Кәсіпорын кірістері: түрлері, есебі, талдау және аудиттік тексерілуі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 КӘСІПОРЫН КІРІСТЕРІНІҢ МӘНІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1 Кірістердің мәні мен маңызы және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 №2 ҰҚЕС негізінде кірістерді қолдану негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.3 Кәсіпорын кірісінің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
1.4 Кірістің кәсіпорын қызметіндегі рөлі және функциялары ... ... ... ... ... 25

2 КӘСІПОРЫН КІРІСТЕРІНІҢ ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ
2.1 Өнімдерді сатудан және қызметтерді көрсетуден алынатын кірістер есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2 Негізгі құралдардың кіріс есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.3 Кәсіпорынның кірістер мен шығыстар туралы есептілігін құру тәртіптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

3 КӘСІПОРЫН КІРІСТЕРІНІҢ ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ АУДИТІ
3.1 Кәсіпорынның ақшалай кірістерінің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3.2 Кәсіпорынның ақшалай кірітерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
3.3 Кәсіпорын ақшалай кірістерінің атқаратын қызметтері мен оны басқарудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
КІРІСПЕ

«Еліміздің алдағы онжылдықтағы экономикалық ерлеуін қамтамасыз етіп, жаңа мүмкіндіктерге жол ашу» мақсатындағы елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу- Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері » атты Жолдауы еліміздің жаңа деңгейдегі дамуына жол салды. Экономикамыз өсіп, табысымыз күшейсе, онда халық тұрмысы жақсарып, еліміздің әулеметі артары белгілі. Еліміз қуатты да табысты мемлекетке айналып, өзінің бастамалары арқылы жоғарғы халықаралық беделге ие болды. Алайда әрі қарай толағай табыстарымен ел экономикасын дамытып, алдыңғы қатарларда бәсекеге қабілетті болу көп еңбекті қажет етеді. Экономиканың тиімділігін арттыру мемлекеттің осы заманға экономикалық стратегиясының басты міндеті болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайларындағы шарушылық субьектілердің бүкіл қызметі кіріс алуға бағытталған, сондай-ақ түпкілікті мақсаты болып табылады. Нарықтық экономикаға көшумен және де жеке меншіктің дамуымен байланысты пайда табу қозғаушы күшке айналды. Кәсіпорынның функционалдырылуының экономикалық мақсатқа сәйкестігі табысты алу арқылы айқындалады. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп беру стандартына сәйкес табыс дегеніміз – есеп беру кезеңіндегі активтердің өсуі немесе міндеттемелердің кемуі. Кәсіпорын табысы іскерлік белсенділіктің дәрежесін және қаражаттың жетістігін сипаттайды.
Есептеу қағидасының әдістемесіне сәйкес, тауарға меншік құқығы сатып алушыға көшетін есеп беру кезеңінде сатудан табыс түсті деп есептеледі.
Кіріс - кәсіпорынның нақты бір уақыт аралығындағы тауар мен қызмет түрін құруының динамикалық процесі.
Кіріс - бұл активтерді ағылып келуі немесе активтердің өсуі кезінде экономикалық ресурстардың көбеюі немесе кәсіпорынның әдеттегі қызметі нәтижесіндегі міндеттемелерді азайту жолымен экономикалық ресурстардың көбеюі. Кәсіпорын өз шаруашылық қызметінен алған жалпы сомадағы кірістер жалпы жиынтық кірісті құрайды.
Өндірісті басқарудың жаңа жағдайындағы ішкі шаруашылықтың күрделі қаржыны қаржыландырып, негізгі табыстарды құру және өзіндік айналымы құраралдарды толықтыру ісінде бюджеттік қаржы емес, кіспорынның өз табысы негізгі қаржылық көзге айналады.
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық қатынастар жағдайларында кәсіпорынның қоршаған ортадағы өзгерістер, сондай-ақ,осы өзгерістерден туындайтын қосымша мүмкіндіктер мен тәуекелдер де тұрақты өсіп отырады.Сондықтан кәсіпорынды басқару стратегиясы осы өзгерістерден
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Астана, 1 наурыз 2006 ж.
2 «Бухгалтерлік есеп және Қаржылық есеп беру» туралы заң күші бар ҚР Президентінің Жарлығына өзгерістер мен қосымшалар енгізу туралы Қазақстан Республикасының заңы. Астана, 2002 ж.
3 Бухгалтерлік есеп стандарттары. Алматы, 2004 ж.
4 Кәсіпорындағы қаржылық есепті жүргізу. Кезмемтаев К.К, Алматы. Экономика, 2003 ж.
5 Бухгалтерлік есеп, 2-ші басылым қаржы және статистика. Радостовец В, Капайлов Г.З, 1994 ж.
6 В.Л. Назарова. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. Оқулық:Алматы-«Экономика» баспасы. 2005ж.
7 Л.А. Попова, М.Қ. Жұматов, Д.М. Нұрғалиев, А.Б. Омалиева. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Оқу құралы. – Карағанды: ҚарМУ баспасы, 1998 ж.
8 Қ.К. Кеулімжаев, З.Н. Әжібаева, Н.А. Құдайбергенов. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы-Алматы: Экономик С, 2003 ж.
9 Бухгалтер бюллетені. №3 қаңтар, 2006
10 В.К. Радостовец, Т.Ғ. Ғабдуллин. В.В. Радостовец, О.И. Шмидт. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы: Қазақстан-аудит орталығы, 2002 ж.
11 О.М. Жакупова. Бухгалтерлік есеп принциптері 2. Оқу-тәжірибелік құралы.-Қарағанды, 2003. 153-183бет.
12 Ә. Әбдіманапов. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (халықаралық стандарт) Алматы 2006 ж.
13 Китбаева К.Ә. «Бухгалтерлік есеп негіздері», Қарағанды қ. 2002 ж.
14. Укашев Б.Е., Әжібаева З.Н. Бухгалтерлік есеп теориясы Алматы: - Ұлағат, 1999 ж.
16 Абленов Д.О. «Аудит негіздері» - Алматы: Экономика 2004 ж.
17 Міржақыпов Қ. «Бухгалтерлік есеп» Қарағанды қ. 2008 ж.
18 Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы Қазақстан Республикасының Заңы; 28.02.07. №234 бұйрық.
20 №2 Ұлттық қаржылық есеп стандарты
21 № 18 «Түсім» халықаралық қаржылық есеп стандарты
22 Қ.Қ. Ілиясов «Қаржы» Жоғары оқу орындарына арналған Алматы, 2005ж.
23 В.К. Радостовец, Т.Ғ. Ғабдуллин, В.В. Радостовец, О.И. Шмидт, "Кәсіпорындағы бухгалтерлік есебі" "Қазақстан орталық аудит" тәуелсіз компаниясы, Алматы, 2003ж
24 Қ.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов, Ж.Г.Жумагалиева «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы "Экономика", 2001ж
25 Мұхамбетова С.М. «Ұлттық шоттар жүйесі»Алматы: Экономика, 2007 ж
26 ХҚЕС бойынша шоттар жоспары Алматы: БИКО, 2006 ж
27 Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А.«Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері»Алматы: Экономика, 2006 ж
28 Вазарова В.Л.«Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп»Экономика, 2005 ж
29 Әбдіманапов Ә.«Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері»Алматы, 2006 ж
30 Баймұханова С.Б.«Бухгалтерлік есеп»Издат маркет, 2005 ж
        
        Кәсіпорын кірістері: түрлері, есебі, талдау және аудиттік тексерілуі
Мазмұны
Кіріспе...................................................................
.............................................3
1 Кәсіпорын кірістерінің мәні мен ... ... мәні мен ... және ... №2 ҰҚЕС ... ... қолдану
негіздері..................................15
1.3 ... ... ... ... ... ... рөлі және
функциялары....................25
2 Кәсіпорын кірістерінің ... ... ... ... және қызметтерді көрсетуден алынатын
кірістер
есебі.......................................................................
..................................................29
2.2 ... ... ... ... ... мен шығыстар туралы ... ... ... ... ... және аудиті
3.1 ... ... ... Кәсіпорынның ... ... ... ақшалай кірістерінің атқаратын қызметтері мен ... ... ... ... ... ерлеуін қамтамасыз
етіп, жаңа ... жол ашу» ... ... ... ... – жаңа ... өрлеу- Қазақстанның
жаңа мүмкіндіктері » атты Жолдауы ... жаңа ... ... ... ... өсіп, табысымыз күшейсе, онда халық тұрмысы
жақсарып, еліміздің ... ... ... ... ... да ... айналып, өзінің бастамалары арқылы жоғарғы халықаралық
беделге ие ... ... әрі ... толағай табыстарымен ел экономикасын
дамытып, алдыңғы қатарларда бәсекеге қабілетті болу көп ... ... ... ... арттыру мемлекеттің осы ... ... ... ... ... ... экономика жағдайларындағы шарушылық субьектілердің бүкіл
қызметі кіріс алуға бағытталған, сондай-ақ ... ... ... Нарықтық экономикаға көшумен және де жеке меншіктің дамуымен
байланысты ... табу ... ... ... ... экономикалық мақсатқа сәйкестігі табысты
алу арқылы айқындалады. Қазақстан ... ... есеп ... ... табыс дегеніміз – есеп беру кезеңіндегі активтердің өсуі
немесе міндеттемелердің кемуі. ... ... ... белсенділіктің
дәрежесін және қаражаттың жетістігін сипаттайды.
Есептеу қағидасының әдістемесіне сәйкес, тауарға меншік құқығы сатып
алушыға ... есеп беру ... ... ... түсті деп есептеледі.
Кіріс - кәсіпорынның нақты бір уақыт ... ... мен ... ... динамикалық процесі.
Кіріс - бұл ... ... ... ... ... ... экономикалық ресурстардың көбеюі ... ... ... ... ... азайту жолымен
экономикалық ресурстардың көбеюі. Кәсіпорын өз шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Өндірісті басқарудың жаңа ... ішкі ... ... ... ... ... құру және ... құраралдарды толықтыру ісінде ... ... ... өз ... негізгі қаржылық көзге ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер, сондай-ақ,осы өзгерістерден ... ... мен ... де ... ... ... ... стратегиясы осы өзгерістерден
мүмкіндіктерді алу мүмкіндіктерін, шаруашылықты ... үшін ... ... және ... ... болуы керек.
Бәсекелестік ортада кәсіпорынның ... ... оның ... өндірістік стратегиясын анықтайтын ... ... ... ... Осы ... ... ... менеджменті
кәсіпорынның өндірістік барысы қаржы ресурстарымен ... ... ... ... ... ресурстарын өндіріске тиімді
орналастырылуын, өндірілген өнімнің шығындарын ... ... ... ... ... ... ... етуге
байланысты міндеттерді атқарады.
Тақырыптың өзектілігі. Кіріс кәсіпорын ... ... ... ол кәсіпорынның мүлкінің ұлғаюының, қарыз құжаттар ... ... - ... ... алғы шарты болып ... ... ... кредиторлар мен инвесторлар тарапынан
қосымша қаражаттар ... ... үміт арта ... ... ... ... ішкі ... мұқтаждықтарының негізгі көзі
болып қоюмен ... қана ... ... ... ... ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және ... ... ... да ... роль ... ... ... шарттарында көптеген кәсіпорындарда өз
дамуының стратегиясы мен тактикасын жеке ... ... ... өзін өзі қаржыландыруы басты ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізі болып табылады, себебі
кәсіпорындар халық ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік және аймақтық ақша қорларының қаржылық
ресурстармен ... ... әсер ... ... ... байланыс
орнайды: кәсіпорындардың қаржылық жағдайы неғұрлым тұрақты болса, соғұрлым
жалпы мемлекеттік және ... ақша ... ... ... ... ... және ... да қажеттіліктер қанағаттандырылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жыл 28 ... ... жаңа ... атты ... Жолдауындағы «Жаңа кезеңнің
негізгі міндеттері» деп аталатын бесінші бөлімнің ... ... ... атты ... ... мұнай - газ саласы
кәсіпорындарының тиімділігін арттырудағы маңызды ... мен ... ... атап ... Ақша қаражаттары нарықтық экономикадағы ең
дефицитті ресурстар болып табылады. Кәсіпорыннның қызметінің кіріске жетуі
ең алдымен оның басшыларымен ақша ... ... және ... ... ... ... Кәсіпорынның тұрақты қызмет етуі үшін
негізгі шаруашылықтың бірі ақша қаражаттарымен қамтамасыз ... ... ... ... белгілі бір уақытқа алынған жалпы капиталы
тұрақты, алайда уақыт өте келе ол өзгеріске ұшырайды. ... ... ... ... ... арасындағы бәсекелестік үнемі
өзгерістегі шарттарға тез ... ... ... ... ... салымын қажет ететін технологиялық жетістіктер, инфляция,
пайыздық мөлшерлемелердің өзгерісі, салықтық ...... ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан да кәсіпорын
аясындағы капитал қозғалысын тиімді басқара білу ... Ақша ... ... механизімін, оны жоспарлай және болжай білу, кәсіпорын
қызметінің күтілетін ... ... яғни ... табудағы басты құралы болып
табылады. Зерттеу тақырыбы осындай шарттарға негізделген. Ақша ... бұл ... ... ... қалыптастыратын және қызметті
таңдаудағы еркіндік беретін ... ең ... ... ғылыми жаңалығы. Кәсіпорынның өндіріске ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау жұмыстарында, жоспарлық көрсеткіштерді
нақты көрсеткіштермен салыстыру мен ... ... ... мен оның ... ... мен ... ... роль
атқарады.Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар кірістың қалыптасуын, оның
әрбір орталықтары ... ... ... ... отырады және
сәйкесінше, осы нәтижелер негізінде ... ... ... бұл өз ... ... ынтасын арттыруға ... ... ... ... инвестициялық жобаларға жаңа
қаржы салымдарын салу ... ... ... ... ... есептеледі және бұл есептер қаржылық сипаттағы
шешімдер ... ... ... ... ... және тәжірибелік құндылығы: Дипломдық жұмыстың
теориялық мәні мен оның нәтижелері ... ... ... ... бойынша бухгалтерлік есептің жүйесін қалыптастырудың теориялық
және әдістемелік базасын ... және ... ... ... оқу ... ... ... беру қыземтінің аймақтық
нарығында қолдануға болады.
Түсімдерді өлшеу - операция нәтижесінде ... ... тиіс ... ... дисконтталған ағымдағы құны немесе ақшалай баламасы.
Түсімдерді өлшеу мен ... ... ... ... ... №18 «Табыс» халықаралық қаржылық есеп стандарты;
- №2 Ұлттық қаржылық есеп стандарттары ... ... ... ...... ... мәні мен ... ашып, оны бухгалтелік есепке ... және ... ... ... ... ... ... тәртіптері мен нәтижесін қорытындылау туралы
түсінік ... ... ... ... ... ... ... шолу жасау;
• Кәсіпорын кірістер есебінің жағдайын сипаттама беру;
• Кәсіп орын кірістерін талдау және аудиті;
Дипломдық жұмыстың құрылымы ... үш ... ... ... ... ... және әр ... мазмұнына сәйкес үш
кестеден тұрады.
1 Кәсіпорын кірістерінің мәні мен ... ... мәні мен ... және оның түрлері
Кіріс – белгілі бір уақыт аралығы ... ... ... мен ... ... ... процесі.
Кірістер ұйымның өмір сүру көзі ... ... ... жоқ, ... ... да жоқ. ... да ... кәсіпорынның
шаруашылық процесіндегі негізгі ...... табу ... ...... ... кең түрде қабылданатын, сонымен қатар
түрліше ... ... көп ... ... Сөздің кең
мағынасында ақшалай ... ие ... кез ... ... ... ... материалдық құндылықты алуды ... ... ...... ... ... ... пайданың көбеюі
немесе активтердің ... ... ... ... ... ... табыс болып саналмайды.
Кәсіпорын табысының негізгі функциялары[5,56-60]:
1. Ол мемлекеттік бюджеттің табыстарының көзі ... ... Ол ... ... және ... дамуының көзі;
Табысқа тез қол жеткізу үшін кәсіпорын өз әрекетінің өрісінде ... ... алу ... Бір ... не ... ... ... Экономикалық циклдың кезеңдеріне бизнестің өсуі тәуелсіз болуы қажет,
яғни өндірістің құлдырау уақытында ... ... ... ... Кәсіпорын өз кірісін өнімді ... ... ... ... үшін ... ... алынатын пайданың ... ... ... ... ... және ... өсу қарқыны әрқашан
жоғары болып, ... ... ... тапсырма мол болу қажет;
5. Кәсіпорын баяндамалар мен биржаның оперативтік ... аз ... ... ... ... қажет;
6. Кәсіпорын өз шаруашылық әрекетіне, менеджерлердің қабілетіне тәуелді
өрісті ... ...... ... табысын қалыптастыруды мына төмендегі кестеден
көруге болады.
... +
+ ... + ... тауарлы материалды қорларды сатудан;
• қызметтер ... ... ... сыйақы, роялти мен ... ... ... ... ... ... есебі өз кезегінде әр ... ... ... есеп әдісі, келісім шартты (контрактіні) пайдалану
кезеңдері бойынша есеп ... ... ... есеп ... ... әдісі қолданылады.
Табыстарды өлшеу – операция нәтижесінде толық ... тиіс ... ... ... ... құны немес ақшалай баламасы.
Көптеген жағдайларда ақша баламасы шартпен белгіленеді. Ережелер бойынша
қайтарып ... ... ... және ... ... ... құрылған табыстан шегерілуі тиіс.
Табыс – капиталды көбейтуге ... ... ... ... есеп беру ... ... ... жалпы түсуі.
Капиталдың көбеюі деп құрылтайшылар жарнасынан басқа оның кез ... ... ... ... ... ... ... алу ақылар мен тәуекелділіктерді кәсіпорын сатып алушыға
аударып тастаса;
- егер ... ... ... ... ... егер ... ... бағаланса;
- егер жасалған делдалдықтан пайда алуына сенімді болса;
- егер жасалған делдалдықтан алынатын табыс дұрыс бағаланса;
Тауарды ... ... ... келесі жағдайды сақтаған кезде танылады:
Табыс сомасын үлкен деңгейдегі дәлдікпен бағалағанда, яғни екі ... ... ... ... ... ... соманы сұрап отырғанын және қандай
соманы сатып алушы төлейтіндігін білген жағдайда; ... ... ... және соны ... алу ... бар болуы мүмкін.
Ал бұл сатушының сатқан тауары үшін келісім-шартта көрсетілген соманы ... ... ... ... ... шарт ... сатып алушыға өтетін меншік құқығы болып
табылады, бұл әдетте берілген кезден басталады, ал егер ... ... ... ... және ... ... ... онда ол сатылған болып
танылмайды және ... ... ... ... ... ... ... бағалауды қажет етеді[8,100-102].
Көрсетілген қызметтен және орындалған жұмыстан алынған табыстар, мына
жағдайды қоспағанда, ... ... ... ... ретінде танылады:
• есеп беру күніне мәміленің аяқталу кезеңі үлкен деңгейдегі дәлдікпен
анықталса;
• мәмілені жүргізу кезінде жұмсалатын шығыстары да, мәмлені ... ... ... да ... ... дәлдікпен бағаланса;
Кәсіпорын барынша дәлдік деңгейде табысын анықтай алады, ол: мәмілеге
қатысушылармен төлем жағдайы мен тәсіліне, күтілетін компенсациясына ... ... ... ... ... мәмілеге қатысушылармен ортақ
шешімге келген жағдайда қол жеткізеді. Мәміленің ... ... ... ... ... ... мына әдістердің бірін пайдаланылады:
• белгілі бір күнге жалпы мәміле бойынша жасалған шығыстардың ... ... бір ... жалпы мәміле бойынша орындалған қызметтердің
пайыздық қатынасы;
• орындалған жұмысты талдау
Аралық негізде жасалатын төлемдер, яғни ... ... ... ... болып танылмайды.
Қызмет көрсетудің, яғни мәміленің нәтижесінде ... ... ... ... мүмкін болмаған жағдайда, табыс жұмсалатын шығыс
мөлшерінде танылады, яғни ол сол шығыстың орнын жабады.
Кәсіпорынның нарықтық ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Кәсіпорынның табыстылығы
абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштермен сипатталады. Табыстылықтың
абсолютті көрсеткіші – бұл табыстар ... ... ... ... ... ... ұғымы келесідей түрде анықгалады:
"Табыстар дегеніміз - қаржының ... ... ... ... ... ... ... азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық
пайданың ұлғаюы болып табылады, бұл ... ... ... ... ... капиталдың өсуіне әкеледі"[11,64-71].
Ықшамдалған түрде бұл түсінік 1995 жылы 26 ... есеп ... заң күші бар ҚР ... 2732 ... ... ... былай делінген: "Табыстар - бұл ... ... ... ... ... азаюы" .
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте қажетті табыстарды алу ... Өз ... ... алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және
әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес.
Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең ... ... ... ... ... ... ... (жұмыс, қызметті) өткізуден
алынатын табыс; жалпы табыс; негізгі ... ... ... ... ... дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан
кейінгі дағдылы қызметтен ... ... ... ... табыс; кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын
таза табыс.
Табыс жинақталған түрде ... ... ... ... ... ... еңбектің өнімділігін көрсетеді. Оны кейбір ... ... ... ... ... енді біреулері оны
кәсіпорын жұмысының тиімділігіне ... ... ... ... ... ... ... абсолютті сомасы салынған қаржылардың
қайтарымдылығы туралы болжауға мүмкіндік бермейді.
Нарық жағдайында табыстың рөлі айтарлықтай ... ... ... ... ... оның ролі төмендетілген болатын.
Табыс (пайда) табу кез келген кәсіпорынның ... ... ... ... Нарықтық экономикаға көшумен табыс (пайда) оның, яғни
кәсіпорынның қозғаушы күшіне айналды. Тек табыс қана өзара ... ... ... ... ... ... және кім үшін ... керек Табыс
табу кез келген кәсіпорынның қызмет етуінің ... ... ... ал
нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының
көзі болып табылады. Бұл ... ... ... шығындардың толық
ақталуын және кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне
негізделеді. Бұл әр ... ... ... және ... ... ... ... көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы
тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, егер бұл ... ... олар ... қысқа мерзімді ссудаларымен және коммерциялық
несиелерімен, сонымен қатар ... ... ... ұзақ мерзімдік
несиелерімен жабылуы мүмкін[9,23-31].
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, ... ... да ... ... алдындағы міндеттемелері орындалады.
Сонымен, табыс кәсіпорынның өндірістік және ... ... ... көрсеткіші болып табылады.
Ол оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... қайтарымдылық деңгейі мен осы
кәсіпорынның активтеріне салынған салымдардың табыстылығы анықталады.
Нарықтық экономика ... ... рөлі ол ... ... Оған 2-ден 6-ға ... ... ... Біздің ойымызша, ол
тек екі қызмет атқарады:
• мемлекеттік бюджет табысының көзі;
• кәсіпорын мен ... ... және ... ... және ... ... ... бірлігі, табысты
шаруашылықты жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ұжымының және әр ... ... ... элементі ретінде көрсетеді. Осыдан
табысты құру және бөлу ... ... ... ... ... шешілуі шаруашылықты жүргізуші субъектінің тиімділігінің
алынған және оның иелігінде ... ... ... қажетті тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Табыс өз қызметтерін ... ... алуы үшін ... ... шарттар
қажет болады:
1. Жуықтаудың белгілі бір дәрежесінде, өнім бағасы еңбектің қоғамдық
қажетті ... ... тиіс және ол ... ... үздіксіз өсуі мен өзіндік құнның төмендеуін ескеруі қажет.
Бұйымдарды калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын анықгау ... ... ... ... бөлу ... ... белсенді рольатқаруы керек және
өндірістің дамуы мен оның ... ... ... ... ... ... ... пайдалану тек қалған ... ... ... ... ... ... ... салу, акциздер, жал төлемі, ... ... ... ... ... пай (жарна)
төлемдері, инвестициялар, есеп айырысу нысандары, несие түрлері, валюта
және ... ... ... және т.б.) ғана мүмкін.
Табысты тануға байланысты 2 негізгі мәселе бар:
1. Табыс ... (қай ... ... ) ... ... ... сала табыс ретінде танылуға тиісті.
Консерватизм қағидасына сәйкес табысты тану ... ... ... Осы ... ... табыс ең алғашқы кезеңде, яғни кәсіпорын
табысты алу мақсатында барлық ... ... ... ... ... ... сала ... танылуы қажеттігі сату қағидасына
сәйкес тьанылуға тиісті. Мысалы: ... ... ... ... ... жөнінде келісімшарт жасады. Ксероксті келесі айдың басында ... ... ... ... ... жасалған болса, онда консерватизм
қағидасына сәйкес сатып алушы ұйым сатушыдан ... ... ... ... ... алғандығын көрсете алмайды. Егер аппаратты қаңтар айында
жеткізген болса , онда ... ... ... ... жылы ... ... ... қатысты мысал:
Сауда ұйымы кондиционерлерді 30000тг сатады. Сатып алушы 30 күн
ішінде шотты ... ... ... ... ұйым сатып алушы ұйымның
төлем ... ... ... ... 30000 тг ... ... ... алады.
Қаржылық септілік көрсеткіштері ретінде табысты тану үшін ... бірі ... ... :
1. ... ... ... өте жоғары шынайлық дәрежесінде бағалау
мүмкіндігі бар
2. Осы іс – ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда
Табыс келесі операциялар нәтижесінде алынуы мүмкін:
1. ...... ... сату ... ... көрсету нәтижесінде
3. Активтерді уақытша пайдалануға беру ... ... ... ... келесілер орындалғанда
танылады:
1. мәмленің ... ... ... ... дәл анықтау мүмкін
болғанда
2. мәмлені жүзеге асырумен ... ... дәл ... ... ... пен ... өткізуден кәсіпорынның негізгі және айналым
капиталының қозғалысын ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде қалыптасқан
табыстың құрылымы мен оның қалыптасу динамикасына көп ... ... ... ... анықтаудың және салық ... ... ... ... ... ... бір шарасы.
Кәсіпорын қызметінің сәттілігін қамтамсыз ететін маңызды бір ... ... ... ... ... ... жатады. Кез келген ұйым табыс
табу мақсатында құрылғады, сонда оның алатын табыс түрі де әр ... ... ... ... алып ... жалақысы, жалға берген мүліктен
түсім, берілген несие бойынша немесе бағалы қағаздар ... ... ... ... өз ... ұйым қызметінің бағыты мен шарттарына қарай
келесілерге бөлінеді:
• Жай қызмет түрінен алынатын ... ... ... ... ... ... тыс ... алынатын табыс түрі.
Жай қызмет түрінен алынатын табыстан басқа ... ... ... ... ... деп ... Өзге де ... түріне төтенше түсімдері де
жатады.
Жай қызметтен ... ... деп ... ... және тауар
өндірумен байланысты тауарларды сатудан түсетін табыс. Тауарлар ... ... ... беру ... ... ... ұйымдардың табысы
деп осы қызметтен, яғни жалға беру қызметінен түсетін түсімді ... ... ... ... ... да жатады:
Өзіне тиесілі актвитерді, патенттік құқықты, ... ... ... меншік түрінің басқа да құқығын уақытша пайдалануға беру
қызметінен түсім;
Басқа ұйымдардың жарғылық капиталына салым ... ... ... ... ... ... пайдалағаны үшін төлем;
патенттік құқықты, өндіріс схемалары мен интеллектуалды меншік түрінің
басқа да ... ... ... беру ... ... ... кәсіпорындардың жарғылық капиталының мүшесі бола отырып, оның
бағалы қағаздары бойынша немесе пайыздар бойынша алынатын табыс;
Серіктестік ... ... ... ... ... ... ... алынатын түсім (жай серіктестік келісім шарты негізінде);
Негізгі құралдарды, өзге де активтерді, тауарлар мен өнімдерді ... ... бос ақша ... ... ... ... және ... бойынша төленетін пайыздық қойылымдар (яғни банк шоттарындағы ... ... деп: ... ... әр түрлі төтенше жағдай
кезінде ... ... ... өрт, ... ... ... және
т.б.); сақтандыру төлемдері, материалдық активтердің қолданысқа келмейтінін
байланысты құрылған қор негізінде жабу.
Жалпы салық салынатын табыс ретінде ... ... ... ... және ... құқықты сатудан түскен қаражаттар;
Өткізуге байданысты емес түсімдер.
Енді осы табыс түрлерін кесте түрінде көрсетуге болады. (кесте 2)
2 – кесте. ... ... түрі ... ... құрылымы ...... ... |Бұл ... ... деп тауарларды (жұмыс, қызмет) және |
|(жұмыс, ... ... пен ... ... (бағалы қағаздар) сатудан |
|және мүліктерді |алынған түсім танылады. ... ... ... үлестік қатысудан; ... ... ... сату және ... ... (бұл ... |
| ... шарт жасалынған күнгі Ұлттық Банктің бағамы |
| ... ... |
| ... көрсетілген міндеттемелерін орындауға |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... беруден; |
| ... ... ... беруден түсетін |
| ... |
| ... ... ... мен ... шоттан алынатын |
| |табыс; |
| ... ... ... ... |
| ... қаражаттан қалыптастырылса); |
| ... ... ... мен ... ... |
| ... ... ... анықталған өткен жылдың табысы; |
| ... ... ... ... мүлік пен |
| ... ... ... ... ... оң бағамы; |
| ... ... ... ... ... оң ... |
| ... жеткен және сынған материалдар негізгі құралды |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... тауарлар, қызмет көрсетулер |
| |мен ... ... ... |
| ... ... ... ... қайтарылмай қалған кредиторлық |
| ... ... |
| ... шарт негізінде қаржы құралдарымен жасалынған |
| ... ... ... |
| ... ... анықталған тауарлы матриалдық |
| ... ... |
| ... ... ... өрт, ... ... көмек ретінде |
| ... ... ... |
| ... төлемдері; |
| ... ... ... ... ... ақша ... |
|2. Өткізуге | ... емес | ... | ... ... ... ... №2 ҰҚЕС ... ... қолдану негіздері
Қаржы есептілігін дайындау және ... ... ... ... жоқ капиталдың көбеюіне әкеліп соқтырған
есепті кезеңінің ішінде активтердің ... ... ... немесе
міндеттемелердің азаюы нысанында табыс экономикалық пайданың ұлғаюы ретінде
танылады. ... ... алу ... ... мәселе оны тану кезеңін
анықтаудан тұрады. Табыс компанияның сенімді түрде ... ... алу ... ... ... ... 2 ҰҚЕС –ның 22 бөлімінде «Кірістер» ұғымы ... ... ... тану және ... ... сондай-ақ қаржылық
есеп беруде кірісті танудың маңызды аспектілерін ... ... ... ... ... негіздерін қарастырар ... ... мен ... ... ... мақсатында субъектінің өзі шығарған, қайта ... ... ... сату;
2) қызметтер көрсету; және
3) қаржыландырудан түсетін кіріс;
4) өзге де кірістер ... ... ... ... алу ... әдетте осы бөлімде ұсынылған кірісті тану өлшемдерін әрбір
операцияға бөлек қолданады. Алайда ... ... ... ... ... кезде оның жеке анықталатын компоненттеріне тану ... ... ... ... ... сату бағасы кейіннен қызмет
көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... тану өлшемдерін қолданады. Керісінше, субъект
коммерциялық әсері осындай операциялардың жиынтығына сілтеме болмаған кезде
түсінікті ... ... осы ... ... ... ... ... бір уақытта екі немесе одан көп операцияларға қолданады.
Субъект, мысалы, ол ... ... ... және ... ... ... ... тауарларды кері сатып алуға жеке шарт жасасатын бір ... ... одан көп ... ... бұл осы ... ... түрде күшін жояды.
Субъект тауарлар немесе қызметтер сипаты мен құны ... ... ... ... ауыстырылатын кезде түсімді тануға тиіс емес.
Алайда субъект ұқсас емес ... ... ... ... ... ... көрсетілетін кездегі кірісті таниды. Осындай жағдайда
субъект:
1) алмасу ... ... ... ... ... алынған активтің де, берілген активтің де әділ құны сенімді түрде
өлшенетін ... ... ... ... операцияларды әділ құн
бойынша өлшеуге тиіс. Егер операция әділ құн ... ... ... болса,
онда оны берілген активтің баланстық құны бойынша ... ... ... ... ... баламасының түсуі кейінге
қалдырылған кезде шарт іс жүзінде ... ... ... ал ... сомасы пайыздың ауыстырылған ставкасын пайдалана отырып, барлық
болашақ ... ... ... айқындалады.
Кәсіпорын алынған немесе алынуға жататын өтемнің әділ құны бойынша
кірісті өлшеуге тиіс. Алынған ... ... ... ... әділ ... ... кез келген сауда және жаппай жеңілдіктердің сомасын шегере
отырып алынуға тиіс.
Субъект кіріске субъектінің өзінің атынан алынған немесе ... ... ... жалпы түсімдерін ғана кіріске енгізеді.
Кірістен үшінші тараптардың пайдасына ... ... ... ... ... ... құн ... сияқты барлық сомалар алып
тасталады. Агенттік келісімдер ... ... ... ... кіріске
комиссиялық сыйақылар сомасын ғана кіріске қосуға тиіс. Принципалдың атынан
алынған сома ... ... ... табылмайды.
Кәсіпорын келесі тану түрлерін жүргізе алады:
1) өнімдерді (сату мақсатында субъектінің өзі шығарған, қайта сату
үшін сатып ... ... ... көрсету;
3) қаржыландырудан түсетін кіріс;
4) өзге де кірістер нәтижесінде ... ... сату ... төменде санамаланған барлық шарттар қанағаттандырылған
кезде тауарларды сатудан түсетін түсімді таниды:
1) ... ... ... ... байланысты елеулі тәуекелдер мен
пайдаларды сатып алушыға бергенде;
2) субъект меншік құқығымен әдетте сәйкес келетін ... ... ... ... және сатылған тауарларға бақылауды сақтамағанда;
3) кіріс сомасы сенімді түрде ... ... ... ... байланысты экономикалық пайданы субъектінің алу
ықтималдығы болғанда;
5) операцияға байланысты шеккен ... ... ... сенімді
түрде өлшенуі мүмкін болғанда[16,23-26].
Субъект меншік құқығына байланысты елеулі тәуекелдер мен пайданы қай
сәтте сатып алуға бергенін ... үшін ... ... ... Көп ... ... ... беруге байланысты тәуекелдер мен пайданы
беру заңдық меншік құқықтарын берумен ... ... ету ... сатып
алушыға өтуімен сәйкес келеді. Бұл бөлшек сауданың көпшілігінде болады.
Қалған жағдайда меншік құқығын ... ... ... мен ... ... ... ... беру немесе иелік ету құқығының сатып алушыға
өтуі мерзімінен өзге мерзімде жүргізіледі.
Егер субъект меншік ... ... ... тәуекелдерді
сақтамайтын болса, ол кірісті танымайды. ... ... ... елеулі тәуекелдер мен пайда сақталуы мүмкін ахуалдарға мысал:
1) субъектіде кепілдіктің стандартты шарттарының шеңберінен ... ... ... ... ... ... сатудан түсетін түсім алу сатып алушының тауарларды сатуына
байланысты ... тиеп ... ... ... тиіс ... ал ... әлі
орындалмаған шарттың едәуір бөлігін құрағанда;
4) сатып алушының сату шартында анықталған себеп бойынша сатып ... ... ... бар болып, субъект қайтару ықтималдығын ... ... ... ... құқығына байланысты елеусіз тәуекел ғана
сақталатын болса, онда сату ... ... ... және субъект кірісті
таниды. Мысалы, сатушы өзіне тауарларға заңдық меншік құқығын оған ... ... ... ету үшін ғана қалдырған кезде кірісті ... ... ... ... алу ... ... кезде ақшаны
қайтару ұсынылатын жағдайда түсімді таниды. Осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін
таниды.
Қызмет көрсету бойынша түсімді тану
Қызметтер көрсетуді болжайтын операцияның нәтижесі сенімді ... ... ... ... ... ... соңында операцияның
аяқталу сатысын ескере отырып, операцияға байланысты түсімді таниды (осы
әдіс кейде орындалу пайызының ... деп ... Егер ... шарттардың
барлығы орындалса, операцияның нәтижесі сенімді түрде есептелуі мүмкін:
1) кіріс сомасы сенімді ... ... ... ... ... ... ... субъект ала алатындай
ықтималдық бар болса;
3) есепті кезеңнің соңындағы жағдай бойынша операцияның аяқталу сатысы
сенімді түрде бағаланатын болса; және
4) ... ... ... үшін ... ... және оны ... үшін
қажетті шығындар сенімді түрде өлшенетін болса[13,61-66].
Қызметтер белгілі бір уақыт ... ... ... ... ... жолымен көрсетілген кезде кіріс қандай да ... әдіс ... ... жақсырақ көрсететініне дәлел бар жағдайларды
қоспағанда, осындай уақыт ішінде тікелей желілік ... ... ... ... кез ... ... іс-қимылға қарағанда анағұрлым елеулі болып шықса,
онда субъектінің кірісті тануы осы ... ... ... ... ... ... болжайтын операцияның нәтижесі сенімді түрде
бағалана алмайтын кезде субъект кірісті ... ... ... ... ғана ... ... дивиденттер, роялтилер
Басқа ұйымдардың пайыздар, лицензиялық төлемдер және дивидендтер
әкелетінактивтерін басқа ... ... ... ... жағдайларда тануға тиіс:
1) операцияға байланысты экономикалық пайданы субъект ала алатындай
ықтималдық бар болса;
2) кіріс сомасы ... ... ... ... ... негіздерді пайдалана отырып, кірісті тануға тиіс:
1) пайыздың тиімді ставкасының әдісін пайдалана отырып, пайыздар
танылуға ... ... ... ... ... ... ... бойынша роялтилер
танылуға тиіс;
3) төлемдер алуға акционерлердің құқығы ... ... ... ... ... шарттар
Егер құрылысқа арналған шарттың нәтижесі шынайы есептелуі мүмкін
болса, онда субъект құрылысқа арналған ... ... шарт ... және шығындарды тиісінше есепті күннің ... шарт ... ... ... кірісі мен шығыстары ретінде таниды (бұл
әдісті орындалу пайызының әдісі деп жиі ... ... ... ... үшін ... ... аяқталу сатысын және ұсынылған есептер
бойынша соманың жинақталуын сенімді бағалау талап етіледі.
Бұл бөлімнің талаптары әдетте ... ... ... шартқа жеке
қолданылады. Алайда белгілі бір жағдайларда осы бөлімді бірыңғай ... ... ... ... ... ... шарттар тобының
мәнін көрсету үшін шарттар тобына бірлесіп қолдану қажет.
Егер шарт бірқатар ... ... ... онда ... салу ... ... жеке шарт ... ескерілуге тиіс, егер:
1) әрбір активтің құрылысын жеке ... ... ... ... актив бойынша жеке келіссөздер жүргізіліп, ал мердігер мен
тапсырыс берушінің әрбір активке жататын шарттың бір ... ... ... ... ... ... әрбір актив бойынша түсім мен шығындар анықталуы мүмкін болса.
Бір немесе бірнеше тапсырыс берушімен жасалды ма, жоқ па, ... ... тобы ... ... ... шарт ... қаралуға
тиіс, егер:
1) шарттар тобы бірыңғай пакет ... ... ... іс ... ... ... ... бар бірыңғай жобаның бір
бөлігін білдіретіндей өзара тығыз байланысты болса; және
3) шарттар бір уақытта ... ... ... ... ... ... жөніндегі операцияны немесе құрылысқа
арналған шартты орындау шамасына қарай ... пен ... ... ... және ... ... кезде қайта қарауға тиіс. Орындалған
жұмысты неғұрлым сенімді өлшеуді қамтамасыз ... ... ... ... шарт ... ... ... сатысын анықтайды.
Төменде ықтимал әдістер келтірілген:
1) ағымдағы күнгі ... ... ... ... үшін ... жалпы шығындардың есептік шамасына қатынасы; ағымдағы күнгі
жағдай ... ... ... үшін ... ... материалдарға немесе
аванстарға жұмсалатын шығындар сияқты болашақ қызметке жататын шығындарды
қамтымауға тиіс;
2) орындалған жұмыстардың инспекциясы; немесе
3) қызметтер ... ... ... ... да бір ... ... бойынша жұмыстар көлемін аяқтау.
Тапсырыс берушілерден алынған кезең-кезеңді төлемдер мен ... ... жиі ... ... ... ... шығындар сияқты операцияға
немесе шартқа жататын шығындарды, егер ... ... ... ... ... ғана, актив ретінде тануға тиіс. Мұндай шығындар тапсырыс
берушіден алынатын соманы білдіреді және аяқталмаған ... ... ... ықтималдығы нөлге тең шығындарды шығыс ретінде ... ... ... ... ... шарттың нәтижесі шынайы есептей алмайтын
болса, онда:
1) субъект кірісті ... ... шарт ... шығындардың сомасына
сәйкес қана таниды; және
2) субъект шығындарды олардың туындау кезеңінде шығыс ретінде тануға
тиіс.
Шарт бойынша жалпы ... ... ... шарт ... ... асып ... ... болса, күтілетін залал шығыс ретінде тез
арада ... егер шарт ... ... ... танылған сома жинау
ықтималдығы енді жоқ болса, онда алынуы мүмкін емес сома шарт ... ... ... ... ... ... танылады.
Кәсіпорын:
1) кірісті тану үшін қабылданған есеп саясатын, оның ішінде қызметтер
көрсетуді болжайтын операцияның аяқталу сатысын ... үшін ... ... тауарларды сатудан;
• қызметтер көрсетуден;
• пайыздардан;
• роялтилерден;
• дивидендтерден туындайтын кірісі қоса ... ... ... кірістің әрбір санатының сомасын;
3) кірістің әрбір санаты бойынша ... ... ... алмасудан
туындайтын кіріс сомасын ашады.
Құрылысқа арналған шарттар бойынша кіріс туралы ақпаратты ашу
Мыналарды ашады:
1) кезең үшін ... ... ... шарт ... ... сомасын;
2) кезең үшін танылған шарт ... ... ... ... ... ... орындалу үдерісіндегі шарттардың аяқталу ... ... ... ... күні орындау үдерісіндегі шарттар үшін субъект мыналарды ашады:
1) осы күнгі жағдай бойынша шеккен ... мен ... ... ... ... ... жалпы сомасын;
2) алынған аванстардың сомасын; және
3) ұстау сомасын (яғни ... ... үшін ... ... ... ... кемшіліктер жойылғанға дейін төленбейтін кезең-
кезеңді шоттарды).
Кәсіпорын 1) ... ... – шарт ... ... үшін ... ... ... соманы;
2) міндеттеме ретінде – шарт бойынша жұмыс үшін тапсырыс берушінің
төлеуіне ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні
Кірістың экономикалық мәні бүгінгі экономикалық ең бір ... ... ... бірі болып табылады. Экономикалық қөзқарас
бойынша ... ... ақша ... мен ... ... ... ... тұрғыдан қарастыратын ... ... ... ... ... және ... мүліктік
жағдайының айырмасы болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... қызметінен алатын ... ... ... көлемінен басым ... ... ... кәсіпорын кірістары ... ... ... сипаттамасы мен шарттарына байланысты ... екі ... ... қызметтен алынған кіріс;
• өзге де кірістар.
Негізі қызметтен алынған кіріс өнімді өткізумен, ... ... ... ... байланысты қаражат крістерін қамтиды.
Өзге кірістарға ... тыс ... ... сатудан
түскен қаражаттар, сондай-ақ, ... ... ... ... есеп теорияшылары кіріс ұғымымен байланысты ... атап ... ... ... сатылды, қызметтер көрсетілді, жұмыстар
орындалды, алайда олар әлі ... жоқ, ... ... әлі ... ... жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер көрсетілді, жұмыстар
орындалды, алайда олар әлі төленген жоқ, ... ... ... ... Бұл ... құндылықтар толық құны бойынша дебиторлық
борыш құрымында тіркеледі. Қаржылық тұрғыдан қарастырғанда кәсіпорынның
өзінің ... ... ... ... мүмкіндіктері жоқ.
Кәсіпорын өзінің кіріс сомасына үлкен сомаға ірі көлемдегі құндылықтар
сатып ... ... есеп ... ... бар, ... ... немесе есеп-
шоттарда нақты ақша қаражаттары жоқ. Бұл жағдайда ... ... ... етілмеген салықтық, ... ... ... ... тура ... аталған жағдайдың шегіне жеткен нұсқасы – бухгалтерлік есепте
кіріс көрсетілген кәсіпорын банкрот деп ... ... ... өзінің шаруашылық қызметі нәтижесінде ... ... ... ... ... мүлкі есепті кезеңде ұлғайғанмен, кіріс жоқ. ... және ... ... ... кәсіпорынның кірісы емес,
қосымша капиталы ... ... ... мүлікті қайта бағалау немесе
инвентаризация барысында артық құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... бірақ бухгалтерлік есепте
номиналды есептік ... ... ... ... ... да ... активке ірі көлемдегі қаражаттар салды, ал бұл актив ... ... ғана ... ... Нәтижесінде, активтік бүкіл өтелім кезеңі
бойында кәсіпорын зиян көруде болады, ал ... есеп ... ... ... ай ... ... көрсетіледі.
Кәсіпорынның біртұтас тұлға ретіндегі құны мен оның ... ... ... ... Бұл көрсеткіштер
айырмасы ... ... ... ... ... ... бұл ... оң нәтижені көрсетеді,яғни кәсіпорынды
бөлшектеп жағдайда оны ... ... ... ... ... ... ... болады[22,81-82].
Кіріспен байланысты барлық көзқарастарды зерттеудің нәтижесінде
ғалымдар ... ... ... «бухгалтерлік есепте
көрсетілген кіріс деген түсініктерді бөліп қарастыру ... ... алып ... ... мен ... ... деп ... екіншісі-капиталдың «жұмыс істеуінің» нәтижесі
деп қарастырылады.
• Кірістың осындай екі түрлі тұжырымдамасы батыс ... ... ... ... ... ... кіріс концепциясы үш
түрлі мақсат үшін маңызды:
• салықтарлы есептеу үшін;
... мен ... ... ... ... ... инвестициялық саясатты жүзеге асыру үшін.
Кірістың бухгалтерлік ... тек ... ... ... үін ... және ... мақсатты қамтамасыз ету үшін мүлдем
қолайсыз болып табылады.
Кірістың түрлі ғылыми тұжырымдамаларын ... ... ... ... анықтама беруге болады. Кіріс деп ... ... ... және ... ... ... ... қосылған
құнды айтады. Өзге мүліктерді сату,өткізілімнен тыс операциялардан түскен
қаражаттар және ... да ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп, қаржылық есеп беру және
аудит бойынша әдістемелік нұсқаулығында «кіріс» ... ... ... ... ... ... немесе активтер құнының
өсуіне болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті ... ... ... ... ... бұл акционерлер салымдарының есебінен
өсуден ... ... ... ... түрде бұл ұғым 1995жылдың 26желтоқсанында Қазақстан
Республикасы Президентінің заңдық күші бар ... есеп ... есеп беру ... №2732 ... ... ... 13 ... дейді: «Кірістар –бұл есепті кезеңдегі ... ... ... азаюы болып табылады»
Белгілі бір шығындар шығармай ... ... ... алу ... ... Өз ... ... кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру
және әлеуметтік мәселерді шешу ... ... Осы ... ... ... қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып
табылады.
Кәсіпорын іс-әрекетінің маңызды көрсеткішінің бірі ... ... ... – бұл ... кәсіпорын жұмысының саласын сипаттайтын
жалпы көрсеткіш. Себебі тапқан пайда көлеміне қарамай ... ... ... ... салалық бағасын тек кірістіліктің
деңгейі ғана көрсете алады. Ол ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнына қатынасын білдіреді. Кірістіліктің көрсеткіші өндіріске
кеткен ... мен ... ... ... өндірістің тиімділігін
бағалайды.
Кәсіпорындарда кірістілік деңгейінің жоғарылауына ... әсер ... ... ... ... өнім ... өсуі
-өндірістің өзіндік құнының төмендеуі
-өндірістік негізгі қор мен айналым қаражаттарының уақытының қысқаруы
-кіріс көлемінің ... ... ... ғимаратқа және құрылысқа деген бағаны дұрыс
қалыптастыратын баға жүйесі
-материалдық ... ... ... және ... ... ... ... , тиянақты ұстап тұру
-жоспарлы және жүйелі түрде ғылым мен технологияның алдыңғы қатарлы
жетістіктерін ... ... мен ... ... ... пайдалану
Кірістіліктің экономикалық мәні өнімнің бірлігіне кететін нақты және
заттай еңбектің шығынымен ғана ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығындар қосындысынан елеулі
айырмашылығы болады. Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... негізгі қордың біраз мөлшері қатысады. Өндіріс
шығындарының құрамына тек ... ... ғана ... ... бір ... ... отырған өнімнің өзіндік құнына біртіндеп
қосылатын олардың құнының белгілі бір ... ... ... ... құны
өнімді дайындау негізінде пайдаланылған көлемінде ғана ... ... ... үшін әр түрлі қаражаттар қолданылады.
Өндіріс кірісінің өсуінің бірден бір басты көзі ... ... ... көлемі болып табылады. Өткізілген ... әр ... ... ... отырып, алынған кірістің жалпы сомасын көбейту арқылы бұл
өсу өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... ... ... ауқымы өзгеруі арқылы қол жеткізіледі. Өнімнің
өзіндік құнының төмендеуі пайданы өсіруге алып ... ... ... ... Алайда кірістің көлеміне әсер ... ... ... ... өнім ... ... ... өнімнің қалдығы, өткізу көлемі,
өндіріс құрылымы және тағы басқалар ... ... ... ... ... ... бар ... өзгеруі белгілі болған жағдайда ғана
ескеріледі. Өндіріс кірістілігінің жоғарылауы ... ала ... ... ... ... ... ... Сондықтан оларды онан да
артық пайдаланудың тиімділігі өседі деген сөз.
Кірістілік ... ... ... ... мен ... ... көрсететін салыстырмалы сипаттама болады. ... ... ... ... ... кірістерді өлшейді және
экономикалық үлгеріс, нарықтық ... ... ... ... ... ... ... кірістіліктің негізгі көрсеткіштері
ретінде келесідей біріктіруге болады:
-өнім табыстылығының көрсеткіштері
-капитал табыстылық
-қолма қол ақша табысы бойынша ... ... өсуі ... ... ... жоғарылауы тек
тапқан кірістің арқасында ғана емес, әрбір теңге ... ... ... ... ... ... 2 бағыт бойынша жүргізілуі мүмкін: кірістің
өсуі және өндіріске кететін шығындардың ... ... ... , ... өзіндік құнның төмендеуінен немесе өнімнің бағасының өсуі арқылы
қол жеткізуге болады. ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын төмендету болып саналады.Өнімнің ... ... ... ... ... ... жоғарылату,
материалдық ресурстарды үнемдеу, ... ... ... ... ... ... ... қызметіндегі рөлі және функциялары
Нарықтық жағдайда кірістың рөлі айтарлықтай ... ... ... ... ... оның ... ... Кіріс табу кез келгенкәсіпорынның мақсаты функциясы
ретінде төмендетілді. Нарықтық экономикаға ... ... ... ... айналды.Тек кіріс қана өзара байланысқан үш мәселенің
шешімін анықтайды: нені, қалай және кім үшін ... ... ... ... ... қызмет етуінің мақсаты болып қалыптасты, ал
нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістікжәне ... ... ... Бұл ... ... ... шығындардың толық
ақталуын және ... ... ... ... Бұл әр ... өзінің ағымды және күрделі шығындарын
өзінің меншікті қаражат көздерінен жабатындығын білдіреді.Уақытша ... ... ... ... ... егер бұл ... ... олар банктердің қысқа мерзімді несиелермен және ... ... ... ... банктердің ұзақ мерзімді
несиелерімен жабылуы мүмкін.
Нарықтық экономикада кәсіпорын кірісының рөлі оның ... ... ... ... ... ... ретінде кірістар бірқатар маңызды функцияларды атқарады.
Біріншеден, кіріс кәсіпорын қызметінің ... ... ... табылады. Басқаша айтар болсақ, кәсіпорынның кірістылығы
деген деректің өзі оның қызметінің тиімділігінің ... ... ... бұл көрсеткіш кәсіпорын иелері мен кредиторлары үшін нақты бір
қолайлы жағдайдың дәлелі бола алама? ... жоқ, ... ... ... бір ... ... ... оның барлық мүдделі тұлғалардың
қажеттіліктерін қанағаттандырарлық мөлшері қажет. Кіріс ... ... ... ... ... ... ... шаралар болып таблады.
Екіншіден, кіріс ынталандырушы функция ... ... ... қаржылық-экономикалық нәтижесі бола ... ... ... ... ... рөл ... Кіріс «кәсіпорынның
басты мақсаты» деген дәрежеге ие екенін ... Бұл ... ... ... алғы ... ... табылады, ал
бұл әрекеттердің игіліктерге ұласуы кірістың мөлшеріне, сонымен қатар
ұлттық ... ... оны ... ... ... ... ... бірден-бір көзі. Нарықтық
қатынастар жағдайларында акционерлер мен ... ... ... ... ... ... ... отырып, кәсіпорынның даму
перспективаларына сәйкес дивиденттік және инвестициялық саясаттар бойынша
шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада кіріс-өндірістік ... және ... ... күші ... табылады.
Тағы да айта кететін жағдай-кіріс кәсіпорын жұмысшыларының әлеуметтік
игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және де ... ... ... ... ... ... ... қарамағында
қалатын кіріс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы төлуге, оларға ... ... ... сала ... ... ... мемлекеттік бюджет қаражаттарының қалыптасу
көзі болып табылады. Кіріс мемлекеттік ... ... ... ... ... санкциялар түрінде кездеседі. Бұл ... ... ... ... ... және заңды түрде
бекітілген мақсаттарына бағытталды.
Сонымен кәсіпорынның кірісы-оның экономикалық және ... ... ... ... ... Бұл қорытынды кәсіпкерлік
қызметтің түпкі мақсатынан келіп туындайды. Қазіргі ... ... ... ... ... келесідей тәртіппен
тұжырымдайды:
-акционерлік меншікті арттыру;
- кірісті арттыру;
-басқарушылық ... ... ... ... ... ... ... бизнестің еңбіріні кезектегі
мақсаты-кәсіпорын акционерлерінің материалдық мүдделерін арттыру болып
табылады деген ... ... Яғни ... ... ... ... ... арттыру тиіс. Кәсіпорынның басқа мақсаттары
да оның экономикалық саясатына өз әсерін ... ... ... олар
алғашқымен салыстырғанда маңыздылығы төмен болып саналады.
Кәсіпорын мақсаттары бұлайша саралау ... ... үшін ... ... ... ... аз ғана ... қамтитын қысқа мерзімді
міндет ... ... ... ... ... ... болып табалады. Себебі кәсіпорын ... ... ... кірісқа да мүдделі.
Кәсіпорын кірісының қалыптасуы және орналастырылуы
Кәсіпорын кірісының қалыптасуы және оның орналастырылуы (үлестірілуі,
пайдаланылуы) оның ... ... ... ... ... анықталады. Кәсіпорынның жалпы кірісы оның
ағымды кезеңдегі негізгі, қаржылық, инвестициялық ... ... ... кірістарының жиынтығынан қалыптасады.
Жалпы кірістың құрамында кәсіпорынның барлық қызмет түрлерінен
алынған ... ... ... ... ... өнімді өткізуден,
яғни негізгі қызметтен алынған кірісты қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... қосылған құн салығы мен акциздерді өнімді
өндіруге, өткізуге кеткен шығындарды ... ... ... анықталады.
Екіншіден, жалпы кірістың құрамына тауарлық емес өнімдерді сатудан
алынған ... яғни ... ... ... ... (ауыл шаруашылық өндірісінің, көлік шаруашылығының және басқа
да шаруашылықтардың)кірістары кіреді.
Үшіншіден, жалпы кірістың құрамына негізгі қорларды және өзге ... ... ... ... ... ... өткізілімнентыс алынған кірістар мен
шығындарды, яғни ... ... ... да бір ... ... ... ... қамтиды.
Кәсіпорынның қарамағында қалатын жалпы кірісы әрі ... ... ... ... ... ... бір бөлігін
мемлекеттік бюджетке және ... да ... ... қалған бөлігін
кәсіпорынның стратегиялық мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау деп
түсінуге болады. Кірісті үлестіру заңдылығы-салықтар мен ... да ... ... ... ... ... бюджетке түсетін бөлігі.Содан кейін
қалатын кірісты үлестірудің бағытына анықтау кәсіпорынның құзыретіне
жатады.
Кірісты үлестірудің ... ... ... ... ... -шаруашылық, қаржылық және инвестициялық
қызметтерден алынған ... ... ... ... ... пен
кәсіпорын арасында бөлінеді;
- мемлекет қазынасына түсетін кірістің бөлігі салықтар және алымдар
ретінде мемлекеттік бюджетке түседі.Салықтардың құрамы,мөлшерлемелері ... ... ... есебіне түсу тәртібі заңды түрде бегіленеді;
-салықтардан кейін шаруашылық субъектінің ... ... ... ... ... арттыруға және өндірістік-шаруашылық, қаржылық,
инвестициялық қызметінің ... ... ... кәсіпорынның қаржы
қызметінің жақсаруына мүдделілігін арттыруға жетерліктей болуы керек;
Кәсіпорынның әрі карай дамуын қамтамасыз ететін қорларға ал ... тек ... ... кетеді[14,25-28].
Кәсіпорын қарамағында қалатын кіріс (таза ... екі ... ... ... ... ... жинақтау қорларына
бағытталады.
Тұтыну қорларына бағытында қолданылып ... ... ... ... ... активтерді, жаңа технологияларды енгізу,
сондай-ақ, қосымша еңбек ресурстарын тартуға ... ... ... ... ... ... ... көлемін
арттыруға, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, түптеп ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондай-ақ, кіріс тек өндіріс процесіне ... қана ... ... ... мен қызметкерледдің әлеуметтік мұқтаждықтарын
қамтамасыз етуге, олардың біліктілігі мен жауапкершілігін ... ... ... ... да ... сала объектілерін
қаржыландыруға жұмсалады. Бұл, өз ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Жинақталу қорларына бағытталатын кіріс алуан түрлі ... ... ... сақтандыру қоры, резервтік қорлар,
экологиялық қор және тағы ... да ... Бұл ... ... ықтимал күтпеген шығындар мен зияндардың орнын толтыруға, ... ... ... ... зиянды өтеуге, сондай-ақ қолайлы
жағдайлары туындаған кездерде ... ... ... ... күтпеген кірістарды алу мүмкіндіктерін жүзеге асыруына көмегін
тигізеді.
2. Кәсіпорын кірістерінің есебін ұйымдастыру
2.1 ... сату мен ... ... ... ... ... ... сату және орындалған ... және ... ... ... кез-келген ұйым қаражаты айналымының
аяқталған бөлігін ... ... ... ... ... 6010 ... ... қызметтер көрсетуден алған кіріс » ... ... ... шоттар ашылуы мүмкін, оның атауы қызмет
салалары бойынша кірістердің ... мен ... ... ... нақты кәсіпорын шоттарының бекітілген ... ... ... ... ішінде 6010 шотының кредитіне, тиісті шоттарда:
«Қорларды ... ... ... », ... өткізуден алған кіріс»,
«Жүктермен жолаушылар тасымалдау бойынша ... ... ... ... ... ... және т.б көздерінен алынған
кіріс сомалары тиісті шоттарда ... ... ... 6010 кредиті бойынша алынған кірістер
сомасы 5410 ... ... ... (залал) » шотына ... ... ... 2 ... мен ... ... есеп » үлгісін
толтыру үшін негіз болып табылады.
Қазақстан ... ... ... енгізгенге дейін
ұйымдардың басым ... ... ... ... ... ... келді. Жұмыстарды орындаушылар мен қызмте көрсетушілердің
есебіне ақша ... ... ... ... ... ... есепке
алу үшән белгі беру болып ...... ... ... ... байланысты маңызды
тәуекелдер мен сыйақыларды беру ... ... ... талаптарды
зерттеуді талап етеді. көпшілік жағдайларда, ... ... және ... беру ... ... ... ... иелік ету құқығын сатып алушыға берумен ... ...... 6010 «Өнімдерді сатудан және қызметтер көрсетуден алған
кіріс» шотындағы ... ... ... ... |Шаруашылық операциялар мазмұны |Шоттар корреспонденциясы |
| | ... ... |
|1 |Шот ... ... | | |
| ... ... ... өнім | | |
| ... ... жөнелтілді: | | |
| |- ... ... ... |1210 1280 |6010 |
| |- ҚҚС ... |1210 1280 |3130 |
|2 ... ... мен | | |
| ... ... үшін | | |
| ... ... |1210 1280 |6010 |
| |-ҚҚС ... |1210 1280 |3130 |
|3 ... ... үшін ... | | |
| ... ... ... түсті.|1040 |1210 |
| | | |1280 |
|4 ... ... ... |3520 |6010 |
| ... ... алынған кірістер | | |
|5 ... ... ... 6010 шоты |6010 |5410 |
| |5410 ... ... | | |
| ... | | ... ... ... есеп жыл ... өсіп отырған
жиынмен, бір айда ... ... ... ... ... ... құралдардың кіріс есебі
Халық шаруашылығының қай саласында болмасын өндірістік өнімнің өсуі
ондағы негізгі құралдарының өсуі мен ... ... ... ... ... объектісі әрдайым негізгі құралдарын жаңартып, оларды
сапасы және өнімділігі жоғарыларымен ауыстырып отыратыны дұрыс.
Кәсіпорындарға ... ... ... алу, ... ... үлес
қосуы, басқа ұйымдардың және адамның сыйға, яғни тегін беруі, сондай-ақ
жоғары үкімет орындарының беруі және тағы да ... ... ... ... Бұл келіп түскен кіріске алынған негізгі ... ... түрі НҚ-1 ... ... ... актісін толтырады. ... ... бір ... құны ... құрал-саймандарының немесе
жабдықтардың бірнешеуі бір уақытта келіп түссе, яғни кіріске алынса, оларға
жоғарыда аталған ... ... ... бір ... ғана толтыруға
болады. Салынып біткен, яғни аяқталған ... үшін ол ... ... ... ... үшін ол объектілерді қабылдап алуға
тағайындалған комиссия алдымен оларды іске қосу-қабылдау актісін ... ... ... ... ... ... саналады.
Бұл актіде мынадай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
• объектінің аты;
• объектіні қабылдап алушы мен ... ... ... ... ... ... қабылданған кездегі жағдайы;
• құрылыстың салынып біткен уақыты;
... ... ... ... ... басқа шартты белгілері.
Негізгі құралдардың салынып біткен аса ірі объектілеріне ұйымдағы ... ... ... ... ... ... төлқұжат толтыру
олардың есебін дұрыс ұйымдастырудың негізгі ... бірі ... ... ... ... төлқұжаттарда олардың пайдалануға
берілген уақыты, техникалық сипаттамасы (көлемі, материалдық өзгешелігі,
агрегаттардың қуат күші, тозу мөлшері, істен ... ... және тағы ... ... ... Осы ... негізінде ұйымдар әрдайым
өздеріндегі негізгі құралдарға түгендеу жүргізіп және ... ... ... ... құралдарғы толтырылған қабылдау-тапсыру актісі ... ... ... ... Актімен бірге объектінің
техникалық төлқұжаттары да беріліді. Бухгалтерия бұл құжаттардың негізінде
тиісті түгендеу ... мен ... ... ... ... ... кейіннен бұл құжаттар ... ... ... ... Актіні ұйымның басшысы бекітеді. Кәсіпорындағы
бұрын салынған үйлер мен ғимараттарға, орнатылған жабдықтарға жалғастырылып
салынған ... ... ... ... өсіретін қосымша салынған
құрылыстар, орындалған жұмыстар қабылдау актісі бойынша негізгі құралдардың
құрамына ... құны ... ... ... ... кіріске алғанда
ұйымның бухгалтериясында мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
• Дебет: негізгі құралдар шоты;
• Кредит: ақшалар ... ... ... ... ... шоты;
• Қоюшы мердігерлермен есеп айырсыу шоты;
• Төленбеген капитал шоты;
Үкімет оргнадарының ... шоты деп ... ... ... ... ... ... алынған негізі құралдар
бұрын пайдалынып және оларға тозу сомасы есептелген болса, ... ... тозу ... мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
Дебет: негізгі құралдар шоты;
Кредит: негізгі ... ... ...... ... ... ... алынғанда бухгалтерлік есепшоттары
бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... шот |
| | |шот | |
|1 ... ... ... ... |121-126 |641-643 |
| ... алынды |121-126 |641-643 |
|2 ... ... ... ... |121-126 |671 |
| |жас ... есепке алу |121-126 |671 |
|3 |Көп ... ... ... алу |121-126 |727 |
| | |121-126 |131-134 |
|4 ... ... ... ... |121-126 |727 |
| |алу |121-126 |131-134 |
|5 ... ... ... қорды |121-126 |727 |
| ... ... ... етілген |121-126 |131-134 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... тұлғалардан |121-126 |641-643 |
| ... ... ... ... |121-126 |641-643 |
| ... құны ... | | |
| ... құн ... ... | | |
|7 ... ... және ... |121-126 |671 |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |121-126 |671 |
| ... құны бойынша | | |
| ... құн ... ... | | |
|8 ... ... мен жеке адамдардан |121-126 |727 |
| ... ... ... ақшасы |121-126 |131-134 |
| ... ... ... | | |
| ... құны ... | | |
| ... құн ... сомасына | | |
|9 ... да ... ... |121-126 |727 |
| ... ... ... ... |121-126 |131-134 |
| ... ... ... алу: | | |
| ... құны ... | | |
| ... құнына | | ... ... ... мен жеке адамдардан |121-126 |727 |
| ... ... ... алынған |121-126 |131-134 |
| ... ... ... алу: | | |
| ... құны ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... кезінде |121-126 |727 |
| ... ... ... бұрын есепке |121-126 |131-134 |
| ... ... ... кіріске| | |
| ... | | |
| ... құны ... | | |
| ... тозу сомасына | | ... ... ... өндіріліп, кіріске |121-126 |8010 |
| ... ... ... |121-126 |8030 |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... №1. ... ... №30 орта ... «компьютер» түрінде 10
данасы, әрқайсысының бағасы 120 000 ... ... ... ретінде алынды.
Оларды былайша кіріске алады:
Дебет 2411-2417 Кредит 6280 Σ 1 200 000 теңге
Егер табыс ету ... тозу ... ... ... баланстық құнына Дебет 2411-2417 Кредит 6280 Σ 400000
Б) тозу сомасына Дебет 2411-2417 кредит 2421-2429 Σ ... №2. Егер ... ... ... ... ... ... түрінде алынса.
Дебет 2411-2417 Кредит 6230 Σ 1 000 000 теңге
Табыс ... НҚ ... ... ... тозу құны ... ... ... Дебет 2411-2417 Кредит 6230 Σ 600000
Б) тозу сомасына Дебет 2411-2417 кредит 2421-2429 Σ 400000
Тауар-айырбас операциясы ... НҚ ... түсу ... беріліп,
орнына НҚ алынған).
Босатылған тауарлардың сатып алу құнына
Дебет 7010 Кредит 1330 Σ 1 200 000 теңге
ҚҚС-сыз босатылған ... ... ... ... салу ... сәйкес)
Дебет 1210 Кредит 6010 Σ 1 500 000 теңге
3. ҚҚС сомасына (салық ... ... 1210 ... 3130 Σ 300 000 ... алынған НҚ баланстық құнына (егер құжаттарда тозу сомасы
көрсетілсе) ... 2412 ... 3310 Σ 1 500 000 ... Тозу ... (қабылдау-өткізу құжаттары бойынша)
Дебет 2413 Кредит 2423 Σ 200 000 теңге
6. ҚҚС сомасына ... ... ... шоты ... 1420 Кредит 3310 Σ 300 000 теңге
7. ҚҚС есепке алу Дебет 3130 Кредит 1420 Σ 300 000 ... 1 800 000 ... Жыл ... ... ... табысты кемітеді
Дебет 5410 Кредит 7010 Σ 1 200 000 теңге
Б) кірістер жиынтық табысты арттырады
Дебет 6010 Кредит 5410 Σ 1 500 000 ... ... ... ... ... кредиттік сальдосы) Σ
300000
Жыл қорытындысы бойынша 6-бөлімнің шоттарында ... ... ... ... ... ... кредит 5410
Негізгі құралдарды түгендеу кезінде анықталған артықшылықтары (келіп
түскен кезде кіріске алынбағандары) ... ... ... ... 2411-2417 кредит 6280
2.3 Кәсіпорынның кірістер мен шығыстар туралы есептілігін құру
тәртіптері.
Кірістер мен ... ... есеп беру ... есеп ... маңызды
формасы болып саналады. Ол ұйымның барлық кірісінің сомасын өз қызметін
ұстап тұру үшін ... ... ... ... салыстырудан тұрады,
Сонымен бірге оның баланстан өзгешелігі уақыт аралығындағы капиталдың
қозғалысын, есепті ... ... ... нәтижесін көрсетеді.
Сондықтанда ұйым балансымен салыстырғанда бұл есеп беру талдаушы (аналитик)
үшін неғұрлым маңызды және көбірек ... ... ... ... Ол ... ... ме, әлде зиян шеге ме ... анықтау үшін кірістер мен
шығыстар туралы толық деректердің көмегімен белгілі бір есепті ... ... ... ... ... етеді.
Кірістер мен шығыстар туралы есеп – бұл есепті кезеңдегі ... ... ... ... ... және инвестициялық
шеңберлерде ол ұйымдардың рентабелдігін, ... ... ... ... үшін ... Ол ... және
кредиторларға, соның көмегімен олар алдағы ақша ... ... ... ... ... есеп ... есептілікті пайдаланушыларға болашақтағы ақша
қаражатының қозғалысын бірнеше әртүрлі ... ... ... мен ... ... мен ... туралы Есепте, өнімдерді
өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен ... мен ... және өзге де ... ... ... мен ... ... етіп топтастырылады. Бұл ретте таза кіріс (залал)
тұжырымдамасы, кез келген кірістер мен ... ... ... ... ... ... ... істі белгілі бір саяси,
экономикалық және географиялық жағдайларда жүргізуші ұйым ... ... ... біржақты түрде ерекшеленетін оқиғалар мен мәмілелер
төтенше жағдайлар ... ... ... ... ... бірі ... олардың сирек, қайталанбас сипаты болып саналады. ... ... ... ... ... ... жағдайларға жатқызу міндетті емес.
Мысалы, еншілес серіктестікті сату көпшілік ... үшін жиі ... ... ... та ол ... ... ... ретінде қарастырылады.
Төтенше жағдайлардың неғұрлым кең таралған мысалдары – жер ... ... және ... бірге, төтенше жағдайларға ... ... және ... ... ... үшін әдеттегі қызмет болып саналатынына-
саналмайтынына қатысты болады. Мысалы, ... ... ... ... үшін жер ... ... залалдар, әдеттегі қызметтен
болған нәтижелерге жатқызылуы ... ... ... ... ... – аталған географиялық аймақта бизнес жүргізудің әдеттегі тәуекелі
(қауіп-қатері) болып саналады.
Әдеттегі қызмет шеңберінде кейбір ... мен ... ... ... ... ... ... Бұған деген қажеттілік, өзінің сипаты ... ... олар ... мәлімет есепті кезеңдегі ұйым қызметінің
нәтижелерін түсіндіру үшін ... ... ... туындайды. Мысал үшін,
негізгі қызметтен алған (дайын өнімдерді, жұмыстарды, қызметтерді ... ... пен ... емес қызметтен алған (негізгі құралдарды,
материалдық емес ... ... ... ... және ... ... (залал) бөлек табыс етіледі.
Кірістер мен шығыстар туралы Есепке мына баптар кіруі тиіс:
1) өнімдерді (жұмыстарды, көрсетілетін ... ... ... Осы бап бойынша, дайын өнімдерді өткізуден алған кіріс.
2) өткізілген ... ... ... ... ... ... өнімдердің (жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің)
өзіндік құнына, өнімдер (тауарлар, жұмыстар, қызметтер көрсету) өндірумен
тікелей ... ... ... мазмұнына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың тозуына, өзге де ... ... ... ... ... ... Жалпы пайда өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды,
көрсетілетін қызметтерді) өткізуден алған қаржылық нәтижені білдіреді ... ... ... қызметтерді) өткізуден алған кіріс пен
өткізілген өнімдердің (тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілген ... құны ... ... ... ... қаржыландыру шығыстары. Оған әкімшілік шығыстары, өткізу ... ... ... ... ... ... – бұл ... жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің) өндірістік өзіндік
құнына кірмейтін ... ... ... ... ұзақ ... активтерді беру, биржада
айналым жасайтын бағалы қағаздарды қайта бағалау және т.б. ... ... ... ... ... ... салық салғанға дейін алған пайда (залал). Аталған
көрсеткіштер әдеттегі қызметтен салық салғанға дейін алған ... ... ... ... ... Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар. Осы бап бойынша, салық
заңнамасымен айқындалатын табыс салығының сомасы ... ... ... ... Аталған көрсеткіш, заңды тұлға есепті кезеңде
алған сальдоланған нәтижені (таза кірісті) (залалды) көрсетеді.
Кірістер мен шығыстар туралы Есептің ... ... ... ... мәліметтер) көрінеді.
Ұйым қызметінің әртүрлі өзіндік ерекшеліктерінің әсері, ... ... ... ... және алдын ала болжап білуге болатындығы
бойынша ерекшеленеді, ал ... ... ... ашып ... ... ... ... және алдағы нәтижелерді бағалауға көмектеседі.
Кірістер мен шығыстар туралы есепке қосымша баптар енгізіледі, ал
баптардың ... мен ... ... ... ... ... ... түсіндіру үшін өзгертіледі.
Ұйым кірістер мен шығыстар туралы есепте немесе ... ... мен ... ... ... етуі тиіс.
Ұйым кірістер мен шығыстар туралы есепте немесе түсіндірме хатта,
хабарланған немесе кезең ішінде ... ... ... қамтылған,
акцияға дивидендтер сомасы ашып көрсетілуі тиіс.
Халықаралық қаржылық есептілік стандартына сәйкес, ұйымдар кірістер мен
шығыстар туралы ... ... оған ... мен ... ... немесе кәсіпорын шеңберіндегі олардың функцияларын қоса табыс етуі
тиіс.
Талдаудың бірінші ... ... ... ... ... ... Шығыстар
олардың сипатына сәйкес (мысалы, тозуы және амортизациясы, ... алу, ... ... еңбекақы, жарнама шығындары) есепте
біріктіріледі және ұйым ішінде әртүрлі ... ... ... ... Бұл ... ... ... сәйкес операциялық
шығыстарды бөлу талап етілмейтін көптеген шағын кәсіпорындарда қолдануға
оңай.
5 – кесте. Шығындар ... ... ... ... мысалы
|Өткізуден алған кіріс |7 468 037 | ... де ... |57 070 | ... ... ... | |0 ... аяқталмаған өндірістегі| | ... | | ... ... және |3 309 645 | ... ... | | ... | |4 012 434 ... және ... | |935 692 ... | | ... де ... |464 519 | ... ... | | ... пайда (залал) |77 472 | ... ... ... ... және ... өндірістегі өзгеріс,
өндірістің қорлар деңгейін ұлғайтқанын немесе өндіруден сауданың ... ... ... деңгейін айтқанын көрсетуге шақырылған өндірістік
шығыстарға түзетулер енгізуді ... ... ... ... ... ... және аяқталмаған өндірістің ұлғаюы жоғарыда келтірілген
талдаудағы тікелей түрде түсім арқылы көрінеді. Сонымен бірге пайдаланылған
тәсіл, ... ... ... білдіретініне күмәнденбеу қажет[10,65-
67].
Талдаудың екінші әдісі шығындар функциясы немесе «өткізілген өнімдердің
өзіндік құны» ... деп ... және ... ... өнімдердің өзіндік
құнының бір бөлігі, бөлу немесе ... ... ... ... ... ... ... түсінік пайдаланушыларға олардың
сипаты бойынша шығыстарды жіктеуге ... ... ... ... ... та функциялар бойынша шығындарды бөлу даулы болуы ...... ... ... ... ... ... мысалы.
|Өткізуден алған кіріс |74 680 331 ... ... ... құны |68 427 301 ... ... ... | ... ... |57 070 ... шығыстары |10 835 680 ... ... |0 ... ... |464 519 ... ... ... |77 472 ... ... шығыстарды функциялар бойынша жіктейтін ұйымдар шығыстардың
сипаты туралы ... ... ашып ... ... ... ... құны әдісі мен шығындар ... ... ... ... ... ... сол ... салалық факторлар және
ұйымның өзіндік ерекшелігіне қатысты болады.
Негізгі және негізгі емес қызметтерден ... ... ... жиынтық
табысты құрайды және ол №7 Бухгалтерлік Есеп ... ... ... ... Кіріс сондай-ақ тауарлы - ... ... ... ... ... жататын активтерді пайдалануға
беруден, пайыздар және дивиденттерден алынуы мүмкін.
Кіріс дайын ... ... ... ... және ... ... ... сатылу құны тараптар аясында жасалған келісім
- шартта анықталады. Ал мәміледен ... ... ... ... немесе
сатудан жасалатын жеңілдіктерін ескере отырып, олырдың (мәміленің) құндарын
өлшейді. Сатып алушылардың ... ... үшін ... ... сату ... атайды. Сату құнын анықтаған кезде, тараптар ... ... ... ... басты қағидаларында көңіл бөледі: есептеу,
шындық, алаламау, яғни, екі жақты да бірдей ... ... ... т.б. тауарды
сатқаннан түскен табыс келесі жағдайды сақтаған кезде танылады: табыс
сомасын ... ... ... ... яғни екі ... та ... кезде, сатушы қандай соманы сұрап отырғанын және ... ... ... төлейтіндігін білген жағдайда. Мәмілемен ... ... және соны ... алу ... бар ... ... бұл ... сатқан тауары үшін келісім - шартта көрсетілген (айтылған)
соманы сатып алушының төяейтіндігі туралы сенімін білдіреді.
Келісімшарт сатушыдан ... ... ... ... құқығы болып
табылады, бұл әдетте берілген кезден басталады, ал егер сатушы ... ... ... және міндеттемесін сақтаған болса, онда ол сатылған болып
табылмайды және табыс танылмайды; мәміле ... ... ... ... деңгейдегі бағалауды қажет етеді.
Көрсетілген қызметтен және орындалған жұмыстан алынған табыстар, мына
жағдайларды қоспағанда, тауарды сатқаннан алынатын табыс ретінде ... есеп беру ... ... ... кезеңі үлкен деңгейдегі дәлдікпен
анықталса;
• мәмілені жүргізу кезінде жүмсалған шығыстары да, мәмілені аяқтау үшін
қажет шығыстары да ... ... ... ... ... ... деңгейде табысын анықтай алады, ол: мәмілеге
қатысушылармен төлем жағдайы мен тәсіліне, күтілетін ... ... ... ... ... ... мәмілеге қатысушылармен ортақ
шешімге келген жағдайда қол жеткізеді[18,63-64].
Өнім өндіруге кеткен шығыстардан кезеңдік шығыстары болады және ... ... ... ... ... ... ие, сатылған өнімнің,
көрсетілген қызметтің нақты бір ... ... ... ... ... де, ... бір ... шығыстарын жасайды. Кезең шығыстарына
мыналар жатады:
• жалпы және әкімшілік шығыстар;
• пайыз бойынша шығыстар;
• тауар-материалдық қорларды сату ... ... ... ... қорлардың қалдығына жатқызылмайды, олар
өзі орын алған ... ... ... ... азайтып есептен шығарылады.
Олар сатылмаған өнімнің және ... ... ... және ... ... ... бұл түріне бүкіл және
өндірістік - шаруашылық қызметін басқаруға ... ... ... ... ... ... өндіріске қызмет көрсетумен және
негізгі және көмекші цехтардың жұмыс ұйымдастрымен байланысты ... ... ... ... өнім ... ... ... шығыстарға, әдетте, біршама жалпы сипатқа ие ... ... ... ... ... ... экономикалық элементтер шығындары.
Үстеме шығындарды тарату ... ... ... және ... ... ... ... Негізінен ол шаруашылық есеп саясытына
сәйкес көрініс табады.
... ... ... ... ... етіп ... тікелей материал шығыстарына пара-пар етіліп таратылады;
• цех құнына пара-пар етіп немесе шикізат құны ... ... ... пара-пар етіп таратылады;
• алдын-ала берілген шығындардың тұрақты коэффициенттері бойынша
таратылады;
• басқа да ... ... ... ... (құрал-жабдықтың жұмыс
сағатына және т.б.).
Барлық кірістер кредитінде ... ... ... Ал ... ... ... ... Кәсіпорын кірістерінің талдауы және аудиті
3.1 Кәсіпорынның ақашалай кірістерінің аудиті
Бүгінгі таңда басқарушылық ... ... және ... міндетті істермен қамтамасыз етуді жүзеге асыру барысында еңбекті
саралаудың объективті процесі ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп пен экономикалық талдауды қаржылыққа және басқарушылыққа, ал ... ... ... ... қаржылық есеп беруге, ішкіге, ... ... ... және т.б. ... ... есептің, қаржылық-экономикалық талдаудың, аудиттің
басқарушылық қызметтерін жүзеге ... ... ... елдердің алдынғы
қатарлы тәжірибелері мен озық тұжырымдамаларын әлдеқайда тиімді пайдалану
қажеттілігінен туындайды. Қызметті жақсы ... ... ... ... ... орай ... ресурстардың қозғалысы туралы
шындыққа жанасымды ақпарат аса қажет. Деректерді уақытылы ... ... ... мүмкіндік береді және әртүрлі қатысушылардың, атап айтқанда,
инвесторлардың, ... ... ... ... иелерінің, әкімшілік пен кәсіпорын қызметкерлерінің мүдделерін қоса
ескеру арқылы ... ... ... ... ... ... талдауды қаржылыққа және басқарушылыққа бөлу бухгалтерлік
есеп пен аудит бойынша халықаралық және ... ... ... ... береді. Мұнда қаржылық есептің деректері қаржылық
талдаудың ... ... ... ... ... ал басқарушылық қызметтің
көрсеткіштері басқарушылық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың мұндай ұтымдылығын дамыған елдердің
тәжірибесі көрсетіп отыр. Сонымен ... ... ... ... мен ... басқарушылық талдаудың арасында белгілі бір шеңбермен ... жоқ, ... ішкі ... сыртқы талдаудың жалғасы ретінде
қарастырылады немесе оған керсінше.
Шаруашылық ішіндегі кешендік аудит ... ... ... көздері,
бухгалтерлік тіркемелермен есеп, техникалық ... ... ... ... қызметінің тиімділігін тексеру,
нормалар мен жоспарлар ретінде пайдаланылады.
Нарықтық ... ... ... қаржылық нәтижиелеріне қол
жеткізу үшін басқарушылық бағыттағы шешімдерге күш ... ... ... қызметін аудиттеу мен талдау ісіне жаңа міндеттер
жүктейді. Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндіктеріне де, ... да, оның ... ... ... ... ... инвестиция мөлшеріне, инфляция деңгейі мен мемлекеттің
экономикалық саясатына байланысты.
Кәсіпорынның есеп беру ... ҚЕХС және ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп
беру кәсіпорындарға мына формалар бойынша ... ... ... ... мен шығыстар туралы есеп беру;
• ақша қозғалысының есептілігі;
• меншік капиталындағы өзгерістер туралы есептілік;
• кәсіпорынның есеп саясаты туралы ақпарат.
Оған ... ... ... қызметінің қорытынды қаржылық
нәтижелеріне есепті кезеңде әсер ... ... ... ... ... жазбасы қоса тіркеледі.
Қазақстан Республикасы Заңнамасының 5 тарау 20-бабына сәйкес ... ... ... ... Есеп Берудің Ұлттық Стандарты (ҚЕБҰС)
енгізілді.
Қаржылық Есеп Берудің №2 ... ... ... №2) – ... ... ... Республикасының 2006 жылғы 31 қаңтардағы №124 Заңына
сәйкес айқындалатын ірі кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкі жүзеге асыратын
Қазақстан Республикасының секьюритизация туралы заңнамасына сәйкес құрылған
қаржы ... және ... ... ... ... ... ... және қаржылық есептілікті жасайды[25,41-42].
Осы стандарт бойынша:
1) актив – болашақ ... ... ... ... ... өткен
оқиғалардың нәтижесінде дара кәсіпкер немесе ұйым бақылайтын ресурс;
2) ақша ...... ақша ... мен ... етіп ... депозиттер;
3) ақша қаражатының қозғалысы – ақша қаражаты мен ақша қаражаты
баламаларының ағылып ... және ... ақша ... ... туралы есеп – субъектінің ақша қаражаты
мен ақша қаражаты баламаларының ақша ... ... ... ... мен қаржыландыру қызметінен бөлек көрінетін
кезеңдегі өзгерісі ... ... бар ... ... ... құралдар – тауарларды шығаруда немесе қызметтерді көрсетуде
немесе беруде пайдалануға, басқа ... ... ... ... немесе
әкімшілік мақсаттарға арналатын және т.б.
Қаржылық Есеп Берудің №2 Ұлттық Стандартының (ҚЕБҰС №2) өз ... бар. ... ... ... ... ... ақша
қаражатының қозғалысы туралы ақпаратты қоспағанда, қаржылық ... ... ... ... кезде, баптар осы баптар үшін
белгіленген тану ... мен ... ... келсе активтер,
міндеттемелер, меншікті капитал, кірістер мен шығыстар (қаржылық есептердің
элементтері) ретінде танылады [1,4-12].
Қаржылық есеп берудің маңызды ...... ... ... ... міндеттемелері болып табылады. Есеп беру формаларының тиісті
бөлімдерінде баптар бойынша оларды анық ашып ... ... ... ... ... кешендік және операциондық аудиттерінде аса
маңызды орын алады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық есеп ... ... ... ... ... есеп ... анық ... тәуелсіз
аудитор растайды.
Жүргізу толықтығына қарай аудит кешенді, функционалды және локальді
болады. ... ... ... ... ... ... аудит ретінде әр түрлі сатыдағы процесс, цикл және шаруашылық
іс-қызметі түрлері бойынша белгілі бір басқару функцияларын атқару ... ... ... ... ... ... осы ... сипаттамалары арасында ең алдымен зерттеудің тереңдігі мен
аудиторлардың бизнесті ... әр ... ... бойынша еңбекке
мамандану мүмкіндігін атап айтқан жөн. Функционалды ... ... ... қаржы, бухгалтерлік есеп, экономикалық талдау,
еңбек, материалдық және қаржылық ресурстарды ... ... ... бақылау функцияларын орындауды тексеру жасалады. Функционалды
аудит өндірістік ресурстарды ... мен ... ... және ... ... ... ... Шаруашылық жүргізуші субъектілердің
жабдықтау, өндірістік және каржылық іс-қызметінде өндірістік ресурстарды
басқару функцияларын орындаудың іс ... ... ... ... тәсілі ең пайдалы болып табылады.
Тауарлы-материалдық корларға (ТМҚ) сатып алу циклінің ... ... есеп ... ... және белгілі бір кезең ішіндегі
олардың ... ... ... ... ... басталады.
Бастапқы есепті ұйымдастыруда қабылдауды, құжатта рәсімдеуді, тиеу-тасу
жұмыстарын, материалдық ресурстардың ... ... және ... ... мен орналастыруды тікелей жүзеге асыратын қойма
шаруашылығы қызметкерлері маңызды рөл атқарады.
Шаруашылық ... ... ... алу, ... және ... ... ... функционалды аудитінің маңызды кезеңдері мыналар:
Материалдық ресурстармен жабдықтауды ұйымдастыру жағдайын тексеру.
Қалыптасқан тауарлық-материалдық қорларды басқару жүйесін талдау.
Қорлардың жағдайын және ... ... ... ... ... ... ... тексеру.
Тауарлық-материалдық қорлармен жасалатын операцияларды есепте ... ... ... ... мен ... ... құндылықтарды қолдануды ішкі бақылау жағдайын бағалау.
Жабдықтау-дайындау іс-қызметі есебін, басқаруды және ... ... ... ... ... оқып білу және озық тәжірибені жинақтап қорыту
негізінде шаруашылық жүргізуші субъектілердің тауарлық-материалдық қорлары
есебі мен ішкі ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің тауарлық-материалдық
қорларының құрамдас бөліктерінің бірі – дайын өнім. Оны шығару, сақтау ... ... өзі – ... ... ... ... ... жекелеген процесі. Дайын өнімнің жағдайын бағалау тауарлық-
материалдық қорды басқарудың функционалды аудиті аясында не болмаса оның іс-
әрекетінің жеке ... ... ... ... ... ... тексеру бәрінен гөрі ішкі бақылау жүйесіне қатысты және ревизия
сипатты болады. Дайын ... ... ... ... ... ... ақпарат қаржылық есептілікті жасау үшін, соның ішінде,
кірістер, шығыстар, ... ... мен ... ... ... ... негізгі болып табылады. Өнімді өткізу циклінің аудитіне
қаржылық есеп берудің де, ... ... де ... ... материалдарында ескерілмеген дайын өнімнің шығарылуы мен
өткізілуін ... ... ... ... кұндылықтардың
ескерілмеген артықтары, көмекші материалдардың, ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларға еңбекақы төлеу
фактілері, автоматтық есептегіштердің көрсеткіштері, ... ... ... рұқсат және т.б. бар болуын растайтын басқа да көрсеткіштерді
келтіру ... ... ... бұл ... ... келе ... бұрынғы тексеру қорытындыларын оқып білуі тиіс және
ескерілмеген ... ... мен ... жағдайлары бар-жоқтығы туралы
негіздемелі тұжырым жасау керек.
Өндірілген өнімге мәнді талдау жасау үшін ... ... ... яғни ... болу орындарында өзгешелікті номенклатура (атаулар
тізімі) бойынша материалдардың шығысы туралы ақпарат қажет.
Бұл мақсатқа шығындарды шығыстардың ... ... ... мен осы ... ... ... қызмет етеді. Функционалды
аудит пен елеулі ... ... ... ... ... ... және шығыстарды қатаң бақылауды ұйымдастыруға, ... ... ... және ... ... ... ... болады.
Аудитор дайын өнімді тиеу мен өткізу ... ... ... ... өніммен жабдықтауға арналған шарттар жасалған ба және оларды рәсімдеу
дұрыстығы.
Өнімді тиеуге арналған кұжаттарды рәсімдеудің дұрыстығы.
Тиелген өнімнің бағасын рәсімдеудің ... ... өнім үшін ... тапсырмасын ұсынудың мерзімділігі.
Егер өнім тікелей жабдықтаушының қоймасынан босатылатын болса, өнімді
босатуға ... ... ... ... ... тиеу мен өткізу есебін жүргізудің дұрыстығы.
Өнімді тиеу мен өткізу жөніндегі бухгалтерлік өткізбелерді ... және ... есеп ... ... ... және
«Дайын өнімді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) өткізуден түсетін
табыс» шоттары ... ... ... ... ... ... ... өте өзекті бағыты -
ағымдағы активтің ең жылжымалы және толық ... ... ... ақша мен оның ... ... ... мен қозғалысын тексеру
болып табылады. Ақшалай операциялар қарқынды кең ауқымды ... Дәл ... ... ... мен әр ... ... ... Дегенмен
жалпы аудитте ақшалай операцияларды тексеру мен ревизиялау тәсілдерінің
өзіндік ерекшеліктері бар. Олар ... ... ... ... да, бұл
операцияларды уақытылы және тиімді атқаруға ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты ақшаны басқарудың ... ... ... анықтау мен ізденістерін талдау болып саналады.
Ақшалай ағымның төлем мен ... ... ... ... ... ... мен ... классикалық әдістерімен
қатар сарапшылық бағалау, жай және күрделі процент есептеулері, дисконттау,
интегралды, сараланған (дифференциалды) және матрицалық ... ... ... емес және ... ... бағдарламалау әдістерін,
операцияларды, ойын теорияларын, шешім қабыдау және т.б. ... ... ... ... ... ... ... ақшаны
басқару, кұнды қағаздардың тиімділігін арттыру мен ... әр ... ... ашуға болады. Мәселен, инкассация ... ... ... ... ақша ... сейф ... репо
мәмілесін, бақылау шегі теориясын және т.б. ең көп ... ... ... ... және уақтылы қолдану нақты ақша мен ... ... және ... ... ... береді.
Ақшалай және кассалық-банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы
мемлекеттік, ведомоствалық және басқа нормативті ... ... ... реттелген. Сондықтан төлеу циклі функционалды аудитін өткізуге
дайындық кезінде қабылданған заңдардың, стандарт-тардың, ... ... ақша ... ... қаржылық бақылаудың нормалары
мен ұйымдастыру ережелерінің талаптарын мұқият оқып-білу қажет. Операциялық
аудитор кәсіпорынның төлеу мен ... ... ... мен бақылау
жүргізудің сапалы жақтары ... анық ... ... ... ... проблема-лық сипаттағы көптеген заңдық,
ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ... шешудің баламалы мүмкіндіктерін карастырған жөн.
6 – кесте. Ақша төлем мен ақша қозғалысы циклінің функционалды аудитінің
бағдарламасы
|Аудит процедуралары ... ... ... |
| ... мен ... ... ... операцияларды атқаратын |Кадр бөлімінің мәліметтері, білім |
|(кассир, бухгалтер және т.б.) |мен ... ... ... ... кұрамын білу. |жұмыс өтілі, зияткерлік және |
| ... ... және т.б. ... Ақша алу, ... және ... ... актілердің, ... ... ... және ... ... |
|материалдық ... ... ... нұсқаулықтың, құжат |
|етуді тексеру. ... ... сейф |
| ... ... ... |
| ... ... Операцияларды кұжаттық рәсімдеу |Кірістік және шығыстық кассалық |
|мен ақша басқару жағдайын алдын ала|ордерлерді тіркеу журналы, ... ... ... тексеру. ... ... ... ... |
| ... ... және т.б. |
|4. Ақша козғалысы жөніндегі ... ... мен ... ... ... ... ... |
|дұрыстығын, толықтығын, дәлдігін ... ... ... ... ... ... ... ... және т.б. |
| 5. ... ... мен кассалық |Кәсіпорын басшысының тұрақты жұмыс |
|операцияларды, ақшаны, құнды |істейтін ... мен ... ... және ... ... |тағайындау туралы бұйрықтары, жеке |
|бланкілерді тексеру. ... ... ... |
|6. Ақшаның сақталуы мен мақсатты |шарт, кассаны түгендеу актісі, |
|пайдала-нылуын тексеру. ... және ... ... ... Касса-банк операцияларын аткару |(КО-1, КО-2), кассалық құжаттарды ... есеп ... ... ... ... ... (КО-3), касса кітабы|
|үшін тексеру, байқау және тестілеу.|(КО-4), кассир қабылдаған және ... Банк ... ... ... акша ... кітабы (КО-5),|
|түгелдігі мен анықтығын тексеру. |аванс есебі, ... I, 1 ... ... ... ... кассалық |тізімдеме (ведомость) Бас кітабы. |
|және қаржылық тәртіпті сақтауды | ... | ... ... ... есеп | Банк ... мен ... |
|айырысудың аккредитивтік және |құжаттар, оларға тіркелген: ... ... ... ... чек ... ... ... басқа шоттарын |төлем тапсырмалары, пошта ... ... мен ... ... ... 1-3 ... ... 1,2,3 |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ақпаратының, |
| ... ... |
| ... мен ... ... |
| ... ... ... акша сомасының |3 ... 3 ... 1 ... ... және ... ... ... |
|іс-әрекетті, жұмысты және ... жүк ... ... ... өткізуден |қабылдау-тапсыру актілері және |
|түскен түсімнің түгелдігін ... ... ... ... ... Ақша ... синтетикалық |Бас кітап, 1-4 журнал-ордерлер, 1-3|
|және аналитикалық есебін жүргізу ... ... ... ... ... және ақша қозгалысы |
| ... ... ... |
|14. ... ... ... ... ... депозиттік |
|бойынша операциялардың дұрыстығын |сертификаттар, депозиттер, ... ... ... ... ... |
| ... фьючерстік мәмілелер |
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген
және үйлесімді басқару, ... ... ... ... ... оның ... ... талдау қажет[3,127-132].
7- кесте . Кәсіпорын қызметінің тиімділігін жаңарту ... ... ... жаңарту жолдары |
| | | | |
| ... | ... ... жаңа ... |
| ... | ... қамтамасыз ететін |
| ... | ... |
| ... ... | |
| | | | |
| | | ... ... және |
| | | ... ... |
| | | | |
| |қор ... | ... (жұмыс уақытының қорын |
| |жаңарту жолдары| ... |
| | | | |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... және ... ... негізінде ғана оның қызметін ... ... ... ... ... немесе жақсарту және
оның іскерлік белсенділігін арттыруға ... ... ... үшін ... ... ... беру керек.
3.2 Кәсіпорнның ақашалай кірістерін талдау
Кәсіпорынның бүгінгі Қазақстандағы жағдайларда өміршеңдігі болуы үшін,
нарықтағы әрбір қадамды есепке алу ... ... және ... ... түрде инновациялар енгізу керек.
Тәуекелділікті ойлы жасау керек және ең күрделі жағдайдың оптималды шешімін
таба білу ... ... да ... ... менеджері мен оның
барлық командасының жұмысы маңызды 3.2 Кәсіпорынның ... ... ... ... әр ... ... келіп түсетін капиталдар
жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Оларға: инвесторлардан, кредиторлардан
келіп түскен ақша - қаражаттары, сондай-ақ фирма ... ... ... жатады. Бұл қаражаттар түрлі мақсаттарда қолданылады:
негізгі құралдарды алу, ... ... ... дебиторлық қарыздарды
қалыптастыру және де өзгелер. Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа алынған
жалпы капиталы ... ... ... өте келе ол ... ... ... ... қозғалыс үстінде. Кәсіпорындар ... ... ... ... тез ... ... шарттарға: біршама капитал салымын қажет ететін ... ... ... мөлшерлемелердің өзгерісі, салықтық
заңдылықтар – ... ... ... ... қозғалысына үлкен әсер
етеді. Сондықтан да кәсіпорын аясындағы капитал қозғалысын тиімді басқара
білу қажет. Ақша ... – бұл ... ... ... және ... ... ... беретін активтердің ең
өтімді категориясы . ...... цикл – ақша ... ... басталады және оған байланысты аяқталады. Кіріс
алуға ... ... ... ... ... ... ... айналатын ақша қаражаттарының түрлі активтерге ... ... Бұл ... өз нәтижесіне жетті деп есептелінеді, егер инкассациялау
процесі ақша ... ... ... ... нәтижесінде пайда табуды
қамтамасыз ететін жаңа цикл ... ... есеп беру ... атап ... ақша ... ... ... қуатты кеңейту сияқты қызметтерде ... ... ... ... ... ағымы» деген түсініктің мағынасының тереңде
екенін көрсетеді[29,81-83].
Отандық және шетел ... бұл ұғым ... ... ... ... Л.А.Бернстайнның айтуы бойынша «ақша
қаражаттарының ағымы терминінің тікелей мағынасы жоқ». ... ... ақша ... ... ... түсімдер) және шығатын ақша
қаражаттары (ақшалай төлемдер) болады. Сондай-ақ бұл ақша ... мен ... ... қызмет салаларына байланысты болуы мүмкін -
өндірістік, қаржылық немесе ... ... ... ... ақша ... кірісі мен шығысын анықтауға болады. Бұл
айырмашылықтарды ақша қаражаттарының таза түсімі ... таза ... ... жөн. ... ... ақша ... таза түсімі
берілген кезең бойынша ақша ... ... ... ... таза ... ... ... бойындағы ақша қаражаттары қалдықтарының
кемуімен байланысты болады. Көптеген авторлар, ақша ағымын түсіндіргенде,
шаруашылық қызмет ... ... ақша ... ... . ... ... Дж. К. Ван ... айтуы бойынша «фирманың ... ... ... процесс болып табылады». Фирма активі –
ақша қаражаттарының таза ... ал ... – таза ... ... көлемі уақыт бойынша сату көлемінен, дебиторлық қарыздар
инкассациясына, капиталды ... және ... ... Германиядағы ғалымдардың түсіндірмесінде бұл термин «Cash-Flow»
(қолма-қол қаражаттар ағымы) деп қолданылады. ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударымның және зейнетақы қорына
салымдардың сомасына тең. «Cash-Flow» арқылы ... ... ... ... капиталға сұраныстан анықтай алады. Ресейде «ақша ағымдары»
түсінігі маңызды мәнге ие. Мұны, 1995 жылы бухгалтерлік есеп беру ... ... № 4 ... ... ... ... ... атты есеп
беру түрінің енуі түсіндіреді. Бұл қаржылық есеп ... ... ақша ... ... және ... ... ... Көптеген ғалымдар ақша қаражаттары ағымы астарында
белгілі бір уақыт аралығында кәсіпорынға келіп ... және ... ... ... ... ... олар оны ... Пайда – кәсіпорынның тиімді қызметін ... және ... ... көзі ... ... Ақша ... айырмашылығы : түсім – берілген кезеңдегі өнімді өткізуден немесе
қызмет көрсетуден түскен есепті кіріс. Бұл ақшалай және ... емес ... ... және ... ... ақша ... және
оның ағымдарының экономикалық маңызын, ... ... ... таңдағы
қаржылық менеджменттегі жаңа бағыттардың бірі болып табылады. ... ақша ... ... ...... ... ... бағыт. Кәсіпорындағы жүйелік есеп, талдау және ... ... ... ... ағымдағы және болашақтағы
қаржылық тұрақтылығы мен төлемқабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... – кіріс көлемінің
баланстылығы және ақша ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Кәсіпорынның қызметін бағалау үшін келесі үш көрсеткіш ... ... ... ... көрсету) сатудан түскен түсім;
• пайда;
• ақша қаражаттарының ағымы.
Осы көрсеткіштердің шекті көлемі және жыл ішіндегі өзгеру динамикасы
белгілі уақыт аралығындағы (жыл, ... ай) оның ... ... Алайда, төлемсіздік шарттарында, ... ... ... ақша ... ... маңызды орынға ие. Төлемдер
бойынша ақша қаражатының түсімі артық болған ... ... ... ... даму үшін ... ... ие ... Яғни бұл
артықшылықтар, кәсіпорынның бос ақша қаражаттарын қосымша ... ... өзге де ... ... аясына немесе қызмет ... ... ... ... сомадағы тұрақты ақша қаражаттарының бар болуы
ағымдық төлемқабілеттілікті қалыпты ... ... ... ... ... ... қызметін анықтайтын түсініктерге келесілер
жатады:
Тауар (өнім, қызмет) сатудан түскен түсім – бұл, ... ... ... де кірістер мен шығыстар» есебінде көрінетін, қолма-қол немесе
қолма-қолсыз ақша түрінде ... ... ... өзге де ... ... есебі.
Сатудан түскен пайда - өндірілген өнімге кеткен шығын мен есепті кіріс
арасындағы ... ... ... келесілер есебінен жүргізіледі: тауарды
сатудан түскен пайдадан, алынған аванстардан, несиелер және ... ... ... ... салымдар ... мен ... және ... ... ... – ағымдық операциялық және инвестициялық
шығындарды жабу ... ... ... және ... ... ... салымдар жүргізуде, эмиссиялық бағалы қағаздар иегерлеріне
пайыздар мен ... ... ... ... және өзге ... ... пайда болады.
Ақша қаражаттарының таза кірісі – ақша қаражаттары бойынша ... мен ... ... ... ... орай, кірістерге
есепті жыл басындағы қалдық ақша ... ... Ол ... ... қабілеттілігін қамтамасыз етеді
Соңғы есептік ... ... ... ақша ... өсуі немесе кемуі, өткен есепті кезеңмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... активіндегі кез-келген мүлік
бабының құнының өсуі – коммерциялық банктер шотындағы ақша қаражаттарының
азаю ... ... ... ... ... пассивіндегі қаржыландырудың
меншікті немесе тартылған көздерінің өсуі ақша қаражаттары қалдығының өсу
себебі ... ... ... ... ... шоттарда және кассада қажетті ақша қаражаттарының болуы;
кәсіпорынның жыл бойы ... ... ... ... ... ... баланстың актив пен пассив
құрылымын қалыптастыру[27,20-25].
Ақша ағымдары ... – бұл ... ... ... ... ... алатын және төлейтін ақша қаражаттарының көлемі .
Алынған пайда сомасы және ... ... ақша ... ... ... ... ... кәсіпорынмен белгілі бір уақытта (жыл,
тоқсан) алынған таза ... ... Ол анық ... ... ... ... ... Оны ақша қаражаттары келіп түскеннен соң емес,
сату процесі аяқталған соң мойындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... өндіріске кеткен шығындарды сатылған
кезінен бастап емес, оны өткізу кезінде ... ... ... талдау барысында, есептік кезең бойынша кәсіпорынға келіп түскен
пайда мен ақша ... бір ... ... ... білген жөн. Пайда
авансталған құнның өскендігін көрсетеді, бұл кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... баға факторлары,
есептік саясат тәрізді өзге де себептер әсер етуі ... ... ... кәсіпорында бос ақша қаражаттарының бар ... ... ... ақша ... өте ... ... табылады
және көп жағдайларда кәсіпорынның табысқа ... ... ... тиімді пайдалану қабілеттілігі ескеріледі.
Ақша ағымдарын басқару өзіне келесі аспектілерді қосады:
• ақша қаражаттарының қозғалысы есебі;
• қолма-қол ақша ... ... ақша ... ... бюджетін құрастыру;
• ақша қаражаттары қозғалысы бюджетінің жүзеге асырылуын қадағалау.
Бұл, ... ... ... және ... тыс ... және ... капиталын қоса алғандағы басты бағыттарды қамтиды.
Кәсіпорын үшін ақша ағымын басқару келесі себептерге байланысты маңызды
болып табылады:
баланс өтімділігін ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымын оңтайландыру;
• уақытша капитал шығындары және ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген себептерді тиімді басқару кәсіпорынның ... ... ... және ... ... қамтамасыз
етеді
3. Кәсіпорын ақшалай кірістерінің атқаратын қызметтері мен оны
басқарудың ... ... ... осы кәсіпорынның белгілі бір ... және ... ... қызметін үздіксіз жүргізуі мен
өзінің қарыз ... ... ... үшін ... ... етілуін көрсетеді.
В.Г.Артеменко мен М.В.Беллендир бұл ұғымды былай ... ... – бұл ... ... тұрақты дәрежеде артуы. Ол
ақша қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... сату ... үздіксіз болуына жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылықтұрақтылық барлық өндіріс – ... ... ... және ... жалпы тұрақтылығының
негізгі бөлігі болып табылады».
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... әсер
етеді, оларды В.М.Радионова мен М.А.Федотова келесідей түрлерге жіктейді:
• Пайда болу орнына байланысты- ішкі және сыртқы;
• Нәтижесінің маңыздылығына байланысты- ... және ... ... ... ... ... және күрделі;
• Әрекет ету уақыты бойынша – тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ... ... ал ... ... ... ... ... емес.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ... ... ... атап ... ... ... салалық топқа жату;
• Шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның ... ... бар ... ... Төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
• Шығындардың көлемі, олардың ақшалай ... ... ... мен ... ... ... мен ... қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
• Кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... мен ... төлем қабілеті бар
сұраныс және тұтынушылар ... ... ҚР ... ... және ... ... қызметін бақылау жөніндегі заң ... ... ... және т.б. ... ... ... кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның
іскерлік қарым-қатынасындағы потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің
және оның ... ... және ... ... ... ... ... дәрежеде кепілдендірілгендігін
бағалайды.кәсіпорынның қаржылық жағдайын объективті дұрыс бағасын алудың
еңжақсы ... бұл – ... ол ... ... ... ... қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді және
осындай ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметі арасында ... ... ... ... жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:
• Қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... ... ... арасындағы сәйкестіктік, оларды
таратудағырационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
... ... ... оның өсуін (кемуін) және ағымдағы
міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
• Қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
• Кәсіпорынның активтерін және оның ... ... ... ... ... ... есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
• Баланстың өтімділігін, ... ... ... және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
• Кәсіпорын табыстылығын бағалау;
• Кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ ... ... әсер ... ... ... шығару;
• Кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
• Кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық ... ... ... шаруашылық қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 ... ... ... және ... ... жиынтығы коммерциялық, өндірістік және
қаржылыққызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық ... – бұл оның ... ... ... және ... ... ... мен құрамына
өзгеріс әкелетінқызметіболып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз ... ... қол ... үшін ... ... ... ... қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... бастаған жөн және оған
мыналар жатады:
• Кәсіпорын активтерінің құрылымдық және құрамдық ... ... ... ... қалыптасу көздерінің құрамдық және құрылымдық
динамикасын талдау;
• Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының абсолюттік және ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін және несие қабілеттілігін талдау.
Кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастырудың экономикалық маңызы
мен жалпы принциптері, міндеттері мен ... ... ... ... ... ... салалық, технологиялық, өндірістік
ерекшеліктері және олардың қаржы ресурстарын ... ... ... ... қаржы мемлекеттік заңдылық пен үкіметтің атқарушы және
басқарушы органдары тарапынан ... ... ... ... Маңызды
қаржы шешімдерін қабылдаудағы басты субъект – меншік иесі болып табылады.
Профессор ... ... ... туралы түсінікті тек шаруашылық
субъектісі, яғни корпорация деңгейінде ғана береді: ... ... деп ... субъектісінің иелігіндегі және қаржылық міндеттемелерді жүзеге
асыруға, кеңейтілген ... ... және ... ... шығындарын
жүргізуге бағытталған, ақшалай кірістер мен түсімдер».
Корпорацияның қаржы ... ... ... ... ... сипаттама береді.
Меншікті және оған ... ... ... ... түрлері, амортизация, істен шыққан мүлікті өткізуден
түскен түсім, тұрақты пассивтер, мобилизацияланған ішкі ресурстар жатады,
қаржы ... ... ... – бұл меншік акцияны және
облигацияны және қасқа да ... ... ... ... ... бөлу
тәртібінде түскен ақшалай қаражаттар – бұл ... ... ... ... ... ... ... түсімдер; пай
жарналары; дивиденттер мен пайыздар; бюджеттік субсидиялар.
Қаржы ресурстары – кәсіпорынның, мекеме мен ... ...... ... ... ... ... жұмысшыларды
материалды ынталандыруға, кеңейтілген қайта өндіріс ... ... ... ... ... мен ... – деген анықтама беру
толығырақ болады.
Фирманың қаржы ресурстары мен ... ... ... кез ... ... ... ... ресурстары капитал көлеміне
тең немесе одан көп. Сонымен ... ... ... ... ... жоқ ... және барлық қаржы ресурстарының айналымға
салынғандығын сипаттайды. Бірақ бұл ... ... ... қаржы
ресурстарының көлеміне жақындаған сайын фирма тиімді жұмыс істейді ... ... ... ... ... қаржы ресурстары мен капиталдың
теңдігі болмайды. Қаржылық есептілік қаржылық ресурстар мен капиталдың
арасындағы ... ... ... етіп ... ... есептілікке қаржылық ресурстар емес, олардың айналған түрлері –
міндеттемелер мен капитал сипатталады.
Кәсіпорындардың қаржылық қатынасы кәсіпорынның ... ... ... ... шаруашылық қызметті қаржыландырудың қарыз қайнар
көздерін тартуы, осы қызмет нәтижесінде ... ... ... ... ... кәсіпорынның даму мақсатында пайдалануы ақшалай негізде жүзеге
асқан кезде пайда болады.
Қаржы ... ... ... ... ... ... жалпы кешенінің негізін қалаушы болып табылады. Қаржы
ресурстарын қалыптастыруды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... мен ... Мақсатты және көп мақсатта пайдаланылатын қаржы ресурстары;
• Кәсіпорынның қаржы ... ... ... ... ... ... олардың тағайындалуына сәйкес мақсатты пайдалану;
• Қаржы ресурстарының сақталуы.
Қаржы ресурстарының құрамы деп ... ... ... ... Қаржы ресурстарының құрылымы қаржы ресурстарының жекелеген
элементтерінің ... ... яғни ... ... ресурстарының
жалпы көлеміндегі әрбір элементтің үлесін.
Біздің пікірімізше, қаржы ресурстарын ... ең ... ... болып, оларды түрлерге жатқызу болып табылады, яғни қаржылық қайта
бөлуден өте ... ... ... өнім ... ... амортизациялық
аударым, жиынтық кіріс, айналым қаражаттарының қалыптасқан артық көлемі,
тұрақты пассивтер және т.б., сонымен қатар ... ... ... ... ... нақты айқындау керек[19,90-91].
Кәсіпорынның дамуына бағытталатын қаржылық ресурстар келесілердің
есебінен түзеледі: амортизациялық ... ... және ... ... ... ... пайда; серіктестіктерге қатысушылардың
қосымша пай жарналары; облигацияларды шығарудың ... ... ... ... ... қоғам акцияларын шығару және орналастыру көмегімен
орналастырылған қаражаттар; басқа кредиторлардың ұзақ мерзімді несиелері
басқа ... ... ... ... ... ... өз еркімен берген қайтарымсыз жарналары.
Өзін өзі қаржыландыру ... ... ... өнім ... үлкен
шығындармен шығаратын және әртүрлі объективті себептерге байланысты
тиімділіктің жоғарғы деңгейін қамтамасыз ете ... ... үшін ... ... ... ... Оларға коммуналды тұрғын үй, жолаушылар
транспорты, ауыл шауашылығы және ... ... ... ... ... ... Осындай жағдай сонымен қатар шаруашылық қызметі
кәсіпкерлік деп ... ... ... ... да тән
және олар өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... қаржылық жағдайдағы, негізгі ақша қаражаттарын
ағымдық қызметке бағыттаған кәсіпорынның байланыс ... ... ... ... бағыты бойынша екі ақша ағымын көрсетуге болады:
келіп түскен және шыққан. Келіп ... ақша ...... ... ... ... келіп түскен ақша қаражаттары ретіне қарастырылады, ... аша ... ... ... ... ... ... (төленген) ақша қаражаттары жатады. Жүзеге асырылу түрлері
бойынша ақша ағымын қолма-қол және қолма ... деп ... ... ... – бухгалтерлік есеп шоттарында жазылу арқылы жүзеге
асырылады. Қолма-қол ақша қаражаттары – қолда бар ақша ... алу ... ... ... ... ... ... байланысты ақша ағымы ішкі
және сыртқы болады. Сыртқы ақша ағымы кәсіпорынның конрагенттерінен ... және ... ... жұмсалатын ақша қаражаттарын құрайды. ... ... ... ақша ... ... ... ... әкеледі .Ішкі ақша ағымы ... ... ... ... материалдарды өндірістен қоймаға қайта өткізу,
қалдықтарды қайта тіркеу, материалды құндылықтар бағасын төмендету ... ішкі ақша ... ... ақша ... ... ... . ... түсіміне және жұмсалу көлеміне ... ... және ... ақша ... ... ... Артықшылықты ақша
ағымы ақша қаражаттар түсімінің, олардың ағымдық қажеттілігінен ... ... ... ... ақша ... ақша ... мен ... түсуінің арасындағы баланстылықты (теңділікті)
бейнелейді. ... ... ... ... ... ... ... Ал керісінше жағдай туындағанда, яғни төлемдердің
түсімдерден көп болуы дифицитті жағдайға ... ... ақша ... болжап, оны ақша қаражаттарының қозғалысы
бюджетіне алдын ала ... ... ... ... ... болған
ақша қаражаттарының қозғаласын жоспарланбаған ақша ағымы деп түсіндіріледі
Қалыптасудың үздіксіздігіне байланысты тұрақты және дискретті ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... интервал бойынша ақша қаражаттарының түсімі мен төлемін білдіреді.
Өзге де жағдайларда, бірегей қаржылық операциялар ... ... ... ... . ... ... ... бойынша жалпы және таза ақша ... ... ... ... ... ... түскен және
төленген ақша қаражатының жиынтығын көрсетеді. Таза ақша ... ... ... ... түсім және төлем арасындағы айырмашылық
қарастырылады.
Ақша ағымдарын тиімді басқару үшін келесілерді білген жөн:
• анықталған ... ... ... көлемі (ай,тоқсан,жыл);
• олардың негізгі элементтерін;
• ақша қаражаттарының ағымын қалыптастыратын қызмет түрлерін;
• қарастырылатын кезең бойынша ақша ... ... ... ... ... интервал бойынша қарастыру;
• ақша ағымының қалыптасуына әсер ететін ішкі және ... ... ... ақша ... ...... қаржылық
тұрақтылығын көрсететін негізгі көрсеткіштердің бірі болып табылады. Ол
белгілі бір уақыт ... таза ... ... ... - ... ... қызметі барысында, осындай ағын
акционерлердің ... ... ... өзге ... ұлғаюына
әкеліп соқтырғанда туындайтын кезең ішіндегі ... ... ...... ... қаржылық нәтижесі болып табылады.
Табыстар мен шығындар туралы есеп беру ... есеп беру ... ... ... ... ... талдау нәтижесінде мынадай қорытынды
шығаруға болады:
Нарықтық экономика жағдайларындағы ... ... ... сәйкестігі табысты алу арқылы айқындалады. Қазақстан
Республикасының ... есеп беру ... ... ... ... ... беру ... активтердің өсуі немесе міндеттемелердің кемуі.
Кәсіпорын табысы ... ... ... және қаражаттың
жетістігін сипаттайды. Кәсіпорын табысының негізгі функциялары:
• Ол мемлекеттік бюджеттің табыстарының көзі ... ... Ол ... өндірістік және әлеуметтік дамуының көзі;
• Табысқа тез қол жеткізу үшін кәсіпорын өз ... ... ... ... алу қажет:
• Бір өнімге, не қызметке монополиясының болуы;
• Экономикалық циклдың кезеңдеріне бизнестің өсуі тәуелсіз болуы қажет,
яғни өндірістің ... ... ... ... өсуін
тоқтатпайды;
• Кәсіпорын өз кірісін өнімді өткізуден алса, коммерциялық табысқа жету
үшін сатылатын тауардан ... ... ... ... болады;
• Кәсіпорынның пайда мөлшері және тапсырманың өсу қарқыны әрқашан жоғары
болып, өнімге қайталап берілетін ... мол болу ... ... ... мен ... ... ... аз
жазылатын бизнес өрісінде қызмет істеуі қажет;
• Кәсіпорын өз шаруашылық әрекетіне, менеджерлердің қабілетіне тәуелді
өрісті таңдауы қажет;
Қорыта ... ... ... ... қызметінің негізігі
мақсаты пайда алу болып табылады. Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықытық
жолға көшуіне байланысты жаңа кэсіпкерлік қызметтердің пайда бола ... ... ... ... ... және ... табыстары мен
шығыстары бухгалтерлік есеппен байланысты есептеліп отырады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы - шаруашылық қызметінің нәтижелері
жеке көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... Бұдан басқа,
ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ... онда бұл ... ... ... көрсетіледі:
• Операциялық қызметтен (шаруашылық жүргізуші субьектінің негізгі
қызметін ... ... ... ... ... ... ... мен
мөлшеріндегі өгзірістерді тудыратын);
• Қаржылық қызметтен (меншікті капитал мен қарыз қаражаттарының құрамы
мен мөлшеріндегі өзгерістерді тудыратын).
Бағыттардың ... ... ақша ... ... ... тиісті
қызметтің нәтижелерінде олардың шығып қалуы мен ... ... ... ... ... ... ... және белгілі бір күнге
орналастырылуы туралы мәліметтер бухгалтерлік баланста келтіріледі.
Қызметтің қаржылық нәтижесінің ... ... ... ... есептеуге мүмкіндік беретін, есеп беру кварталы және жылдық ... ... ... айналымдағы табыстың және шығарылған шығыстардың барлық
алынған көлемі қатысады. Жыл аяғына барлық ... ... ... ... ... ... жиі ... ал залал әртүрлі көздер есебінен өтеледі.
Табыстарды бөлу ... ... ... ... Салық
салғанға дейін құрылған нормалар аумығында табыстан резервтік ... ... ... және ... ... жылдық есеп беруде барлық
акционерлер жылдық есеп беру жиналысында бекітілгеннен кейін жабылады.
Табысты бөлудің негізге алынатын қағидаттардың бірі - ол ... ... ... ... ... міндеттемелерді алғашқы кезекке
орындау. Екіншіден, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету; үшшшіден, ... ... ... ... ... ... өсіп ... жағдайда
мұның маңызы ерекше.
Табыстың сан қырлы мәні, маңызы ... ... ... көшуіне қарай күшейе түсуде. Істің мәні мынада болып отыр:
қаржылық дербестік пен ... ие ... ... және ... ... төлемдер мен аударымдары төленгеннен кейін қалған пайданы қай
мақсаттарға және қандай ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субьектісінде табыстар мен пайданың толып
жатқан жүйесі іс-әрекет етеді. ... құн мен ... ... мазмұны іс жүзінде бара-бар. Табыс категориясының қосымша құн
категориясынан айырмашылығы оның ақы ... ... ... ... ... табыстар күн көрінісінде алынған игіліктерде және ... ... ... ... ретінде анықталады.
Жалпы табыс кәсіпорын иелерінің табысы және жалдама қызметкерлердің
табысы болып бөлінеді, соңғысы жалақы деп ... Егер ... ... ... ... онда ... жалпы пайда қалады.
Тауар айналысы сферасының салаларында (сауда, қоғамдық тамақтану,
маркетинг, дайындау) өнім өткізуден түскен ... ... ... айналымы категориясы пайдаланылады. Тауар айналымының мәнін сатып алу-
сату жолымен ақшалай табастарды тауарларға ... ... ... ... ... ... практикада түсім-ақша атауының
орнына көбінесе жалпы табыс ... ... ... бұл осы ... кең баян ... ... ... экономикалық категория ретінде қайта
жасалған ... ... ... ... ... таза ... ... мен есеп жүргізудің практикасында жалпы табыс деп
сауда үстемелерінің (жеңілдіктерінің) сомасын, қоғамдық тамақтанудан түскен
сауда ... мен ... ... ... әдебиеттер тізімі
1 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Астана, 1 наурыз 2006 ж.
2 «Бухгалтерлік есеп және ... есеп ... ... заң күші бар ... ... өзгерістер мен қосымшалар енгізу туралы Қазақстан
Республикасының заңы. Астана, 2002 ... ... есеп ... ... 2004 ... ... қаржылық есепті жүргізу. Кезмемтаев К.К, Алматы.
Экономика, 2003 ж.
5 Бухгалтерлік есеп, 2-ші ... ... және ... ... ... Г.З, 1994 ... В.Л. Назарова. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік
есеп. Оқулық:Алматы-«Экономика» баспасы. 2005ж.
7 Л.А. ... М.Қ. ... Д.М. ... А.Б. ... ... ... Оқу ... – Карағанды: ҚарМУ баспасы,
1998 ... Қ.К. ... З.Н. ... Н.А. ... ... ... Оқу ... Экономик С, 2003 ж.
9 Бухгалтер бюллетені. №3 қаңтар, 2006
10 В.К. Радостовец, Т.Ғ. ... В.В. ... О.И. ... ... ... ... ... орталығы,
2002 ж.
11 О.М. Жакупова. Бухгалтерлік есеп ... 2. ... 2003. ... Ә. ... ... және ... есеп принциптері
(халықаралық стандарт) Алматы 2006 ... ... К.Ә. ... есеп ... ... қ. 2002 ж.
14. Укашев Б.Е., Әжібаева З.Н. Бухгалтерлік есеп ... ... ... 1999 ... Абленов Д.О. «Аудит негіздері» - Алматы: Экономика 2004 ж.
17 Міржақыпов Қ. ... ... ... қ. 2008 ... ... есеп және ... есеп беру туралы ... ... ... №234 ... №2 ... ... есеп стандарты
21 № 18 «Түсім» халықаралық ... есеп ... Қ.Қ. ... ... ... оқу ... арналған Алматы, 2005ж.
23 В.К. Радостовец, Т.Ғ. Ғабдуллин, В.В. ... О.И. ... ... ... "Қазақстан орталық аудит" тәуелсіз
компаниясы, Алматы, 2003ж
24 Қ.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. ... ... ... жағдайын талдау» Алматы "Экономика", 2001ж
25 Мұхамбетова С.М. «Ұлттық шоттар жүйесі»Алматы: ... 2007 ... ХҚЕС ... ... ... ... БИКО, 2006 ж
27 Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А.«Бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері»Алматы: Экономика, 2006 ... ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп»Экономика, 2005 ж
29 Әбдіманапов Ә.«Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері»Алматы,
2006 ж
30 Баймұханова С.Б.«Бухгалтерлік есеп»Издат маркет, 2005 ж
-----------------------
Кәсіпорынның табысы
Өнімді ... ... ... ... ... табыс
Өткізуден тыс операциялардан алынған табыс
(шығыстарды алып ... ... ... ... ... түскен ақшалай түсім
Қосылған құн салығы
Акциздер
Қосылған құн ... ... ... табыс
Негізгі қорларды және басқа да мүліктерді, қалдықтарды, т.б сатудан
түскен табыс
Өткізуден тыс операциялардан ... ... ... алғаны үшін төлем
Өсімақы , тұрақсыздық ақы, айыппұл

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудит кезіндегі есеп беру3 бет
Жазатайым оқиға куәгерлерінен жауап алу және хаттама толтыру тәртібі15 бет
Лицензиялық келісімдер19 бет
Орындаушы тәртіпті бақылауды автоматтандыру26 бет
«TASTOBE RESOURCES» ЖШС42 бет
Аудит негіздері89 бет
Тауарлық-материалдық қорлардың экономикалық мазмұны және ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбегінде оның есебін жетілдіру сұрақтары мен мәселелері63 бет
Қаржылық бақылау мен аудит әдіснамасының негізгі элементтері6 бет
Бюджет жүйесі және бюджет кірістерінің теориялық мәні мен мазмұны26 бет
Бюджет кірістері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь