Бастауыш сыныпта қолданылатын дидактикалық материалдар кешені

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Дидактика туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1 Оқытудың дидактикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2 Дидактика және жеке әдістемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3 Сабақтың түрлері және оның дидактикалық құрылымы ... ... ... ... ... . 12
2. Дидактиканың заңдылықтары мен қағидаларын оқыту процесінде басшылыққа алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
19
2.1. Дидактика заңдылықтарының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 19
2.2 Оқыту процесіндегі қағидаларды басшылыққа алу ... ... ... ... ... ... ... . 21
2.3 Қазіргі заман дидактикасының өзіндік ерекшеліктері және сараланған заңдылықтарын оқыту процесінде қолдану ... ... ... ... ... ... ... ..
27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
Кіріспе

Оқу процесі әр текті және табиғаты жағынан әртүрлі көптеген жағдаяттардың мың санды байланыстары мен қатынастарын қамтиды.
Ғасырымыздың басында оқу ұғымы енді осы процесті құрайтын екі бірлікті - оқыту қызметі мен оқып- үйренуді қамтитын болды. Оқыту - оқу материалын игеруге ынталандырушы мұғалімдердің қызметін, ал оқып-үйренуді ұсынылған білімдерді игеруге бағытталған оқушылар іс-әрекетін танытады.
Бүгінгі түсінім тұрғысынан оқу келесі белгілерімен сипатталады:
1) екі тараптылық;
2) мұғалім мен оқушының бірлікті әрекеті;
3) басқарым мұғалім тарапынан;
4) жоспарлы ұйымдасу және басқару:
5) біртұтастық және бірлік;
6) оқушылардың жас даму заңдылықтарына сәйкестік;
7) оқушылардың дамуы мен тәрбиесіне жетекшілік.
Оқу және білімдену проблемалары педагогиканың дидактикада аталатын бөлімінде зерттеледі. «Дидактика» термині грек тілінен енген, аудармасы «үйретуші» дегенді білдіреді. Алғашқы рет бұл сөз неміс педагогы Вольфганг Ратке (1571-1635) шығармаларында қолданылып, оқыту өнері мәнін аңдатқан. Ал Я.А.Коменский дидактиканы «баршаны барлық нәрсеге үйретудің әмбебап өнері» деп түсіндірген. XIX ғасырдың басында неміс педагогы И.Гербарт дидактиканы тәрбиелеп оқытудың өз алдына тұтас және қайшылықсыз теориясы ретінде таныған. Дидактиканың негізгі міндеттері В.Ратке заманынан бермен қарай бірде өзгерместен келе жатыр. Олар: нені үйрету және қалай үйрету проблемасын шешу: қазіргі заман педагогикасы бұларға қоса - қашан, қай жерде, кімді және не үшін оқу қажет деген мәселелерді қарқыңды зерттеуде. Дидактиканың негізгі категорияларын танытушы келесі ұғымдар белгіленген: оқыту, оқы үйрену, оқу білімдену, білім, ептілік, дағды, сонымен бірге оқу мақсаты, мазмұны, ұйымдастырылуы, түрлері, формалары, әдісте құрал-жабдықтары, нәтижесі (өнімі). Дидактикалық жүйе және оның технологиясы да осы категориялық ұғымдар тұрғысынан танылуы тиіс. Осыдан қысқа да ауқымды анықтама келіп шығады: дидактика - бұл оқу және білімдену, олардың мақсаттары, мазмұны, әдістері, құрал жабдықтары, ұйымдастырылуы мен нәтижелері жөніндегі ғылым.
Дидактика өз пәні аймағында іске қосылатын заңдылықтарын зерттейді, оқу процесінің барысы мен нәтижесіне негіз болар тәуелдіктерді талдайды, жоспарланған мақсаттар мен міндеттердің оры дамуын қамтамасыз етуші әдістер, ұйымдастыру формаларымен құрал-жабдықтарын белгілейді. Осының арқасында ол екі басты функцияны атқарады: 1) теориялық (диагностика және болжастыру); 2) практикалық (қалыпты іс-әрекет, құралдар дайындау).
Болашақ маманның ең негізгі міндеті таңдаған мамандығы бойынша теориялық білімі мен практикалық дағдысын ұдайы меңгеру болса, кәсіби тұрғыдан қалыптасуына педагогикалық іс- тәжірибе кезеңінің үлкен көмегі болады. Сондай іс- тәжірибе кезеңдерінде бағдарламаның тақырыптық құрылымына сай сан алуан шығармалар, көркеніліктерді пайдалана отырып, балаларды ән әлеміне қызықтыра білу керек. Жас мұғалім өзін мәдениетті ұстай білуі, үйірсектік, мақсатқа жетуде табандылық, орынды әзіл, баланы жасы көру, ұстаздық байқағыштық, ұйымдастыру қабілеті т.б. кәсіби пайдалы сипаттарды білгені жөн. Тәрбие мен білім алу қандай тығыз байланыста болса, алған білімді кәсіби жеткізе білу де шеберлік.
Оқушының байқау, көру қабілеттерінің ерекшеліктерін ескеріп, дамытатын- көрнекілік.
Көрнекілік- оқытуда заттар мен құбылыстардың өзіне тән жаратылыс бітімін, сыр- сипаттарын сезім мүшелері арқылы көзбен көріп, қолмен ұстап, құлақпен естіп қабылдауға баулитын дидактикалық үрдіс. Көрнекілік мұғалімнің шығармашылық ізденісі мен әдістеме жағалықтарына сергек қарап, сабақ барысында шебер пайдалана білуді талап етеді. Көрнекіліктерді пайдалануға қазақтың ұлы педагогы Ы.Алтынсарин де зор көңіл бөлген.
«Қазақ жастары ғылым, өнерді кітап сөзі деп қарамай, заттай, көзімен көріп ажырата білулері керек»,- деген.
Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім беру теориясы болып табылады. Оның зерттеу пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары мен принциптері. Дидактика өзінің алдына қойған мақсаттарға жету үшін белгілі бір дидактикалық принциптерге негізделеді. Дидактикалық принциптер оқу-тәрбие жұмыстарының заңды жүйесін көрсетеді, оқыту ісінде табысқа жетудің қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған.
Курстық жұмыстың мақсаты: Бастауыш сынып сабағында дидактикалық материалдардың қолданудың маңызын қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеті: Бастауыш сынып сабақтарында дидактикалық материалдардың қолданудың маңызын қазіргі заман талабынан туындайтын сұрақтарға ғылыми дәйектелген жауаптар табу.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
2. Айтмамбетова, Бейсенбаева. Тəрбиенiң жалпы əдiстерi. -А., 1991.
3. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А., Мектеп, 1973.
4. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті, 1989.
5. Бержанов Қ. Тəрбие мен оқытудың бiрлiгi. -Алматы, 1973.
6. Бержанов Қ., С. Мусин. Педагогика тарихы. -А., Мектеп, 1984.
7. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
8. Ж. Ə. Əбиев., С. Б. Бабаев., А. М. Құдиярова «Педагогика», Алматы, 2006 жыл.
9. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев «Педагогика» Алматы, 2000ж.
10. Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесiнiң мəнi. -Алматы, 1991.
11. Көшекбаев Н. Оқыту теориясы. - Алматы, Мектеп, 1976.
12. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. -Астана, 1998.
13. Қоянбаев Ж.Б. «Педагогика». Алматы, 1992ж.
14. Нұрғалиева Г. Оқыту əдiстерi. Алматы, 1991.
15. С.Б.Бабаев, Оңалбек Ж.К «Жалпы педагогика» Алматы, 2005ж.
16. Сабыров Т. Болашақ мұғалiмдердiң дидактикалық дайындығын жетiлдiру. –Алматы, Ы.
17. Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсендiлiгiн арттыру жолдары - А., Мектеп, 1978.
18. Тілеуова С.С, Әліппек А.З. «Педагогика» Шымкент, 2006ж.
        
        Жоспар
|Кіріспе.............................................................|3 |
|.................................................. | ... ... ... түсінік |5 ... ... | |
| 1.1 ... дидактикалық негіздері |8 ... | |
| 1.2 ... және жеке ... |8 ... | |
| 1.3 ... ... және оның ... |12 ... | ... Дидактиканың заңдылықтары мен қағидаларын оқыту процесінде | ... |19 ... ... | |
| 2.1. ... ... |19 ... | |
| 2.2 ... процесіндегі қағидаларды басшылыққа |21 ... | |
| 2.3 ... ... ... ... ... және | |
|сараланған заңдылықтарын оқыту процесінде |27 ... | ... ... | ... |31 ... ... | ... процесі әр текті және табиғаты жағынан ... ... мың ... ... мен ... ... басында оқу ұғымы енді осы процесті құрайтын екі ... ... ... мен ... үйренуді қамтитын болды. Оқыту - оқу материалын
игеруге ынталандырушы мұғалімдердің қызметін, ал оқып-үйренуді ... ... ... ... іс-әрекетін танытады.
Бүгінгі түсінім тұрғысынан оқу келесі белгілерімен сипатталады:
1) екі тараптылық;
2) мұғалім мен ... ... ... ... ... тарапынан;
4) жоспарлы ұйымдасу және басқару:
5) біртұтастық және бірлік;
6) оқушылардың жас даму ... ... ... ... мен ... ... және білімдену проблемалары педагогиканың дидактикада аталатын
бөлімінде зерттеледі. «Дидактика» ... грек ... ... ... ... ... ... рет бұл сөз неміс педагогы Вольфганг
Ратке (1571-1635) шығармаларында қолданылып, оқыту өнері мәнін ... ... ... ... ... ... үйретудің әмбебап өнері»
деп түсіндірген. XIX ғасырдың басында неміс педагогы И.Гербарт дидактиканы
тәрбиелеп оқытудың өз ... ... және ... ... ретінде
таныған. Дидактиканың негізгі міндеттері В.Ратке заманынан бермен қарай
бірде ... келе ... ... нені ... және ... ... ... қазіргі заман педагогикасы бұларға қоса - қашан, қай
жерде, ... және не үшін оқу ... ... мәселелерді қарқыңды зерттеуде.
Дидактиканың негізгі категорияларын танытушы ... ... ... оқы үйрену, оқу білімдену, білім, ептілік, дағды, сонымен бірге оқу
мақсаты, мазмұны, ұйымдастырылуы, ... ... ... құрал-
жабдықтары, нәтижесі (өнімі). Дидактикалық жүйе және оның технологиясы ... ... ... тұрғысынан танылуы тиіс. Осыдан қысқа да ауқымды
анықтама келіп шығады: дидактика - бұл оқу және ... ... ... ... ... ... ... мен
нәтижелері жөніндегі ғылым.
Дидактика өз пәні аймағында іске қосылатын ... ... ... барысы мен нәтижесіне негіз болар тәуелдіктерді талдайды,
жоспарланған мақсаттар мен ... оры ... ... ... ... ... ... белгілейді. Осының
арқасында ол екі басты функцияны атқарады: 1) ... ... ... 2) ... (қалыпты іс-әрекет, құралдар дайындау).
Болашақ маманның ең негізгі міндеті таңдаған мамандығы бойынша
теориялық ... мен ... ... ұдайы меңгеру болса, кәсіби
тұрғыдан қалыптасуына педагогикалық іс- тәжірибе ... ... ... ... іс- ... ... ... тақырыптық
құрылымына сай сан алуан шығармалар, көркеніліктерді пайдалана отырып,
балаларды ән ... ... білу ... Жас мұғалім өзін мәдениетті
ұстай білуі, үйірсектік, мақсатқа жетуде табандылық, ... ... ... көру, ұстаздық байқағыштық, ұйымдастыру қабілеті т.б. ... ... ... жөн. ... мен ... алу ... тығыз байланыста болса,
алған білімді кәсіби жеткізе білу де шеберлік.
Оқушының байқау, көру қабілеттерінің ерекшеліктерін ескеріп, дамытатын-
көрнекілік.
Көрнекілік- оқытуда ... мен ... ... тән ... сыр- сипаттарын сезім мүшелері арқылы көзбен көріп, қолмен ұстап,
құлақпен естіп ... ... ... ... ... ... ... мен әдістеме жағалықтарына сергек қарап,
сабақ барысында шебер ... ... ... ... ... қазақтың ұлы педагогы Ы.Алтынсарин де зор көңіл бөлген.
«Қазақ жастары ғылым, өнерді кітап сөзі деп қарамай, заттай, ... ... ... ... деген.
Қазіргі заманғы дидактика ғылымы білім ... ... ... пәні – оқытудың мақсаты, мазмұны, заңдылықтары ... ... ... ... қойған мақсаттарға жету үшін белгілі
бір дидактикалық принциптерге негізделеді. ... ... ... ... ... ... ... оқыту ісінде табысқа жетудің
қажетті шарты болып табылады. Олар бір-бірімен тығыз байланысты құрылған.
Курстық жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... қолданудың маңызын қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеті: Бастауыш ... ... ... ... ... ... заман талабынан ... ... ... жауаптар табу.
1. Дидактика туралы түсінік
1.1 Оқытудың дидактикалық негіздері
Дидактика (грек тілінен ауд. Didaktiras – зерттеу бойынша, ...... және ... ... ... мен ... білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеру процесін сипаттайтын,
оқытуды ұйымдастыру принциптері, әдістерін және ... ... мен ... беру ... жасайтын педагогаканың құрамдас ... ... ... ... ... ... болды. Қайта өрлеу дәуірінде жалпымәдениеттің, ғылымның
дамуына, оқыту жүйесі мен ... ісін ... құру ... негізгі саласы болып ... ... ... «Ұлы
дидактика» (1657) деген зерттеуінде алғаш рет пайдаланды. Ол ... ... ... ... мен ... ... ... сәйкес келуді негіздеп, сабақ өткізу жүйесін ұйымдастыруды
ғылыми ... ... ... ... ... ... Песталоцийдің,
неміс ғалымы Ф.А.Дистервегтің, Ресейде К.Д. Ушинскийдің еңбектерінде одан
әрі дамытылды.
Қазақстанда дидактикалық ой философиялық, ... ... ... ... ... ескерткіштерінде, «Қорқыт
ата кітабында», ... ... ... мен ... ... Наср әл-Фараби өзінің
философиялық трактаттарында  адамгершілігі мен білімі ... ... ... ... ... тұлға ретінде қарастырды. Қожа Ахмет Йасауи адамның
өзін-өзі жетілдіріп, рухани кемелдену ... ... ... жетуге
болатынын өсиет етеді. Қыпшақ тіліндегі «Кодекс Куманикус» ... ... ... ... ... де тәлім-тәрбиеге
қатысты мақал-мәтелдер, өлең-жыр үлгілері көп. Ал, Жүсіп Баласағұни,Ахмет
Иүгінеки, Сүлеймен ... т.б. ... ... ... оқу-білімнің маңызына, адамгершілік негіздеріне жан-жақты
тоқталған.
Дидактика және әдістеме мәселелері К. Д. ... ... ... ... Бұл ... оның ''Адам тәрбиесі'', ''Н. И. Пироговтың
шығармалары'', ''Ана тілін оқытуға басшылық'', ... ... атты ... кең түрде баяндалды.
1.Ушинский оқудың тәрбиелік сипатта болу принципіне ерекше мән берді.
Оқуды ол ... ... ... деп ... Сондықтан оқу тәрбиелік
ерекшелікте болуға тиіс. Ушинский сабақта әрбір оқытушы ... ... ... ... мақсатты түрде олардың ақыл-ойында, адамгершілігін де
дамытатындай етіп ұйымдастырылуды талап етті.
2.Ушинский оқудағы баланың саналылығы мен ... оқу ... ... және ... принциптердің бірі деп бағалаған. Оқу
ісінің ... ... оқу ... ... ететіндігінде, бүкіл оқу
процесінде бала белсенділігін тудыратындай ол түсінді де сенді.
Сондықтан ... ... ... мен ... ... – деп ... Ушинский оқытудағы көрнекілік принципінің көптеген мәселелеріне
жаңаша талдау жасаған, бұл ... жаңа ... ... ... - Ушинскийдің дәлелдеуінше, оқуды жалпы ұғымдарға емес, нақты
факторларға, ... ... ... ... ... оқу ... өз ... байқауға, үйретуге негізделеді.
К. Д. Ушинский ... ... ... көрнекілігі мен
жолдарын тұңғыш рет анықтады. Бастауыш мектептердегі ... ... ... бала ... ... көрне-кілікті талап етіп
отырады. Сондықтан, көрнекі құралмен оқытуды ... ерте ... ... - ... Ушинский көрнекіліктің бастапқы ... ... ... болуын талап етті, себебі сол арқылы баланың ойлай білуді де,
тілі де дамиды.
Ушинский оқыту ... ... ... жолы ... сабақ
жүйесі деп білді және осы жүйе үшін ... ... ... ... ... ... сабақтың негізгі белгілері анықталды. ... ... ... мен ... ... отыру, бұрынғы тиянақты
меңгерілген білімдерге ... ... ... жаңа ... ұғымдар мен
деректерді ендіру, білімдердің байланыстарын ескеру, оқушылардың сабаққа
деген ... мен ... ... ... жатқан тақырыпты оқушылардың
терең меңгеруін ойластыру, саналы тәртіп пен ... ... т. ... Д. ... оқу ... ... ... басты шарты-
әдістемелік шеберлікте, ал әдістемелік ... әр ... ... ... деп ... Ол ... ... оқыту әдістерін ұсынды:
түсіндіріп оқыту, оқытушы-ның әңгімесі, бақылай әңгімелесу, әр ... ... ... ... ... ... ... - мұғалімнің бүкіл сынып бойынша ... ... ... ... ... ... ... білу шеберлігінде
деді - Ушинский. Бұл туралы ол былай деді - ''өз ... ... ... білуі мұғалім ісінің көрнекілігі''.
Біртұтас педагогикалық процесті құраушы екі басты бірліктің біреуі –
оқу процесі. Бұл процесс өте ... ... ... ол тек ... ... процестерінен кейін тұруы мүмкін. Сондықтан оған ... та ... беру ... ... Оқу ... əр ... жəне ... жағынан
əртүрлі көптеген жағдаяттардың мың санды байланыстары мен ... ... ... көптігі де осыдан болар.
Ежелгі жəне ортағасырлық ... ... ... ... ең ... ... - ... болған оқыту қызметін (преподавание)
білдірген. Ғасырымыздың басында оқу ... енді осы ... ... екі
бірлікті – оқыту қызметі мен оқып- үйренуді қамтитын болды. ...... ... ... ... ... ал оқып- үйрену
(учение) ұсынылған білімдерді игеруге бағышталған оқушылар іс-əрекетін
танытады. ... ... ... ... ... ... іс-əрекет
тəсілдерін қалыптастырушы мұғалімнің басқару іс-əрекетін де , ... ... ... ... де ... болды. Мұғалім мен
оқушының бірлікті іс-əрекеті болған оқу процесінің мəні ... мен ... ... ... Бүгінгі түсінім тұрғысынан оқу ... ... 1) екі ... 2) ... мен оқушының
бірлікті əрекеті; 3) басқарым мұғалім тарапынан; 4) жоспарлы ұйымдасу жəне
басқару; 5) ... жəне ... 6) ... жас даму ... 7) ... дамуы мен тəрбиесіне жетекшілік.
Дидактика өз пəні аймағында іске қосылатын заңдылықтарды зерттейді, оқу
процесінің барысы мен нəтижесіне негіз ... ... ... ... мен міндеттердің орындалуын қамтамасыз етуші
əдістер, ұйымдастыру ... мен ... ... ... ол екі ... функцияны атқарады:
1) теориялық (диагностика жəне болжастыру);
2) практикалық (қалыпты ... ... ... ... пəндер бойынша жəне оқу іс-əрекетінің барлық деңгейіне
орайластырылған оқу жүйесін біріктіреді. ... ... ... байланысты дидактика жалпы жəне жекеленген болып бөлінеді. ... ... ... оқыту мен оқып үйренуді, оларды туындатқан
жағдаяттары мен оларды орындау шарттары жəне соның ... ... ... анықтау. Жекеленген (нақты) дидактика оқыту ... ... Ол ... оқу ... ... , мазмұнын, оқыту формалары
мен əдістерін қарастырады. Əр оқу пəні өз əдістемесіне ие.
Оқу – дидактикалық ... ... ... ... ... үшін
«оқу» жəне «оқу процесі» түсініктерінің мəн-мағынасын ажыратып алған жөн.
Кейде бұл категориялар теңдестіріле қарастырылады. Іс ... олай ... ... ... ... ал «оқу ... бұл ... уақыт
жəне кеңістікте дамуы, оның кезеңдерінің бірізді ... ... ... ... оқу ... ... ... қызметі ретінде
қарастырылды, яғни мұғалім жұмысы деп есептелінді. Уақыт ... ... кең ... ... ... ... ... назар
аударылатын болды.
Оқу процесі – шынайы болмыстағы қиын да қыстаулы, күрделі процесс. Ол
өз ішіне ... ... ... əр ... жəне табиғаты бір-біріне
ұқсамаған жағдаяттардың сан қилы ... мен ... ... да «оқу ... ... ... жəне жан-жақты анықтама беру
қиындау. Солай да болса, қазіргі ... ... «оқу ... ... келесідей анықтама қабылданған: «оқу процесі – бұл барысында білім
беру, игеру, тəрбиелеу жəне ... ... іске ... ... мен ... ... ... бағдарлы өзара байланысты іс -əрекет».
Оқу процесі екі ... ... ие. Оның ... ... ... екі түрлі əрекеттен тұрады: оқыту – мұғалімнің оқу материалын
меңгеруге орай ұйымдастыратын оқу-үйрету іс-əрекеттері жəне оқып ... ... ... ... ... ... Бұл екеуі арасындағы
байланыстырушы тетік – ... ... ... ... негізінде мұғалім үшін осы процесс мазмұнының базалық бірліктері
болып есептелетін, əрі ... ... ... тиіс өнім ... ... жəне дағдылар жатады.
Оқып-үйренудің аса маңызды элементі – сеп-түрткілер (мотивтер). Қандай
да оқу əрекеттерін не ... оқу ... ... ... оқушы осы сеп-
түрткілерді басшылыққа алады. Оқуға қызықтыратын ... түрі көп, əрі ... ... əрқайсысы өз алдына дербес ықпал жасамай, бір-бірімен тығыз
ықпалдастық ... ... ... ... ... болады. Ақыл-ой
əрекеттеріне ынталандырушы сеп-түрткілер қатарында танымдық ... ... ... ... ... жоғары деңгейде дамуы үшін шынайы
ғылыми мазмұн жəне педагогикалық мақсат ... ... ... ... ... ... ... және жеке әдістемелер
Дидактиканың пайда болып дамуы. Оқыту теориясының ... Ж.Ж. ... ... К. ... ... т.б. ... ... негізін салушы чех педагогы Ян Амос Коменский (1592-1670).
Оның 1632 жылы ... "Ұлы ... ... ... ... ... сынып-сабақ жүйесі туралы ... Ол ... ... -
адамшылық, оған жету жолы - білім беру және ... деп ... "Көп ... ... білімдерді" беруге шаңырып, оны түсіндіру үшін жаттығу,
тәжірибелік ... ... ... ... ... ... бөлейтін
әдістердің пайдалылығын дәлелдеді.
Я.А.Коменский саналылық және белсенділік, көрнекілік, жүйелілік және
сабақтастық, жаттығу және түсініктілік принциптерін ұсынды. ... ... ... ... ... Жақсы ұйымдастырылған мектеп заңдары" деген
еңбегінде сынып-сабақ жүйесінің бөліктерін атады. Олар:
-  оқушыларды мектепке белгілі бір ... ... ... аяқталмай,
ешкімді одан босатпау;
-  оқушыларды сыныптарға бөлу;
-  әр сыныпқа бір бөлме беру;
... 4 ... ... ... ... ... ... жоспарлау;
-  қоңыраудық соғылуы;
-  тәртіп;
-  бір сабақтың үзақтығы бір сағаттан аспау керек;
... ... ... ... жаңа білімдерді түсіндіреді, жаттығулар орындатады.
Бұл қазіргі аралас сабаққа ұқсайды. Коменский таңырыпты қайталауды ... ... ... ... 3 бөлікке бөлген: ... ... ... ... ескі ... еске түсіреді, мұғалім үй ... жаңа ... ... Я.А.Коменский "Мұғалім -сабақты
жаратушы, оның жүрегі", - деп түсінген. Оқушының өз ... ... ... ... ... ... үй жұмысы туралы да мәселелер ұлы
педагогтың назарынан тыс қалған жоқ.
Коменский экскурсияны кең қолданып, оны ... ... ... ... ... ... ... (1746-1827жж.) "Гертруда өз балаларын қалай
оқытады" (1801ж.) деген еңбегінде дамытып оқыту ... ... ... ... ... ... қалады. Қоршаған дүниені
сезім арқылы қабылдау - ... ... Одан әрі ... - ... ... ... туғызады. Сөз, сан, шама - ақыл жемісі, ... ... ... ... ... күш береді. Ол баланы дамуға итермелейді. "Көз көргісі,
құлақ естігісі, аяқ жүргісі, қол ұстағысы, жүрек сенгісі, жақсы ... ... ... - ... Осы тұжырымдарға сай И.Г.Песталоцци буынға бөліп
оқыту, алдымен сурет салуға үйрету, содан кейін жазуға үйрету тәсілдерін
қолданған. ... ... ... ... алған әсерлерін талқылатуды
қолданған. Оның пікірінше "заттар мен құбылыстарды бақылаған ... ... ... ... дүние туралы түсінігі алғашңыда анық емес, оны реттейтін оқыту
арқылы жиналатын білім қоры, өйткені ол ... ... ... ... бере беру ... ақылдық қуатын арттыру керек. Ол үшін түрлі
жаттығулар, балаға сөйлеу, ойлату, сұрақ-жауап ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеген. Ұлы
педагог көрнекілік әдісін Я.А.Коменскийге қарағанда терең жазып, ... ... ... пен ... ... Жак ... ... "Эмиль немесе тәрбие туралы" (1762ж.)
деген ... ... ... ... әр ... дамытуды, баланың
белсенділігін ... ... Өз ... ... ... ... тілімен көп сөйлегені үшін сынады, Руссо ... ... ... ... ... Бұл ... баланы өмірге бейімдеу керек деп, тәрбиешілерді оның қажеттіліктері
мен қызығушылықтарын ... ... ... мен бала ... ... бала табиғатын зерттеу,
шығармашылық ... ... ... ... сияқты идеяларының
педагогиканың дамуы үшін маңызы зор болды.
Ұлы орыс педагогы Константин Дмитриевич Ушинский (1824-1870 жж.) ... ... ... ... куші мен ... ... ... оны ана
тілінде оқыту керек деді. Ушинский бастауыш мектеп жұмысының негізгі
бағыттарын, жеке ... ... ... көп үлес ... ... - ... ... жұмбақтар білімділікке
көмектеседі. Зейінді жаттыңтыру, есте сақтауды жақсарту, ... ... ... ... ... ... ... берік білім алуын қамтамасыз етеді.
Надежда Константиновна Крупская (1869-1939жж.) оқушылардың дүниетінымын
қалыптастыру үшін оларға ... ... ... әр ... ... ... өмірмен байланыстыруды атап көрсетті. Мұғалім теория мен тәжірибенің
бірлігі арқылы жекелеген ... ... ... ... ... ... ... оқуды қолдап, оқу ... ... ... ... ұсынды. Ол оқуды өнімді ... ... ... ... ... жж.). А.С. ... оку пәндерін
жүйелі оқытуды қүптады. Ол сол кезде қолданылған ... ... ... ... әдістеріне қарсы шықты.
Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970 жж.) ... ... ... ... деп ... ... табыстылығы мектептегі
мұғалімдердің рухани өміріне, ... ... ... ... ... ... өнімді еңбек, зерттеу жұмыстары, эксперимент
жүргізу, құбылыстарды, әдебиеттерді өз ... ... ой ... ... ... аяқ ... ынтымақтастық педагогикасы
одан әрі дамыды.
Оның негізгі идеялары:
- Сабақ үстінде оқушылармен жақсы қарым-қатынаста болу. Маңызды міндет
- ... ... ... ықыласын ояту, оны өзінің табысына, ісінің алға
басқанына, ... ... ... ... ... Ынтымаңтастық педагогикасының бір принципі -
оқушыларды қорңытпау, еркін ... өз ... Қиын ... қою ... ... ... ... - балалармен ынтымақ, оларды қиын ... ... ... идеясы. Жаңашыл мұғалімдер пәндік, сөздік ақпараттарра алуан
түрлі нұсқауларды (сызба, кестелер, т.б.) енгізді, олар ... ... ... алгоритмдік формаларын дамыту құралы.
-  Өз еркімен тандау идеясы. Владимир Федорович Шаталов оқушыларға көп
есептер береді, ал олар қалаған есебін ... Озу ... ... ... тақырыптарға уақыт беріледі.
-  Ірі блоктар идеясы.0қулықтың 3-4т ... бір ... ... ... ... ... Шалва Александрович Амонашвили балаларды
өздерінің іс-әрекеттерін бағалауға және пікірлерін нйтуға үйретеді. Оның
оқушылары жолдастарының ... ... және ... ... ақыл-ой жұмысы. ... ... ... сыныпта білімге деген қүштарлық, биік мақсатқа жетуге деген
құлшыныс бар.
-  Жеке тұлғалық тұрғы. Жаңашыл мұғалімдердің сабағында әр ... ... ... деп ... ... өзіне деген адал ниетін көреді.
Дидактика және жеке әдістемелер. Қазақстанда дидактика мен жеке ... ... ... Ыбырай Алтынсарин (1841-1889жж.) орыс тілін
қазақтарға үйрету курсының, оқу жоспарларының, бағдарламаларының авторы.
Ол орыс тілі мен ... ... ... ... Оқыту
процесінде көрнекілік, әңгімелеу, кітаппен жұмыс әдістерін кең қолданды.
Ы.Алтынсарин орыс тілін үйрету үшін дайындық ... ... ... ... ... орыс әдебиеті, грамматиканы оқытқанда казақ тілінде аз
сөйлеткен, сөздік ... ... жылы оқу ... ... ... ... Бұл ... қазақ
тіліндегі оқу құралы, оған ауыз әдебиеті шығармалары, өсімдік, ... ... ... ... жж.) ... оқыту әдістемесінің негізін
салушы. "Оқу ана тілінде жүргізілсін" — деген талапты бастаушы.
1912 жылы ... рет ... ... ол халықты сауаттандырудың басты
құралы болды. Бұл оқу құралы әрі сауат ашу, өрі ... ... ... ... ... 1926 жылы бұл ... жете өңделген жаңа түрі
жарияланып, қазақ халқының сауат ашу мектебінің басты құралы болды. Әдіскер
оқушыларға ереже ... ... ... ... ... ... ... қолдануды ұсынды. Сол сияқты әдебиет ... ... ... ... тұжырымдау тәсілдерін қолдану қажет екенін
"Қай әдіс жақсы" (1928ж.) деген мақаласында айңын баяндайды. Халыққа ... ісі үшін ... ... ана ... ... оқу құралдары болуы
керек. Міне, осындай өзекті мәселелерге Ахмет ... ... мән ... ... ... ... ... жаңадан құрып, оны жүзеге
асыруға басшы болды. Халықты надандық түнегінен шығару үшін оған білім беру
қажеттігін дәлелдеді. 1913 ... ... оқу ... деген мақаласында
"бала оқытатын адам оған үйрететінін, оның ... ... ... ... білу ... - ... ... (1890-1931 жж.)- "Тәрбиеге жетекші" (1924) деген
еңбегінде баланы оқытудық ережелерін, заңдарын баяндайтын, оқытудық ... ... ... ... ... ... ... бөлімі
"дидактика" деп, дидактикаға қазақ тілінде тұңғыш ғылыми анықтама берген.
Ж. Аймауытов баланың ақылын, ... ... ... ... атап көрсетті. Балаға туған елдің салт-санасын, ... ... ... тіл ... ... ... ... бөлді.
Мағжан Жұмабаев (1893-1938 жж.)- Ол зейінді тәрбиелеу жолдарын көрсетті.
Олар:
-  мұғалімнің қатты сөйлеуі;
-  суреттердің бояуының ашықтығы;
-  әсердің ... ... ... суретін салдыру, балшықтан сол затты жасату.
Баланың ойын бөлетін сабаққа қатысы жоқ ... ... ... ... ... келу ... ... Осы құбылыстарға жол ... ... ... ... ... ... оқуды енді бастаған
балаларды 5-10 ... ... жіща ... мен ескі ... ... алысқа, таныстан бөтенге қарай оқытуды ұсынды.
Сонымен дидактика ... ... ... ... ... ... одан әрі жүргізілуде. Қазір дидактиканың алдында көптеген
міндеттер тұр. ... І-ХІ ... ... жаңа ... ... ... ... енгізу;
-  аз комплектілі мектептердегі, мектепке дейінгі ... ... ... ... ... жаңа ... ... мектептерді комьютрлендіруді 2002 жылы аяқтау;
-  мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарды жасауды аяқтау, оларды
кезең-кезеңмен мектептерге енгізу;
-  ерекше дарынды ... ... ... ғылыми негіздеу;
-  білім беруді ізгілендірудің ғылыми әдістерін жасау.
1.3 Сабақтың түрлері және оның ... ... ... сабақты жетілдіру жұмыстарының ішіндегі ... бірі - оның ... мен ... ... бір ... сабақтар болмайды. Сондықтан, оқыту
жұмысын жүйелі әрі нәтижелі жүргізу үшін, оны топтастырудың мәні ... Сол ... ... мұғалімнің сабақ классификациясын ойдағыдай білуі
шарт.
Сабақ классификациясы (жіктелуі) - ... ... ... ... ... Дидактикада сабақ классификациясын анықтауға айрықша
маңыз береді. Бұл мәселе турасында ... ... ... ... әлі де ... ... ... сайын оқу жүйесінің қайта
құрылатындығы және ... орай ... ... әдіс-тәсілдерінің де
өзгеріп, жаңарып отыруы сөзсіз.
Сонымен қатар, сабақты жіктеу ... ... ... жас және ... ... де байланысты болып келеді.
Мысалы, И. Н. Казанцев сабақты жіктеуді оқу материалының ... ... ... және ... ... ... ... С. В. Иванов
оқыту процесінің ерекшеліктеріне қарай анықтайды. Ал, Данилов пен ... ... ... ... ... құрады. Бұлардың сабақ
түрлерін топтастыру ұстанымдары әр түрлі болғанымен де, ішкі мазмұндары бір-
біріне өте ұқсас келеді.
И. Н. ... ... ... сабақ - әр пәннен оқу жылының басында өтетін сабақтар.
2. Кіріспе сабақ - бағдарламаның күрделі тараулары мен ... ... ... Жаңа білімді меңгеру сабағы - жаңа оқу материалы өтетін сабақ.
4. Пысықтау сабағы - өткен оқу материалын пысықтау сабағы.
5. Жаттығу ... - ... ... мен ... ... сабағы.
6. Тәжірибелі сабақ - оқушылардың алған білімін өмірде қолдану жолдарын
көрсететін сабақтар.
7. Қайталау-қорыту сабағы - өткен күрделі ... мен ... ... ... ... - ... ... тексеретін сабақтар.
9. Білім сапасын бағалау сабағы - оқушылардың алған білімін бағалау
сабақтары.
10. Қорытынды сабақ - оқу ... ... әр ... ... ... сабақтары.
С. В. Иванов бойынша:
Кіріспе сабақтар.
Оқу материалымен алғашқы рет танысу сабағы.
Жаңа білімді меңгеру ... ... ... ... ... ... пысықтау және қорыту сабақтары.
Бақылау сабағы.
Б. П. Есипов бойынша:
Аралас сабақтар.
Жаңа оқу материалымен ... ... ... ... ... ... ... мен дағдысын жаттықтыру сабағы.
Білім сынау сабағы.
Сол секілді шет елдер тәжірибесінен, атап ... ... ... келтірсек, ондағы сабақты жіктеуде біздің тәжірибемізге
ұқсастығын байқаймыз.
Жаңа оқу материалын мазмұндау сабағы.
Жаттығу сабағы.
Қорыту сабағы.
4. ... ... ... сабағы.
5. Аралас сабақ.
Қорыта айтқанда, қазіргі мектеп тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... білімді хабарлау сабағы.
Білімді, білікті және дағдыны бекіту ... және ... ... ... сабағы.
Оқушылардың білімдерін, біліктіліктері мен дағдыларын тексеру және
бақылау сабағы.
Аралас сабақ
өздігінен білім алу ... ... ... ... емес, оның бұлай қалыптасуында белгілі
бір заңдылықтар бар. Атап ... ... ... байланысты мұғалім
оқушыларға жаңа білім беруді көздесе, осыған орай ... ... ... деп ... ... оқушылардың қабылдаған жаңа білімін іс жүзінде
пйдалана білу жолын қарастырса, онда ол ... ... ... деп ... секілді мұғалім өткен оқу материалын оқушы-лардың есіне ... ... ... ол ... сабағы'' деп аталады.
Ал сабақтың ''Аралас сабақ'' түрі оның құрылымына байланысты болып
келеді.
Мұғалім ... ... ... бірнеше мақсаттарды жүзеге
асырады. Демек, оқушыларға жаңа білім береді, оны ... ... ... ... ... оқу ... ... қорытады, сонымен
бірге оқушылардың білім көлемі мен сапасын сынап, оны ... ... ... ... оның ... элементтері (кезеңдері) арқылы аралас
өтеді. Міне, осындай сабақ түрі ''Аралас сабақ'' деп аталады.
Сонымен сабақ ... деп ... ... (45 ... оның ... ... ... ұштасып, белгілі тәртіппен жүзеге
асырылуын айтады. Олар мынандай ... ... ... ... ... (сабақтың тақырыбын белгілеп, оның
мақсат, міндеттерін тұжырымдау).
Сабақта үй тапсырмасын тексеру.
Жаңа білімді немесе оқу материалын баяндау, түсіндіру.
4. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... және зертханалық жұмыстар жүргізу).
5. Қорытындылау (оқушылар білімін ... ... ... Үйге ... беру, оны түсіндіру.
Сабақ құрылымын белгілеу оқу ... ... ... және ... үшін ... ... Мұның өзі мұғалімнің сабақ жоспарын
құрудағы аса елеулі кезеңі болады. ... ... ... ... ... құру өзара байланысты, бірақ әрқайсысының өзіне тән ... ... ... топтас-тыру, оның құрылымын
белгілеу негізінен дидактикалық мақсат пен ... және ... ... болып келетіндігінде.
Кіріспе сабағының құрылымы
1. Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға сабақтың ... ... ... әзірлеу.
Жаңа оқу материалын ендіру.
Жаңа білімді пысықтау, бекіту.
Сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру.
Кіріспе сабағының ерекшелігі, оқу бағдарламасының жаңа ... ... оқып ... ... ... ... немесе
тақырыптың оқу-тәрбиелік мәнін ашып береді, алдағы сабақтарда оларды өткізу
тәртібін оқушыларға түсіндіреді, ондағы жаңа оқу ... ... ... ... ... Жаңа білімді хабарлау сабағының құрылымы
Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға сабақтың ... ... ... ... оқу ... ... оқу материалын пысықтау, бекіту.
Сабақты қорытындылау, үйге тапсырма беру.
Алғашқы тарау немесе тақырыптық кіріспе ... ... ... ... ... ... ... мұғалім ағымдағы әрбір оқу
материалын ... сай ... ... ... Сабақ үстінде жаңа
білімдерді баяндау немесе түсіндіру жұмыстары оның өн ... ... ... да ол ... ... бөлімі болып есептеледі.
Сабақта қойылған мақсатқа сәйкес және ... жас ... ... ... ... жаңа білімдердің баяндалуына тиісті
мөлшерде уақыт бөлінеді.
Жаңа сабақты (білімді) хабарлау ... ... оқу ... ... ... ... ... істейтін жұмыстарымен
ұласып отырады.
Білімді, іскерлікті және дағдыны ... ... ... Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға сабақтың ... ... ... ... Бұрын өтілген оқу ... ... ... ... өз ... ... ... Түрлі жаттығу-лар мен
практикалық және
лабораториялық жұмыстарын атқаруы.
4. Сабақты қорытындылау, үйге ... ... ... ... ... ... ... барысында сабақтың пысықтау
және бекіту кезеңдері де белсенді ... ... ... ... ... ... ... отыру әр сабақтың елеулі элементі болып
табылады. Алған білімді ... оны ... да ... ... ... ... ... сабағы өзінің құрылысы жөнінен әр алуан болып
келеді.
Мұғалімнің түсіндіруі жағдайында оның сөзімен бірге ... ... ... ... және тәжірибелік-зертханалық ... ... ... ... көрсету жұмыстары қоса атқарылады.
Оқу жұмысының мұндай алуан түріне қарамастан мұғалімнің сөзі ... ... ... ... ... оқу ... оқушылардың
қаншалықты терең меңгергенін, көлемін, сапасын тексеру жұмыстары да кіреді.
Жаттығу және тәжірибелік сабақтың құрылымы
Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеуі. Түрлі жаттығу-лар мен
практикалық және лабораториялық жұмыстарын атқаруы.
3. ... ... үйге ... ... ... ... алған теориялық білімдерін практикамен
байланыстыру, пысықтау және бекіту мақсатын көздейді.
Практикалық сабақты жүргізу үшін ... ... ... ... қолданылады. Олар әр пәннің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... жазбаша және ауызша
жаттығу не талдау жұмыстары жүргізілсе, сызу пәнінен ... ал ... ... лабора-ториялық-эксперименттік тәжірибелер жасалады. Яғни,
практикалық сабақтарда оқушылардың білімімен қатар олардың ... ... ... да ... сабағының құрылымы
Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға сабақтың мақсат-міндеттерін
түсіндіру. Оларды сабаққа әзірлеу.
Бұрын өткен оқу материалдарын қайталау, пысықтау, еске ... ... ... ... ... және ... мен тұжырымдар жасау.
3. ... ... үйге ... ... ... аса көп ... түрі.
Қайталудың мақсаты - өткен оқу материалдарының ең негізгі түйінді
мәселелерін қайталап пысықтауды ... - ... ... ... қоры-тынды жасауға үйретуді көздейді. ... ... ... ой ... тыңғылықты әзірлігін қажет етеді.
Қайталау сабақтары не сабақ ... ... ... ... ... өткізіледі. Ол оқу бағдар-ламасы бойынша көлемі жағынан ірі
тақырыптар немесе тарауларды оқып ... ... ... сол ... ... және оқу ... аяғында жүргізіліп отырады.
Қайталау сабағына оқушыларды жақсы ұйымдастыру үшін оның сұрақтары мен
пайдалануға тиісті ... оқу және ... ... ... ... ... ... алдын ала белгілеу керек.
Қайталау сабағын әр түрлі тәсілдермен (ауызша, жазбаша, графикалық,
лабораториялық жұмыстары және ... ... ... болады.
Сабақ соңында мұғалім оның нәтижесін қорытын-дылап, оқушыларға ... ... ... ... ... біліміндегі басты жетістіктері
мен кемшіліктерді басымырақ көрсетіп, келешекте қандай ... ... бөлу ... ... ... ... сабақтың құрылымы
1. Сабақтың басталуын ұйымдастыру. Оқушыларға ... ... ... сабаққа әзірлеу.
Оқушылардың орындаған үй тапсырмаларын тексеру.
Жаңа оқу материалын ендіру.
Жаңа оқу материалын ... ... ... аяқталуы.
Үйге тапсырма беру, оны түсіндіру.
Аралас сабақ - мектеп тәжірибесінде ... ... ... ... сабақ
барысында сабақтың барлық дидактикалық кезеңдері немесе буындары алма кезек
өзара
ұштасып жатады. ... ... ... ... жаңа ... ... және тексеру, бағалау жұмыстары оқушы-лардың логикалық ойлау
қабілеттерін арттырады, назарын тұрақты етеді. Сондықтан, ол ... ... ... және ... оқу ... жете ... ... сабақ әсіресе бастауыш және орта сыныптарда, сонымен қатар тілге
қатысты пәндерде көптеп қолданы-лады.
Сондай сабақтың бір ... ... Р. Г. ... ... ... деген еңбегінде ұсынады. Оның ерекшелігі,
дәстүрлі сабақта ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... үй ... тексеріп, бағалаудан бастаса,
мұнда оған керісінше жаңа оқу материалын енгізіп, түсіндіру жұмыстарына
айрықша мән ... оның ... ... ... ... жаңа оқу материалын өткен материалға байланыстыра түсіндіру.
- үйге тапсырма беру.
- оқушылардың түсінбеген ... ... ... ... оқу материалын қайталап, оқушылардың білімін сынау және жаңа
сабақты пысықтау.
Р. Г. Лембергтің тұжырымдауы бойынша, егер сабақты ... оқу ... ... сұраудан бастаса, оқушылардың жаңа оқу материалын қабылдау,
түсіну ... ... Сол үшін жаңа оқу ... ... кезеңінде, демек, оқушылардың таным ... ... ... ... тың ... ... өту ұсынылады.
Бұл құптарлық ұсыныс. Осы үлгіні әсіресе, ... ... ... ... болар. Себебі, оқушылардың оқу жұмысы жоғары сыныптарда
күрделі болып келеді. Сөйтіп, олардың оқу ... ... ... және оны ... бекіту жұмыстарына айрықша мән берген ... ... жаңа оқу ... ... ... оқушы әрине үй
тапсырмасын дұрыс өз дәрежесінде орындап ... ... де ... ... ойлаймыз. Мұндай жағдайда үй жұмысын тексеруде арнайы уақыт бөлу,
мүмкін қажет емес ... ... оны ... ... ... оқушылардың
өздеріне тапсыруды да қарастырған жөн болмақ.
Оқушылардың білімдерін, іскерліктері мен дағды-ларын тексеру, бақылау
сабағының ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру. Оларды сабаққа әзірлеу.
Тексеру, бақылау жұмыстарын ұйымдастыру.
Оқушылардың өзіндік жұмыстары.
Оқушылар білімдері, іскерліктері мен дағдыларын бағалау.
Қорытындылау, сабақтың аяқталуы.
Сабақтың бұл түрінің көздейтін ... - ... ... ... ... көлемінің қандай дәрежеде екендігін байқап, тексерумен ... ... ... ... ... мен ... ... оны болдырмау жолдарын қарастыру.
Білімді тексеру және бағалау жұмыстары күнделікті сабақтар барысында,
сонымен қатар арнаулы ... ... де ... ... ... оқу ... ... ұғынуға және меңгеруіне мүмкіндік береді.
Бұл жұмыстың ... және ... ... ... ... ... ... біліміне бақылау жүргізу, олардың білімін толықтыру
болса, екін-шіден, олардың жеке басын жан-жақты дамытып, тәрбиелеу жөнінен
ойдағыдай рөл ... және ... ... ... ... оқушыларды тегіс қамтып,
олардағы білім, дағдыларындағы кемшіліктерді дер кезінде ... ... ... ... береді.
2. Дидактиканың заңдылықтары мен қағидаларын оқыту процесінде басшылыққа
алу
2.1. Дидактика заңдылықтарының ерекшеліктері
Оқу теориясының негізгі ... ... - бұл ... ... ... мен ... Заңдар мен заңдылықтар құбылыстар,
процестер мен олардың нәтижелері арасындағы жалпы, ... ... ... ... мен ... ... ашады.
Дидактикалық процестің негізін құрайтын аса маңызды және ... мен ... оқу ... немесе дидактикалық принциптер деп
аталады. Бұл принциптер арқасында оқу процесіне ... бар ... ... ... ... мен ... ... барлық оқу пәндерін өтуде және оқудың барша кезеңдерінде олар
өздерінің жалпы мәнін ... ... ... дидактикасында оқу принциптері табиғи
сәйкестік ... ... ... ... ... Бұл ... принциптер төмендегідей: 1) саналылық және белсенділік; 2)
көрнекілік; 3) жүйелілік және бірізділік; 4) беріктік; 5) ... ... 7) ... 8) ... мен ... ... ... (норматив) қызметтерін атқарады. ... ... ... ... ... келуі жөнінде тек кеңес немесе
сілтеме беріп қоймайды, ... ... ... бұл ... ... ... негіз қалаумен бірге олардың толық
орындалуын ... ... ... білу және ... ... ... іске асыру педагогикалық шеберліктің негізін құрайды және ... ... ... ... ... ... ... жалпы заңдары мен педагогикалық арнайы
заңдары орындалуы шарт.
Диалектиканың жалпы заңдары ... ... ... мен тайталасы заңы, сандық жинақтың сапалық өзгерістерге келу заңы,
жоқты жоқка шығару заңы.
Оқу процесінде қарама-қарсылықтар бірлігімен ... заңы ... ... туу ... - жаңа ... ... мүмкіндіктерінің өзгеруі, білім беру ... ... ... оқу ... ... ... ... ұғымдар және көзқарастармен
сәйкессіздікке ұшырауы. Бұл өз ... оқу ... мен ... ... сай ... ... ... жинақтық сапалық өзгеріске түсу заңы да оқу процесінде көрініс
береді. Тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... бағыттары даралықты іс-әрекет стилі,
ептіліктері мен дағдылары) сандық жинақтың белгілі деңгейдегі нәтижесі.
Санның сапаға ауысуы жоқты ... ... заңы ... сәйкес келеді.
Тұлғалық және психикалық жаңа құрылымдар адамның ... ... ... негізінде қаланады Соңғы өмір кезеңдерінде пайда
болған сапалар бұрынғы қалыптасқандарын ... ... ... ... оқу ... қалыптасу процесінде көрінеді, яғни кейбір
әрекеттер көп қайталаулар нәтижесінде күрделі дағдыларға (жазу, ... ... ... ... бір қатар оқу барысында арнайы
педагогикалық заңдар да ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық тәжірибеге ұсынған. Өз заманында ғұлама
педагог И.Г.Песталоцци ... ... ... елес ... ... ... анық түсініктерге өту.
Неміс педагогі Э. Мейман бірнеше ... ... ... ... жеке ... ... әуел бастан көбіне оның табиғи нышандарына
тәуелді жүріп жатады;
- ең алдымен бала ... мен оның ... ... ... ... ... балалардың жан және тән дамуы әрқилы ... ... мен ... ... бүгінгі педагогикаға ... саны ... ... ... ... ... ... оларды жалпы
және жеке (нақты) заңдылықтар деп бөлу қабылданған.
Жалпы ... ... ... беру ... тән ... ... бүкіл
жүйесін қамтиды. Олардың арасында аса көп еленетіндері:
- оқу ... Оқу ... ... ... ... мен ... қажеттері мен мүмкіндіктеріне, педагогика ғылымы мен практикасының
даму ... мен ... ... оқу мазмұны. Оқу мазмұны қоғамдық қажеттер мен оқу мақсаттарына,
ғылыми-техникалық және әлеуметтік процестің ... ... ... оқу ... мен ... даму ... оқу
мекемелерінің материалды - техникалық және ... ... ... оқу ... Оқу ... ... ... оқу процестерінің
нәтижелілігіне, оқу ... ... мен ... ... - педагогикалық шеберлігіне, оқушының оқып-үйренуге ... оқу ... ... оқу ... ... ... ... әдістерді білу мен
қолдану ептілігіне, оқу-мақсаттарына, мазмұнына, оқушылардың жеке деңгейі
мен ... ... ... ...... қамсыздығына, оқу
процесінің ұйымдасуына тәуелді;
- оқуды басқару. ... ... ... оқу ... кері ... ... ... ықпалдарының орынды келуіне орайласады;
- оқуға ынталандыру. Оқу нәтижесі шәкірттің білім игеруге деген іштей
ынта - ықыласы мен оқу ... ... тән ... ... оқу әрекетіне мүмкіндік жасаушы сыртқы жағдайлар (қоғамдық,
экономикалық, педагогикалық).
Жеке (нақты) заңдылықтар оқу жүйесінін кейбір ... орай ... Оқу ... жеке ... заңдылықтары:
- дидактиканың тек өзіне тән (оқу нәтижесі қолданылған оқу әдістері
мен құрал-жабдықтарына, ... ... ... және ... таным теориясына (гносеологиялық) сай (оқу ... ... ... ... және ... қажетсінуіне, т.б.
тәуелді);
- психологиялық (оқу нәтижесі шәкірттердің оқу-үйрену мүмкіндіктеріне,
зейін ... мен ... ... ерекшеліктеріне және т.б.
байланысты);
- әлеуметтік (жеке ... ... ... ... ... не ... ... қоршаған ортаның ақыл-парасат
дәрежесіне, мұғалімнің ... ... ... ... және т.б. ... ... (оқу ... тиімділігі оның ұйымдастырылу
дәрежесіне, сол процестің оқушыда ... ... ... ... ... таным қызығушылығын қалыптастыруына қанағаттану
ләззатына бөлеп, танымдық белсенділікті қанаттандыруына және т.б. ... ... ... ... принциптерде және оларға орай
қабылданған ережелерде байқалады.
Ережелер ... ... да бір ... ... ... ... беріп, белгілі бір талаптарды орындауға ... Ал ... ... орындалуы мұғалімге тәуелді. Мысалы, оқушы сабақ басына
кешігіп, ... ... соң ... ... ... ... ... сай оқушыға қандай да ықпалды әрекет ... ... ... ... ... ... тиіс. Ал бұл ескерту қалай орындалады оның ... және ... ... ... ... ... мектепте
қабылданған тәртіптерге, қалыптасқан қатынастарға және көптеген ... ... ... ... ... ... ... алу
Оқудың дәстүрлі теориясында аса танымал болғандары келесі дидактикалық
принциптер: саналылық және белсенділік, ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күй ескеру,
теория мен практиканы байланыстыру. Саналылық және белсенділік ... ... ... ... заңдылық тұжырымдары жатыр. Білім мәні
оқушының өз ақыл-ой белсенділігі ... ... ... де әрі ... ... білімдерден құралады. Білімдерді саналы игеру бірнеше
шарттар мен жағдаяттарға тәуелді: оқу ... ... ... ... мен ... танымдық іс-әрекетті басқара және оқу
тәрбие ... ... ... қолданған әдістер мен оқу жабдықтары
және т.б. Оқушының өзіндік таным белсенділігі оқудың маңызды ... ... ол оқу ... терең әрі берік игеруде пәрменді ықпал
жасайды. Оқудың саналылық және белсенділік принципін іске асыру барысында
келесі ... оқу ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін анық түсіну - саналы
оқудың қажетті шарты: оларды оқушыларға ... ... мен ... ... қажетін бала санасына жеткізе білу;
- оқыту барысында оқушы не, ... және ... ... ... ... оқу ... ... орындамай, алдын-ала олардың
терең мән, мағынасын ұғынуы;
- оқу барысында танымдық іс-әрекеттің барша түрлері мен ... ... ... ... ... дедукциямен салыстыруды
қарама-қарсы қоя, біріктіру, сәйкестікті жиі пайдалану балалардың жасы ... ... ... жиі қолдану;
- игеріліп жатқан материалдардағы басты және ... ... ... және ... ... ... ең ... өзекті
проблемаларды түсініп, игеретін дәрежеге жеткізу. Сабақта келтіретін дерек
және мысалдардың негізгі мәселе мәнін көлеңкелеп тастамауы.
Көрнекілікпен ... ... Оның ... ... ... жатыр: адамның сезім мүшелері сырттай тітіркендіргіштерді
әртүрлі ... ... көбі көру ... аса ... ие; ... ... жүйке жүйесіне бағытталған
байланыс оптикалық каналының ... ... өте ... көру
органдарынан (оптикалық канал бойынша) миға келіп түсетін ақпарат қайта
таңбаланбайды, ол ... ... ... тез және ... ... ... ... көрнекілік принципін қолданудың көптеген ережелерін ... ... ... еске салайық:
- сөздік формада, ауызша не жазбаша өрнектелген ... ... ... ... ... жақсы, жеңіл әрі тез есте
қалатынын ескеріп, оларды оқу ... ... есте ... сәби ойы ... ... бояулармен, дыбыстармен,
түйсіктермен өрнектеледі. Осыдан бала санасы жалпы дерексізденген ұғымдар
мен ... ... Оның ... ... ... бейнелерді арқау
етеді.
- оқыту және ... ... ... ... ... мен
дерексізденген тұжырымдар бала санасына нақты ... ... ... ... жеткізілсе, тез әрі жеңіл ... ... ... ... ... ... пайдалану;
- көрнекілікті тек сурет ретінде қолданбастан, оны ... өз ... ... алу көзі ... де ... жөн. ... ... ізденіс және зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға мүмкіндік
береді;
- көрнекі құралдар сабақта өтіліп жатқан заттар мен ... ... анық және ... ... қалыптастыруға жәрдемін беретінін оқу және
тәрбие барысында естен шығармау;
- әртүрлі көрнекілікті пайдалану, бірақ ... ... ... шектен
асырмау, себебі бұл баланың зейін шашыраңқылығын пайда етіп, негізгі мән -
мағынаны қабылдауға кедергі ... және ... ... келесі ғылыми тұжырымдарды негізге
алады: қоршаған орта ... ... ... мида ... ... ... ... білім топтай алады; ғылыми білімдер жүйесін қалыптастырудың
басты тәсілі - белгілі ... ... оқу; ... білімдер
жүйесінің бірізділігі оқу материалының ішкі ... және ... ... ... жеке ... ... ... тиімді әрі жоғары нәтижеге ... ол ... ... ... ... қажетті сәттердің болмауына және
бірізділіктің ... да ... ... ... Егер ... жаттығулармен жүйелі бекімесе, олар көп ұзамай ... ... ... ойлауға үйретілмесе, олар өздерінің ойлау іс-әрекетінде
үлкен қиыншылықтарға кезігеді; егер оқу ... ... және ... оқушылардың даму процесі бәсеңдейді.
Мұғалім практикасында жүйелілік және бірізділік ... ... ... іске асып барады, олардың арасында аса маңыздылары
келесідей:
- ... ... ... ... ... ... ету үшін
схемаларды, жоспарларды орынды пайдалану. Оқу материалын логикалық бітімге
келген бөліктерге ажырату, ... ... іске ... ... балаларды
бірізді оқу әрекеттерін жасауға үйрету;
- егер ... ... не ... ... көзі ... ... ... мәселелерді сабаққа қоймау;
- материалдың мазмұндық жүйесін, сондай-ақ оқу тәсілдерінің жүйесін
бұзуға жол ... ал егер жүйе ... ... түсе ... ... алу үшін ... түзету;
- әрдайым пән аралық байланыстарды пайдалану. Мазмұндық тұрғыдан
сондай-ақ оқу ... ... ... ... ... ету;
- оқу әдістемелерінің жетістіктерін пайдалану: оқушылармен ... оқу ... ... ... схемасын түзу,
білімдерді игеру процесін жеңілдететін шараларды қолдану. Оқу барысында
жүйелілік пен ... ... ету үшін ... өтілгендерді жиі
қайталап отыру және жетілдіріп бару.
Беріктік принципі келесідей заңдылықтарға негізделеді: мазмұнын ... ... ... ... ... - оқу ... бір-біріне
байланысқан екітарапынан игерілген оқу материалының ... ... яғни бұл ... ... мен ... ғана тәуелді
болып қоймай, оқушылардың сол пәнге, материалға, мұғалімге деген субъектив
қатынастарына да орайлас; ... ... ... ... ... әрқилы оқу түрлері мен әдістерін пайдалануға, сондай-ақ оқу
мерзіміне ... ... ... жады ... ... ие: ... ... оларды маңыздылығымен қызықтырса, сол материал берік орнығады және
ұзақ сақталады.
Игерілген ... ... ... оқу ... ... ... оқу ... жаңа ережелерді ендіру мүмкіндіктері
ашылды:
- қазіргі заман оқуында ес мүмкіндіктерінен гөрі ... ... іске ... ... аса қажетті болмаған білімдік
материалдарды ... сарп ... ... ... ... ... ... әрекетіне кедергі болар дәрежеден арттырмау.
- қате қабылданған немесе түсініксіз материалдардың есте бекуіне жол
қоймау, бала әр ... ... ... және ... білімін ғана есте
сақтайтын болсын;
- қосалқы сипатқа ие ... ... ... ... ... әрқилы анықтама кітаптарымен, сөздіктермен ... ... ... үйрету.
- есте сақтауға қажет материал қысқа да нұсқа болуы тиіс. ... ... ... ... келтіретіндерінің бәрін жатталатын ... ... ... оқу ... ... байқаудан, кейінге қалдырмастан оның
себебін анықтау. Бұл жағдайдағы ... түрі ... ... мүмкін: оқу
процесіне қызығушылықтың болмауы және ... ... ... ... ... ... оқу барысын жасанды жеделдетпеңіз.
Түсініктілік принципі оқытудын көп ғасырлық тәжірибесі талаптарынан
туындайды: бұл, бір жағынан - ... ... даму ... келсе, екінші жағынан-дидактикалық процесті оқушылардың даму
деңгейімен сәйкестендіре ұйымдастыру және іске асыруға тәуелді. Бала ... ... ... ... ептілігі, ойлау тәсілдеріне сәйкес
келген дүниені ғана түсіне алады.
Түсініктілік принципін іске ... ... өз ... ... классикалык ережелер: жеңілден-қиынға,
белгіліден-белгісізге, қарапайымнан-күрделіге өту. Қазіргі ... ... мен ... ... ... міндетті болған ережелер тізімін
кеңейте түсті:
- өтілуге тиіс ... бәрі әр жас ... ... ... ... оқушы санасы қандай да пәнді қабылдауға дайын болуы қажет екендігін
ұмытпау;
- оқыту ... ... ... ... ... ... даму ... арқау ету, балалардың өмір ... ... даму ... ... және ... ... оқу мазмұны және тәсілдері балалар дамуынан бір шама алда ... ... ... ... ... ... қайшылықтарды
кең қолдану, жаңа және күрделі материалды өтуде күшті оқушыларды қатыстыру,
ал бекіту жұмыстарына - орташа және ... ... ... жаңа ... ... бір сабақтың танымдық міндеттерімен ғана
байланыстырылмай, бүкіл ... оқу ... ... ... ... ... - ... игеруіне ғылым тарапынан
анықталған білімдерді ұсыну. Мектептік білімденудің де ... осы ... ... ... ... ғылымилығы ең алдымен ... ... және оны ... принциптерін қатаң ұстануына;
мұғалімдердің мазмұнды толық іске ... ... ... қабылданған
білімдердің ғылымилық сипаты оқу жоспарларында, ... пән ... ... іске асып барады. Озат дидактикалық
жүйелер практикасы бұл принципті жүзеге келтіретін ... ... ... оқуды педагогика, психология, әдістеме, педагогикалық ... ... ... ... оқу ... ... ... тұрғыдан ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін ендіру:
- оқу дидактикасы мен психологияның соңғы жаңалықтарын ескерумен
индуктивті оқыту ... ғана ... ... ... оқу ... ... ... дерексізденген (абстракция) түсініктерді қолданудан
тартынбау, себебі бұл нақты құбылыстардың ... ... ... береді. Бірақ мектеп курсы шеңберінде толық түсінік берілмеген
абстракцияларды қолданудан аулақ ... ... жаңа ... ... ұғым, түсінікті жүйелі қайталап
отыру, пәнді оқыту барысында қолданып, ... ... ... тез ... ... ... ... қолдау көрсету. Оларды мүмкін болған
жағдайларды пайдаланып, ... ... ... шығармашылықты қажет еткен мәселелерді шешуде алгоритмдерді
пайдалануға жаттықтыру, проблемалармен айналысудың ... (жас ... ... ... танымдық қызметтен оқушыға жаңалық ашу, табысқа жету қанағат ... ... ... ... ... ... ... бала табиғатының дамуы мен оның іс-
әрекетіне байланысты туындайды. Ұнамды көңіл-күйден адам жаны нәр ... ... ... ... оқу ... жылдам және ... ... Егер ... ... ... ... болмаса, оны ауыр да ... ... ... одан ... ... күтудің өзі бей-берекетсіз
іс. Сондықтан да. оқу баланың ұнамды көңіл-күйін көтеріп, оны ... ... ... дәріс жұмысына дайындау қажет. Ұнамды қатынас
болмаған жерде оқу процесі өз ... ... ... ... ... ... бос әурешілік. Көңілін қорқыныш, өшпенділік, жек көрушілік ... ... оның ... ... ... деректерін зорлап ендірумен бірдей.
Мұндай жолмен қабылданған білім ... ... ... одан ... ... ... педагогтар бар шеберлігін қосып, мектеп оқу еңбегімен
білім тартымдылығын көтеруге ат салысады. Бала ... ... ... оның ... ... қолдау көрсетеді. Мектеп өмірінің
мұғалімдер жарқын да ... ... ... ... ... ... ... балдәурені секілді оқушы есінде ұзаққа сақталуына негіз
қалайды. Оқудың көңіл - күй ... ... осы. Ал бұл ... ... ... міндеттері:
- әр сабаққа дайындалу барысында оқушылардың ұнамды ... - ... мен ... ... ... Алдағы оқу жұмысы неғұрлым
зеріктіргендей әрқилы болса, оқу материалы неғұрлым ... әрі ... ... эмоциялар пайда етудің барша мүмкіндіктерін іздестіріп бағу;
- сынып босағасын көңіл жадыратар кейіппен аттап, ... ... ... сөз ... ... ... оқу ... оқу әдістері мен танымдық еңбек ұйымдастыру
формаларының эмоционалдық молшылығын пайдалану.
Теория мен ... ... ... ... ... ... пен ... қызметтің дерек көзі - тұрмыс және
практика екендігі туралы тұжырымы ... ... ... ... ... өзінен, практикадан бастау алып, онымен тығыз байланыста
болады, сонымен өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... теорияның практикамен тығыз байланысты болуы
оқу мазмұнына, оқу-тәрбие процесініц келелі ұйымдастырылуына, оқудың тиімді
формалары мен ... ... ... пен ... ... уақытқа, сонымен бірге оқушылардын жас ... ... ... ұштастық принципін іске ... ... ... мен озат ... ... ... туындайды. Осыған
байланысты мұғалімнің атқаратын міндеттері:
- мектепте игерілетін білімдердің ... ... ... ... ... оқушыларды сендіре, дәлелдеу, оқу процесін
білімнің, оған қоса ... ... ... ... ... ... түсініп, сезетіндей дәрежеде алып , бару;
- тұрмыс қажеттерінен – білімге, ... өмір ... өте ... ... - бай, ... тіршілік» қағидасымен тәрбиелеу;
- балаларға қазіргі ... жаңа ... ... озат ... әдістері жөнінде әңгімелеу;
- балаларды еңбекке, қоғамдық және жеке ... ... да ... ... ... ... мұндай қатынас үлгісін мұғалімнің өз бойынан
көрсетуі.
Барша принциптер өзара кіріге ұштасқан, сондықтан бірінің талаптары,
екінші бір принцип ... ... ... ... жатады. Олардың
бәрінің де қызметі - бағыттау, оқудың сапалы нәтижелеріне жетудің жолдарын
көрсету. Білімдендіру ісін гуманизациялаудың мәні - ... ... ... ... сақтау және дамыта түсу. Сондықтан оқу еңбегінің
нәтижесі оған жұмсалған оқушы ... ... ... ... баланың табиғи және әлеуметтік мүмкіндіктерін, ... мен ... ... ... ... ... егер қандай да
себептермен ауытқуға ... олар ... ... ... ... ... дидактикасының өзіндік ерекшеліктері және сараланған
заңдылықтарын оқыту процесінде қолдану
Бұл жүйе негізін объектив заңдылықтар құрайды. Осының ... ... ... оқу ... ... мен талдауда бір тараптылық
көзқарастан құтылды. ... ... ... ... ... ... ... қатынас жасауға негізделген, яғни осы жүйеліліктен
сезімдік қабылдау, білімдерді түсіну және ... ... ... мен
ептіліктерді тексеру танымдық процесте, оқу іс-әрекеттерінде табиғи
біртұтастыққа келтіріледі. Танымда да осы ... ... және ... ... ... бірдей уақыттағы ықпалдастығына байланысты талаптар да
іске асып барады. ... ... ... ... ... тән ... мен ... білімдер мен ептіліктер, баяндау
қабілеттері мен ... ... ... ... мұғалімнен алынатын
білімдер көлемі мен оқушылардың өз ... ... ... ... ... жүйе ... комплекстік бағыт-бағдар қажеттігі жөніндегі
түсінім бекіді. Мұғалімдер де, ғалымдар да ... ... ... оқыту механизмдері, танымдық іс-әрекеттері, мақсаттары мен мотивтері
бірлігіне сүйенген дидактика ғана тұлғаның ... және ... ... ... түсінді.
Бүгінгі дидактика жүйесіндегі оқудың мәні оқушыларға дайын білімдерді
ұсыну, қиыншылықтарды өз бетінше жеңу және ... ... ... ... Оны ... ... сипат: педагогикалық
басқарудың оқушылардың ... ... және ... мен ... ... ... Бүгінгі дидактиканың мақсаты ... оқу ... ... ... ... оқу ... ... пайдаланып, балалардың оқу ... жас ... ... ... ... ... зиян ... етіп
жеткізу.
Оқу мазмұнын анықтау бағыты да ... оқу ... және оқу ... ... ... де ... заманында мектептік оқу үшін қолданылған бағдарламалар:
оқушылардың талаптарын, қажеттерін және ... ... де ... ... ... «кітаби білімдердің» маңызын асыра дәріптеді.
Оқудың американдық моделінде көбінесе оқушылардың жағдайға ... ... ... ... мен ... ... аса көп ... Нәтижеде, бағдарлама лар білімнің жалпы суреттемесін ... ... оқу ... ... сыныптарда ғана енгізілетін. Мұндай дидактикалық
бағыттың ... да, ... ... да ... ... ... ... - оқушы өз бетінше асыкпай еңбектенумен ... ... ... ... ... оның қорытынды білімі тар шеңбердегі проблемалармен
ұсақталып, қажетті жүйе мен ... ... ... жүйелердін ұнамды сапалары жаңа дидактикаға өтіп,
толыға түсті. Бүгінде жіктемелі (дифференцированные) оқу ... ... ... әлемге тараған. Сонымен бірге, оқу
пәндерінің бірігу (интеграция) процестері де өрісі ... олар ... ... мен ... ... ... ... бері балаларды оқыту мен білімдендірудің
жетілген жолдары іздестірілуде. Мұғалімдер ... ... ... ... сынап көруде. Ғылым топтаған білімдердің аса
құндылары, озық тәжірибе, дидактикалық жүйелерге енуде. ... ... ... ... И.Гербарт және Д.Дьюи жүйелері көп ықпал жасады.
Бірақ қазіргі заман дидактикасы оқудағы бір ... ... ... бала ... ... ... бар комплексін пайдалану
теориясына ден қойды.
Қорытынды
Табысты оқу қамтамасыздығы үшін неге оқыту қажет, ... ... ... ... ... алу ... шарт. Білім мазмұны түсінігі бойынша
біркелкі пайымдама жоқ.
Білімдендіру қызметін іске асыруға ... ... ... ... оқушылар игеруі тиіс педагогикалық икем мен ... ... ... және оған ... ... ептіліктер мен
дағдылар жүйесі ретінде қабылданған. Білім мазмұнының мәнін ашуда бұл бағыт
білімдік бағдарлы оқу атамасын алған.
Бұл ... ... ... ... міндеті- шығармашыл,
дербес ой жүргізе алатын адам ... - ... ... ... көлеңкесінде қалып келді.
Соңғы кезеңдерде білімді адамиластыру идеясының арқасында ... ... ... ... ... оқу ... кең ... Осы бағытқа орай оқушылар белгілі оқу мазмұнын ғана меңгерумен
шектелмеуі тиіс.
Оқу-тәрбие барысында ең ... ... ...... мен ... ... ... тұрады, олар тұлғаға қажет сапа-
қасиеттердің орнығуына негіз ретінде қабылдануы ләзім. Болашақ қоғам мүшесі
- ... ... ... ... өз ... - ... қоғам мен
ел тағдырына, қоршаған ортаны қорғауға деген жауапкершілік ... ... пен ... ... ... баулынады,
өзінікінен басқаша пікірлерді ымырашылдықпен тыңдап, ұрдажық ... ... ... ... ... ... элементтері бір – бірімен байланысты және өзара
шарттасқан. Әлеуметтік ... осы ... ... адам жақсы
орындаушы ғана болып қалмастан, дербес, өз ... ... ... алады.
Бастауыш сыныптарда балаларды оқытуда көрнекіліс әдісі кеңінен
пайдаланылады. Көрнекілік әдісі баланың ұғымын ... ... ... ... ... Ойы мен ... дамытады.
Көрнекілікке табиғи объектілер: өсімдіктер, заттармен құбылыстар
жатады. ... ... дәл ... ... ... балалар оларды
тікелей сезім мүшелері арқылы ... ... өзге оқу ... ... үшін ... ... ... әдейі дайындалған көрнекі
құралдар- заттың көшірмелері, үлгілер де ... Сол ... ... ... картиналар, альбомдар, сондай- ақ
дидактикалық құралдар қолданылады.
Сынып ... ... ... ... жас өспірімдерді көркем
мәдениет мұралары арқылы әсемдікке, ... ... ... көрнекті тұлғалардың бірі. Сынып жетекшісін жоғарғы
оқу орындарында дайындау- ... ... жаңа ... ... ... ... ... мәселе. Бұл іс қазіргі заман талабына сай, халық
педагогикасы мен ... ... ... ... оқу- ... ... қажет етеді. Сондықтан бұл міндеттерді ұтымды ... ... ... білім беру, әсемдікке тәрбиелеу және болашақ
мұғалім дайындау ісінде халықтың сәндік қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ұтымды жақтарын
қарастыру орынды.
Жас ұрпаққа әлемдік мәдениеттің озық үлгілерін таныстыруды, өз ... ... мен ... ... ... ... ... Бірақ
осы кезге дейін өзіміздің көркемөнердің, оның ішінде халықтың ... ... ... ... ... ... мән берілмейді.
Ауылдық жерлердің балалары халық шеберлері жасаған кілем, алаша, текемет,
киіз, сырмақ, бау- ... ер- ... ... ... күбі және т.б. ... ... бұйымдарды көріп өседі. Бірақ, олар осы ... ... ... өз бетінше түсінуге шама- шарқы жете бермейді.
Сондықтан бұл жерде сынып жетекшесінің білгірік- біліктілік қызметі ... ... ... Б. ... ... идеялары мен тәжірибелері.
-А., 1991.
2. Айтмамбетова, Бейсенбаева. Тəрбиенiң жалпы əдiстерi. -А., 1991.
3. Ақназарова Б. ... ... -А., ... ... ... Г. ... ... -Алматы, Қазақ университеті,
1989.
5. Бержанов Қ. Тəрбие мен оқытудың бiрлiгi. -Алматы, 1973.
6. Бержанов Қ., С. ... ... ... -А., ... ... Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
8. Ж. Ə. Əбиев., С. Б. ... А. М. ... ... 2006 ... Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев «Педагогика» Алматы, 2000ж.
10. Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесiнiң мəнi. ... ... ... Н. ... ... - ... ... 1976.
12. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. -Астана, ... ... Ж.Б. ... ... ... ... Г. ... əдiстерi. Алматы, 1991.
15. С.Б.Бабаев, Оңалбек Ж.К «Жалпы педагогика» ... ... ... Т. ... ... дидактикалық дайындығын
жетiлдiру. –Алматы, Ы.
17. Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсендiлiгiн арттыру ... - ... ... ... С.С, Әліппек А.З. «Педагогика» Шымкент, 2006ж.
Қосымша А
Жаттығу «Сиқырлы ғажайып орман»
Мақсаты: Эмпатия мен ... ... ... ... ... біз ... ... жайдарман әрі сиқырлы орманға айналамыз.
Екі топқа бөлінеміз: ... ... екі ... ... ... – орманда серуендеп келе ... ... ... ... ... ... ... болады. Ал енді барлықтарыңызды бір-бірден
осы сиқырлы орман ішінен өтуге шақырамыз, ал ... ... ... ... ... ... сиқырлы ағаштар болуға
шақырамыз. Сараптама:
Орман ішінен өткенде, басқа қатысушылар сізді ... ... ... ағаштар болғаныңызда қандай сезімде болдыңыз?
Жаттығуға дейінгі және жаттығудан кейінгі сезімдеріңізбен бөлісіңіз?
Тренинг тақырыбы: «Жеміс-жидек»
Тренинг мақсаты: ... ... ... ... ... ... аттарын айтып шығады. Алдында айтылып кеткен жеміс-жидек
қайталанбауы ... ... ... жеміс-жидек таңдап болғаннан кейін,
қатысушылардың ішінен өз еркімен бір адам ортаға ... да, осы ... ... ... ... ... Егер қайталай алмаса,
ойынға қатысушылар айыппұл төлеуін талап етеді. Егер қайталай алса, онда ол
адамға ... ... Бұл ... ... есте ... зейінмен
жұмыс істейді. Жаттықтырушы ортада тұрады, ал ... ... ... ... ... ... көп-көп рахмет, – деп тренинг аяқталады.
Тренинг тақырыбы: «Карусель»
Тренинг мақсаты: Бұл ойын әрбір адамның сауаттылығын, мінез, ... ... ... ... салауаттылық арқылы өзгелермен
еркін араласу ... ... ... ... Топ ... ... ... Бірінші топ ішкі, екінші топ
сыртқы болып бөлініп екі ... ... ... берген белгісі бойынша
олар тоқтайды да екеуден ішкі топ және ... топ ... ... ... ... Әрбір топқа кезекпе-кезек жетекші белгілі бір роль ... ... ... – сатып алушы, мұғалім – оқушы, ...... ...... әкесі – баласы, анасы – қызы. Бұл ойын ... ... ... ... ... ... қабілетін өзгерте
білуіне, осы арқылы өзгелермен еркін ... ... ... ... ... ... ... Топтағы адамдармен танысу және ... ... ... өзін ... ... ... барысы: Адамдарды шеңберге тұрғызып, ... ... ... өзінің атын айтады да, оны кім ... оның шығу ... ... ... ... ... ... Атының бас әрпіне байланысты қандай
жақсы қасиеттерді жатқызуға болады, соны айтады. Енді ... ... ... ... ... ... ... да өзіндік психологиялық
ерекшеліктері бар екен.
Тренинг тақырыбы: «Қарым-қатынас»
Оқушылардың қарым-қатынасқа деген қажеттілік деңгейін ... ... ... ... қарым-қатынас орната алу қасиетін қалыптастыру үшін
тренинг ұйымдастыруға болады. Өйткені, қарым-қатынас – бұл ... ... ... ... пікірлерін алмастыру мақсатындағы
әрекеттері. Қарым-қатынас ... өзін адам ... ... үшін ... мен «Сенімен қарым-қатынас жасау жағымды ма?» тақырыбында тренинг
өткізіп, онда оқушыларға «Қарым-қатынас жасай білесіңдер ме, оны өздеріңнің
құрбыларың ... ... ... ... қарым-қатынаста қандайсыңдар?» деген
сауалдар қойылды. Оны тест ойыны арқылы анықтауға тырыстық.
Шарты: ... ... ... қатысушы бала санына қарай
парақ қағаз болуы ... ... ... әр ... қалай қарым-қатынас
жасайсыз, бағалайсыз.
Кесте:
+2 – сенімен қарым-қатынас жасау өте жағымды.
+1 – сен қарым-қатынаста ашықсың.
0 – білмеймін, сенімен көп ... ...... ... ... кейде жағымсыз.
–2 – сенімен қарым-қатынас жасау өте қиын.
Қатысушы әр бала ... ... ... ... Әр ... ... адамның аты жазылып өзіне беріледі.
Әркім бағалап болған соң – тер мен – тер жеке саналып есептелінеді. ... өз ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынаста жағымды, жағымсыз балалар анықталады.
Жаттығу: Сол жағыңда тұрған балаға қолыңды беріп, сенімен қарым-қатынаста
өте қуаныштымын деп қолынан ... ол бала ... ... ... осы сөзді
айтып әрі қарай жалғаса береді де ... ... қол ... ... ... соң бәрі де бір ... ... қарым-қатынаста өте
қуаныштымыз» деп айтады.
Әрдайым жылы ... ... ... ... ... ... сәтті болмақ.
Бүгінгі сабақтан не өзгертер едің? – ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқыту құралы ретінде пайдаланудың әдістемесі40 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Бастауыш сынып математикасын оқытуда оқушымен жеке дара жұмыс30 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану35 бет
Биоыдырайтын суда еритін полимерлер, заманауи мәселелері және оны шешу жолдары16 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ерекшеліктері18 бет
Динамикалық жүйелер5 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет
Компьютерлік қосымшамен есептеу әдістері50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь