Мал азығы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2.Қойды азықтандырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
3. Қойды азықтандыру үшін қажетті азықтарға қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.4. Қойларға құнды жем.шөпті дайындау технологиясы ... ... ... ... ... ... ... .23
ІІ. Есептеу бөлімі.
2.1. Қойларға (жүнді.етті тұқымды қошқарларға) тәуліктік рацион жасау, және осы рациондарды талдау. Қойларды азықтандырудағы жылдық азық мөлшерімен қоректік заттардың есебі.
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
4.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
5.Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Кіріспе

Қой шаруашылығы Қазақстан Республикасында басқа мал шаруашылығы салаларының ішіндегі ертеден келе жатқан дәстүрлі бірден-бір жетекші сала болып табылады. Қой тұқымдарының барлығы негізінен ет алуға пайдаланылады, содан кейінгі үлесті жүн, елітірі, май, сүт өнімдері алады. Қой шаруашылығын дамыту арқылы еліміз үшін аса маңызды кезінде екінші тың аталған саланы өркендете отырып екі міндетті – азық-түлік қауіпсіздігін қамта­масыз етуді және экспортты әртараптандыруды шешеміз. Әрине қой шаруашылығының өнімділігін арттыру үшін бес қағиданың орындалуын қамтамасыз ету қажет: олар, қой басының біркелкі өсуі, өндірілген қой өнімдерінің ішкі және сыртқы базардағы бәсе­келестік қабілетін арттыру, қой тұқымдарының қажеттілерін өсіру, әрбір өнім өндірушінің қаржылық бірқалыптылығы және қой өнімі мен шикізаты базарын калыптастыру. Мал шаруашылығы өнімдерінің заманауи өндірісі негізінен қой шаруашылығында басым ет алуға бағытталған. Сондықтан да, қой шаруашылығын селекциялық жолмен асылдандыруда, оларды бағып-күтуде, еңбекті ұйымдастыруда, жемшөп өндіруде және мал азығын дайындау бағытындағы ғылыми-зерттеулерді кеңейтіп тереңдете түскен жөн. Оның ішінде, ғылыми-зерттеулердің мынадай басым бағыттарына мән берген дұрыс: - селекцияның, гендік инженерияның, биотехнологияның, генетикалық математикалық сараптаманың және бағдарлама жасаудың заманауи әдістерін қолдану арқылы тұқымдық қойлардың өнімділік және асылтұқымдық сапаларын жетілдіру; - қой шаруашылығы өнімдері өндірісінің экологиялық таза технологияларын жасау; - қойларды азықтандыруды жетілдіру және азықтың базасын зерттеу, мал азық­тарының желінуі және құнарлылық құндылығын арттыру, егіндік және шабындық-жайылымдық мал азығы өндірісімен, мал азықтарын дайындау және сақтаудың қарқынды әдістерін, жаңа барынша толық құнды және қуаттылық сыйымдылығы мол мал азықтарын жасау бағытында зерттеулер жүргізу; - жұқпалы ауруларды емдеу және олардың алдын-алудың әдістерін жасау; - шағылыстыру және будандастыру әдістерімен өміршеңдігі жоғары тұқымды қойлардың отарларын құру; - нарықтық қатынастарды, салалық стандарттарды, қой шаруашылығы өнімдерін сертификаттауды жетілдіру. Қазіргі кезде жайылымдардың 90%-ы суландырылмаған және ішінара ғана пайдаланылады. Қой шаруашылығының жайылымдық жемшөп қажеттілігін қамтамасыз ету үшін табиғи жайылымдар мен шабындықтарды тиімді пайдалану жолдарын жасай отырып, олардың өнімділігін арттыру жөнінде іс-шараларды жүзеге асыру қажет. Шөл және шөлейтті аймақтардағы жайылым жағдайындағы мал шаруашылығы ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімді саласы болып табылады. Жайылымдағы
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Богданов Г.А., Кормление сельскохозяйственных животных. -М.: Агропромиздат, 1990.-624 с.
2. Бегімбеков Қ.Н., Төреханов А.Ә., Байжұманов Ә. Мал өсіру және селекция / Оқулық.-Алматы: Бастау, 2006.-592 б
3. Байжұманов Ә. Мал өсіру.-Алматы.: Қайнар, 1987.
4. Воробьев Н.А. /Қой шаруашылығының негіздері.-Алматы,1984.-228с.
5. Бологлюбский С.И. Бологлюский С.Н. /Овцеводства.-1961.Алматы,1998.-175с.
6. Абдулаев. М. /Қой шаруашылығы.-Алматы,2011.-194с
7. Баканов В.Н., Менькин В.К., Кормление сельскохозяйственных животных.-М.: Агорпромиздат, 1989.-511 б.
8. Дәрібаев А.Д., Әткешов Ж.С. Ауыл шаруашылығы малдарын азықтандыру практикумы.-Алматы, 1994.-500 б.
9. Дмитроченко А.П., Пшеничный П.Д. Кормление сельскохозяйственных животных. Л., «Колос», 1975.
10. Демеуғалиев Е. мал азықтандыру (оқу құралы) –Алматы, 2000.-247 б.
11. Калашникова А.П. Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных.-М.: Агропромиздат, 1985.
12. Данилюк А.П. /Технология производства продуктов животноводства. Алма-Ата,1989.-305с.
13.Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы: Анықтамалық.-Алматы.: Бастау, 2006.
14. Қолда мал өсіру.-Алматы.- Қайнар, 1995.-352 бет
15. Можаев Н.И., Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж., Жұмағұлов И.И., Тайжанов Ш.Т., Кенжеғұлова С.О. Мал азығын өндіру (агрономия және ботаника негіздері): - Алматы, 2011.-504 б.
16.Омарқожаев Н., Әкімбеков Б. Махмұтов С. Қолда мал өсіру.-Алматы.:Қайнар, 1976.
17. Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал шаруашылығы: Оқулық.-Астана: Фолиант, 2007.-424 б.
18. Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және малды азықтандыру.-Алматы, 2005.-288 б.
19. Омарқожаев Н. Мал азықтандыру.-Алматы, 1998.-192 б.
20. Құлатаев Б./ Қой шаруашылығының технологиясы. Астана,2008с.
21. Сарбасов А.Б. /Қазақстанның қой шаруашылығы. Алматы,1984.-43с
22. Сәбденов К.С. /Қой шаруашылығының тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстар. Астана,2008.-237с.
23. Р.Ескендирова. «Ең озық ферма». \АгроЖаршы, 2011. №4(28)
24. Н.Б.Муханов., Б.А.Мыханов. \Жаршы, 2007. №3\
25. Б.К.Бердібекова. «Мал азықтарын тиімді пайдалану». \Жаршы, 1998. №1\
        
        Кіріспе
Қой шаруашылығы Қазақстан Республикасында басқа мал шаруашылығы
салаларының ... ... келе ... ... ... жетекші сала
болып табылады. Қой тұқымдарының барлығы негізінен ет алуға ... ... ... жүн, ... май, сүт өнімдері алады.
Қой шаруашылығын ... ... үшін аса ... кезінде екінші тың аталған саланы өркендете
отырып екі міндетті – азық-түлік ... ... ... ... әртараптандыруды шешеміз. Әрине қой шаруашылығының өнімділігін
арттыру үшін бес ... ... ... ету ... ... қой
басының біркелкі өсуі, өндірілген қой өнімдерінің ішкі және ... ... ... ... қой тұқымдарының қажеттілерін
өсіру, әрбір өнім өндірушінің қаржылық бірқалыптылығы және қой өнімі мен
шикізаты ... ... ... өнімдерінің заманауи өндірісі негізінен қой ... ет ... ... ... ... ... селекциялық жолмен асылдандыруда, оларды бағып-күтуде,
еңбекті ұйымдастыруда, жемшөп өндіруде және мал ... ... ... кеңейтіп тереңдете түскен жөн. Оның ... ... ... ... ... мән ... дұрыс: - селекцияның,
гендік инженерияның, биотехнологияның, ... ... және ... ... ... ... қолдану арқылы
тұқымдық қойлардың өнімділік және асылтұқымдық сапаларын жетілдіру; - ... ... ... ... таза технологияларын жасау; -
қойларды азықтандыруды жетілдіру және ... ... ... ... желінуі және құнарлылық құндылығын арттыру, егіндік және
шабындық-жайылымдық мал ... ... мал ... ... ... ... әдістерін, жаңа барынша толық құнды және ... мол мал ... ... бағытында зерттеулер жүргізу; - жұқпалы
ауруларды емдеу және олардың алдын-алудың ... ... - ... будандастыру әдістерімен өміршеңдігі жоғары ... ... ... - ... қатынастарды, салалық стандарттарды, қой
шаруашылығы өнімдерін сертификаттауды жетілдіру. ... ... 90%-ы ... және ішінара ғана пайдаланылады.
Қой шаруашылығының жайылымдық жемшөп қажеттілігін қамтамасыз ету ... ... мен ... тиімді пайдалану жолдарын жасай отырып,
олардың өнімділігін арттыру жөнінде іс-шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... жағдайындағы мал шаруашылығы ауыл
шаруашылығы ... ... ... болып табылады. Жайылымдағы мал
шаруашылығын тиімді ... ... ...... жекелеген түрлерін, малды маусымдық жайылымдардың бір түрінен
екінші түріне ауыстыру негізінде ... ұзақ ... ... ... ... ... ... пайдалану болып табылады. ... ... қой ... өнімдерін өндіруді дамытып, қой өнімдерін өңдеу
технологиясын жетілдірудің мәні зор екенін дәлелдейді. Қой ... ... ... ... тиімді етіп өсірудің кілті, ғылым мен
озық тәжірибенің берік бірлігінде. Соңғы жылдарда ... ... ... ... ... қой ... ... да сан алуан
жаңалықтармен, жаңа технологиялармен, селекция әдістерімен байытылды. ... қой ... ... ... ... әрі ... ... жас мамандарға тәжірибелік жұмыстар ... ... ... ... алда тұр. Қойлардың жем-шөпке мұқтаждылығы
жынысына, жасына, физиологиялық ... және ... ... ... әр түрлі топтардағы қойларды ... ... ... ... ... дене ... ... және
физиологиялық жағдайын есепке ала отыра саралануы қажет. Бұл айырмашылықтар
азықтандыру нормасында байқалады.
Қой өсіру фермасы үшін, қорада ұстау ... ... ... ... ... ... ... білу қажет:
- ферманың қойларының жыныстық-жас ерекшеліктері бойынша
топтарындағы және отардағы қой бастарын;
- қорада ұстау кезеңінің ұзақтылығының ... ... ... құру үшін ... ... қойлардың физиологиялық жағдайына және жас төлдердің өсуіне
байланысты қорада ұстауға нақты шектеу қою;
- ... ... ... ... ... айыру мерзімдері;
- саулықтарының өсімталдылығы.
Курстық жұмыстың мақсаты:
- Қойды азықтандыру ерекшеліктерін және ... ... мен ... мұқтаждығын анықтау;
- Қойларға тәуліктік рацион жасап, осы рациондарға талдау жасау;
- Қойларды азықтандыру барысында, кейбір ... ... ... заттардың организмге әсер етуін зерттеу.
І. Әдебиетке шолу.
Н. А. Воробьев (1959), С. И. ... (1961) ... әр ... ... ... ауыр ... мен ... будандастырғанда болмаса, енелерінің салмақтары орташа
не ұсақтау болған жағдайларда қандай қозы ... ... ... ... ... [4] ... ... (1888), А. Доромыслов (1895), С. Н. Боголюбский (1929), М. ... (1936), М. А. ... А. В. ... (1977), Қ. Ұ. ... ... Племянников, т. б. (1977) құйрықты қой тұқымдарынан ... ... ... ... маңызы ерекше зор екені барлық деректерде толық
келтірілген. ... ... ... ... ет ... оның сапасы, қой
дың бордақылау немесе жайылымда семірту кезіндегі биологиялық ерекшеліктері
жайлы ... ... ... ... ... [7]
П.Данилюктің(1984) зерттеулері бойынша ... қойы ... ... тәуліктін, 50,6%-тін жайылуға, 41,6%-тін де-
малуға, ... ... ... ... су ішуге жұмсайтындығы
анықталды.[12] Бордақылаудағы ... ... ... ... да ... ... ... Панфилов ауданының қой
бордақылау кешендерінде Н. Омарқожаұлы, Т. Дәулетбеков (1977) жүргізген
тәжірибелерде жалпы қоректілігі ... 23—25% ірі, 55—56% ... ... ... ... ... қосындысын алдын ала ашытқылап
(дрожжевание), ... ... ... ... ... ... мыс, ... йодтың) қосындыларымен байытып ... ... ... тәуліктік салмақ қосымы 175-200г болып, 120 күнде
18-24кг қосымша салмақ қосып, 1кг ... ... ... Аса ірі ... ... М.Ф.Иванов, С.Н.Бололюбский, В.А.Бальмонт, М.Ш.Ермеков,
Ә.Е.Елеманов және ... ... ... өрісіне жайылуға әбден
көндіккен, өте үнемді де жоғары пайдаланатын мал деп ... рет ... ... ... ... ... ... Қазақстан
ғалымдарының ғылыми ізденулерінің озат ... ... ... ... ... ... жағдайында
лайықты етіліп, шабындықтар мен жайылымдардың шөбін жаөсартудың негізгі
мәселері жасалып шықты.Жайылымды дұрыстап пайдалану ... ... ... ... И.В ... ... ССР Ғалым академигі
Н.ТНечаев және басқалары), академик Қ.Ш.Асанов бастаған қазақстан ғалымдары
ашқан өте бір ... ... ... ... мал өрісін тиімді ... ... оның шөбі ... кетпейді, қайта табиғи жағдайдағы
күймен салыстырғанда, шөп одан ... ... өңі ... ... шаруашылығы ғылымының докторы П.Н.Коршаковтың зерттеулері жүннің
беріктігі,созылғыштығы, серпімділігі сияқты қасиеттері осы ... ... ... ... ... ... қой ... екінші жартысында коректік
заттарды көбірек жұмсайды, организімнің ... ... ... ... ... 30-40%,қорытылатын протеин 40-50%,кальций мен фосфор екі
есе ... ... және ... қойларға таңба салуға қолайлы
бояудың ... ... ... ...... ет ... ... сапасын әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Малды дұрыс, толық құнды
азықтандыру үшін рациондағы азық өлшемімен таратылатын ... ... ... керек. Олар белгіленген қалыптан кем болмауы ... ... ... ... ... жоғарылаған сайын бір
өнім өлшеміне жұмсалатын азық шығыны ... ... де бір ... ... ... пен ... аз жұмсалды.Азықтандыру деңгейі бордақылау
ісінің экономикалық көрсеткішіне ғана әсер етіп қоймайды, сонымен бірге
еттің ... ды ... ... ... ... ... – семірту Қазақстан жағдайында
қойдың еті мен жүні басқа да өнімдерін ... және ... ... ең ... әрі ... тәсілі. Мұның өзі табиғи мол ... ... және ... пайдалануға, тәулігіне орта есеппен қосымша
салмақты көп алуға, ... ... ... мен ... ... ... ... ... көп ... ... сүйенсек, ірі қой күніне 6 – 8 кг
қозылары бар саулық (қоса есептегенде) 12 – 15 кг ... шөп ... ... ... қосымша жем берілсе, бұл нормалар тиісінше 15 – 30%
кемітіледі. Қой жаю үшін ... ... ... ... ... ... ... 700 бас қой отарына, жазғы мезгілінде, қой басы ... көк шөп ... ... ... ... ... күніне 49 ц шөп керек, ал
жайылым маусымы 4 айға 5880ц шөп ... ... ... ... бойынша қаракөл елтірі қойы жайылым кезінде тәуліктің 50.6%-тің
жайылуға, 41.6%-тін ... ... ... баруға,1.4%-тін су ішуге
жұмсайтындығы анықталды.[12]
Б.Әкімбековтың(1987) мәлімдеуінше, қойды ... ... ... ... ... ... ... жем – шөп түрлерін қолдануға
болады. Оның үстіне, қойдың биологиялық және ас ... ... ... ... түрін анағұрлым көп ... жем – шөп ... жеп, ... оты мен ... да азықтарды басқа
малдан жоғары игереді. ... да ... ... ... оты мен ... азықтарды ұтымды түрде молынан пайдаланса, өндірісімен өнімінің
өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... зерттеуіне қарағанда, туған шағынан бастап 30
күндігіне дейін ... өсу ... ... екі ... 1,21-139 ... ... ... салыстырғанда тұқымдық еркек
тоқтылардың азыққа деген мұқтаждығы ... ... ... (1998) ... ... ... ... асқазан
қызметін, организмде зат алмасуын жақсартады, дені таза төл ... ... сүт ... ... ... ... Сүрлем
азықтың дәмін кіргізеді, қысқы азық рационын түрлендіреді, ондағы қоректік
заттың жақсы қорытылуына әсер етеді. ... ... ... көп азықтың
бағасы қасиетін ... ... Көк ... сүрленуі сүт қышқылы
бактерияларының өсімдіктерді тез ашуы ... ... Олар ... қантты пайдаланады және сүт қышқылын бөліп шығарады, бұл қышқыл
азықты қышқылдандырады да шіріткіш бактериялардың дамуына және ... ... ... ... ... ... сүт ... біраз мөлшері
жиналады, ол сүрлемге жақсы иіс пен дәм ... ... өзі ... сүрленген
азықты ... ... ... ... ... ... құрамындағы қоректілерінің мөлшері де
түрліше болады, сондықтан бір азық ... ... ... ... ... қай ... ... да қошқарлар қыс айларында қолда –
қорада ... ... да ... ... бұл ... әр ... ... жеңіл қорытылатын, жақсы желінетін ... ... ... кезеңде тоқтылардың рационына тәулігіне есептегенде 1,5 –
2,0 кг сапалы шөп, 2,0 – 2,5 кг ... ... ... 1,0 – 1,5 кг ... 0,7 – 1,9 кг ... жем ... ... жаз айларында
тоқтылар шөбі шүйгін ... ... ... ... ... ... ... ... ет ... саны мен ... әсер етітін
негізгі факторлардың бірі малды дұрыс толық құнды рационмен азықтандыру
болып ... Азық ... ... ең ... ... азық өлшемі мен
қорытылатын протеиннің мөлшеріне көңіл аудару қажет. Рационда азық өлшемі
нормаға сәйкес мол ... ... ... ... ... жоғарылаған сайын, бір өнім мөлшеріне жұмсалатын азық аз жұмсалады.
Азықтандыру ... ... ... ... ғана әсер етіп қоймайды, сонымен қатар еттің ... ... ... ... көп ... бойы ... ... арық малды
бордақылауға қойса, онда оның салмағының басым бөлігі май болып кетеді де
ет, яғни белокты ет, аз ... ... ... сапалы болып келуі қойды
бордақылаудың бастапқы ... ... ... ... ... ... төмендетіп жіберуден де болады. Сондықтан да
биологиялық жағынан ... ет алу үшін ... әр ... да ... ... ... – бағу ... сақа ... ... ... ... аса жоғары
болмайды. Ал өсіп келе жатқан қозылар үшін ... ... ... ... Е.Ф. ... (1959) ... қойдың қай бағытта
өсірілетіне қарамастан, олардың ірі болғаны тиімдірек, себебі ... ... ірі ... мал ... ... пайдаланады.[14]
М.В.
Юдин мен М.И.Котовтың (1951) ... сақа ... ... ... ірі, ... салмағы жоғары болып туылады да, әрі
қарай тез ... ... ... И.Н. ... В.Н. ... және В.Р. Поломошников,
К.Е. Елемесов, М.А. Ширинсий және ... әр ... ... ... ... байланысты қаракөл қойлары тұқымын ылдандыру жолға
қойылды.[10] ... ... ең ... ... ... кіретіндіктен олардың да қой
рационында қажетті деңгейде болғаны дұрыс сүйсініп жейтін, үйреншікті жем
– шөбінен ... Олар ... ... ... азық көзі болуы
керек. Өйткені азық шығынының мал ... ... ... ... ... ... азықтары жақсы қорытылып, мол өнім беруге
бағытталуы керек. Мәселен, жем – шөп ... үшін ... ... ... ірі ... берілуі шарт. Өйткені шырынды азықтар басым
болса, клетчатка көзі болып табылатын ірі азықтың ... ас ... ... ... жетіспеушілігінен туатын зиянды құбылыстар орын
алады. Керісінше тым мол берілген ірі азық рационындағы ... ... оның ... және де ... ... заттың қорытылуын
нашарлатады.[17]
Елімізде зоотехникалық ғылымның негізін қалаушылардың бірі
академик ... ... ... ... ... бір мезгілінде
қойлар қандай жайылым шөбін жақсы жейтінін білулері ... ден ... ... ... қарағанда, бір қойға тәулігіне ... ... ... ... ... қырқылған, әрі оның
сапасы да ... ... ... ... ... жүнді қой тұқымының бір
саулығы наурыз айында күніне 2,9, ... -6,5 және ... ... жейді. Ол шөптің 1килограмында наурызда -0,24 азық өлшемі
және 28грамм қорытылатын ... ... және ... тиісінше -0,25-
0,29және 33-40 грамм болады.[1] ... ... ... ... ... ... аға ... қызметкері
А.Г.Племянниковтың жүргізген тәжіриесінде – қазақтың ... ... ... ... салмағы-58кг,көктемде қырқылған жүн ... ... етті ... ... және жақсартылған жартылай қылшық
жүнді етті-майлықарғалы және еділбай қойларының ... ... ... ... ... ... ... қарғалы және гемпшир типіндегі етті
жартылай биязы жунді қошқарларының орташа тәуліктік қосымша ... ... айға ... ... тиісінше 437,452 және ... ... ... ... толғанда 292,309және 286грамм болды.
Тәжірибелік топтағы будан қозыларды ... ... ... еттілік сапасы мынадай көрсеткіштермен сипатталады: еділбай
қошқарларының будан ... ... ... орта ...... ... ... тоқтыларынікі 40 және гемпшир типә қозылардың
будан тоқтыларының салмағы 36,5 кг болады. [2]
«Қой малы үшін ... азық ... ... ... ... ... қамтамсыз етуге мүмкіндік беретіндей нақтыланған
мөлшерлерді пайдалану қажет. ... ... ... ... ... ... ... әсіресе протеиннің жеңіл еритін бөліктері
(ПЖЕБ) зор» - деп А.И. Мырзахметов (1988, 1990) ... ... ... (1970) ... ... шикі протеин
құрамында су мен тұзға еритін 40-50 % ... ... ... болуы
керек. Қойларға арналған, құрамында дәстүрлі азық жиынтығы бар ... ... ... сай ... қамтамасыз етіліп отырғандығы
көрсетіліп, алайда, оған пішендеме мен шөп ұнын ... ... ... [9] А. ... М.Кенеев (1980) жинақтарында, республиканың ... ... үшін ... ... ... ... ... және құнарлы азықтармен қатар қой ... ірі ... ... ескертілген. Табиғи шабындықтармен екпе шөп пішендерімен қатар
ірі азық ретінде жаздық дақыл сабанын беруге ... пен ... 1985 жылы ... анықтамалық
құралында әр түрлі ауыл шаруашылығы жануарларының, оның ішінде қойлардың
24 қоректік ... ... ... Бұл ... жануарлардың
физиологиялық күйін және жоспарланатын өнімділік деңгейін ... ... ... мүмкіндік береді, мұның өзі алынатын өнім
бірлігіне жұмсалатын азық шығындарын кемітеді. Ет ... ... ... азықтандыру және күтіп-бағу жағдайларының айтарлықтай
маңызы бар, шын мәнінде бұлар оған ... ... әсер ету ... ... ... (1998) ... бойынша, қой рационын құрастыруды
әр шаруашылық өзіндік азықтандыру ерекшеліктерін, экономикалық тиімділігін
ескере отырып типтік рациондарға негіздеп ... ... ... ... арттыруға бағытталып нормалық көрсеткіштерге барлық
қоректік, минералды және ... ... ... ... мен ... (1978) деректері бойынша рацион құрғақ
затындағы энергияның шоғырлануы оның алмасуы тіршілікті қамтасыз ету ... ... ... ықпал етеді. [13]
В.И.Георгиевскийдің (1979) қойларға жүргізілген ... ... ... ... күкіртті 0,12-0,18% деңгейінде, жануардық
қоректік мұқтаждығы ретінде пайдалануға болатындығы ескертілген. [2]
Б.К.Бердібекованың (2005) ... ... ... әр ... әдістерінің ішінде ең тиімдісі – толық рационды
балансқа келтірілген қоспа азықты қарапайым ... ... (5-7 ... ... пішендеме және басқада қоспалармен байытып даярлау.[25]
С.Н.Салханова (2007) жүргізген зерттеулеріне сүйенсек, мал
шаруашылығының қазіргі заманғы қарқынды дамуы ... ... ... өнімділігін арттыратын биологиялық белсенді қосылыстарды зерттеу мал
басын сақтауда және жоғарғы өнім алуда маңызды ... ... ... ... ... ... де жатады, себебі иммуноглобулиндер
( G1, G2, M және A) – ... ... ... ... ... анықтайтын биологиялық белсенді белоктар.[23]
Мал төлдерінің өсуіне және дамуына қоректендірудің түрлі деңгейінің
әсер етуін ... ... ХІV ... да ... ... осы
мәселе бойынша экспериментальды жұмыстарды Н.П.Чириков (1891, 1909, ... іске ... Ол ... аз өнім ... ... ... ... жолымен олардың шаруашылыққа пайдалы өнімділік
сапасын жақсартуға болады деп жазған.[13]
Т.С.Садықұлов пен ... (2011) ... ... ... ... ... әсер ... ең маңызды
факторлардың бірі екендігі анықталған. Мұның өзінде қоректендірудің
жалпы деңгейін оның ... ... ... ... онтогенездің
жекелеген кезеңдері бойынша құнарлы заттарды бөліп таратуды тани ... (1989) ... ... ... ... мал ... ... қамтамасыз етеді және оны қысқы маусымға
қарағанда екі есе аз шығындайды. Малды екпе жайылымдарда жаю оны ... ғана ... етіп қана ... ... бірге мал организмін
тынықтыра түседі, минералды-витаминді заталмасу процесін ... ... ... малдың өнімділігін қолда ұстап азықтандырған
кездерден де арттыра түседі.[13]
Рациондарында йоды аз шаруашылықтарда ... ... ... қысыр мал көбейіп, төлдері түсік ... ... өлі ... да ... ... ... (1978) Қазақстанда
өсірілетін малдың эндемиялық ... ... ... ... аймақтарда эндемиялық ісіктің мал мен адам арасында қатар
тарйтыны ... Оның ... мал мен адам ... ... ... ... бірлігінде жатыр. Ғалымдардың эндемиялық
ісіктің алдын алу жөнінде жүргізілген жұмыстар бұл проблеманы комплексті
түрде ... ... ... және ... ... жөнінде келелі
мәселелр (нұсқаулар) ұсынып, оларды мал шаруашылығында пайдалану жолдарын
айтады.[2]
М.Фалковскийдің (1974) бірқатар зерттеулерінің нәтижесінде ... ... ... 100-ден 200 кг-ға жеткізгенде асты тұқымдас
шөптердегі кальций арта ... ... Ал, ... ... ... нәтижелеріне зер салсақ, шөптің құрғақ затындағы ... ... ... ... ... 5-7,5 г аралығында болатыны
анықталды.[13]
Біздің елімізде, Н.Рақышевтің (1981) көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... 1 кг ... 5-10 ... дейін жетеді екен. Азықта молибденнің көп болуына ірі қара өте ... ... ... ... ... қоры ... ... азықта мыс жеткілікті болса да, ол бойға ... ас ... ... ... ... Сондықтан мал ауруының белгілері
организмде мыс жетіспегендегідей болады. ... ... ... ... ... ол қанға тез ... ... ... молибден малды дереу уландырады.[24]
1.2. Қойды азықтандырудың ерекшеліктері.
Қой ...... де, ... сала. Ол халықты сапалы етпен,
өндірісті – жүн, ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Қой
өзінің жаратылысында – жайылым малы, көк шөп оның ... ... Бұл ... өркендету мүмкін емес. Қой тұмсығы мен ернінің, тістерінің
ерекшеліктері оның ... ... мал ... ... ... ... қара ... сүйір, күрек тістері өткір, еріндері жұқа,
икемді, епті ... азу ... ... азықтыұсатуға бейімделген. Ол
биіктігі 3-5 см, тіпті одан да төмен қылтиып ... ... ... жей алады,
ал мұндай аласа шөпті басқа мал жей ... Қой ... ... ... ... ... де, сондай-ақ сояулы шөптер мен бұталар бұтақтарының
жапырақтарын да жеп, ... мал ... ... жайылымында өзіне қажетті
азығын тауып, қорек ете ... ... осы ... ... оның басқа ауыл шаруашылық жануарларға
қарағанда жайылым шөбінің түрлерін 1,5-2 есе ... жей ... ... ... бұл ... азыққа көнбіс, талғампаз еместігінің белгісі деп
бағалау қате. Керіснше, ... өзі ... ... ... түрлі болып келуіне
бағытталған, яғни азықтандырудың биологиялық жағынан толық ... ... ... ... ... ... бұл ... қойдың бүкіл
эволюциялық ... ... ... ... ... бір ... ұзақ ... азықтандыруға
төзе алмайды. Біркелкі азық олардың тәбетін төмендетіп, ... ... ... мөлшері мен сапасын күрт кемітіп жібереді. Қойды ... ... ... жүні ... ... ... ... Ал ағзаға түскен
қоректік заттар ең алдымен оның тіршілігіне, өсіп-жетілуіне ... ... да, ... ғана ... өсуіне пайдаланылады. Егер
ұзақ уақыт қоректік заттар, әіресе азот пен фосфор, ... ... ... етуі үшін бұл ... жетіспеген мөлшерін жүннің
құрамынан алып пайдаланады. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... ... ... ... бұл кезде өскен жүннің сапасы төмендеп, жүн
талшықтары жіңішкеріп кетеді. Мұндай жүн тез ... ... ... әрі ... ... ... болады. Сайып келгенде ... ... ... ... ... ... ... қой
өсіргенде, аз ғана уақыт берілген сапасыз азық жыл бойғы ... ... ... Сиыр мен ... ... мал ... ... қалуы, олардың салмағы мен сүт өнімін тек сол ... ... ... ол ... жыл бойындағы өніміне онша әсер ете қоймайды.
Осының өзі, ... ... ... болып тұруының қой шаруашылығында
айрықша ... бар ... ... ... ... Мал өнімділігі арттырып, оның
шаруашылыққа пайдалы басқа да көрсеткіштерін жақсарта түсу үшін ең ... ... ... ... ... мал ... зат алмасу ерекшеліктеріне, жасына, жынысына және
өнімділігіне байланысты, қоректік заттарға ... ... ... ... азықтандыру рационы;
- азықтандыру типі (жүйесі).
Азықтандыру межесі. Малдың қоректік заттарға деген қажеттілігі арнайы
жүргізілген ғылыми-шаруашылық, ... ... ... ... жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижесінде малдың ... ... ет, жүн ... өнім ... буаз ... іштегі төлі дұрыс жетілуі үшін
олардың ағзасына қажетті қоректік ... ... яғни ... деп ... сапалы, әрі мол өнім алуға қажетті қоректік заттардың
тәуліктік мөлшерін ... ... ... физиологиялық күйіне, жынысына, жасына, тірілей салмағы мен
өнімділігіне ... ... ... ... ... тәуліктік
мұқтаждығының жалпы дәрежесі – азық өлшемі, қорытылатын протеин, кальций,
фосфор, каротин және ... мен ас ... ... ... ... жыл бойы бір ... болмайды. Өйткені бұл малдың физиологиялық ... ... ... ... ... алатын болсақ, оған буаз кезінде, ... ... ... ... ... әртүрлі нормамен
белгілеуге тура келеді. ... ... ... ... ... ... сол мерзімнің бір тәулігінде малдың әр басына
қанша қоректік ... ... ... ... ... Азық ... деп ... бір
күн ішінде беруге ыңғайлап, есептеліп алынған азық түрлері мен мөлшерін
айтады. Азық ... ... ... ... алынған, жалпы
жұғымдылығы, қорытылатын протеині, минерал заттары мен ... ... азық ... ... ... әр ... ... қосындысы. Малды
азықтандыру процесінде рацион жеке азықтың жетілуіне, малдың ... ... ... ... ... ... азық ... 15 күнде
бір рет қайтадан жасап отырады. ... ... ... алу, оның ... сәйкес мөлшерін белгілеу шеберлікті,
тәжірибені керек ... Азық ... ... малдың қандай азықты
сүйсініп жейтіндігі, оның мал өнімділігіне қандай дәрежеде әсер ... ... ... ... ... ... оның ... жағынан алғанда ... ... ... ... ... ... ... алынатын өнім ... мен ... ... күйі мен ... өсу ... ... жеуі және қоректік
заттардың қорытылып, сіңуі. Сондықтан да малдың дұрыс азықтандырылуы үшін
зоотехниялық тұрғыдан ... ... ... ... ... мал ... өнімнің сапасын ескеріп, үнемі бақылап отырған
жөн. Ірі ... ... қой ... ... ... Мысалы,
түрлі шөптің қоспалары мен жүгері дәнінің жармасы және зығыр күнжарасынан
құралған рационның құрғақ затында 15% ... ... оның ... -ға ... Ал ... ... 20%-ға дейін көбейткенде рационның
құрғақ затының қорытылуы 71%-ға дейін төмендеген, ал клечатканы 23%-ға
дейін ... – 67% ... ... ... қой ... атап ... кобальт қамтамасыз етуге үлкен ... ... ... ... ... ... ... қой төзімсіздеу келеді. Өйткені жүннің өсуіне белоктың,
күкірттің және ... ... ... та ... ... ... ... малдың асқазан, ішек-қарын жолындағы бактерияның мөлшері 1,5-2 есе
көбейеді, ал мұның өзі мал ... ... ... ... жетіле
беруіне көмектеседі. Сөйтіп, кобальт ... ... ... синтезі
күшейтіліп, жүн ... ... ... ... 55-60 кг тартатын буаз мерингос қойының
азық рационында шамамен 1400-1700 г құрғақ зат ... ... Ол ... әр түрлі азықтан құрылуға тиіс. Мұндай рационның құнарлығы арта
түседі, әрі жақсы қорытылады. Мысалы, ... ... ... ... шөп пен ... ... ... олар тәулігіне орта есеппен 86
грамнан, ал бұршақ тұқымдастар мен ... дәні ... ... топ – ... ... ... ... 1 кг тірілей салмағына азық ... ... ... сақа ... – 10-12, алты ай,а ... – 4-5, 1 ... дейінгілер – 7-9,1 кг жүн алу үшін – 60, ал бір
қаракөл ... алу үшін – 132 азық ... ... ... ... ... ... норма белгілеумен ғана
тынбайды. Бір күндік азықтандыру нормасы белгіленген соң, ... ... типі ... азық ... ... типі ... бір ... немесе белгілі бір маусымда берілетін
негізгі азықтардың ара-қатынасы арқылы анықталады. Егер ... ... көп ... оны ... тип, ал жем көп берілсе-жемді тип деп
атайды. ... ... ... байланысты қалыптасқан мал ... ... ... бар: ... бағу, қода-жайылымда,
жартылай қолда, жайылымда бағу. Мұнда жыл бойы қойға ... әр ... ... ... атап ... егін ... ... мен табиғи жайылым шөптері есепке алынады. Жылына әр қойға шамамен
500 кг азық ... ... ... ... ... әр жүйе үшін
төмендегідей болып келеді:
Қолда баққанда 1:0, яғни ... ... 1:1, яғни ... ... баққанда 1:3, яғни ... ... 1:6, яғни ... жері мол ... ... қой шаруашылығы үшін, бағу
жүйелерінің бірінші түрі қолайсыз, ал қалған үш ... әр ... ... жағдайына, қой тұқымына байланысты пайдаланылады.
Мысалы, жоғары ... ... мол алу үшін ... және ... ... ... бойы жайылымда бағу тиімсіз. Себебі жайылым шөбі ... ... ... мұқтаждығын толық қанағаттандыра алмайды, сондықтан жүнінің
сапасы күрт ... ... ... ... ... ... қолда бағып,
жайылым шөбіне қосымша жемшөп беру қажет.
Қойды ... ... бағу ... Қой ... бұл ... ... ... және ... кең ... ... да ... ... ұзақ уақыт отарда
ұстаудың қажеті жоқ, оның орнына отардағы ... үлес ... ... ... ... ... ... тиімді.
Қойды қыстыгүні қолда-қорада баққанда, саулықтары қыста немесе ерте
көктемде қоздатып, еркек ... ... жылы 8-9 ... ... 40-45 ... жеткізіп етке сатқан пайдалы.
Қойды жартылай қолда бағу жүйесі. Қой бағудың бұл ... ... және ... ... ... Бұл жүйе қысқы жайылымдарда пайдалануды және оны ірі, шырынды
азықтармен, сондай-ақ жеммен қосымша ... ... ... ... ... ... ... күзде және ішінара ... ... ... ... ... ... жайылым шөбінің сапасына және
сол жылғы ауа райының жағдайына байланысты. Қар қалың түсіп, қойдың жайылуы
қиындап кетсе, отардағы ... қой ... ... ... жем ... ... әдетте, тұқымдық қошқарлар мен қыста және ерте ... ... ... ұсталады. Қалған қойларды жақын ... ... ... және қосымша азықтандырады.
Жемді міндетті түрде ... ... ... және
түйіршіктелген азықтарға қосып беру керек. Сонда жем ... ... ... жақсы пайдаланылады және рационның тиімділігі артады.
Қойларды бордақылау және оларды жайып ... ... ... минералды заттардың жеткілікті болуы қажет. Мал ... ... ... ... тірі ... 30-32кг, жеделдете
бордақылауға қойылған қозылар үшін ... 4,5г ... мен 2,5 г ... азық ... шаққанда) беру қажет.
Жемі жеткілікті шаруашылықтарда, рациондағы жем мөлшерін 400-500
грамға ... ... ... ... ... тиімді. Қой
шаруашылығы өнімдерін өндіруді күрт ... ... ... ... ... ... жайып семіртуді жөне бордақылауды
дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор. Қой етін ... аса ... ... технологиясын жетілдіру, ... ... ... ... ... ... бордақылау үшін бракқа
шығарылған саулықтарды пайдаланады. Оларды негізінде жайып ... ... ... ... ... жом т.б. ... ... азық беріп
бордақылауға болады. Ересек қойды бордақылау 2-3 айдан аспауы керек. Жем
азықтарының ішінен сүйсініп ... ... ... ... мен шрот ... ... ... азықтар. Негізінде жемді екі мезгіл берген жөн.
Ересек қойды сүрлем типті ... ... ... ... ... 0,5 кг ... 0,5 кг пішен, 0,2 кг дәнді азық береді. Шамамен
сақа қойларды 2-3 ай, ал ... 3-4 ай, ... 40-50 ... ... ... ... және ең бағалы ... ... ... шөп болып
табылады. ... мал ... ... ... өнім деп есептеу керек. Бірінші өнім-
жайылынның өзі. Айталық, қой өнімінің сапасы да, көлемі де сол жайылымның
құнарлылығына ... Жас ... ... ... өсіріп бордақылап 40—50 кг салмаққа жеткізіп дәмді жас қой
етін өндіреді. Сақа қойларды 50—60 кг ... ... ... ... ... өндіреді. Ең арзан қой еті ... ... ... ... Ересек ісек отарларын 1000—1200 бастан, ... ... ... ... ... тоқтылар отарларын 700—800 бастан, ал
таулы, орманды және де ... оты ... ... одан 20—30% аз отарларды
құрады. ... ... ... ... екінші жартысынан бракқа
шығарылған саулықтарды және еркек тоқтыларды ... ... ... екі ... ... бордақылап, 7—9 айлығында жоғары және ... етке ... ... және ... ... жүнді оңтүстік қазақ мериносы
қозылары, тоқтылары және жарамсыздыққа шығарылған саулықтары ... ... ... ... ... және ... ... әртүрлі жастағы,
жыныстағы қойлардың тірі ... ет ... ... іш ... ұша ... ... ... қалыптастыратын ұлпалардың, өзгеру
сипаттары зерттелді. Жайып семіртуге дайындалған жас ... ... ... айында, ал қозылар тамыз айында қалыптастырылды, олардың
өсіп жетілуін бақылау, көктемгі-жазғы, ... және ... ... ... ... ... жайып семірту барысында жүргізілді.
Жайылымнан соң төменгі салмақтағы қозылар, жас еркек ... және ... ... ... ... ... Қойды азықтандыру үшін қажетті азықтарға қысқаша сипаттама.
Қойдың дұрыстап өнім беруі үшін оның ... ... өсуі ... 5-5,5 ... азық ... ... ... сіңімді протеин қажет. Қой
қажетінің 60-70 %-ын жайылымнан өзі тауып жейді. Бірақ, ол үшін ... ... ... тиіс. Қолдан дайындап беретін азық 30-40-ақ %,
немесе бір қойға 1,7—2,5 центнер азық ... ... беру ... ... ... ... осы азықты дайындап бере алмайды, сондықтан
қойдың ... де ... Көп ... ... ... бойынша қолдан
дайындап беретін азықтың көлемі Қазақстанда орта есепппен 1,4 центнер ... ... өзі ... ... және ... ... ... тектес азықтың түрлеріне қысқаша сипаттама берейік.
Жусан ең кең таралған, ең ащы өсімдік болғандықтан, оны қойдан ... ... ... жемейді. Ал қой болса күзде, ерте ... ... ... ... боз ... қорек етеді. Жусан көп жылдық
өсімдік және оның ... түрі ... ... ... ... ... ерте ... биіктігі 30-60 см аралығында болады,
құрғақшылыққа төзімді және ... ... ... ... ... эфир майы ... Сондықтан қойдың жусан жегенде тәбеті ашылып,
асқазаны жақсы істейді. Жусанға жайылған қой жылдам семіреді. ... ... ... деп атайды. Ол өзінің дәрілік қасиетімен кеңінен белгілі.
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... дәрі әзірлейтін
зауыттарға жіберетін итеқұнды құрт ауруларын ... ... ... жабайы күйінде де өседі. Қой оны өте жақсы жейді және ... да ... ... ... ... көп ... өсімдік. Биіктігі 30-40
см, ал тамыры өте тереңге кетеді, 2 метрге дейін. Қазіргі ... ... ... зерттелген, азықтық қасиеті жоғары болғандықтан изеннің ... үшін ... ... ... изен ... ... ... негіз жасалған.
Изенді күз бен қыста қой, ешкі, түйе ... ... Егіп ... ... 10 ц ... 20 ц жайылым шөбін береді. Табиғи күйінде қуаң
далалық, шөлейт, шөл ... және тау ... ... ... сортаң жерлерде өседі, өмірінің ұзақтығы 10 жыл. Басқа шөптерге
қарағанда ... ... ... ... ... қой оны ... жей береді. Ерте көктемде және күзде тұщы және
жұмсақ болғандықтан қой изен ... ... ... ... ... ... ... жоғары. Орта есеппен 100 кг изенде 26 азық өлшемі
мен 4,2 кг қорытылған ... ... шөп ... ... ... көп, ... ... суыққа өте төзімді. Шөл және шөлейт аймақтарда өсе
береді. ... ... суға 15-20 күн ... Ерте ... ... 90 см ... ... шөптің үш экологиялық түрі бар.
Еркек шөптің өсіп – ... ... ... ... де ... болады: 27,1% протеин, 20% клечатка бар, гүлдену кезеңінде протеин
10,5%, клечаткасы 30%, ал ... ... ... 16,1%, ... болады. Еркек шөптің дәнін бастырып алғаннан кейінгі сабанының
қоректілік ... ... ... тең түседі. Ондағы протеин 8,1% клечатка
29,2% шамасында. Масақтану кезеңінде еркекшөптің қорытылу мөлшері: протеин
66,5%, май 42,3%, ... 49,7%, және ... ... заттар 59,8%.
Орта есеппен 100 кг шөпте 35 кг азық ... 31 кг ... ... ... ... ... және ... масақтануына дейін малдың
барлық түлігі сүйсініп жейді. Сондықтан ... шөп ... ... ... үшін ... Көбінесе өзге өсімдіктерді ығыстыра
отырып, шөбі ұзақ бойы сақталып, өсіп тұрады. Пішен өнімі ... ... ... ... ... ... құмеркек деп атайды. Ол қой
үшін қысқы ... ... ... бірі ... саналады.
Тарлау Қазақстанның сортаңданған саздық шөл далалары үшін келешегі
зор жайылымдық және шабындық ... ... ол 10 мың га ... ... 15-20 ... ... құрғақ жайылым шөбі алщынады. Оны көк
күйінде, гүлдегенше малдың барлық түрі ... ... ... ... тарлаудың құрамында көк күйінде 18-25% протеин, 26-29 %
клетчатка, ... ... 17,7% ... 28,6% ... ... піскенде
12% протеин, 34% клечатка болады. Жас тарлаудың қорытылу коэффициенті:
протеин - 82% , ... – 66,5% , ... ... ... – 84,5% ... – 73,4% . ... 100 кг шөбінде 33 кг азық өлшемі, 5,2 кг
қорытылатын ... ... қой мен түйе үшін күз және қыс ... пайдаланылатын
құнды азық шөбі. Оның құрғақ 100 кг күзде 44, ... 35 кг азық ... бір ... 4,6 - 8,9 ц ... ... шөбі алынады.
Бидайық (атқонақ) жақсы жапырақтанатын көпжылдық өсімдік. ... ... ... ... Су және шөл бидайық түрлері ... Су ... ... ... ... жақсы өседі, суыққа, тұзды жерге
шыдамды. Көктемде ерте көктейді, шауып алған ... ... ... ... Малдың қай түлігі де сүйсініп жейді, ал пішен күйінде қой ... өте ... ... ... 25-50 ц өнім ... Шөл бидайық
қуаңшылыққа, суыққа төзімді, сортаң ... ... ... суарған суда көп
тұруды жаратпайды, шықпай қалады. ... ... және ... ... ... ұнатып жейді. Бір орымда гектарына 8-15 ц өнім ... ... ... ... ... түседі, қаптатылған
жайылма суға 30-45 күн шыдайды, пішен күйінде және жайылым ретінде малдың
барлық түлігі сүйсініп жейді, көктемде өте ерте ... көк шөбі мол, ... ... ... ... 80-120 см, ... ... барлық жерде, өзен алқаптарында, сай-салада, ... ... ... жерлерде, екпе шабындықтар мен жайылымдар
жасау, сондай-ақ эрозияға душар ... ... ... ... ... ... қуаңшылық аудандарда гектарына 10-12 ц, ... мен ... 50 ц ... көп ... ... ... астық тұқымдас өсімдік. Жапырақтары
жерге жайылып ... ... 20-40 см. ... ерте ... ... ... бұтақшалар өседі.
Табиғи жағдайда бетеге кең тараған. Ол даланың тың және ... ... ... топырақты жерлерде, аласа таулар мен беткейлерде
барлық аймақта ... ... ... ... ... ... ... Суыққа төзімді. Қаптатылған суға 10-15 күн-ақ шыдайды, қуаңшылыққа
мейлінше төзімді. Пішен, жайылым күйінде малдың ... ... ... Мал ... ... Оны ... ... жерлерде жайылым,
пішен үшін таза немесе бұршақ тұқымдарымен араластырып егеді. ... ... 30-50 ц өнім ... ... шөп ... ... төзімді, өте ерте өсе бастайды. ... ... рет ... ... Малдың жайылуына өте төзімді.
Масақтануына дейін малдың барлық түлігі сүйсініп жейді. ... мал ... ... Шөбі он ... ... шыға ... Әр ... 17 ц жуық пішен
алынады, қолайлы жылдары 30-40 ц дейін өнім ... Қияқ шөп ... ... жерлерде өсе береді.
Қылқан селеу қысқа, қуаңшылыққа төзімді, ... тыс ... ... ... суға 30 ... ... шыдайды. Қайта
көктегіш келеді. Жайылымда гүлдегенше барлық мал түлігі жейді. Қылқан селеу
бірнеше түрге бөлінеді. Қой ... ... ... көде. Себебі
піскен кезде қылқаны қойдың ... ... ... ... қадалып
мазалайды, жүннің сапасын төмендетеді, қойдың өзін ауыртады, ... ... дәні ... ... ... қойды жайылымға
жақындатуға болмайды. ... ... ... ... дақыл егу керек,
немесе, өрт бастау керек.
Беде суыққа, қуаңшылыққа төзімді көпжылдық бұршақты өсімдік. Биіктігі
45-55 см. Мал ... онша ... ... түлік жейді. Сарбас және
көкгүлді болып беде екіге бөлінеді. Екі түрі де ... ... ... Жер ... саздақ, құмдақ жерлер аса қолайлы болады. Беденің
азықтық сапасы жоғары. Гүлдеу ... ... көк ... 100 ... 21 кг
азық өлшемі, 4,8 кг қорытылатын протеин және 6 г каротин болады. Гектарына
10-100 ц аралығында пішен шөп ... көп ... ... ... ... ... дақыл. Тың жерге егілген беде мол өнім береді. Шөлейт аймақтағы тың
жерге егілген беденің ... 1,5-2 есе ... ... ... ... және ... ... болады. Биіктігі 50-
70 см. Ылғалды топырақты ұнатады, қайта көктегіш. Пішен түрінде ... ... ... түлігі жақсы жейді. Жемшөптік ... ... ... мен ... ... үшін ... ... өнімі 40-60 ц
дейін жетеді. Қуаңшылыққа және сортаң топырақты жерлерге төзімді шіркелі
жоңышқаны түйе ... деп те ... Бұл ... ... ... иісі
шығып тұрады, дәмі де ащылау. Мал дағдыланып үйренгенше нашарлау жейді,
кейін үйреніп ... ... ... жоғары өнім алуға пайдалы. Бір
гектардан 50-60 ц шөп ... ... ... ... ... табиғи шөбін шытыр шөп дейді. Шытырдың
өспейтін жері жоқ деуге болады, ол өте кең тараған. Сортаң, сор, ... ... ... бәрінде де өседі. Әсіресе жаңбырдан ... ... ... ... қой оны басқа шөптерден гөрі сүйсініп жейді. Кейде
осының салдарынан қойдың іші кеуіп ауруға тап болып, шұғыл шара ... өліп ... ... ... ... қалың өскен жерде қойды өте сақ жаю
керек. Алдымен шытырлы жерге жаймай, басқа жайылымға тояттатып келіп жайған
дұрыс. ... шық ... ... ... ... жаюға да болмайды.
Жоңышқаның барлық түрлерін қой жақсы жейді, және оның құндылығы ... ... тез ... ... қой үшін ірі ... ішіндегі ең құндысы. Оны табиғи және
екпе ... көп ... және бір ... ... ... егістіктерде
өсіріп дайындайды. Пішен мал азық рациондарында маңызды орын ... ... ... ... ... және минералдық заттарға қажеттілігі
негізінен сапалы пішен арқылы қамтамасыз етіледі, ... ... ... ... екі класқа бөлінеді. Бірінші класқа құрамындағы
негізігі шөп түрінің мөлшері 60 %-дан кем ... мал ... шөп ... %-дан ... ... ... Екінші класқа – құрамындағы негізігі ... ... 45 %-дан кем ... мал жемейтін шөп қоспалары 10 %-дан
аспайтын пішен жатады.
Мал жемейтін ... ... ... ... ... пішен мен арам шөптер жатады. Стандартқа ... ... ... улы ... оның ... ... бір пайыздан аспауы тиіс. Стандартқа
жататын пішеннің түсі ... иісі жас ... ... 17 % ... ... ... ... химиялық құрамына, дайындау уақытына
және технологиясына байланысты болады. ... ... ... бірінші жетілген көк кезінде шауып алу дұрыс. Кешіккен ... ... ... береді. Тәжірибе көрсеткендей, қыркүйек айында
дайындалған пішеннің маусым айында дайындалған ... ... ... екі есе ... ... ... ... өзен, ебелек пішендерінің азықты
заттары көп. Бұл ... 10 ... 3,6-4,1 азық ... және 640-910 ... ... болады.
Жусан пішені химиялық құрамы жағынан астық тұқымдастарға жақын, бірақ
азықты заттар мен жасуша ... ... ... ... қарағанда
жалпы қоректілігі төмен, 10 кг пішен 3,4-4,1 азық ... ғана ... ... екпе шөп ... және астық тұқымдас) пішеннің қоректілігі тым
жоғары, 10 кг-да – 5,3-5,7 азық өлшемі бар. Беде ... ... ... ... ... ... ал қорытылатын протеин мөлшері ... Орта ... ... бір кг бұл ... 0,46, ал ... тұқымды шөп
пішенінде 0,52 азық өлшемі бар.
Жоғары сапалы пішен дайындау үшін ... ... өпті ... және ... ... ал бұршақ тұқымдастарды жинақтану, гүл
бүрлену кезеңінде орып жинау тиімді. Пішенді қысқа ... ... ... Шөп шабу мен оны ... ... алшақтыққа жол бермеу дұрыс.
Шөпті жақсы, дер кезінде ... оны тез ... ... ... ... ... кетеді.
Шөп жинаудың түрлі технологиясы бар: маялап жинау, тайлап жинау,
қолдан желдетіп кептіру. ... ... да ... ... ... оны
бұзылмайтын етіп сақтау керек.
Сабан – дәнді дақылдарды бастырғанда түседі. Оның ... ... ... ору ... ... ... ... Орта есеппен сабанның ылғалдылығы 12-16 %, протеин 2-6 %, май ... ... 21-45 %, ... ... ... 30-40 %, бір ... азық ... болады. Күздік дақылдардың сабанынан гөрі жаздық
дақылдардың сабаны анағұрлым қоректірек ... және ... мал ... Бұл дән қауызы, масақтың бөлігі, жапырақ, сабақ, ұзақ және
жарылған дән ... ... ... ... ... және мал ... жейді. Күріш пен арпаның толғанын малға құрғақ күйінде беруге
болмайды, өйткенрі өте ... ... көп, ... ... ... ... қабаттарын жарақаттайды. Топанды малға берер алдында булап жұмсартып,
сумен ... оған ... азық ... ... ... ... – мал үшін өте ... неше түрлі қоректері бар азық болып
саналады. ... ... ... ... қызметін, организмде зат алмасуын
жақсартады. Дұрыс дайындалған сүрлем көк азықтың бағалы қасиеттерінің көбін
сақтайды, азықтың ... ... ... ... ... ... ... сапасын оның иісіне, түсіне және қышқылдығына ... ... ... иісі ... ... ... ... ұқсайды,
түсі жасыл болып жапырақ құрылысы сақталады. Сапасы нашар сүрлемді малға
беруге болмайды.
Пішендеме көк балауса шөптерді консервілеудің ... ... ... ... 45-55 %-ға ... ... ұсақталып, ауа
кірмейтін етіп дайындаған мал азығы. Пішендеме дайындағанда көк ... ... ... емес ... ... ... ... қышқыл болмайды, қанты да өз күйінде ... ... ... ... сабғы бір-бірімен жабыспайды, дара-дара жатады.
Пішендемені шөптің барлық түрінен даярлауға болады, дегенмен ол ... ... ... – бедені, жоңышқаны, сиыр жоңышқаны, сұлының қоспасын
пайдаланған дұрыс.
Пішендеме салудың технологиясы, қысқаша мынадай: 1) ... ... ... ... ... (45-55%) дейін тобарсыту; 3) шөпті бөкестеп жинап
ұсақтау; 4) тобарсыған, ұсақталған шөпті қоймаға немесе ... ... ... 5) ... аура ... етіп ... ... елдерінде,
АҚШ-та пішендемені құп-құрғақ етіп ұсақтаған соң ... ... ... ... өте жоғары болады. Ол үшін әдейі машиналар ... Сол ... ... ... ... өте қолайлы, арзан ... ... ... ... ... пішендеменнің бір
килограмында 0,4 азық ... 55 г ... ... 40 мг каротин
болады.
Пішендемені пайдалану қойды азықтандырудың жаңа, еңбек аз ... ... ... ... береді. Пішендеме азықтың
қорытылуына, қоректік заттардың пайдалы жұмсалуына көмектеседі.
Шөп ұны сабанды және басқа да ірі ... ... және ... өте ... қоспа болып табылады. Бір килограмм шөп ұнының құрамында ... мг ... бар. ... мен құрамындағы протеиннің мөлшері бойынша
шөп ұны дәнді дақылдардан ... ... асып ... ... 1 кг ұнда, 0,5 азық өлшемі, 180-200 г қорытылатын протеин болады.
Қой сүйсініп жемейтін сабан, қамыс, басқа да ірі ... шөп ... ... не ... ... ... ... Желінгеннен
кейін ол азықтар да қорытылып пайда ... мен ... жем ... қой ... қой қоздату
науқанында, әлсіреген, ауру ... ... үшін ... азық ... Дәнді дақылдардың ішінде қойға жағымдысы: жүгері, сұлы және ... жем ... ... ... ... және ... ... зауыттарда дайындалады. Оның құрамында мал ағзасына
өте қажетті минералды ... ... ... жем әр ... әдейі рецепттер бойынша әзірленеді. Оның зауыттық төлқұжаты болуы
тиіс. Онда құрама жемнің құрамы, сапасы бәрі ... ... ... ... де ... ... ... жем-шөпті дайындау технологиясы.
Пішен дайындау технологиясы. Шаруашылықта мал азығының берік қорын
жасау үшін ... ... ... ... ... ысырапсыз және жоғары
сапада жинап алудың маңызы зор.
Пішен – шабылған шөпті ауада кептіру ... ... мал ... жай шашылғын күйінде, тюктеп, не болмаса рулондап дайындайды.
Пішен дайындау технологиясының негізгі жүйелері ... ... ... ... жоғары пішен өнімін алу шабу мерзіміне
байланысты. Табиғи шабындықтарды негізгі астықтұқымдасы ... ... Осы ... ... өнімі және қоректілігі жоғары пішен
дайындалады.
Өсімдікте ең жоғарғы қоректік зат ертерек өсу ... ... кету ... ... ... ... ... протеин
мөлшері 14,9-15,2 % және бұршақ тұқымдастарында шашақтану кезеңінде - 18,5-
19,8 % ... ... ... ... ... тұқымдас мал азықтық
өсімдіктерде де байқалады.
Алайда көпшілік шөп түрлерінен пішеннің және қорытылатын протеиннің ... ... ... ... ... шабылғанда алынады.
Шабындықты кешігіп шапқанда пішеннің жалпы өнімі де және ... ... Дер ... ... ... ... рет ... шабуға
келеді. Екінші орымның (алшынкөгі) өнімі бірінші орымның өнімінің 30-60 %
шамасында болады. Бірақ, екінші орымның ... ... ... ... ... жоғары.
Өзен алқаптарындағы, көлтабандардағы, ылғалды ойпаттардағы шабындықтар
екі рет оруға келеді. Құрғақ алқаптардың шабындықтарын бір-ақ рет ... ... ... ... ... екі рет ... ... пішен дайындағанда шөпті шабу ... де ... ... мен ... шабу ... ... ... Біздің бақылаулар
көрсеткендей 10-12 см биіктікте шабылған далалық шабындықтың 30-35 %, ... ... – 15 % ... өнімін жоғалтады екен.
Қоректік затының (ақзат) жоғалуы далалық шабындықта – 32 %, ... ... – 17 % ... Яғни ... ... ... тұқымдас шөптердің жапырақтарының біразы тамыр мойында орналасуына
байланысты.
Мысалы бетегені 2-4 см ... ... ... ... 4,5 %
ақзат болса, 4-8 см биіктікте шапқанда – 3,5 %, 8-12 см ... ... 3,3 % ... ... екен.
Зерттеулерге қарағанда далалық шабындықтарды 3-4 см ... ... ... жерлерде және тауда орналасқан шабындықтарды 4-6 см
биіктікте ору керек. ... ... 6-7 см ... ... ... ... шабындықтың өнімін түсірмей сапасын жоғалтпай
ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... ... ... тіркелегн шөп шапқыштармен шабады (КТП-6,
КС-2,1 М және т.б.). Шөп шабуға және де өздігінен жүретін шапқыштарды ... (Е-301, Е-302, ... ... ... ... ... салудың да маңызы зор. Дестеге
салынған шөпті жинап, шөмелеп тасымалдау оңайға ... ... ... салу ... ... бағытқа көлденең жүргізіледі, сонда
өнімнің жоғалуы 2-3 ... ... ... ... да тиянақты орындалуы тиісті. Жаңа шабылған көк
шөптің ылғалдылығы жоғары болады (50-80 ... ... ... ... ... да, нәтижесінде оны дестеге
салғанда, шөмелелегенде жапырақтары үгітіліп түсіп қалады. Әсіресе бұршақ
тұқымдас шөптердің жапырақтары көп ... ... ... ... ... заты ... және ... аймақтарда шабылған шөп қатты кеуіп ... ... ... тезірек дестеге салып жинап алады. Өзен ... ... 5-6 ... ... барып ылғалдылығы 50 % болғанда ... ... ... ... ... ... Таулы жерде
шөп кептірудің өз ерекшеліктері бар. ... ... және ... ... ... кептіру әдісі жоғарыда айтылған далалық және
шөлейт аймақтардағыдай. ... ... ... ... ... шөп ... және шөмеледе келтіріледі.
Жауын-шашын көп жылдары арнайы аспаларда кептіреді.
Шөл аймақта қыс мезгілінде мал ... онша ... ... Бұл ... жыл ... ай ... ... бағылады. Алайда қысы қатты жылдары мал
20-50 тәулік бойы жайылмауы ... Сол үшін бұл ... ... түрде
сақтандыру қоры ретінде мал қорасы жанына пішен жиналады. Пішенді көктемде
эфемерлі жайылымдардан дайындайды. Оның құрамына ұсақ ... ... ... ... ... ... ... мортық, біржылдық
таспашөп түрлері және басқа да біржылдық өсімідіктер болады. ... ... ... өте аз уақытта дайындау керек.
Шөл аймақта пішенді күзді ... күні де ... Ол үшін ... жусан қалың өскен жерлерді пішенге шабады (1-кесте, қосымшада).
Жақсы кептірілген пішеннің ылғалдылығы 17-18 % ... ... ... жақсы кебуі үшін шөп шабылып жанышталады. Әсіресе бұл әдісті
бұршақ және ... шөп ... ... Және де шөп
кептіруге белсенді желдеткіштер қолданады (УВС-10 т.б). Табиғи және ... ... ... престелген, ұсақталған және әртүрлі
түйіршіктелген пішендер дайындалады.
Қыс мезгіліне деп дайындаған пішенді мал ... ... ... шөп ... ... ... ... маялап үйеді.
Ботаникалық құрамына және өсу ортасына қарай пішен мәдени қоңырбасты,
мәдени бұршақты-қоңырбасты және ... ... ... ... дайындалады. Пішендеме шабындықта шабылған шөпті шала кептіру
арқылы ... 45-55 % етіп ... ... ... ... ... әдісімен дайындалады.
Бұршақ және бұршақты-қоңырбасты шөп қоспааларынан ... ... ... 1 кг ... орта ... 0,35-0,40 азықтық
өлшем, 70-100 г қорытылатын протеин, 40-60 мг каротин болады.
Табиғи және мәдени шабындықтардан шабылған шөптерді сүрлемге де ... ... ... және бұршақты қоңырбас тұқымдас шөп қоспаларынан
жақсы сүрлем ... ... ... ... шөптің ылғалдылығы 60 %
жоғары болуы керек. Сүрлем ең ... ... мал ... жатады.
Шөп ұнын, түйіршіктерін дайындау технологиясы. Шөп ұны өте жоғары
сапалы мал азығы. Шөп ұнын ... ... ... әдістер. Оған: шөпті
ору; ұсақтау және тасымалдау; жоғары температурада кептіру; кептірілген
массаны ұнтақату; ұнды түйіршіктеу немесе шөп ... ... ... ... ... ... Ұсақталған шөп ... ... үшін АВМ ... ... ... ... ... (АВМ-1,5, АВМ-3,0, 0,65 Р т.б.). шөп ... ... ... 14-16 % шамасында болуы тиісті.
Шөп ұнының барлық сорттары мына стандарт бойынша анықталады. (ГОСТ-
10242-2000) Шөп ұнының түсі ... ... ... ... иісі шөп ұны ... ... 8-12 %, каротин мөлшері: жоғарғы сортта – 180 мг\кг, 1-
ші сортта 150 және 2-ші ... – 120 ... шикі ... 14 %, кем ... ... 25 % ... ... керек.
1 кг ұн түйіршігінде 0,70-0,86 а.ө., 89-109 г қорытылатын ... ... мг ... ... шөп ... жай шөп ұны ... ... артықшылықатры
бар. Мысалы 1 м3 түйіршік массасы 600-700 кг болса, жай ұнның массасы одан
2-3 есе кем болады. Ұнды ... оның ... ... бүлініп
кетуін тоқтатады.
Сол сияқты шөп кесінділерін жентектеу ... де ... ... ... Және де ұн түйіршіктері мен жентектері малды
азықтандыруға, оның қорытылуына өте ыңғайлы да ... ұны мен ... ауыл ... ... ... жасайды. Олардың ішінде ең бағалысы: жоңышқа, беде, ... ... ... шөп және бұршақ-астық тұқымдастарының қоспалары.
Біржылдықтардың ішінде ең бағалылары: сиыр ... ас ... май ... олардың астық тұқымдас (арпа, сұлы, бидай) қоспалары.
Шөп ұнын, түйіршіктерін қаптарға салып қоймада сақтайды.
Пішендеме ... ... ... ... жанышталған,
ылғалдылығы 40-55 % көк шөптен анаэробты жағдайында дайындайды. Пішендемені
көбінесе көпжылдық бұршақ тұқымдастардан және ... ... ... ... да (ас ... ... сиыр, жоңышқа)
пішендемеге өте бағалы шөптер.
Дұрыс дайындалған пішендеменің дәмділік ... ... ... ... және ... ... ... шабылып
жанышталған шөп массасын сүрлемдік башняларға, не болмаса траншеяларға
салып ... ... ... ... ... ... ... иісі, құрғақ зат мөлшері, химиялық ... ... күл, май ... ... ... ... түсі ақшыл-
жасылдан ақшыл-қоңырға ... иісі ... ... ұстағанда қолға
былжырап жұқпайтын болуға тиісті. Пішендеменің сапсына қойылған талаптар (2-
кестеде, қосымшада) көрсетілген.
Сүрлем дайындау технологиясы. ...... мал ... ... ... дайындау өсімідктің көк балаусасын ұсақтап турап (4-10 ... ... ... ... ... арқылы сүт қышқылының ашу
процесі әсерінен болатын мал ... ... ... ... % жоғары ылғалдылықта салады. Оның құрамында 50-60 % дейін С витамині
сақталады. Сапалы сүрлемнің 1 кг ... ... ... 100 мг ... ... (рН 4,0-4,2) ... ... болса және
құрамында қант мөлшері 3-5 % ... ... оңай ... ... тобына
жатады. Сүрлемнің сапасы әртүрлі көрсеткіштерден ... ... ... жаңа ... қырыққабат, тұзданған немесе консервіленген
жемістің иісіндей. Түсі жасылдау-сарғыш, ... ... ... ... ... ең негізіг көрсеткіші бос қышқылдардың көлемі 2 %
шамасында болуы және оның ішінде 50-75 % сүт, 1\3 ... ... ... Май
қышқылы болмауы керек. Аммиякты азот мөлшері барлық азот мөлшерінің 0,5 тен
5-11 % аспауы ... ... рН ... 3,8-4,2 ... болса өте
сапалы болып есептеледі. Зоотехникалық бағалау шкаласы бойынша өте сапалы
сүрлем – 81-100 ... өте ... – 61-80; ... – 41-60; қанағаттанарлықтай
– 21-40; қанағаттанғысыз нашар -20 балдан төмен болады.
ІІ. Есептеу бөлімі.
2.1. Қойларға (жүнді-етті тұқымды ... ... ... жасау, және
осы рациондарды талдау. Қойларды азықтандырудағы жылдық азық мөлшерімен
қоректік заттардың есебі.
|Көрсеткіштер |нормас|Азықтар | | |
| |ы | | |+,- |
| | | ... ... |
| | | ... |дан |
| | ... шөп |Жүгері |Сәбіз |
| | ... ... | |
| |1 кл |2 кл|3 кл|1 ... ... |60% жоғары кем |20 |20 |20 ... |
| ... 20 % | | | | ... ... |- |- |- |60% ... ... ... ... ... ... ... |
| |І |ІІ |ІІІ ... ... және ... ... шөптердің қоспаларынан, ылғалдылығы |
|45-55 % дейін пішендеме ... ... |40-55 |40-55 |40-55 ... заты %, кем ... шикі ... | | | ... протеин (құрғақ затында) % кем |16 |14 |12 ... | | | ... ... ... ... %, ... |30 |33 |35 ... ... % ... |- |0,1 |0,2 ... ... және ... ... шөптердің қоспаларынан, ылғалдылығы |
|45-55 % дейін пішендеме ... ... |40-60 |40-60 |40-60 ... заты %, кем ... шикі ... | | | ... ... ... ... % кем |14 |12 |10 ... | | | ... клетчатка (құрғақ затында) %, дейін |28 |32 |34 ... ... % ... |- |0,1 |0,2 ... ... сапасына қойылатын азықтар.
|Көрсеткіштер ... |
| |І |ІІ |ІІІ ... зат ... % ... кем ... |25 |20 |15 ... ... тұқымдасы | | | ... | | | ... ... ... ... шөптерден|18 |16 |16 ... |30 |30 |30 ... |18 |15 |15 ... |27 |25 |23 ... ... шикі ... % кем дегенде, | | | ... |16 |14 |12 ... және ... ... | | | ... | | | ... және ... тұқымдасы |14 |12 |10 ... | | | ... ... және ... ... , ... |8 |8 ... | | | ... ... шикі ... ... % | | | ... | | | ... | | | ... және ... ... |30 |33 |35 ... | | | ... және ... ... |28 |31 |34 ... | | | ... ... және ... ... , оның|28 |31 |34 ... | | | ... рН |3,9-4,3 |3,9-4,3 |3,8-4,5 ... қышқылдың ішінде: | | | ... ... ... % кем дегенде |50 |40 |40 ... ... ... % ... |0,1 |0,2 |0,2 ... Түйіршіктелген құрама жем азықтың үлгісі
|Құрамы ... |
| |1 |2 ... арпа |25,0 |27,0 ... ... ... |20,0 |27,0 ... ... ұны |20,0 |20,0 ... ... |12,0 |- ... ұны |5,0 |8,0 ... ... |10,0 |- ... ашытқысы |- |10,0 ... ... |2,0 |2,0 ... қосылған ас тұзы |1,0 |1,0 ... ... |5,0 |5,0 ... ... 50 кг жүнді, жүнді-етті, етті-майлы, қаракөл елтірілі
саулық қойларды күндік азықтандыру рациондары.
|Көрсеткіштері ... және ... ... ... ... ... | | ... – әр түрлі шөптерден және |1,3 |- |- ... ... ... кг | | | ... – әр түрлі шөптерден |- |1 |1 ... ... кг | | | ... ... кг |0,6 |0,4 |0,3 ... ... кг |3 |4 |2,5 ... ұны, кг |- |0,2 |0,4 ... ... г |19 |15 |16 ... азот қосылыстары - |- |10 |- ... | | | ... ... натрий, г |- |6 |- ... – жеке ... ... г |1,3 |- |- ... қышқылды мырыш, мг |- |247 |- ... ... мг |- |40 |- ... ... мг |- |8 |- ... фосфат, мг |8 |- |- ... ... мг |- |0,5 |- ... ... мыс, мг |30 |40 |- ... кобальт, мг |1 |1,5 |- |

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауылшаруашылық малды азықта және мал азығына қойылаты санитариялық – гигиеналық талаптар10 бет
Жамбыл облысы Байзақ ауданы «Мәдімәр» өндірістік-бірлестік жерлерінде мал шаруашылығына берік мал азығы қорын жасау44 бет
Күй – қазақ халқының рухани азығы ретінде42 бет
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу55 бет
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу туралы80 бет
Мал азығын консервілеуде қолданылатын бактериялы ашытқылаодың түрлері54 бет
Мал азығын механикаландыру6 бет
Мал азығын өндіру18 бет
Микроорганизмдерді мал азығын дайындауда қолдану4 бет
Руханият – адам жанының азығы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь