Шөп дайындау курс

Жоспар

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Мал азығының қорытылуы және азықтардың құнарлылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3. Малды азықтандыру үшін қажетті азықтарға сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.4. Ауыл шаруашылық малдарына құнды жем.шөпті дайындау технологиясы ... ... ... ... ... ... .19
ІІ. Есептеу бөлімі.
2.1.Ауыл шаруашылығы малдарына ( мүйізді ірі қараға) жемшөптік қоспаларды пайдаланып тәуліктік рацион жасау, және осы рациондарды талдау. Ірі қара малын ) жемшөптік қоспаларды пайдаланып азықтандырудағы жылдық азық мөлшерімен қоректік заттардың есебі
... ... ... ...25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Кіріспе

Малды азықтандыру – олардың қоректенуін ғылыми түрде ұйымдастыру. Малды дұрыс азықтандыру арқылы организмдегі морфологиялық және функционалдық өзгерістерді бағыттап отыруға болады.
XVII ғасырдың екінші жартысында Пристли мен Шеллдің ауадағы оттегін ашып, оның өмірге қажеттігін Лавуазье дәлелдегеннен кейін, организм тіршілігі туралы деректер жинала бастады. Ғалымдар малға қажетті қоректік заттардың маңызын ашты.
Тірі организмдер өсіп-жетілу үшін сыртқы ортадан зат алмасу процесіне қажетті заттармен қамтамасыз етілу керек. Ол заттар организмге қоректену арқылы енеді. Организмге енген түрлі заттар мен қосындылар ішкі ортада белгілі жағдайлар туғызылғанда ғана бойға сіңіріліп, тіршілік қажеттілігіне пайдалынады.
Организмдегі заттардың қосындылары күрделі және алуан түрлі болып келеді. Тек ақзат түрлері 5 миллионнан асады. Бірақ сонша ақзат түрі тек 20 шақты аминқышқылдарының қалдықтарынын құрастырылады.
Қазіргі уақытта өсімдік және мал организмінде табылған химиялық элементтер саны 70-ке жуық болғанмен олардың ішінде зерттеліп, тіршілік үшін биологиялық маңызы анықталғаны 25-тей. Ең алдымен тірі организм құрамының 98,5 процентін алты элемент- көміртек, сутек, оттек, азот, кальций және фосфор құрайды. Оның алғашқы төртеуі органиклық заттарды құрастыратын органикалық элементтер де, соңғы екеуі минералды элементер. Биохимиялық ілім бойынша организмдер құрамында барлық химиялық элементтерді табуға болады. Өйткені биосфера қабаттарындағы элементтер миграциясы үздіксіз шашыранды түрінде жүреді.
Мал азығының органикалық затында түрлі билогиялық әсері қосындылар- витаминдер, ферменттер, антиқоректік заттар (алкалоидтар, глюкозидтер, токсиндер т.б.) болады. Бірақ мөлшері өте аз болғандықтан олар зоотехникалық зерттеудегі проценттер көлеміне әсер етпейді. Өсімдіктер витаминдерді өздері түзе алатын болса, гетеротрофты жануар органимзінде олар негізінен азық құрамына енеді. Біршама витаминдер түзілуіне ас қорту жолындағы микроорганизмдер себептеседі.
Мал азығының қоректілігі - оның организм тіршілігінің қажеттерін өтеу дәрежесімен өлшенеді. Бір мөлшерде желінген азықтың қайсысы тіршілік қажетін толығырақ өтесе, сол азықтың қоректілігі, құнарлылығы жоғары болғаны. Мал азықтандыруды ғылыми жолмен ұйымдастырып, аз жемшөп шығындап көп өнім алу үшін азықтың қоректілігін дұрыс бағалай білу керек. Мал азығының қоректілігін дұрыс бағалаған жағдайда олардың күнделікті берілуін мөлшерлеп, мал организмнің қажетінде дәлдеп, аз беріп ашықтырмай, көп беріп ысырап етпей, үнемді де тиімді пайдалануға болады.
Азық қоректілігі ҚҚЗҚ бойынша бағалаудың негізгі кемшілігі – ол тек азық қорытылуын, яғни ас қорыту барысының тек алғашқы, бірінші
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әубәкіров Қ., Атақұлов Т., Ахмет А. Мал азығын өндіру.- Алматы, 2011.
2. Зыков Ю.Д., Копытин И.П. Мал азығын өндіру. – А., 1994
3. К.Ш. Жанабаев., Т.С. Саудабаев. Өсімдік шаруашылық өнімдерін өндіру технологиясы. Алматы, 1994 жыл.
4. Зафрен С.Я. Жемшөп дайындау технологиясы (анықтамалық құрал).-А.,1980
5. Абанова, М.Н. Мал азықтандыру практикумы.- Алматы, 2007
6. Абдулаев. М. /Қой шаруашылығы.-Алматы,2011.-194с
7.Баканов В.Н., Менькин В.К., Кормление сельскохозяйственных животных.-М.: Агорпромиздат, 1989.-511 б.
8. Дәрібаев А.Д., Әткешов Ж.С. Ауыл шаруашылығы малдарын азықтандыру практикумы.-Алматы, 1994.-500 б.
9. Дмитроченко А.П., Пшеничный П.Д. Кормление сельскохозяйственных животных. Л., «Колос», 1975.
10. Демеуғалиев Е. мал азықтандыру (оқу құралы) –Алматы, 2000.-247 б.
11. Калашникова А.П. Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных.-М.: Агропромиздат, 1985.
12. Данилюк А.П. /Технология производства продуктов животноводства. Алма-Ата,1989.-305с.
13.Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы: Анықтамалық.-Алматы.: Бастау, 2006.
14. Қолда мал өсіру.-Алматы.- Қайнар, 1995.-352 бет
15. Можаев Н.И., Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж., Жұмағұлов И.И., Тайжанов Ш.Т., Кенжеғұлова С.О. Мал азығын өндіру (агрономия және ботаника негіздері): - Алматы, 2011.-504 б.
16.Омарқожаев Н., Әкімбеков Б. Махмұтов С. Қолда мал өсіру.-Алматы.:Қайнар, 1976.
17. Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал шаруашылығы: Оқулық.-Астана: Фолиант, 2007.-424 б.
18. Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және малды азықтандыру.-Алматы, 2005.-288 б.
19. Омарқожаев Н. Мал азықтандыру.-Алматы, 1998.-192 б.
20. Құлатаев Б./ Қой шаруашылығының технологиясы. Астана,2008с.
21. Сарбасов А.Б. /Қазақстанның қой шаруашылығы. Алматы,1984.-43с
22. Сәбденов К.С. /Қой шаруашылығының тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстар. Астана,2008.-237с.
23. Р.Ескендирова. «Ең озық ферма». \АгроЖаршы, 2011. №4(28)
24. Н.Б.Муханов., Б.А.Мыханов. \Жаршы, 2007. №3\
25. Б.К.Бердібекова. «Мал азықтарын тиімді пайдалану». \Жаршы, 1998. №1\
        
        Кіріспе
Малды азықтандыру – олардың қоректенуін ғылыми ... ... ... ... арқылы организмдегі морфологиялық және
функционалдық өзгерістерді бағыттап отыруға болады.
XVII ғасырдың екінші ... ... мен ... ... оттегін
ашып, оның өмірге қажеттігін Лавуазье дәлелдегеннен кейін, ... ... ... ... ... ... малға қажетті қоректік
заттардың маңызын ашты.
Тірі организмдер өсіп-жетілу үшін сыртқы ортадан зат алмасу ... ... ... етілу керек. Ол заттар организмге қоректену
арқылы енеді. ... ... ... ... мен ... ішкі ... жағдайлар туғызылғанда ғана бойға сіңіріліп, тіршілік қажеттілігіне
пайдалынады.
Организмдегі заттардың қосындылары күрделі және ... ... ... Тек ... ... 5 ... ... Бірақ сонша ақзат түрі тек 20
шақты аминқышқылдарының қалдықтарынын құрастырылады.
Қазіргі уақытта өсімдік және мал ... ... ... саны 70-ке жуық болғанмен олардың ішінде зерттеліп, тіршілік
үшін биологиялық ... ... ... Ең ... тірі ... 98,5 ... алты элемент- көміртек, сутек, оттек, азот,
кальций және фосфор ... Оның ... ... ... ... ... элементтер де, соңғы екеуі ... ... ілім ... ... ... барлық химиялық элементтерді
табуға болады. Өйткені биосфера қабаттарындағы элементтер миграциясы
үздіксіз ... ... ... ... ... ... түрлі билогиялық әсері қосындылар-
витаминдер, ферменттер, антиқоректік заттар (алкалоидтар, ... т.б.) ... ... мөлшері өте аз болғандықтан ... ... ... ... әсер ... ... ... түзе алатын болса, гетеротрофты жануар органимзінде
олар негізінен азық құрамына енеді. Біршама ... ... ас ... ... ... ... қоректілігі - оның организм тіршілігінің қажеттерін өтеу
дәрежесімен өлшенеді. Бір ... ... ... қайсысы тіршілік
қажетін толығырақ өтесе, сол азықтың қоректілігі, ... ... Мал ... ... жолмен ұйымдастырып, аз жемшөп шығындап
көп өнім алу үшін азықтың қоректілігін ... ... білу ... ... ... ... бағалаған жағдайда олардың күнделікті берілуін
мөлшерлеп, мал организмнің қажетінде дәлдеп, аз беріп ашықтырмай, көп беріп
ысырап етпей, ... де ... ... ... ... ҚҚЗҚ ... бағалаудың негізгі кемшілігі – ол тек
азық қорытылуын, яғни ас қорыту ... тек ... ... ... ... ... ... қоректік заттардың одан әрі игеріліп
пайдаланылу жағдайын көрсетпейді.
Мал ... ... ... заттармен қамтамасыз ететін тіршілігі
мен өнім сапасына зиянсыз өсімдік пен ... ... ... ... ... және ... қосындылар жатады. Мал азығын
түріне, қоректілігіне, физикалық жағдайына тағы басқа қасиеттеріне қарай
топтастырып ... Ең ... олар ... және ... ... бөлінеді.
Табиғи азықтар тегі бойынша өсімдік және жануар тектес болып бөлінеді.
Жасанды ... ... ... және ... ... өнімдері
кіреді. Шаруашылықта малға азық берер алдында оның сапасын анықтайды.
Шаруашылық жағдайында мал азығының ... ... үшін ... тәсілдерді қолданады. Ол әдіс арқылы ... ... ... ... сақталуын анықтайды. Өсімдік түріне байланысты ... ... ... ... Ауыл шаруашылық малдарының азығын дайындау технологиясын
меңгеру;
- Ауыл шаруашылығы малдарына жем-шөптік ... ... ... жасап, осы рациондарға талдау жасау;
- Мал ... ... ... меңгеру барысында, кейбір
қоректі және биологиялық белсенді заттардың организмге әсер етуін зерттеу.
І. Әдебиетке шолу.
Ғылым мен өндірістің одан ... ... азық ... ... ... туғызды. М. Рубнер, ... ... ... ... зерттеулері, энергияның сақталу заңы жануар организмінде де
орын алатындығын дәлелдеді. Соған негізделе отырып мал организмінде ... ... ... ... тәсілдері дамыды. Бұл тәсілдерді қолдана
отырып 1905 жылы неміс ғалымы О. ... ... ... ... ... теңіктеріне негізделіп есептелген азық қоректілігін олардың
өнімділік ... ... ... ұсынды.
О. Кельнер бордақылаудағы сақа өгіздермен жүргізген тәжірібилерінде
түрлі азықтар қоректілігін олардың мал денесіндегі май байлаушылық ... ... ... азық түрімен жүргізген зерттеулерінің нәтижесінде О. Кельнердің
крахмалдық теңеулері деп аталған бұл өлшем азықтардың сақа өгіз ... г май ... 1кг ... ... май байлауымен салыстырылды.
Қазіргі кезде біздің мемлекетімізде О. Кельнердің крахмалдық
теңдеулеріне негізделген сұлы азық ... ... ... ...... ет ... мен сапасын әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Малды дұрыс, ... ... үшін ... азық ... ... ... көңіл аудару керек. Олар белгіленген қалыптан кем ... ... ... азықтандыру деңгейі жоғарылаған сайын бір ... ... азық ... ... түседі де бір килограмм қосымша
салмаққа еңбек пен қаржы аз жұмсалды. Азықтандыру деңгейі бордақылау ісінің
экономикалық ... ғана әсер етіп ... ... ... ... ды ықпалын тигізді.
Б.Құлатаевтың (1985) зерттеуінде, көп жылдық тәжірибеге сүйенсек, ірі
қой күніне 6 – 8 кг қозылары бар саулық ... ... 12 – 15 ... шөп ... Егер ... қойға қосымша жем берілсе, бұл
нормалар тиісінше 15 – 30% ... Қой жаю үшін ... ... ... барлығы ескерілуі тиіс. Мысалы, 700 бас қой отарына,
жазғы мезгілінде, қой басы 7 кг көк шөп ... ... ... ... отарға
күніне 49 ц шөп керек, ал жайылым маусымы 4 айға 5880ц шөп керек ... ... ... ет ... саны мен
сапасына әсер етітін негізгі ... бірі ... ... ... құнды
рационмен азықтандыру болып табылады. Азық рационын құрғанда, ең ... азық ... мен ... протеиннің мөлшеріне көңіл аудару қажет.
Рационда азық өлшемі ... ... мол ... сондықтан бордақылаудағы
малдың азықтандыру деңгейі жоғарылаған сайын, бір өнім мөлшеріне жұмсалатын
азық аз жұмсалады.
Азықтандыру жағдайы бордақылау ... ... ... әсер етіп ... ... ... ... сапасына да ықпалына
тигізеді. Мысалы, көп уақыт бойы ... ... арық ... ... онда оның ... ... бөлігі май болып кетеді де ет, яғни
белокты ет, аз ... ... ... ... ... ... қойды бордақылаудың
бастапқы кезінде жақсы азықтандырып каеліп ... ... ... ... де ... ... да ... жағынан бағалы ет
алу үшін қойды әр уақытта да жақсы ... ... ... – бағу қажет.
Н.Омарқожаұлының(1977) келесі зерттеулерінде, ең алдымен рационды
малдың сүйсініп жейтін, ... жем – ... ... ... өндірілетін арзан азық көзі болуы керек. ... ... мал ... өнімінің өзіндік құнын құрастырудағы үлесі басым
азықтары жақсы қорытылып, мол өнім беруге бағытталуы керек. Мәселен, жем ... ... үшін ... ... ... көлеміне ірі азықтар берілуі
шарт. Өйткені шырынды ... ... ... ... көзі болып табылатын
ірі азықтың ... ас ... ... бұзылып, клетчатка
жетіспеушілігінен туатын зиянды құбылыстар орын алады. Керісінше тым ... ірі азық ... ... ... көтеріп, оның өзінің және
де басқа қоректік заттың қорытылуын нашарлатады.
А.П.Дмитроченконың (1970) зерттеулеріне сәйкес, шикі ... ... мен ... ... 40-50 % ... бөліктері (СТЕПБ) болуы керек.
Қойларға арналған, құрамында дәстүрлі азық жиынтығы бар ... ... ... сай ... ... ... ... көрсетіліп,
алайда, оған пішендеме мен шөп ұнын енгізу қолайлы жағдай туғызады.
А.П.Калашников пен ... 1985 жылы ... ... әр ... ауыл ... ... оның ішінде қойлардың
24 қоректік элементке мұқтаждығы ескерілген. Бұл нормалар жануарлардың
физиологиялық ... және ... ... деңгейін ескереді,
рациондарды жақсы теңестіруге мүмкіндік береді, мұның өзі ... ... ... азық ... ... Ет ... ... жануарларды азықтандыру және күтіп-бағу жағдайларының айтарлықтай
маңызы бар, шын мәнінде бұлар оған ... ... әсер ету ... мен Р.Шиманн (1978) деректері бойынша рацион құрғақ затындағы
энергияның шоғырлануы оның ... ... ... ету және ... ... ... ... (2005) мақаласында талқыланғандай, малды
азықтандырудың әр түрлі ... ... ең ... – толық рационды
балансқа келтірілген қоспа азықты қарапайым әдіспен ұсақтап (5-7 ... ... ... және ... ... байытып даярлау.
С.Н.Салханова (2007) жүргізген зерттеулеріне сүйенсек, мал
шаруашылығының қазіргі заманғы қарқынды дамуы кезеңінде малдың өміршеңдігі
мен өнімділігін ... ... ... ... зерттеу мал
басын сақтауда және жоғарғы өнім алуда маңызды мәселе болып ... ... ... ... де жатады, себебі иммуноглобулиндер
( G1, G2, M және A) – малдың ... ... ... ... анықтайтын биологиялық белсенді белоктар.
Т.С.Садықұлов пен Т.К.Бексейітовтың (2011) деректеріне сүйенсек,
қоректендіру ... ... ... әсер ... ең ... бірі екендігі анықталған. Мұның өзінде қоректендірудің
жалпы деңгейін оның толық құндылығын, рацион ... ... ... ... ... ... ... таратуды тани білу
керек.
С.А.Захарченконың (1989) деректеріне қарағанда ... ... мал ... ... ... ... және оны ... маусымға
қарағанда екі есе аз шығындайды. Малды екпе жайылымдарда жаю оны құнарлы
азықпен ғана қамтамасыз етіп қана ... ... ... мал ... ... ... ... процесін бұзылудан
сақтайды, соның нәтижесінде малдың өнімділігін қолда ... ... де ... ... йоды аз шаруашылықтарда малдың ұрықтану ... ... мал ... ... ... ... тіпті өлі төл
туатындығы да байқалады.
Біздің елімізде, Н.Рақышевтің (1981) көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... 1 кг ... 5-10 ... дейін жетеді екен. Азықта молибденнің көп болуына ірі қара өте сезімтал
келеді. Мұндайда малдың ... ... қоры ... ... ... мыс ... болса да, ол бойға сіңбей, ас қорыту
жолдарымен сыртқа шығарылып ... ... мал ... белгілері
организмде мыс жетіспегендегідей болады. Сондай-ақ ішек-қарында молибденге
еш кедергі кездеспегендіктен ол ... тез ... ... ... ... малды дереу уландырады.
1.2. Мал азығының қорытылуы және азықтардың құнарлылығы.
Азық қорытылуы. Жемшөптін қоректік заттарын пайдаланып, өз ... үшін ... ... оны жеп, ... ... қорытып,
сіңірілген бөлігін зат алмасу барысында тіршілік мұқтажына пайдалынады.
Мал азығының желінуі. Химиялық ... ... ... ... жемшөп
тіршілік қажетіне асу үшін ол міндетті түрде ... ... ... ... ... ғана ол ... ... қажетті өнімге
айналады. Азықтың өнімділік қуатының 70 ... ... ... ... ... байланысты.
Азықтың желінуі мен қорытылуы да тығыз байланысты. Клетчатканың көп
болып, аумағын ұлғайтуы, қорытылуын ... ... ... ... ірі азықтың ас қорыту жолдарынан өтуі ... ... ... Соған байланысты қорытылуы жоғары ... ... ... гөрі ... ... Күйісті мал пішенге қарағанда құрғақ
заты ... ... ... 20 ... кем жейді. Түрлі дәмді
қосындылар сірне, ашытқы және ... ... ... ... желінуін
жоғарлатады.
Азық қоректік заттарының қорытылуы. Желінген жемшөп ауыз қуысы арқылы
ас қорыту жолына еніп, ... ... ... барысында түрлі
механикалық, физикалық, химиялық және биологиялық ... ... ... ... ... ... аш ішек түгі арқылы қанға
сіңірледі. Ыдырап үлгермеген, сіңірілмеген қоректі ... ... ... ішек ... сыртқа шығарылады. Бұл – қорытылмаған қалдықтар. ... ... ... ... ... қорытылып, сіңірілсе, соғұрлым
жануар организміне тигізер пайдасы көп, соғұрлым ондағы байланған энергия
мен жиналған қосындылар организм ... ... ... ауыз ... ... Онда ... азық ... жұтылғанда сілекейдегі ферменттер (амилаза) минералды заттар
оның құрамына еніп,әсер ететін қосындыларды (амилоза түріндегі крахмалды)
ыдырата ... ... азық ... өтіп, өңеш арқылы қарынға
түседі. Қарында бөлінетін тұз қышқылының әсерінен қышқылданып, ... ... ... ... ... ... ... тап болады. ... ... ... азыұ жыны (хамус) он екі елі ішек арқылы аш ішекке өтеді.
Өтерінде қарын асты ... ... ... ... ... ... ... азық майларына әсер етіп, ішек сөлінің ферменттеріне
(липаза) қолайлы жағдайлар туғызады. ... ... ... ыдырауы ішек
сөлі ферменттерінің әсерімен жалғасады. Сөйтіп жай қосындыларға ... ... ... ... моноканттарға) ыдыратылған қоректік заттар аш ішек түгі арқылы
сіңіріліп, қан мен лимфа құрамына енеді. Тоқ ... жын ... ... су ... ... ... ас қорытылуы. Шошқа- бір қарынды көп азық түрлерін ... ... ... Ас ... ... әр бөлімі біркелкі дамыған,
аумақтары шамалас, ... ... ... ... 8 л, яғни ас ... жолының
шамамен 30,0 процентіндей, аш ішегінің ұзындығы 15-25 м, аумағы 9-10 л,
яғни 33,0 ... ... 20-35 см ... ... аумағы 1,5 л,
яғни 5,0 процетіндей, тоқ және тік ішегінің ұзындығы 5-6 м, аумағы 8-9 ... 32,0 ... ... ... ... 20-30 м, аумағы 30
литрдей болады.
Азықтың қорытылуы, тек ... ... ғана ... ... ауыз ... басталады. Азық түріне, ылғалдылығына, берілу
жиілігіне байланысты тәулігіне 10-15 л, сілекей ... ... ... ... ... ... ... минералдық (натрий,
калий, магний, фосфаттар, карбонаттар, сульфаттар) және органикалық ... ... ... ... Сілекей реакциясы сілтілі.
Шайналып, сілекеймен ылғалданған азық қарынға түседі. Қарын құрылысы
жай, бір бөліктен тұрады. Оған енген азық өңештен он екі елі ... ... ... ... ... ... үш бөлігінде өңделіп
қорытылады.
Олар өзара ішкі ... ... ... ... ... ... жалғасқан жеріндегі кілегей қабығы тері тәріздес болып
келеді. Қарының сыртқы шеңберімен оған ... бар ... ... ... ... ұғым және ... ... Мал азығының
қоректілігі- оның организм тіршілігінің қажеттерін өтеу ... Бір ... ... ... ... тіршілік қажетін толығырақ
өтесе, сол азықтың қоректілігі, құнарлылығы ... ... ... ... жолмен ұйымдастырып, аз жемшөп шығындап көп өнім алу
үшін ... ... ... бағалай білу керек. Мал азығының
қоректілігін дұрыс бағалаған ... ... ... ... мал ... ... дәлдеп, аз беріп ашықтырмай, көп беріп
ысырап етпей, үнемді де тиімді пайдалануға болады.
Азық қоректілігі ҚҚЗҚ бойынша бағалаудың негізгі кемшілігі – ол ... ... яғни ас ... ... тек ... ... ... қамтиды. Қорытылып сіңірілген қоректік заттардың одан әрі игеріліп
пайдаланылу жағдайын көрсетпейді.
Ғылым мен ... одан ... ... азық қоректілігін дәлірек
бағалауға мүмкіндік ... М. ... ... ... ... ... ... энергияның сақталу заңы жануар организмінде ... ... ... ... ... ... мал организмінде заттар
және энергия теңдігін зерттеу тәсілдері дамыды. Бұл тәсілдерді ... 1905 жылы ... ... О. Кельнер организмде азот, көміртек және
энергия теңіктеріне негізделіп есептелген азық ... ... ... ... ... ... ... бордақылаудағы сақа өгіздермен жүргізген тәжірібилерінде
түрлі азықтар қоректілігін олардың мал денесіндегі май байлаушылық ... ... ... азық ... ... ... О. ... теңеулері деп аталған бұл өлшем азықтардың сақа өгіз ... г май ... 1кг ... ... май ... ... кезде біздің мемлекетімізде О. Кельнердің крахмалдық
теңдеулеріне негізделген сұлы азық өлшемі ... ... ... 1кг сұлы ... май ... ... ... алынды. Сұлы азық өлшемі 1933 жылы бекітіліп, оның ... азық ... ... ... ... ... бұл ... қазіргі кезге дейін мал шаруашылығында негізгі азық
өлшемі ретінде қолданылып келеді. Әдетте ол азық өлшемі деп аталады.
Азық қоректілігін сұлы азық ... ... ... О. Кельнер
тәжірибелеріне негізделгендіктен, оларға толығырақ ... О. ... ... азот және ... тек ... ... жануар организміндегі
ақықтың өнімділік әсерін анықтауға негіздеген. Азот ... тек ... 16,67 ... ... оның денедегі балансы бойынша ақ зат
алмасуын бақылауға болады. Ал ... ... 52,54 ... және
майдағы 76,50 процент мөлшері бойынша денедегі май ... ... ... ... О. ... ... ... әсерін,
қуаттылығын есептеп шығарған. Ақзатты энергетикалық қуаттылығы бойынша 1 г
ақзатта 5-7 ... 1 г ... 9,5 ... ... теңестіріп азықтың таза
қоректік заттарының өнімділік май байлануы бойынша қуаттылығын тапқан.
100 г қорытылатын ақзаттікі 23,5 г, 100 г ... ... ... ... қорытылуына байланысты 47,4-59,8 г., 100 г ... – 18,8 г. Бұл ... ... таза ... заттардың май
байлау константалары өзгермейтін көрсеткіштері деп аталып, түрлі ... ... ... қоректік заттары бойынша өнімдік әсерін ... ... үшін ... ... 70- тарта заттар мен қосындылардың мал организмі үшін
қажет ... ... ... ... ... қоректену
барысындағы қызметін басқа қосындылар атқара ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ауыстыруға
болмайтын амин қышқылдары организмге қажетті мөлшерде жеткізіліп тұруы
қажет.
Қоректік заттардың атқаратын қызметі мал мен құс ... ... ... ... бір қарынды мал азот көзі ретінде тек ... ... ... көп ... ... қайыратын малдар олармен
қатар азық құрамындағы басқа азотты заттарды да ... ... Шикі ...... ... азотты қосындыларды
біріктіретін ең маңызды қоректік зат. Жануарлар организмінің құрғақ затының
жалпы алғанда 45 проценті, ал ... ... 85 ... ... ... ... ... біршама төмен.
Тек бұршақ тұқымдастарда, оның ішінде әсіресе соя дәндерінде, протеин
көлемі 30 – 45 ... ... Ол ... ... гүлінде және
жапырақтарында жиналады. Гүлденген жоңышқанын жапырағының құрғақ затында ... ... ... ... – 35 ... ал сабағында – 10 процент белок
болады.
Қоректік заттар ішінде ... ... үшін ... өте ... мал ... ... ... организм тіршілігіне қауіп төніп,
тіпті ... да ... ... ақзат алмасуын қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... өсіп келе жатқан жас
организмде жаңа ... ... ... өндірілетін өнім ақзатын
түзуге жағдай туғызу үшін сыртқы ортадан қажетті мөлшерде және ... ... ... еніп ... ... ... ... заттарға мал азығын жоғары температурада
500-550 С жаққанда қалатын шикі күл құрамындағы химиялық элементтер жатады.
Олардың азық ... ... ... ... сегізі макро көп
мөлшердегі элементтер деп, ал ... ... – аз ... ... ... ... жататын азық күлінде көп болатын кремний ... ... ... ... ... ... ... оны есепке алмайды. Макроэлементтердін төртеуі – кальций, калий,
натрий және магний – ... ... ... ... ... немесе негіздік макроэлементтер деп, ал ... ... ...... ... хлор – қышқылдық макроэлементтер деп
аталады. Арақатынастары бұзылған жағдайда бір ... мал ... ... қарамастан сіңіріліп, пайдаланылуы күрт төмендеп,
организм зиян шегеді.
Малды қоректендіру барысында ... ... ... ... ғана ... пайдалы екенін ұмытпаған жөн. Жемшөппен қажетті
мөлшерден артық не кем азықтандыру да организмге ... әсер ... ... ... зат ... ... ... ететін,
организмге түзілмегендіктен азықтармен толық жеткізілуі қажет органикалық
заттар. Сыртқы ортадан ... аз енсе зат ... ... бұзылып
витамин жетіспеушілік – гиповитаминоздық ауыру белгілері, ал витаминдер
тіпті болмағанда – ... яғни ... ... белгілері пайда
болады. Аурудын алғашқы кезеңінде барлық витаминдердін жетіспеушілігінен
тәбеттін бұзылуы, өсудін ... ... ... ... ... ... ... ұлғая келе ол ... ... ... ... ... Олар тек ... ... бергенде ғана жазыла
бастайды. Организмдегі зат алмасу барысы неғұрлым жеделдеген ... ... ... төл, буаз және ... өнімді сақа мал организмінде витаминдер
жетіспеушілігінін зардабы өсе түседі.
Витаминдерді атқаратын ... ... екі ... ... – биокатализаторлар ретінде ферменттер құрамында ... ... ... В ... тобы және К витамині
жатады. Екіншісі – торш құрылысындағы тұзілу ... ... ... ... ... ... ... әсер ететіндері. Оларға А, Д, Е, С
витаминдері, холин жатады.
Химиялық құрылысы және физикалық әсері ... ... ... суда ... қарай бөледі. Майда еритіндерге А, Д, Е, ... В ... және С ... ... ... негізгі көзі
– азықтар. Тек кейбір ... ас ... ... ... В12К ... ... биологиялық түзілу С витамині арқылы пайда
болады.
1.3. Малды азықтандыру үшін қажетті азықтарға сипаттама.
Малдың дұрыстап өнім беруі үшін оның ... ... өсуі ... 5-5,5 ... азық ... соған тиіснше сіңімді протеин қажет. Қой
қажетінің 60-70 %-ын жайылымнан өзі тауып жейді. ... ол үшін ... ... болуы тиіс. Қолдан дайындап беретін азық 30-40-ақ %,
немесе бір қойға ... ... азық ... ... беру ... ... ... шаруашылықтар осы азықты дайындап бере алмайды, сондықтан
қойдың өнімділігі де төмен. Көп жылғы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда орта есепппен 1,4 центнер ғана.
Қойдың жайылымнан өзі тауып жейтін және қолдан ... ... ... азықтың түрлеріне қысқаша сипаттама берейік.
Жусан ең кең таралған, ең ащы өсімдік болғандықтан, оны ... ... ... ... ... Ал қой ... күзде, ерте көктемде, қыста
жайылымда жусанды, ... боз ... ... ... ... көп ... және оның ... түрі болады. Жусан Қазақстанның барлық
аймақтарында ... ерте ... ... 30-60 см аралығында болады,
құрғақшылыққа төзімді және күтім ... ... ... ... эфир майы ... ... ... жусан жегенде тәбеті ашылып,
асқазаны ... ... ... ... қой ... ... Жусанның бір
түрін дермене деп атайды. Ол өзінің дәрілік қасиетімен кеңінен белгілі.
Оңтүстік Қазақстанда кезінде ... ... ... ... дәрі ... жіберетін итеқұнды құрт ауруларын емдейтін дәрілер шығаратын.
Дермене жабайы күйінде де өседі. Қой оны өте ... ... және ... да ... ... ... төзімді көп жылдық өсімдік. Биіктігі 30-40
см, ал ... өте ... ... 2 ... дейін. Қазіргі уақытта изен
шөбі терең зерттелген, азықтық қасиеті жоғары болғандықтан ... ... үшін ... шаруашылықтар құрылаған, изен шөбін кеңінен өндіруге
әдейі ... ... күз бен ... қой, ешкі, түйе сүйсініп жейді. Егіп ... ... 10 ц ... 20 ц ... шөбін береді. Табиғи күйінде қуаң
далалық, шөлейт, шөл аймақтарда және тау етегінің құм-құмдақ, ... ... ... ... ... ... 10 жыл. ... шөптерге
қарағанда өзінің азықтық қоректілігінің жоғарылығымен ерекшеленеді.
Жайылымда қой оны қысы-жазы жей ... Ерте ... және ... тұщы ... ... қой изен ... ... қарамайды. Изеннің протеиндік
құндылығы еркек шөптен жоғары. Орта есеппен 100 кг ... 26 азық ... 4,2 кг ... ... ... шөп ... жапырақтанатын, сабақ-бұтақшалары көп, көпжылдық
өсімдік. Қуаңшылыққа, суыққа өте ... Шөл және ... ... өсе
береді. Қаптатылған жайылым суға 15-20 күн шыдайды. Ерте көктеп шығады,
биіктігі 90 см ... ... ... үш экологиялық түрі бар.
Еркек шөптің өсіп – жетілуінің басында қоректілік қасиеттері де ... ... 27,1% ... 20% ... бар, ... ... протеин
10,5%, клечаткасы 30%, ал масақтану кезеңінде ... 16,1%, ... ... Еркек шөптің дәнін бастырып алғаннан кейінгі сабанының
қоректілік сапасы ... ... тең ... ... протеин 8,1% клечатка
29,2% шамасында. Масақтану кезеңінде еркекшөптің қорытылу мөлшері: протеин
66,5%, май 42,3%, ... 49,7%, және ... ... ... ... есеппен 100 кг шөпте 35 кг азық өлшемі, 31 кг қорытылатын ... ... ... ... және ... ... ... малдың
барлық түлігі сүйсініп жейді. Сондықтан еркек шөп ... ... ... үшін ... Көбінесе өзге өсімдіктерді ығыстыра
отырып, шөбі ұзақ бойы сақталып, өсіп тұрады. ... ... ... айналады. Құмда өсетін еркек шөпті құмеркек деп атайды. Ол қой
үшін қысқы жайылымда ... ... бірі ... ... ... сортаңданған саздық шөл далалары үшін келешегі
зор жайылымдық және ... ... ... ол 10 мың га ... өсіріледі.
Гектарынан 15-20 центнерге дейін құрғақ жайылым шөбі алщынады. Оны көк
күйінде, гүлдегенше ... ... түрі ... жейді. Құрғақ затқа
есептегенде тарлаудың құрамында көк күйінде 18-25% ... 26-29 ... ... ... 17,7% ... 28,6% ... ... піскенде
12% протеин, 34% клечатка болады. Жас тарлаудың ... ... - 82% , ... – 66,5% , ... ... ... – 84,5% ,
май – 73,4% . Тарлаудың 100 кг шөбінде 33 кг азық ... 5,2 ... ... бар.
Күйреуік қой мен түйе үшін күз және қыс ... ... азық ... Оның ... 100 кг ... 44, ... 35 кг азық өлшемі
болады, бір гектардан 4,6 - 8,9 ц құрғақ жайылым шөбі алынады.
Бидайық ... ... ... ... ... ... ... дейін болады. Су және шөл бидайық түрлері болады. Су бидайық
ылғалды, ... ... ... ... ... ... тұзды жерге
шыдамды. Көктемде ерте көктейді, шауып алған жерде ылғал ... ... ... қай ... де ... ... ал пішен күйінде қой мен
ешкі өте жарытып жемейді. Гектарына 25-50 ц өнім ... Шөл ... ... ... сортаң жерге көнбіс, қаптатып суарған суда көп
тұруды жаратпайды, шықпай қалады. Пішен күйінде және ... ... ... ... жейді. Бір орымда гектарына 8-15 ц өнім береді.
Арпабас қуаңшылыққа мейлінше ... ... ... ... суға 30-45 күн шыдайды, пішен күйінде және ... ... ... ... сүйсініп жейді, көктемде өте ерте көктейді, көк шөбі мол, көп
жылдық, тамырлы ... ... 80-120 см, ... ... ... ... өзен алқаптарында, сай-салада, аймақ-
жалғандарда, батпағы құрғатылған жерлерде, екпе ... мен ... ... ... душар болған топырақты бекіту ... ... ... ... ... ... 10-12 ц, өзен
алқаптары мен шалғындарда 50 ц ... көп ... ... ... астық тұқымдас өсімдік. Жапырақтары
жерге жайылып кетеді, биіктігі 20-40 см. Көктемде ерте ... ... ... ... өседі.
Табиғи жағдайда бетеге кең тараған. Ол ... тың және ... ... қоңыр топырақты жерлерде, аласа таулар мен беткейлерде
барлық аймақта кездеседі. Мамырда гүлдеп, жеміс ... ... ... ... ... ... суға 10-15 ... шыдайды, қуаңшылыққа
мейлінше төзімді. Пішен, жайылым күйінде ... ... ... ... Мал ... төзімді. Оны орманды, таулы-далалық жерлерде жайылым,
пішен үшін таза немесе ... ... ... ... Аралас
еккенде гектарынан 30-50 ц өнім алуға болады.
Қияқ шөп қуаңшылыққа, қысқа ... өте ерте өсе ... ... бір-екі рет қайта ... ... ... өте ... ... ... барлық түлігі сүйсініп жейді. Қыста мал жаюға өте
қолайлы. Шөбі он жылға дейін шыға береді. Әр гектарынан 17 ц жуық ... ... ... 30-40 ц ... өнім ... Қияқ шөп ... барлық жерлерде өсе береді.
Қылқан селеу қысқа, ... ... ... тыс ылғалды
ұнатпайды, қаптатылған ... суға 30 ... ... ... ... ... ... гүлдегенше барлық мал түлігі жейді. Қылқан селеу
бірнеше түрге бөлінеді. Қой шаруашылығына қауіптісі садақ ... ... ... қылқаны қойдың жүніне кіріп, қойдың ... ... ... ... ... ... өзін ауыртады, терісін
жарақаттайды. Сондықтан дәні ... ... ... ... ... болмайды. Ондай жайылымды жыртып, басқа дақыл егу ... өрт ... ... ... ... ... ... бұршақты өсімдік. Биіктігі
45-55 см. Мал жайғанда, онша тапталмайды, барлық түлік жейді. Сарбас ... ... беде ... бөлінеді. Екі түрі де жылдам, қайта ... Жер ... ... ... ... аса ... болады. Беденің
азықтық сапасы жоғары. Гүлдеу кезінде орылған көк беденің 100 кг-да 21 ... ... 4,8 кг ... протеин және 6 г каротин болады. Гектарына
10-100 ц аралығында пішен шөп береді, көп жылдық мәдени жайылым жасауға ... ... Тың ... ... беде мол өнім ... ... аймақтағы тың
жерге егілген беденің өнімділігі 1,5-2 есе артық болады.
Жоңышқаның ақбас, қызылбас және басқада түрлері болады. ... ... см. ... топырақты ұнатады, қайта көктегіш. Пішен түрінде және
жайылымда малдың барлық түлігі ... ... ... ... егістерде
екпе шабындықтар мен жайылым жасау үшін пайдаланылады. Пішен өнімі 40-60 ... ... ... және ... топырақты жерлерге төзімді шіркелі
жоңышқаны түйе жоңышқа деп те ... Бұл ... ... ... ... ... дәмі де ... Мал дағдыланып үйренгенше нашарлау жейді,
кейін үйреніп кетеді. Сортаң ... ... өнім ... ... ... 50-60 ц шөп өнімін береді.
Жабайы түрде өсетін жоңышқаның табиғи шөбін шытыр шөп дейді. Шытырдың
өспейтін жері жоқ ... ... ол өте кең ... ... сор, ... ... жерлердің бәрінде де өседі. Әсіресе ... ... ... ... болғандықтан, қой оны басқа шөптерден гөрі сүйсініп жейді. ... ... ... іші кеуіп ауруға тап болып, шұғыл шара қолданбаса
қой өліп кетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... өте сақ ... Алдымен шытырлы жерге жаймай, басқа жайылымға тояттатып ... ... ... шық кеппей қойды шытырлы жерге жаюға да ... ... ... қой жақсы жейді, және оның құндылығы да
жоғары болғандықтан, тез оңала бастайды.
Пішен қой үшін ірі ... ... ең ... Оны ... ... ... көп ... және бір жылдық шөптер егілген егістіктерде
өсіріп дайындайды. Пішен мал азық рациондарында маңызды орын ... ... ... ... ... және ... заттарға қажеттілігі
негізінен сапалы пішен арқылы қамтамасыз етіледі, исімдіктердің құрамына,
сапасына байланысты пішен екі ... ... ... ... ... шөп ... мөлшері 60 %-дан кем емес, мал жемейтін шөп ... %-дан ... ... ... ... ...... негізігі шөп
түрінің мөлшері 45 %-дан кем ... мал ... шөп ... 10 ... ... ... ... қоспаларға өсімдіктердің қатып ... ... ... мен арам ... ... ... жататын пішенге зиянды,
және улы ... оның ... ... бір ... ... тиіс. Стандартқа
жататын пішеннің түсі жасыл, иісі жас шөптікіндей, ылғалдылығы 17 % ... ... ... ... химиялық құрамына, дайындау уақытына
және технологиясына байланысты болады. Пішенге өсімдіктердің ... ... ... көк кезінде шауып алу дұрыс. Кешіккен сайын
пішеннің сапасы ... ... ... ... ... ... пішеннің маусым айында дайындалған пішенге қарағанда азық
өлшемі екі есе төмен болады.
Шөл-шөлейт шабындықтардың ... ... ... пішендерінің азықты
заттары көп. Бұл пішеннің 10 кг-да 3,6-4,1 азық ... және 640-910 ... ... ... пішені химиялық құрамы жағынан астық тұқымдастарға жақын, ... ... мен ... ... ... қорытылатындықтан, оларға қарағанда
жалпы қоректілігі төмен, 10 кг пішен 3,4-4,1 азық ... ғана ... ... екпе шөп ... және ... ... ... қоректілігі тым
жоғары, 10 кг-да – 5,3-5,7 азық өлшемі бар. Беде пішені ... ... ... ... ... ал ... ... мөлшері едәуір
көп. Орта есеппен алынған бір кг бұл пішеннің 0,46, ал астық ... ... 0,52 азық ... ... ... пішен дайындау үшін астық тұқымдас өпті масақтану
алдында, және ... ... ал ... тұқымдастарды жинақтану, гүл
бүрлену кезеңінде орып жинау тиімді. Пішенді қысқа мерзім ... ... Шөп шабу мен оны ... ... ... жол ... ... жақсы, дер кезінде шауып оны тез ... ... ... ... ... ... жинаудың түрлі технологиясы бар: маялап жинау, тайлап жинау,
қолдан желдетіп кептіру. Қайсысын қолданғанда да ... ... ... ... етіп сақтау керек.
Сабан – дәнді дақылдарды бастырғанда түседі. Оның ... ... ... ору ... ... ... ... Орта есеппен сабанның ылғалдылығы 12-16 %, протеин 2-6 %, май 1-2
%, ... 21-45 %, ... ... заттар 30-40 %, бір килограмында
0,2-0,4 азық өлшемі ... ... ... ... гөрі ... сабаны анағұрлым қоректірек болады және оларды мал сүйсініп
жейді.
Топан. Бұл дән қауызы, масақтың ... ... ... ұзақ ... дән ... ... ... анағұрлым жоғары және мал жақсы
сүйсініп жейді. Күріш пен арпаның толғанын малға құрғақ ... ... ... өте ... ... көп, ... аузының ішін, азқазанын,
ішкі қабаттарын жарақаттайды. Топанды малға берер ... ... ... ... оған шырынды азық (мелясса) қосып берген дұрыс.
Сүрлем – мал үшін өте ... неше ... ... бар азық ... ... ... ... асқазан қызметін, организмде зат алмасуын
жақсартады. Дұрыс дайындалған сүрлем көк азықтың бағалы ... ... ... ... ... ... қоректік заттардың жақсы
қорытылуына көмектеседі.
Сүрлемнің ... оның ... ... және қышқылдығына қарай
бағалайды. Жақсы сүрлемнің иісі сүйкімді, тұздаған алманың иісіне ұқсайды,
түсі ... ... ... ... ... ... нашар сүрлемді малға
беруге болмайды.
Пішендеме көк ... ... ... биологиялық әдістерінің
бірі. Шөптің ылғалдығы 45-55 %-ға дейін кептіріліп, ... ... етіп ... мал ... ... ... көк ... қышқылдардың әсерімен емес өзінің ауасыз сақталуымен бағалы.
Онда қышқыл болмайды, қанты да өз ... ... ... ... жапырақтары, сабғы бір-бірімен жабыспайды, дара-дара жатады.
Пішендемені шөптің ... ... ... болады, дегенмен ол үшін
ең құнарлы шөптерді – бедені, жоңышқаны, сиыр ... ... ... ... ... ... қысқаша мынадай: 1) шөпті ... ... ... ылғалдылыққа (45-55%) дейін тобарсыту; 3) шөпті бөкестеп жинап
ұсақтау; 4) тобарсыған, ұсақталған шөпті ... ... ... салып
тығыздап таптау; 5) қойманы аура кірмейтін етіп бітеу. Еуропа ... ... ... етіп ұсақтаған соң поиэтилен пленкаларына
салып сақтайды, сапасы өте жоғары болады. Ол үшін ... ... ... Сол ... ... ... әзірлеу өте қолайлы, арзан және
сапалы.
Орта есеппен ... ... ... ... бір
килограмында 0,4 азық өлшемі, 55 г қорытылатын протеин, 40 мг ... ... ... ... жаңа, еңбек аз жұмсалатын
технологиясын жүзеге ... ... ... ... азықтың
қорытылуына, қоректік заттардың пайдалы жұмсалуына көмектеседі.
Шөп ұны сабанды және басқа да ірі ... ... және ... өте ... ... ... табылады. Бір килограмм шөп ұнының құрамында 120-
130 мг каротин бар. Қоректілігі мен құрамындағы протеиннің мөлшері бойынша
шөп ұны ... ... ... жемшөптен асып түседі. Жоңышқадан
алынған 1 кг ... 0,5 азық ... 180-200 г ... протеин болады.
Қой сүйсініп жемейтін сабан, қамыс, басқа да ірі азықтар шөп ... ... не ... ... ... ... Желінгеннен
кейін ол азықтар да қорытылып пайда береді.
Жем мен құрама жем ... қой ... қой ... әлсіреген, ауру қойларды көтеру үшін негізігі азық ... ... ... ... қойға жағымдысы: жүгері, сұлы және арпа.
Құрама жем ... ... ... ... және өнеркәсіп
қалдықтарынан арнаулы зауыттарда дайындалады. Оның құрамында мал ... ... ... ... ... Құрама жем әр малға
арналып, әдейі рецепттер бойынша әзірленеді. Оның зауыттық ... ... Онда ... ... ... ... бәрі жазылады. Жемді қолдан,
шаруашылықта әзірлеуге де болады.
1.4. Ауыл шаруашылық малдарына құнды жем-шөпті дайындау ... ... ... ... мал ... ... ... үшін шабындықты тиімді пайдалану арқылы пішенді ысырапсыз және жоғары
сапада жинап алудың маңызы зор.
Пішен – шабылған шөпті ауада кептіру ... ... мал ... жай ... ... ... не болмаса рулондап дайындайды.
Пішен дайындау технологиясының негізгі ... ... ... мерзімі. Шабындықтан жоғары пішен өнімін алу шабу ... ... ... ... ... гүлдеген кезеңінде
шабады. Осы кезеңде шабындықтан өнімі және қоректілігі ... ... ең ... ... зат ... өсу кезеңінде жиналатынын
айта кету керек: астық тұқымдастарында түптену-масақтану ... ... ... % және ... ... ... ... - 18,5-
19,8 % дейін болады. Осындай заңдылық басқа тұқымдас мал ... де ... ... шөп ... ... және ... ... ең
жоғарғы өнімі оларды гүлденген кезеңінде шабылғанда алынады.
Шабындықты кешігіп шапқанда пішеннің жалпы өнімі де және ... ... Дер ... шабылған шабындықты екінші рет пішенге шабуға
келеді. Екінші орымның (алшынкөгі) өнімі бірінші орымның ... 30-60 ... ... ... ... ... ... сапасы негізгі орымнан
1,5-2,0 еседей жоғары.
Өзен алқаптарындағы, көлтабандардағы, ылғалды ойпаттардағы шабындықтар
екі рет оруға ... ... ... ... ... рет ... жерлерді қосымша суарып, қоректендіргенде екі рет шабуға келеді.
Шабындықтан пішен дайындағанда шөпті шабу биіктігі де ... ... мен ... шабу ... қарай өзгереді. Біздің бақылаулар
көрсеткендей 10-12 см биіктікте шабылған далалық шабындықтың 30-35 %, өзен
алқабының шабындығы – 15 % ... ... ... ... ... ... ... далалық шабындықта – 32 %, ... ... – 17 % ... Яғни ... ... ... ... шөптердің жапырақтарының біразы тамыр мойында орналасуына
байланысты.
Мысалы бетегені 2-4 см биіктікте шапқанда ... ... 4,5 ... ... 4-8 см ... ... – 3,5 %, 8-12 см ... шапқанда
– 3,3 % ақзат болады екен.
Зерттеулерге қарағанда далалық ... 3-4 см ... ... ... ... және тауда орналасқан шабындықтарды 4-6 см
биіктікте ору ... ... ... 6-7 см биіктікте жүргізу тиімді.
Жоғарыда айтылғандай шабындықтың ... ... ... ... тұру үшін шаруашылықта шабындық айналымын енгізу керек.
Шабындықтың шөбін ... ... шөп ... ... ... М және т.б.). Шөп ... және де өздігінен жүретін шапқыштарды да
қолданады (Е-301, Е-302, ... ... ... ... ... салудың да маңызы зор. Дестеге
салынған ... ... ... ... ... түседі. Шабылған шөпті
дестеуге салу (ГП-14,А) шабылған ... ... ... ... жоғалуы 2-3 есеге төмендейді.
Шөпті кептіру жұмысы да тиянақты орындалуы тиісті. Жаңа шабылған көк
шөптің ылғалдылығы жоғары ... (50-80 ... ... ... ... ... да, ... оны дестеге
салғанда, шөмелелегенде жапырақтары үгітіліп түсіп қалады. Әсіресе бұршақ
тұқымдас шөптердің жапырақтары көп жоғалады, нәтижесінде ... ... ... заты ... және ... аймақтарда шабылған шөп қатты кеуіп кетпес үшін
шаба салысымен тезірек дестеге ... ... ... Өзен ... ... 5-6 ... ... барып ылғалдылығы 50 % ... ... ... ... ... ... ... Таулы жерде
шөп кептірудің өз ерекшеліктері бар. ... ... және ... ... шауып кептіру әдісі жоғарыда айтылған далалық ... ... ... ... ... ... шабылған шөп дестеде және шөмеледе келтіріледі.
Жауын-шашын көп жылдары арнайы аспаларда кептіреді.
Шөл аймақта қыс мезгілінде мал ... онша ... ... Бұл ... жыл ... ай ... жайылымда бағылады. Алайда қысы қатты жылдары мал
20-50 тәулік бойы жайылмауы мүмкін. Сол үшін бұл аймақта ... ... қоры ... мал ... ... ... ... Пішенді көктемде
эфемерлі жайылымдардан дайындайды. Оның құрамына ұсақ сабақты өсімдіктер:
шөлдік қияқөлең, баданалы қоңырбас, ... ... ... ... ... және басқа да біржылдық өсімідіктер ... ... ... ... өте аз ... ... ... аймақта пішенді күзді күзді күні де дайындайды. Ол үшін теріскен,
изен, жусан ... ... ... ... ... (1-кесте, қосымшада).
Жақсы кептірілген пішеннің ылғалдылығы 17-18 % аспауы керек. Табиғи
жағдайда ... ... үшін шөп ... ... Әсіресе бұл әдісті
бұршақ және ... шөп ... ... Және де ... ... желдеткіштер қолданады (УВС-10 т.б). Табиғи және мәдени
шабындықтардан әдеттегідей пішен, престелген, ұсақталған және ... ... ... ... деп дайындаған пішенді мал ... ... ... шөп ... ... ... ... маялап үйеді.
Ботаникалық құрамына және өсу ортасына қарай пішен ... ... ... және ... болып бөлінеді. Шабындықтардан
пішендеме дайындалады. Пішендеме ... ... ... шала кептіру
арқылы ылғалдылығын 45-55 % етіп анэробты жағдайда консервілеу (сүрлемдік
траншеяда, башняда) әдісімен ... және ... шөп ... ... ... ... 1 кг ... орта есеппен 0,35-0,40 азықтық
өлшем, 70-100 г қорытылатын протеин, 40-60 мг каротин болады.
Табиғи және ... ... ... ... ... де ... Қоңырбас тұқымдас және бұршақты қоңырбас тұқымдас шөп қоспаларынан
жақсы сүрлем дайындауға болады. Сүрлемге салған ... ... 60 ... ... ... ... ең арзан шырынды мал азығына жатады.
Шөп ұнын, түйіршіктерін дайындау технологиясы. Шөп ұны өте ... мал ... Шөп ұнын ... ... ... әдістер. Оған: шөпті
ору; ұсақтау және тасымалдау; ... ... ... кептірілген
массаны ұнтақату; ұнды түйіршіктеу немесе шөп кесінділерін жентектеу ... ... ... ... ... шөп ... ... үшін АВМ тобына жататын жоғары ... ... ... ... 0,65 Р т.б.). шөп ... ... ... 14-16 % ... ... ... ... барлық сорттары мына стандарт бойынша анықталады. (ГОСТ-
10242-2000) Шөп ұнының түсі ... ... ... жасыл, иісі шөп ұны секілді
жақсы, ылғалдылығы 8-12 %, каротин мөлшері: жоғарғы сортта – 180 мг\кг, 1-
ші ... 150 және 2-ші ... – 120 ... шикі протеин 14 %, кем емес,
шикі клетчатка 25 % дейін болуы керек.
1 кг ұн ... ... а.ө., 89-109 г ... ... және
132-187 мг каротин болады.
Түйіршіктелген шөп ұнының жай шөп ұны массасына көптеген артықшылықатры
бар. Мысалы 1 м3 түйіршік ... 600-700 кг ... жай ... массасы одан
2-3 есе кем болады. Ұнды түйіршіктеу оның ... ... ... ... ... шөп ... ... (брикетирование) де жай
сақтағаннан тиімді болады. Және де ұн ... мен ... ... оның ... өте ... да тиімді.
Шөп ұны мен кесінділерін ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің көк
балаусасынан ... ... ... ең ... ... беде, эспарцет,
түйе жоңышқа, мүйізбас шөп және ... ... ... ... ең ... сиыр жоңышқа, ас бұршақ, май бұршақ
және олардың астық ... ... ... ... қоспалары.
Шөп ұнын, түйіршіктерін қаптарға салып қоймада сақтайды.
Пішендеме дайындау технологиясы. Пішендемені шабылып ... 40-55 % көк ... ... ... ... ... көпжылдық бұршақ тұқымдастардан және бұршақ-астық ... ... ... да (ас ... ... ... жоңышқа)
пішендемеге өте бағалы шөптер.
Дұрыс дайындалған пішендеменің дәмділік сапасы, ... ... ... және ... ... ... ... шөп массасын сүрлемдік башняларға, не ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша
анықталады: түсі, иісі, құрғақ зат мөлшері, ... ... ... күл, май ... ... Сапалы пішендеменің түсі ақшыл-
жасылдан ақшыл-қоңырға ... иісі ... ... ... ... жұқпайтын болуға тиісті. Пішендеменің сапсына қойылған талаптар (2-
кестеде, қосымшада) көрсетілген.
Сүрлем дайындау технологиясы. ...... мал ... ... ... ... өсімідктің көк балаусасын ұсақтап турап (4-10 ... ... ... ... ... ... сүт ... ашу
процесі әсерінен болатын мал азығының биологиялық әдісі.Сүрлемге өсімдікті
60 % жоғары ылғалдылықта салады. Оның құрамында 50-60 % ... С ... ... ... 1 кг ... ... мөлшері 100 мг дейін
сақталады.
Өсімдіктер ... (рН 4,0-4,2) ... ... ... ... қант мөлшері 3-5 % жоғары болса оңай сүрленетін ... ... ... ... әртүрлі көрсеткіштерден тұрады (3-кесте,
қосымшада).
Сапалы сүрлем жаңа ашытқан қырыққабат, тұзданған немесе ... ... Түсі ... жасыл өсімдіктің түсіндей болады.
Сапалы сүрлемнің ең негізгі көрсеткіші бос қышқылдардың көлемі 2 ... ... және оның ... 50-75 % сүт, 1\3 ... сірке қышқылы. Май
қышқылы болмауы керек. Аммиякты азот мөлшері барлық азот мөлшерінің 0,5 тен
5-11 % ... ... ... рН ... 3,8-4,2 ... болса өте
сапалы болып есептеледі. Зоотехникалық бағалау шкаласы бойынша өте ... – 81-100 ... өте ... – 61-80; жақсы – 41-60; қанағаттанарлықтай
– 21-40; ... ... -20 ... ... ... жем ... технологиясы. Құрама жемдерді жегізуге дайындау
қоректік ... ... ... ... ... ... әдістердің бірі болып табылады.
Дәнді азықты ... ең ... - ... ... және ылғал мен жылу арқылы өндеу, экструзия.
Ұсақтау. Ұн тартудың дәрежесі (жем ұсақтылығы) рационның қоректік
заттарының ... ... зор әсер ... ... жүгері, бидай
, қара бидайдың органикалық заттардың сіңімділігі ұсақтаған кезде 74,7%-дан
88,7-ге, ал ... ... ... ... азықтандырумен
салыстырғанда,  87-ден 92-93%-ға дейін көтеріледі.
Дәннің ұсақтылық дәрежесін тартылған ұнның сапасы сипаттайды: ірі – ... мм – ... ... 3мм ... сүзгіштегі қалдық 35%-дан артық
емес, ал диамтері 5мм – 5%-дан артық емес; ......... ... ... 3 мм сүзгіште 12%-дан артық емес, ал диамтрі 5мм-де
қалдық қалмау тиіс; ұсақ – 1-0,2 мм- ... ... 2мм ... ... ... ... ... 5 мм тесітері бар сүзгіште қалдау болмау қажет.
Өте үлкен дәрежелі ... ... ... ... білу ... ... жеммен құрғақ түрде азықтандыру қарын сөлінің қышқылдығына және тәртіп
белседілігіне әсер етеді, ал ол қарындағы ... ... және ... ... ... ... мүмкін.
Дәнді зор көлемде қиын сіңірілетін жасұнығы (клетчатка) бар ... ... және ... ... ... арттырады және
жемдегі өткір ұшты бөлшектер азаяды.
Ылғалдау. Жемнің суға қатынасы мен жалпы ... ... ... консистенция бойынша жем бірнеше түрге бөлінеді: құрғақ (1:0-14%
ылғал), құрғақ-үлгімелі (1:0,5-43%), ылғал-үлгімелі ... ... ... ... ... ... қою-сорпа тәрізді
(1:2,5-76%), сұйық-сорпа тәрізді (1:3-79%) .
Бірақ сырттан тыс ... (1:3-4%) ... ... заттың
сіңімділігін 87%-дан 84%-ға дейін, протенниің 85-тен 82%-ға ...... 29-ға, ал ... ... 38 ден 28%-ға ... ... кезінде органикалық құрылымдар жағымды өзгерістерге
де – ... ... ... ... ... ... де – ... уақытының ұзарумен ... ... ... ... ... ... (К, ... С) мөлшері мен еркіндігі азаяды,  қуат шығыны мен ... ... ... ... ... ... шикі ... қатар сапасыз, өнделгеннен кейін (100°С
температурада12сағат) жегізуге  болатын ... ... ... ... ... аралас жемдерді гранула түрде пайдалағанда
болады.Шашырандыларға қарағанда, оладың ... ... ... тасымалдау мен сақтауда олар ... ... ... ... ... ... болады.
Ылғал мен жылу арқылы өндеу және одан кейін тегістеу назарға лайықты.
Бұл өндеу арқылы дәмдік қасиеттер мен ... ... ... ... ... ... ... және жануар ағзасының қоркетік
заттарды сіңіруге қуатшығыны азаяды.
Экструзия – пресс-экструдерлерде (ПЭК — 125x8, КМЗ-2 и КМЗ-2м) жоғары
температура мен ... ... ... ... Ол ... ... ... айтарлықтай арттырады.Ұсақталған ... ... және 12-16% ... дейін құрғақталғн дән жұмыс
камерада жасалатын жоғары қысым (25-30 атм.) және ... ... ... ... қызады және біртекті массаға айналады. Сонымен қатар дән
крахмалы жеңіл сіңірілетін және меңгерілетін декстриндерге және ... ... ... жемді жас торайларды жегізу үшін қолдану жөнді,
емізулі ... үшін ... ... ... ... дәндермен алмастыруға болады, ал 2 айдан үлкен
торайларды жануартекті жем толықтай экструдиреленген дәндермен ... ... ... болады.
Экструдиреленген құрама жемдерді (СК-16, СК-22) қолданғанда  60 күнге
дейінгі жастағы ... тірі ... ... ... ... ... ... қасиеттерін арттыру , сақтау және
тасымалдауға ыңғайлылық, жоғалтуларды болдырмау үшін жасалады. Ұн тәрізді
құрама жемдермен салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... жақсы сусымалығы бар, механикалық ... ... ... ... ... ... торайлардың өнімділігін арттырады (ұнды
жемдермен салыстырғанда) және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Түйіршіктеудің тиімділігі рациондағы ... мен ... ... ... ... ... малдарына ( мүйізді ірі қараға) жемшөптік қоспаларды
пайдаланып тәуліктік рацион жасау, және осы рациондарды талдау. Ірі ... ) ... ... ... ... ... ... қоректік заттардың есебі
|Көрсеткіштер |нормас|Азықтар | | |
| |ы | | |+,- |
| | | ... ... |
| | | ... |дан |
| | ... ... ... |Арпа сабаны |
| | | ... | |
| |1 кл |2 кл|3 кл|1 ... ... |60% жоғары кем |20 |20 |20 ... |
| ... 20 % | | | | ... ... |- |- |- |60% ... |
2-кесте. Пішендеме сапасына қойылатын талаптар
|Көрсеткіштер ... |
| |І |ІІ |ІІІ ... ... және ... ... ... қоспаларынан, ылғалдылығы |
|45-55 % дейін пішендеме ... ... |40-55 |40-55 |40-55 ... заты %, кем ... шикі протеин | | | ... ... ... ... % кем |16 |14 |12 ... | | | ... ... ... ... %, ... |30 |33 |35 ... ... % ... |- |0,1 |0,2 ... ... және ... ... ... қоспаларынан, ылғалдылығы |
|45-55 % дейін пішендеме ... ... |40-60 |40-60 |40-60 ... заты %, кем ... шикі ... | | | ... ... (құрғақ затында) % кем |14 |12 |10 ... | | | ... ... ... ... %, дейін |28 |32 |34 ... ... % ... |- |0,1 |0,2 ... ... ... ... азықтар.
|Көрсеткіштер ... |
| |І |ІІ |ІІІ ... зат ... % ... кем ... |25 |20 |15 ... ... тұқымдасы | | | ... | | | ... ... жанышталған көпжылдық шөптерден|18 |16 |16 ... |30 |30 |30 ... |18 |15 |15 ... |27 |25 |23 ... ... шикі ... % кем ... | | | ... |16 |14 |12 ... және ... ... | | | ... | | | ... және астық-бұршақ тұқымдасы |14 |12 |10 ... | | | ... ... және ... ... , оның|10 |8 |8 ... | | | ... ... шикі клечатка мөлшері, % | | | ... | | | ... | | | ... және ... ... |30 |33 |35 ... | | | ... және астық-бұршақ тұқымдасы |28 |31 |34 ... | | | ... ... және ... дақылдарда , оның|28 |31 |34 ... | | | ... рН |3,9-4,3 |3,9-4,3 |3,8-4,5 ... ... ... | | | ... қышқылы үлесі % кем дегенде |50 |40 |40 ... ... ... % ... |0,1 |0,2 |0,2 ... ... құрама жем азықтың үлгісі
|Құрамы ... |
| |1 |2 ... арпа |25,0 |27,0 ... ... қалдығы |20,0 |27,0 ... ... ұны |20,0 |20,0 ... шроты |12,0 |- ... ұны |5,0 |8,0 ... ... |10,0 |- ... ... |- |10,0 ... фосфат |2,0 |2,0 ... ... ас тұзы |1,0 |1,0 ... ... |5,0 |5,0 |
5- ... ... ... ... схемасы
| | ... ... ... ... мен |
| ... ... ... ... ... оны ... Е-282, КСК-2,6, КС-1,8, |
|траспорт құралына тиеу ... ... ... ... ... химиялық ... ... 15 кВт ... ... ... | ... ... ... ... 2ПТС-4-997Б, ПСЕ-20 |
|орынға тасымалдау | ... ... ... типтегі |Химиялық консерванттар енгізуге |
|сақтайтын орынға төгу кезінде ... ... ... ... консерванттар енгізу | ... ... ... ... және ... ... ... бульдозері |
|жаю | ... ... ... мен ... ағынды технологиялық құрылымы
2- сурет. Беде дақылының қортылатын энергия түзу мерзімі
3 –сурет. Шалғындық атқонақ дақылының қортылатын ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аралас шөп тұқымын сақтауда жүретін физиологиялық, биологиялық және микробиологиялық үрдістер17 бет
Ауыл шаруашылық дақылдарының калиймен қоректенуін оңтайландыру (қолайлы, ең жақсы) шарты18 бет
Малазықтық дақылдар және олардың сипаттамасы9 бет
Топырақты өңдеудің міндеттері10 бет
Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.25 бет
Қазақстандағы болашағы бар дәрілік өсімдіктер. 1.Түймедақ. Шүйгіншөп. 2.Өзекті жөке. Сары раушан. 3.Сүйекті аққурай. Самалдық шөп10 бет
Қолданбалы экология. Табиғат ресурстары. Жіктелуі. Оларды қорғау6 бет
Түйнекті алқа (Solanum tuberosum, картофель)4 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
Point shop pro бағдарламасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь