустырник) 1 ас қасық майдаланған итмұрын ... ... ... ... 500 мл ... су құю ... Оны таң ... тұндырып қою қажет.
Таңертең оны сүзгіден өткізіп, бірдей үш ... бөлу ... те, ... ... ... алдында 20-30 минут бұрын ішу керек. Бұл емді 1,5-2 ай қабылдаған ... ... ... 200 - дей түрі ... ... ... ... долана, адыраспан, рауғаш, ермен, уқорғасын және өзге де дәрілік өсімдіктер бар. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Шымкент фармакологиялық зауытында ... ... ... сана дәрі алу ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер -- емдік қасиеті ондағы белсенді заттар немесе химиялық құрамы мөлшерінде және олардың дам организміне тигізетін физиологиялық ... ... ... ... ... ... барлық бөліктерінде немесе оның кейбір бөліктерінде болуы ықтимал. Одан басқа, ... ... ... саны мен сапасы өсімдіктердің өсіп-өну кезеңіне байланысты. Сол себепті, дәрілік өсімдіктердің ... ... ... қай уақытта жэне қай өсу кезеңінде жинауды білу керек.
Өсімдіктерде болатын биологиялық ... ... ... органикалық қосылыстарға енеді. Олар -- алколоидтар, гликозидтер, сапониндер, эфир жэне шыны майлары, органикалық қышқылдар, витаминдер, фитонциндер, т.б.
Жалбызтікен ... ... ... ... ... 150 ... ... бойлай өсетін сабағы бар көпжылдық өсімдік. Тік орналасқан жуан әрі қысқа тамырынан көптеген жанама тамырлар тарайды. Сабақтары тамырдан тікелей өсіп ... жуан ... ... жағы ... әрбір сабақтың түбінде жұлым-жұлым ұйысқан түктер болады. Ұзындығы әр түрлі (2,5-15 см) сағақты, ара тісті жапырақтары сабаққа кезектесіп орналасады.
Жапырақтарының екі ... ... ... түк ... Дәрілік жалбызтікен маусым - қыркүйек айларында гүлдейді. Гүлдері қысқа сағақты, әрбір жапырақты ... ... ... 15- 20 ... қүралған жемістері болады. Бұл өсімдікті Қазақстанның барлық аумағынан: ылғалды, батпақты жерлерден, көл ... тау ... мен өзен ... ... ... ... аламыз.
Кейінгі жылдары медицинада шөптердің емдік қасиеттері, оларды кеңінен пайдалануға ерекше назар ... ... ... шөппен емдеу - фитотерапияны үй жағдайында кеңінен қолдануға мүмкіндік жеткілікті.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Мухитдинов Н.М., Бегенов А.Б., ... С.С. ... ... мен анатомиясы, Алматы 2001, 280 б.
2. Мухитдинов Н.М., Бегенов А.Б., ... С.С. ... ... мен ... ... Алматы 1994, 118 б.
3. Абдрахманов О.А. Өсімдіктер систематикасы. Алматы. 2003.
4. Ә. ... ... . ... ... ... ... Н.М. Қазақстан биоресурстары Алматы. 2009, 296 б.
6. Қалекенов Ж.Ө. Өсімдіктер физиологиясы. ... 2004. 456 ... Е. ... К. ... К. ... С. ... Ботаника: Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы. Алматы - ... ... Н. ... Ә. ... С. ... ... ... мен анатомиясы. Алматы - Республикалық баспа кабинеті, 1993.
9. ... ... ... Интернет жүйесі: http://www.wiki.kz
11. Интернет жүйесі: http://www.google.kz

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Echinops туысының Echinops Sphaerocephalus l. және E.Chantavicus l. түрлерін фитохимиялық зерттеу4 бет
Дәрумендер және минералдық заттар2 бет
Итмұрын5 бет
Зияанды бақашық қандаланың биологиясы зияанды фазасы, таралуы, есептеу әдістері4 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь