Қазіргі мектептегі дене тәрбиесі

Жоспар

Кіріспе 3

1. Мектепте дене тәрбиесі сабағын жүргізу әдістемесі 5
1.1 Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесі 5
1.2 Орта сынып оқушыларының дене тәрбиесі 9
1.3 Жоғары сынып оқушыларының дене тәрбиесі 13

2. Дене тәрбиесінің жүйесі 17
2.1 Дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттері 17
2.2 Қазақстан Республикасының дене тәрбиесі жүйесінің негіздері 19
2.3 Дене тәрбиесі жүйесінің негізгі бағыттары 23

3. Жалпы білім беретін мектептердегі дене тәрбиесі жұмыстарын жоспарлау
26
3.1 Спорт түрлері, оладың топталуы 26
3.2 Жоспарлау жұмыстарын ұйымдастыру 28

Қортынды 33
Пайдаланылған әдебиеттер 35
Кіріспе

Курстық жұмыстың өзектілігі. Жан-жақты дамыған, ізгілікті тұрғыдан таза және рухани бай адамды қалыптастыру мемлекеттің бірінші кезектегі міндеті болып табылады. Оқушы жастардың дене бітімі жағдайына, дене дайындығына республикамыздың саяси, экономикалық және идеологиялық болашағы тәуелді болып келеді. Сондықтан да, жастардың дене бітімінің дамуы, дене дайындығы және салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңызды мәселелері мемлекетіміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың, Үкіметіміз бен қоғам өкілдерінің тұрақты қамқорлығы аясынан табылады.
Жоғарыда аталған мәселелер бойынша соңғы жылдары аса маңызды құжаттар қабылданған: «Білім туралы», «Дене шынықтыру және спорт туралы» Қазақстанның Республикасының Заңдары, Қазақстан Республикасында Дене шынықтыру және спортты дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған Тұжырымдамасы мен бағдарламасы және басқа да құжаттарда дене бітімінің дамуы, дене дайындығы және салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері мемлекеттік маңыздылыққа ие мәселелер екені атап көрсетілген.
Дене тәрбиесі — валеология ғылымдарының бір саласы. Дене тәрбиесі көне заманда Грецияда, Римде және басқадай еддерде дамыған. Ол туралы ғылыми тұрғыдан жиналған деректер бар. Дене тәрбиесінің маңызы — адамның денсаулығын нығайтып, күш-жігерін, ақыл-ойын арттырады. Осыған байланысты Францияда Ф.Рабле, М.Мантель, дене тәрбиесін ақыл-ой, біліммен бірге қарау керек екенін насихаттаған.
Чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменский «Ұлы дидактика», «Ана мектебі» атты классикалық еңбектерінде балалар гигиенасы, денсаулығы, тамақ режимі проблемаларына, ойындары мен дене шынықтыру жаттығуларына ерекше мән беріп, дене тәрбиесін балалардың жас кезінен-ақ басталуы қажет екенін дәлелдеп, оны педагогикалық үрдістің аса маңызды бөлігі деп есептеді.
Орыс халқының алдыңғы қатардағы педагогтары мен қоғам қайраткерлері В.Н.Белинский, Н.А.Добролюбов, Н.Г.Чернышев-ский балалардың дене тәрбиесіне үлкен мән берген болатьш. Ұлы педагог К.Д.Упшнский дене тәрбиесін еңбекпен байланыстыра зерттеді. Ол адамның ақыл-ой мен көзқарасының, күш-жігерінің қалыптасып дамуына еңбектің маңызын жан-жақты көрсетті. Орыстың атақты анатом-педагогы П.Ф.Лесгафт дене тәрбиесінің ғылыми жүйесін құрды. Ол балалардың түсінігі мен ойлау қабілетін дамытуда дене тәрбиесінің маңызы бар деп көрсетті.
ХІХ-ХХ ғасырларда көптеген елде спорт түрлері дене тәрбиесі ретінде кеңінен өріс алып, дами түсті. Дене тәрбиесінің ғылыми негізде бірнеше ғылыми әдістемесі жасалынды. Ол валеологиялық тәрбиенің ең негізгі бағыттарының біріне айналды.
Гигиеналық-жаттығулар мен ұдайы шұғылдану, жугіру, шаңғы тебу, жүзу, қайық есу сияқты спорт ойындары мен арнаулы жаттығулар адамның тыныс алу үрдісін күшейтеді. Қан айналысып, зат алмасуын жақсартады.
Курстық жұмыстың мақсаты: қазіргі мектептегі дене тәрбиесін қарастыру. Негізгі мектепте дене тәрбиесінің оқу процесiнiң әбден жетiлдiруi.
Дене тәрбиесі жүйесі дегеніміз – әлеуметтік-экономикалық заң-құқықтық, ғылыми-әдістемелік нормативтік-бағдарламалық негіздердің жиынтығы және республика дене тәрбиесі мен спорт мәселелерін үйлестіріп, әрі басшылық етіп отыратын ұйымдар мен мекемелер. Дене тәрбиесі жүйесінің басты мақсаты – күш-қуаты мықты, жан-тәні сау, елімізді қорғауға әзір, шығармашылық жұмысқа құштар, жан-жақты дене тәрбиесі дайындығынан өткен адамдарды тәрбиелеу. Бұл мақсат төмендегідей жалпы міндеттерге негізделген:
1. Білім беру міндеттері – қимылдың ептілігі мен дағдысын меңгерту және дене тәрбиесі көлемінде арнайы білім беру.
2. Сауықтыру міндеттері - дене тәрбиесі жаттығуларының көмегімен денсаулықты нығайтады.
3. Тәрбиелік міндеттері – адамгершілік, дене қасиеттерін қалыптастыруға, өнегелі, көркемдік танымдарды үйренуге негізделген.
4. Зерттелетін сұрақ бойынша ғылыми – әдістемелік әдебиет мәлiметтерін зерттеу.
5. Дене тәрбиесі сабақтың негiзгi жоспардың бөлiктерiн қалыптастыруына әдiсiн табар жолды өңдеу.
Объектісі: мектептегі дене тәрбиесі. Негізгі мектепте дене тәрбиесінің оқу процесi.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Аммарин Б. А. «Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі» М. 1999.
2. Ә. Ж. Тілеулов «Спорт құрлымдары» Шымкент 2004.
3. Балалар мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын қамтамасыз
етудегі дене тәрбиесі Республикалық ғылыми әдістемелік түтас жинақ
бағдарламасы 2001-2005 жыддарға. Алматы 2001.
4. Гриченко М.Ф., Саноян Г.Г. Еңбек, денсаулық, дене тәрбиесі. -М., ФиС,1974 19.
5. Дене тәрбиесі және спорт арқылы Қазақстан Республикасының халқын сауықтыру бағдарламасы. Алматы 1999.
6. Дене тәрбиесі мұғалімдеріне арналған кітап. Каюрова С. Редакциясы бойынша. -М., ФиС, 1973ж.
7. Дене тәрбиесі іліміне кіріспе. Дене тәрбиесі институттарына арналған оқу құралы. Матвеев Л.П. редакциясы бойынша. -М, ФиС, 1983 25.
8. Дене тәрбиесі іліміне кіріспе дене тәрбиесі институттарына арналған оқу құралы. Матвеев А. Т. редакциясы М. ФИС. 1993.
9. Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі. Матвеев М., Говиков А.Д. басқаруымен. 2-ші басылым. —М.:ФиС, 1976ж. Т.1, 2тарау.
10. Есіркепов Ж.М., Егізбаев Ж.Ә. Дене тәрбиесі мен эстетикалық тәрбиенің сабақтастығы // Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Тараз, 2005.
11. Ж. Қабланов «Спорт теминдерінің сөздігі мен тарихы» Алматы 2002ж
12. И.Фомин И.А.,Филин В.П. Дене тәрбиесінің жас ерекшелік негізі. М.,Фис, 1972
13. Қазақстан Республикасының Дене шынықтыру және спорт туралы заңы 1997ж.
14. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан 2030: Қазақстан Республикасы Президснтінің Қазақстан халқына үндеуі. Алматы 1997. 256 бет.
15. Понамарев Н.И. Дене тәрбиесінің әлуметтік қызметі. -М., ФиС. 1974
16. С. Қайжанов «Дене тәрбиесі» 5-6 сынып. Алматы 2001ж
17. Т. Таймбетов «Дене тәрбиесі жаттығулары сабағындағы жалпы дамыту жаттығулар және терминология». 2009ж.
18. Тілеулов «Дене тәрбиесі ілімі мен әдістемесі» Шымкент 2003ж
19. Ұ. Ж. Мұхаммеджанова «Дене шынықтыру пәнін оқыту әдістемесінің методиксын пайдалану жолдары» Астана 2007.
20. Ұ.Б. Мұхамеджанова «Дене тәрбиесі пәнінің әдістемесі» Астана 2004ж.
        
        Жоспар
|Кіріспе |3 |
| | ... ... дене ... ... жүргізу әдістемесі |5 |
| 1.1 ... ... ... дене ... |5 |
| 1.2 Орта ... ... дене тәрбиесі |9 |
| 1.3 ... ... ... дене ... |13 |
| | ... Дене тәрбиесінің жүйесі |17 |
| 2.1 Дене ... ... ... мен ... |17 |
| 2.2 ... ... дене ... ... негіздері |19 |
| 2.3 Дене ... ... ... ... |23 |
| | ... Жалпы білім беретін мектептердегі дене тәрбиесі жұмыстарын | ... |26 |
| 3.1 ... ... ... ... |26 |
| 3.2 ... жұмыстарын ұйымдастыру |28 |
| | ... |33 ... ... |35 ... ... өзектілігі. Жан-жақты дамыған, ізгілікті тұрғыдан таза
және рухани бай адамды қалыптастыру мемлекеттің ... ... ... ... ... жастардың дене бітімі жағдайына, дене дайындығына
республикамыздың саяси, экономикалық және идеологиялық ... ... ... ... да, ... дене бітімінің дамуы, дене дайындығы
және ... өмір ... ... ... ... ... Н.Ә. ... Үкіметіміз бен қоғам
өкілдерінің тұрақты қамқорлығы аясынан табылады.
Жоғарыда аталған ... ... ... жылдары аса маңызды құжаттар
қабылданған: «Білім туралы», «Дене ... және ... ... ... ... ... Республикасында Дене
шынықтыру және спортты дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған Тұжырымдамасы
мен бағдарламасы және басқа да ... дене ... ... дене
дайындығы және салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері мемлекеттік
маңыздылыққа ие мәселелер екені атап ... ... ... ... бір ... Дене тәрбиесі көне
заманда Грецияда, Римде және басқадай еддерде дамыған. Ол туралы ғылыми
тұрғыдан жиналған ... бар. Дене ... ...... ... ... ақыл-ойын арттырады. Осыған байланысты
Францияда Ф.Рабле, М.Мантель, дене тәрбиесін ақыл-ой, біліммен бірге қарау
керек екенін насихаттаған.
Чехтың ұлы ... ... «Ұлы ... «Ана мектебі» атты
классикалық еңбектерінде балалар гигиенасы, денсаулығы, тамақ режимі
проблемаларына, ойындары мен дене ... ... ... мән ... ... ... жас ... басталуы қажет екенін дәлелдеп,
оны педагогикалық үрдістің аса маңызды ... деп ... ... ... ... ... мен ... қайраткерлері
В.Н.Белинский, Н.А.Добролюбов, Н.Г.Чернышев-ский балалардың дене тәрбиесіне
үлкен мән берген болатьш. Ұлы педагог К.Д.Упшнский дене тәрбиесін ... ... Ол ... ... мен көзқарасының, күш-жігерінің
қалыптасып дамуына еңбектің ... ... ... Орыстың атақты
анатом-педагогы П.Ф.Лесгафт дене тәрбиесінің ғылыми жүйесін ... ... ... мен ойлау қабілетін дамытуда дене тәрбиесінің маңызы
бар деп көрсетті.
ХІХ-ХХ ғасырларда көптеген елде ... ... дене ... ... өріс ... дами түсті. Дене тәрбиесінің ғылыми негізде бірнеше
ғылыми ... ... Ол ... тәрбиенің ең негізгі
бағыттарының біріне айналды.
Гигиеналық-жаттығулар мен ұдайы шұғылдану, жугіру, шаңғы ... ... есу ... ... ... мен арнаулы жаттығулар адамның тыныс алу
үрдісін күшейтеді. Қан айналысып, зат ... ... ... ... ... ... дене ... қарастыру.
Негізгі мектепте дене тәрбиесінің оқу процесiнiң әбден жетiлдiруi.
Дене тәрбиесі жүйесі дегеніміз – ... ... ... нормативтік-бағдарламалық негіздердің
жиынтығы және республика дене ... мен ... ... ... ... етіп ... ұйымдар мен мекемелер. Дене тәрбиесі жүйесінің
басты мақсаты – күш-қуаты мықты, жан-тәні сау, ... ... ... жұмысқа құштар, жан-жақты дене тәрбиесі дайындығынан өткен
адамдарды тәрбиелеу. Бұл мақсат төмендегідей жалпы міндеттерге негізделген:
1. ... беру ...... ... мен ... ... және
дене тәрбиесі көлемінде арнайы білім беру.
2. Сауықтыру міндеттері - дене ... ... ... ... ... міндеттері – ... дене ... ... ... ... ... ... Зерттелетін сұрақ бойынша ғылыми – әдістемелік әдебиет мәлiметтерін
зерттеу.
5. Дене ... ... ... ... ... ... ... жолды өңдеу.
Объектісі: мектептегі дене тәрбиесі. Негізгі мектепте дене ... ... ... дене ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының дене тәрбиесі
Бастауыш сынып ... ... I-IV ... оқитын 7-11 жастағы
оқушылар жатады.
Бастауыш сынып жасындағы оқушылардың дене ... ... ... ... ... ... дене дамуына көмектесу,
жалпақ табандылықтың алдын алу, бала ағзасының жағымсыз сыртқы орта әсеріне
қарсылық күшін қалыптастыру;
Таза ауада дене ... ... ... ... ... шаңғы тебу, жүгіру баланың бұлшық еттерін дамытады, ... ... ... алу ... ... ... т.б. ағза
жүйелерін нығайтады, шынықтырады. Баланың ... ... ... ... ... ... – балаларды дене тәрбиесімен
жүйелі, белсенді шұғылдандыру;
- дене тәрбиесі жаттығулары, гигиеналық дағдылар, күн тәртібі ... ... ... Ол ... дене ... ... ағзаға пайдалы
әсері, гигиеналық ережелер. Тамақтану, демалу, жұмыс тәртіптері;
- оқушылардың өмірге керек қозғалыс ептілігі мен дағдысын қалыптастыру,
оларды жаңа қозғалыстарға, ... ... ... ... ... ... ... жаттығуларын дұрыс орындай білу;
- дене қаситтерін дамыту. Гигиеналық дағдылар, күн ... ... ... ... Ол ... дене ... жаттығуларының ағзаға пайдалы
әсері, гигиеналық ережелер. Тамақтану, демалу, жұмыс тәртіптері;
- бастауыш ... ... ... ... ... ... жігерлікке, батылдыққа, қажырлылыққа, ... ... ... ... ... Дене ... әр түрлі қозғалмалы ойындар осы қасиеттерді дамытады;
- қозғалыс кездерінде және ... ... ... ... түзулігін, тұлғаны қалыптастыру. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... жаттығулар беріп
отыруымыз керек;
- оқушыларды бастауыш сыныптардан бастап Президенттік сынама сынақтары
жаттығуларын меңгеруге, орындауға дайындай бастағанымыз жөн;
- оқушылардың дене ... мен ... ... ... ... ... спортпен тұрақты, жүйелі шұғылдануға дағдыландыру керек.
Мектептің міндеті – оқушыларды дене тәрбиесі ... ... ... үйде де ... ... әдеттендіру. Ол әдет оқушылардың күн
тәртібінде әбден ... ... Осы ... ... дене ... орындау олардын өмір бойғы әдеттеріне айналуы керек. Ол ... ... ... ... ... көңілді өтуі тиіс;
- оқушыларды ұйымдастыру, басқара білу дағдыларына ... ... дене ... ... ... ... ... дене дамуының морфофункционалдық және
психологиялық ерекшеліктері. Бастауыш сынып жасы ... ... дене ... ... ... тез өседі. Бала жылына екі
килограмм салмақ қосады.
Осы жаста сүйек тез қатая бастайды. Бірақ ... ... әлі ... ... көп те, ... тұздар аз. Сондықтан да сүйек икемді,
созылмалы, әлі толық қатаймай, шеміршекті түрде болады. Осы ... ... ... ... қозғалмайтын статикалық жаттығулар
жүктемесін аз береміз. Үлкен биіктіктен секіру, ... ... ... бермеуге тырысуымыз керек.
Омыртқаның байланыстары мен бұлшық еттері әлсіз, ... ... ... ... ... 7 ... ... омыртқа айқын білініп тұрады.
Қыздарда 7-11, ер балаларда 7-13 жас ... ... ... ... ... жұқа болса да шеміршекті ... ... ... ... ... ... әлі де өседі, олар
14-15 жаста бекіп, қатаяды. Омыртқа өте ... ... оқыс ... кетуі мүмкін. Сондықтан да осы жас кездерінде әр ... ... ... ... ... ... ... эпифиздерінің
сүйектенуі 18-20 жаста аяқталады.
Балалардың бұлшық ет тканьдарында су көп те, ... ... аз ... 7-8 ... ... ... ет тканьдары олардың жалпы салмағының
27%-ын алады. Салыстырмалы түрде қарасақ 18 ... 40% ... ... ... ... әсіресе, арқа және іш бұлшық еттері ұсақ бұлшық
еттерге қарағанда ... ... Бұл ... бала бұлшық еттерінің жұмыс
қабілеттілігі төмен болады. Осы бұлшық ет жүйесі ерекшеліктеріне байланысты
ұзаққа созылатын ... ... ... ... бір түрлі қозғалыстар беруге болады. Жүктемелерді әр ... ... ... ... ... ... ... қажет. Жаттығуларды
үлкен амплитудамен кіші бұлшық ет тобына көбірек беру керек.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... қан ... іші ... ... ... келеді. Жүрек соғу жиілігі жиі, минутына 50-90
рет соғу төңірегінде болады. Жүректін бұлшық еттері ... ... ... ... ... 25-33 мл қан ... сол ... қолқа тамырына айдалады. Мұны қанның систоликалық ... ... ... ... осы ... ... ұзақ ... ұзақ көтеру, ұзақ тарту, ауыр ... ... ... ... аз ... ... қажет. Олар орындай алмайтын, бұлшық ... көп күш ... ... жүрек соғу жиілігі көп жиілеп кететін
жаттығуларды ... беру ... ... мен жасөспірімдердің жастарына
байланысты жүрек соғу ... мен ... ... ... туралы
мәліметті 1-кестеден қараңыз.
1-кесте - Бала жүрегінің соғу ... мен ... ... ... ... соғу ... |Қанның систоликалық |
| ... ... мл |
| Жаңа ... | 120-168 | 2,5 |
| 1-2 ай | 132-171 | - |
| 6 ай | 120-150 | - |
| 1 жас | 103-150 | 10,0 |
| 2 жас | 96-135 | 10,2 |
| 5-6 жас | 83-119 | 20,6 |
| Ер ... |
| 8 жас | 50-93 | 25,0 |
| 10-12 жас | 53-86 | 33,4 |
| 15-16 | 50-77 | 41,4 |
| ... | 55-75 | 60 ж/е одан көп |
| Қыз ... |
| 8 жас | 67-99 | 27,0 |
| 10-12 жас | 60-89 | 31,6 |
| 15-16 | 55-85 | 38,5 |
| ... | 60-75 | 55-65 ... зат ... ... ... қарағанда тез жүреді.
Балалардың кеуде клеткалары домалақ түрде, ... аз ... дем ... кері әсер ... Дем алу ... тез, ... ... минутына
22 рет дем алу жиілігі төңірегінде. Дем алу жолдары үлкендерге қарағанда
қысқа. Тыныс алудың ... ... 7 ... ... 3500 ... ол 11 ... ... көбейіп 4400 мл/минутқа дейін жетеді. Өкпенің
ауа сыймдылығы ... 7 ... 1200 ... 10 жаста 2000 мл-ге дейін
көтеріледі. ... ... ... ... ... ... дем алуға
үйретуіміз қажет. Жаттығуларды орындау тыныс алумен бірдей орындалуы тиіс.
Бастауыш сынып ... дене ... ... ... ... Оқушылар көп қимылдағысы келеді. Біркелкі,
ұзаққа созылатын ойындар оларды жалықтырып жібереді. Сондықтан да ... әр ... ... ... ... болса жақсы.
1-сынып оқушылары шыдамсыз, өздерін тоқтата алмайды, зейіні тұрақты
емес. Бірте-бірте оларға жаттығуларды ... ... ... ... еске ... ... ... ықыластана бастайды.
Бастауыш сынып оқушыларына денені дамыту жаттығуларын ... ... мен қыз ... дене ... ... ... қажет. Ұлдардың
салмағы, бойлары үлкен, кеуделері кең, өкпенің тіршілік көлемі ... ... ет ... қыздарға қарағанда дамыған. Олар тез
жүгіреді,ұзаққа, биікке секіреді, ... ... ... әрі ... 2-сыныптан бастап ұлдарға ауырлық ... ... ... ... ... ... ... болады. (Өйткені
1,2-ші сыныпта ұлдар мен қыздардың дене ... ... ... ... ... Қыздарға 3-ші сыныпта ұлдарға қарағанда көбірек
бірқалыпты, ырғақты, би жаттығуларын беруге болады.
Дене тәрбиесі сабағын жүргізудің ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларына негізгі үйрететін жаттығулар тобы табиғи
қимыл-әрекеттерді жетілдіру түрінде болып келеді. ... ... ... ... өрмелеу т.с.с.
2. Бір сабақ кезінде оқу материалын меңгеру және жетілдіру үрдісінің 2-
3 ... ғана ... ... ... ... төмен болған сайын табан бұлшық еттерін нығайту және ... ... ... ... ... көңіл бөлу қажет.
4. Әрбір сабақта міндетті түрде ... ... ... ... ... оқушыларымен сабақ өткізгенде ойын жаттығулары сабақтың 50% уақытын
алса дұрыс болады.
5. Оқушыларға ... ... ... ... оны ... ... орындауға көп көңіл бөлу керек. Оқу ... ... ... және жетілдірумен бірге дене ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілеттері 7-12 жас
аралықтарында тез дамиды да, 13 жастан ары ... ... ... ... әдістерін қолданғанда көбінесе толық орындау
әдісін пайдаланамыз. Жаттығуды бөлшектеп ... ... ... ... ... ... берген кезде балалар дұрыс түсінуі үшін нақты не
істейтінін, қалай ... айту ... ... ұстау, жетіп алу, допты
ойыншыға тигізу және ... 2, 3 ... ... жиілігін дамыту
жаттығуларын көбірек берген дұрыс болады. Жылдамдықты дамыту жаттығуларын
қысқа түрде 6-8 ... ... беру ... ... ... дене тәрбиесі сабақтарын жүргізгенде
негізінен білім беру міндеттерін ... Ол ... ... түрлерін
меңгеру, дене тәрбиесі негіздері және салауатты өмір салты туралы негізгі
теориялық ... ... ... ... ... ... ... мектептердегі бастауыш
сыныптарда дене ... ... ... сол ... ... ... сынып мұғалімдері жүргізеді. Ол мұғалімдер арнайы және ... ... ... дене ... мен ... ... дәрістер алды,
сынақтар тапсырды. Сондықтан да ол мұғалімдер дене ... ... көп ... дайындалып, мектептің дене тәрбиесі мұғалімдерінің
сабақтарына қатысып, олардан ... ... ... бағдарламасы
материалдарына сай жүргізуі керек. Ал дене ... ... ... ... ... төрт жыл ... бос ... жол
бергізбей, бастауыш сыныптардың ... оқу ... ... бастауыш сынып мұғалімдеріне арнап әдістемелік сабақтар өткізіп
отырулары керек.
Бастауыш сынып мұғалімдерінің ... ... ... ... ... ... дұрыс сабақ өткізу;
- дәрігерлік бақылауды дәрігерлермен бірге өткізу, бақылау қорытындысын
жұмыста пайдалану;
- сабақ өткізу кезінде санитарлық-гигиеналық жағдай ... ... бәрі ... ... киім ... ... ... тыс дене тәрбиесі жұмыстарына қатысу, оған барлық оқушыларды
тарту;
- ... ... ... ... дене ... мен ... ... әңгіме өткізу;
- оқушылардың дене тәрбиесі көлеміндегі алған білімін ... ... дене ... мен ... ... ... ... ынтасын ояту;
- жоғарғы сыныптағы дене ... ... ... ... ... Орта ... ... дене тәрбиесі
Орта сынып оқушылары дене ... ... Орта ... қатарына 5-8 сыныптарда оқитын 12-15 жастағы оқушылар жатады. Осы
жастағы оқушылардың дене ... ... ... денені жан-жақты, үйлесімді дамыту, дұрыс дене түзулігі мен сыртқы
ортаның жағымсыз әсеріне ... ... жеке бас ... ... өмір салтын сақтау әдеттерін қалыптастыру;
- негізгі базалық спорт түрлері жеңіл атлетика, гимнастика, ... ... ... суда жүзу ... ары қарай үйрену, жетілдіру;
- дене қасиеттерін, кеңістікте үйлесімді, епті қозғалуды, жылдамдықты,
күш-жылдамдығын, күшті, төзімділікті, икемділікті әрі қарай дамыту;
- жеке бас ... дене ... ... ... негізгі
жүйелеріне әсері, өнегелік және жігерлілік қасиеттерін дамыту, өзін-өзі
бақылаудың ... ... ... ... беру;
- негізгі спорт түрлері, жарыстар, снарядтар мен құрал-жабдықтар,
сабақ кезіндегі техника қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... туралы мағлұматтарды тереңдете оқыту, ... ... ... ... спорт түрлерінің жаттығуларымен өз бетімен күнделікті
дене тәрбиесі жаттығуларымен тұрақты, жүйелі айналысу әдеттерін тәрбиелеу;
- сабақ ... ... әр ... ... ... төрешінің, команда капитанының, спорт нұсқаушысының ұйымдастыру
іскерліктерін қалыптастыру;
- өзінің дене мүмкіншіліктерін бағалау біліктілігін қалыптастыру;
- тәртіптілікті, ... ... ... тәрбиелеу;
- психикалық үрдістерді дамыту, психикалық өзін-өзі реттеу негіздеріне
үйрету.
Орта сынып оқушыларының дене дамуының ... Орта ... ... ... ... жылдам өседі. Бойларының ұзаруы
негізінен аяқтардың ... ... ... ... 4-7 см ... ... 3-6 кг қосылып отырады. Ұл балалардың ең тез ... 13-14 жас, ол ... ... ... 7-9 см ... Қыз ... тез өсетін кезі 11-12 жас, ол жастарда қыздар орташа 7 см-ге
өседі.
Жасөспірім кезде ... және ... ұзын ... ... көлемі жылдам өседі. Жасөспірімдердің омыртқалары ... ... ... Көп, ... ... ... ... тездетеді
де қол, аяқтың сирақ, ортан жілік ... ... ... ... жас ... бұлшық ет жүйесі де жылдам дамиды. 13 жастан бастап
бұлшық еттердің көлемдері ... ... ... үлкеюі олардың
бұлшық ет талшықтарының жуандауына байланысты өседі. Бұлшық ет ... ... ... 13-14 ... қыздарда 11-12 жастарда көбірек болады.
Жыныстық жетілу ер балаларда 10-11 жаста, қыз ... 9-10 ... Ер ... ... ... өсе бастайды, жыныс бездері
жетіледі. 12 жаста ... ... ... ... 12-13 жаста ер адамға
лайық қаңқа ерекшеліктері пайда болады, ... ... ... 15 ... ... шыға ... басталады.
Қыз баланың жыныстық жетілуі ер балалардан ертерек басталады. 8 жаста
- қаңқа ерекшеліктері пайда бола ... ... ... де, ... ... 10 жасқа жақындағанда омырауы өседі. 13-15 ... ... ... ... ... ... ... тән түктері шығады,
етеккір келеді. Жыныстық жетілу кезеңдерін, әсіресе қыз ... келу ... ол ... ... ... ... беруді дене
тәрбиесі мұғалімдері жақсы білуі керек. Біздің қазақ халқының сыпайылығына,
менталитетіне байланысты ... мен ... көбі ... ... «аулақ жүруге» тырысады. Балалар мен ... ... ... даму ... ... ... жауапты
ересек жолдастары мен достарынан алады, 20%-ы әке-шешесінен, 9%-ы ... мен ... ... ... ... ... бар.
Сондықтан дене тәрбиесі мұғалімдері жыныстық даму физиологиясы мен ... ... ... ... ... дұрыс мағлұматтар бере
білуі керек.
Орта мектеп жасындағы оқушылардың тыныс алу жүйесі жақсы, тез дамиды.
11-14 жас ... ... ... екі ... дейін өседі. Дем алу
көлемдері 13 жаста 707 см ... ... ауа ... ... ... ... ... кезден білесіздер, өкпенің ауа сыйымдылығы адамның
жасына, жынысына, спорт ... ... ... ... Өкпенің ауа сыйымдылығы – бала дем алған ... және ... бар ... ... ... тіршілік көлемін спирометр деген
арнайы аспаппен өлшейді, біз өкпенің тіршілік көлемі туралы толық ... үшін ... ... ... ... ... – Балалар мен жасөспірімдер өкпесінің ауа сыйымдылығы
| Балалар | Жасы |
| | 6 | 7 | 10 | 12 | 15 | 17 ... ... |1200 |1400 |1630 |1975 |2600 |3520 ... ... |1100 |1200 |1460 |1905 |2530 |2760 ... алу ... де дене ... үлкен маңызы бар. Дене тәрбиесі,
спорттық жаттығулармен айналысқан балалардың ... алу ... ... Дене ... ... ... тыныс алу оқушылардың өкпесін
ғана емес, олардың кеуде бұлшық еттерін, бүкіл тыныс алу ... ... Бір ... ... жасөспірім ағзасы 14 мл ауа пайдаланса,
үлкен ... адам 20 мл ауа ... Олар ... қарағанда тыныс
алу уақытын көп тоқтатып отыра алмайды. Олардың ағзасына келіп жатқан ауа
аз кездеріндегі жұмысқа ... тез ... ... ... ... алу жиілігі өзгеру кестесін қараңыз (3-кесте).
3-кесте - Тыныс алу жиілігінің адамның жасына байланысты өзгеруі
| Жасы |1 ... ... алу ... рет |
| 1 | 44 |
| 5 | 26 |
| 15-20 | 20 |
| 20-25 | 18 |
| 25-30 | 16 |
| 30-35 | 18 ... ... ... және орталық жүйке жүйесінің әлі
толық функционалдық жетілмегені, ол жүйелерді реттейтін, ... ... ... ... ... іске қосылмағаны себепті, балалардың
ағзалары дене жүктемелеріне қалыптасу уақыты ... ... ... ... – қан ... ... ... кездерінде
экономикалық тиімді жұмыс істеуі өздерінен үлкен жастардағы жастарға
қарағанда ... ... ... ... ... қызметінің жетілуі 20
жасқа келгенде толық аяқталады.
Жасөспірім кезеңде дене қасиеттері өздерінің жетілулерін ары ... ... Бұл ... дененің қозғалыс қасиеттерінің жақсы даму
кезеңі болып келеді. Негізгі дене қасиетерінің орта ... ... даму ... 4 ... ... ... – Орта ... жасындағы оқушылардың дене қасиеттерінің өсу
қарқыны ( %)
| Дене ... |Бір ... ... дамуы | Жалпы дамуы |
| | | |
| | ... ... | ... | ... ... | 3,9 | 2,9 | 15,4 | 11,5 |
| Күш | 15,8 | 18,4 | 79,0 | 92,0 |
| ... ... | 3,3 | 2,1 | 13,0 | 8,4 |
| ... | 4,1 | 1,0 | 16,4 | 4,0 ... | | | | |
| Күш ... | 9,4 | 3,3 | 37,5 | 13,1 ... ... ... ... кеңістікте үйлесімді, епті қозғалу
қабілеттіліктері жақсы дамиды. Ол қасиеттер: кіші ... ... ... ... ... ... ... қозғалмалы
ойындардағы әрекеттер, 10 метрге 3 рет қайта жүгірулер т.с.с. әрекеттер
кездерінде дамиды. ... ... осы жас ... күш, күш-жылдамдығы
қасиеттері, бірқалыпты жылдамдық және төзімділік қасиеттері жақсы дамиды.
Икемділік ... ... аз ... ... ... ерекшеліктері. Орта мектеп жасындағы
оқушылармен дене тәрбиесі сабақтарын жүргізу әдістемесі ... ... ... ... ... ... спорттық ойындар, шаңғы
спорты, суда жүзу) жаттығуларын тереңдете үйрету, жетілдіруге бағытталған.
Орта сыныптарда оқушылардың жеке ... ... ... ... ... даму деңгейлері, қимыл-қозғалыс мүмкіншіліктері,
психикалық қалыптары мен қасиеттері, ... ... ... әр ... болып келеді. Дене тәрбиесі мұғалімі, спорт бапкері
осы ерекшеліктерді жақсы білуі, ... ... осы ... ... ... ... Өздерінің сабақ, жаттықтырулар жүргізу ... ... ... ... дене қасиеттерін дамыту кездерінде
осы ерекшеліктерді ескере жұмыс жүргізу керек. ... дене ... және ... оқушылармен жұмыс жүргізгенде жекелілік, даралық
әдістерді, ... ... ... ... Оларға сабақ кездерінде жеке
тапсырмалар беру, үй тапсырмаларын ... ... ... тапсырмалар беру секілді жұмыстарды дене тәрбиесі мұғалімдері
ескерсе дұрыс болады.
Орта мектеп ... ... ... ... тағы ... ... – олардың жыныс ... ... ... ол ... өте ... ... мән берілуде. Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 21 маусым 2002 жылғы № ... ... ... дене ... ... қыздар мен ұлдар
арасында бөлек жүргізілуі керек», - деп жазылған министрліктің осы ... ... ... және ... ... ... спорттық
базалары жақсарып, құрал-жабдықтары көбейіп, жыныс ... дене ... ... ... мен қыздар арасында бөлек
жүргізіліп жатса өте дұрыс болар ... ... ... ... дене ... ... оқушылары дене тәрбиесінің міндеттері. Жоғары ... ... 9-11 ... ... 16-18 жастағы оқушылар жатады.
Осы жастағы оқушылардың дене тәрбиесі міндеттері төмендегідей:
- ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі
жаттығуларын, гигиеналық және сыртқы орта ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерін
қалыптастыру; жоғары денсаулық деңгейінің, жан-жақты дене дайындығының
қазіргі қоғамға да, өзі үшін де ... ... ... ... ... ... ... түрлері (жеңіл атлетика, гимнастика, спорттық
ойындар, ... ... суда ... ... ары қарай үйрену,
жетілдіру, жоғары қимыл ептілігіне дейін меңгеру;
- дене қасиеттерін, күшті, күш-жылдамдығын, ... ... ... тез ... құра алу ... ... тез ... алу қабілеттілігін т.б. қасиет, қабілеттерді ары қарай дамыту;
- қозғалыс белсенділігінің, спорттық жаттығудың заңдылықтары ... ... ... ... өмірлеріндегі еңбек етулеріне, әскер
қатарында болатын кездеріндегі, ата-ана қызметтерін орындайтын кездеріндегі
маңызы туралы, білім негіздерін ... дене ... ... ... ... жүрген спорт
түрлерімен тұрақты, жүйелі ... ... мен ... ... өнегелік, көпшілдік, өмірге дұрыс көзқарас, өзін-өзі бағалай білу
қасиеттерін қалыптастыру, алдыға ... ... ... ... шыдамдылық, ұстамдылық, сабырлылық қасиеттерін дамыту;
- ... ... ... және ... ... ары қарай дамытуға
көмектесу, психикалық өзін-өзі реттеу негіздеріне үйрету.
Жоғары сынып оқушылары дене ... ... ... ... ... ... өсуі мен даму ... біртіндеп ары қарай
жалғаса береді. Оқушы ағзасының мүшелері мен жүйелері бірқалыпты жағдайда
дамиды. Жыныстық ... осы ... ... ... Осы жас ... өсуі ақырындап, кеуденің кеңдігі, дене салмағы көбірек өсе
бастайды. ... ұл ... ... бой және дене салмағы жағынан қуып
жетіп асып кетеді. Олардың бойлары қыздардан 10-12 см ... ... ... ... ... ... жалпы дене көлемімен салыстырғандағы бұлшық ет
көлемі қыздардікіне қарағанда 13 % көп, ал тері ... май ... ... ... ... ... ... қарағанда кеуделері қысқа, ал аяқ-
қолдары ұзын болып келеді.
Жоғарғы сынып оқушыларының негізгі сүйектері өздерінің өсіп болу, қатаю
кезеңдеріне жете ... Атап ... ... сүйектері жігіттерде 19-
20 жаста, қыздарда 18 ... ... ... ... иық сүйектері 20-25 жаста
қатаяды. Кәрі жіліктің қатаюы 20-25 ... ... 17-20 ... ... ... ... өсуі ... 18-20 жаста аяқталады,
бойжеткендерде сәл ерте қатаяды. Білезік сүйектерінің қатаюы 14-16 ... ... 16-18 ... ... ... ... ... ортан жілік 18-20 жаста өсуін тоқтатады, ... ... пен ... ... ... 16-18, жігіттерде 19-20 жасқа дейін өсіп,
одан әрі қарай өсуін тоқтатады. Табан сүйектерінің: ... ... және ... өсуі ... 16-18, ... 18-20 ... ... Табан күмбезі 13-17 жасқа дейін қалыптасады. Сондықтан ... 17-18 ... ... биік ... аяқ киімді киюге болмайды.
Себебі ондай аяқ ... ... ... ... ... байланысты
аяқты тез шаршатады. Балалар мен жастардың аяқ ... ... ... см ... ... күмбезі жақсы болып, табан еттері мен сіңірлері ... Осы ... ... ... ... ағзасы үлкен жүктемелерді
төзімді қабылдайды.
Сүйек ... ... ... ет, ... ... қатар жүреді.
Бұлшық еттер тез, біркелкі ... ... ... ... ... ... Осы ... – жастардың бұлшық еттерінің күші ... ... ... ... салыстырғанда қыздардың иық белдеуі бұлшық еттері аздап,
жамбас бұлшық ... ... ... дами ... Кеуде клеткасы, жүрек,
өкпе, өкпенің ауа ... ... алу ... ... күші, ауаны
қабылдау көлемі де қыздарда жігіттерге қарағанда аз болып ... ... ... қан ... және ... алу ... функционалдық
мүмкіншіліктері төмен болады.
Жігіттердің жүректерінің көлемі қыздарға қарағанда 10-15 %-ға ... соғу ... 6-8 ... минут аз, жүректің жиырылу күші күшті болып
келеді де, қан тамырларына көп қан ... ... ... ... қан ... ... ... жоғары болады. Қыздар
жігіттерге қарағанда терең дем ... жиі дем ... ... ауа сыйымдылығы жігіттерге қарағанда 100 см аз болып келеді.
15-17 жас кездерінде оқушылардың сыртқы ... ... ... ... қызметтері жоғары деңгейге көтеріледі. Олардың ... ... ... ... ... уақыттық қимыл-
әрекеттерді жекелей ұғыну, дәл қайталау, бүкіл қозғалысты ... ... ... сынып оқушыларының алға қойған мақсаттарға жетуге ұмтылушылығы,
қажырлылығы, шаршаған, болдырған ... ... ... секілді
ерік-жігер қасиеттері пайда бола бастайды. Бірақ олардың ... ... ... қарағанда дене қасиеттерінің даму пайыздары ... ...... ... ... ... дене ... өсу
қарқыны ... Дене ... | ... | ... |
|Қасиеттері |орташа дамуы ... |
| | | ... | | ... |
| ... | ... | |
| ... | 1,5 | 0,2 | 3,1 | 0,5 |
| Күш | 14,0 | 9,0 | 28,0 | 18,0 |
| ... ... | 2,1 | 0,7 | 6,4 | 2,1 |
| ... | 2,1 | -0,6 | 6,3 | -1,8 ... | | | | |
| Күш ... | 8,5 | -2,0 | 26,7 | -6,0 ... тәрбиесі әдістемесінің ерекшеліктері. Жоғары мектеп жасында дене
тәрбиесі сабақтары қыздар мен жас ... ... ... ... ... ... физиологиялық және психологиялық
өзгешеліктері, ... дене ... ... үйрету, дене
қасиеттерін дамыту амалдары мен ... әр ... ... ... әр ... ... ... бөлек ұйымдастыруды талап етеді.
Қыздарға қарағанда жасөспірім жігіттердің жүктеме ... мен ... ... ... ... функционалдық мүмкіншіліктері көп.
Олар үлкен жүктемелерді жүрек соғу жиілігі аз, қан қысымы жоғары ... Осы ... ... ... ... ... қыздарға
қарағанда жас жігіттерде аз уақыт алады.
Жоғары мектеп жасындағы оқушыларға сабақ бергенде ең ... ... ... күш ... аэробты төзімділікке көп
көңіл аудару қажет. Қимыл ... ... ... арасынан қимыл-әрекетті тез, басқаша құра алу, тепе
-теңдікті ұстап, бұлшық еттерді ... білу ... ... ... болады.
Жоғары сынып жасындағы оқушылармен өткізілетін дене тәрбиесі сабақтары
көбінесе жаттықтыру түрінде жүргізіледі. Жаттығуларды ойын ... ... ... ... жарыс әдістері қолданылады.
Осы жас кезеңінде олардың дене ... дене және ... ... жеке тапсырма беру әдістерін көбірек қолданамыз.
Қосымша жаттығулар беру арқылы ... ... ... ... дене ... ... деңгейде дамытуларына көмектесеміз.
Мектеп бағдарламасындағы оқу материалдарын үйрену және меңгеру дұрыс
ойластырылып, сабақтар бір-біріне байланысты, сабақтасты болып ... Дене ... ... Дене ... ... мақсаты мен міндеттері
Дене тәрбиесі жүйесі дегеніміз – әлеуметтік-экономикалық заң-
құқықтық, ... ... ... және ... дене тәрбиесі мен спорт мәселелерін үйлестіріп,
әрі басшылық етіп отыратын ұйымдар мен ... Дене ... ... ...... ... ... сау, елімізді қорғауға әзір,
шығармашылық жұмысқа құштар, жан-жақты дене тәрбиесі дайындығынан ... ... Бұл ... ... ... ... негізделген:
1. Білім беру міндеттері – қимылдың ептілігі мен дағдысын меңгерту және
дене тәрбиесі көлемінде арнайы білім беру.
2. Сауықтыру міндеттері - дене ... ... ... ... Тәрбиелік міндеттері – адамгершілік, дене ... ... ... ... үйренуге негізделген.
Дене тәрбиесінің бұрынғы жүйелеріне тарихи шолу. Біздің дәуірімізге
дейінгі (БДД) VI-V ғғ. ... ... ... ... өмір ... ... ... – сақтардың кезінде өз заманына сай дене тәрбиесі
жүйесі болған. ... дене ... ... негізі әскери-
жауынгерлік және жарыс-сайыс бағытында болды. Ашық аспан ... ... ... ... ... мал ... ... сақтарға кенеттен келген
жауларынан отбасын, елін, жерін қорғау үшін өте ... ... ... ... болуы керек болды. Сондықтан да олар бала ... ... ... ату, ... ... айналысқан. Сақтардың балалары 4-5
жастарынан атқа шауып, 7-8 ... ат үсті ... ... үйреніп,
меңгере бастаған. Он үш жаста «отау иесі» болатын боз балалар, ер ... ... ... меңгерген. Сол кездердегі сақ ... ... ... – айбалта, қылыш; соғатын қарулары – қалқан, ... ... ... ... ... ... Осы аты аталған
қару-жарақаттарды соғыста пайдалану, ... өте ... ... үшін ... өте көп жаттыққан. Садақ ату, ... ... ... ... ... ... соғу жаттығулары көп рет, әр ... ... ... ... қаруларынан жалтару, қалқанды
тосу, сақтандыру жаттығулары жетілдірілген. Осы қаруды қолдану ... ат ... атты ... ... басқару кезінде орындалған. Соғыс
жағдайына жақындатылған жағдайда шауып келе ... ... ... ... қорғану, шабуыл жасау жаттығулары сайыс түрінде орындалған.
Сол кездерде сақтармен қатар өз ... өмір ... ... «спартандық», «афиндық» дене тәрбиесі жүйелері болғанын ... Сол ... ... ... ... да ... ... бірдей дене тәрбиесі ... ... ... Сақ патшайымы Томирис пен оның құрған «Шығыс амазонкалары»
әйелдер әскер ... ... ... ... ... ... шешуші
кезеңіндегі жеңісте өте үлкен рөл атқарғаны тарихта белгілі.
БДД II ғ. Шығыс Түркістанда пайда ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі жүйесі ... ... ... ... ... ... жасап, тәртіп бұзған, ұрлық
жасаған адамдардың беттері ... ... ... ат ... өте ... болған, шауып келе жатқан аттың үстінде ауысып,
теріс отыру, тік тұру, жерге секіріп түсіп, ... ... ... келе ... ... алу, жамбы атып түсіру секілді жаттығуларды ғұндар өте жетік
меңгерген. Осы кездегі Еуропа цирктеріндегі ат үсті ... ғұн ... ... ... ... цирк өнерін зерттеушілердің дәлелдері бар.
Шыңғысхан құрған «Мың қол» ... ... ... ... - ... ... іске асырылды. Ол кезеңде әрбір ер ... ... ... ... ... ... ... керек болды. Сол кезде ... ... дене ... ... ... Ол – ... садақ ату және атқа
шабу ... ... ... болатын.
Әмір Темір билігі кезінде (XI ) жеке сайыс, шахмат (шатрантаж) өнерлері
дамыды. Темірдің өзі де ... ... ... дене ... ... ... ... ойнайтын адам болған.
XV ғ. бастап Қазақ хандығы кезеңінде дене тәрбиесі жүйесі ұлттық
ойындарды және ... ... ... ... ... кезеңде қазақ арасында батырлар, палуандар, шабандоздар, сал-серілер,
ақындар қадірлі болды. Қазақтың ұлттық ойындары – ат бәйгесі, ... ... ... Ат үсті ...... ... ... алу, қыз қуу,
шауып келе жатып жамбы ату, ат үсті әр түрлі ... ... ... тік ... ... отыра, ат бауырынан өте, жерге түсе қайта шыға
шабу) өнерлері ... ... ас ... ... ... т.б. ... осы ... түрлерінен жарыстар өткізіліп, жеңімпаздар марапатталып
отырылды. Ол ... ... ... ... ... ... ... ақындардың өлең-жырларында айтылып, өте жоғары сый-сияпатқа
бөленді.
Қазақ хандығының дене тәрбиесі жаттығулары ... тек қана ... ғана ... ... ... де ... отырылды.
Күнделікті атқа отыру барысында орындалатын әр түрлі ат үсті жаттығулары,
күнделікті ... бие ... ... ... ... ... ... жаю, мал қайыру, мал ұстау, аңға шығу, тауда, жазықта ... ... әр ... ... ... (ақ сүйек, арқан тарту,
алтыбақан тебу т.б. ойындар), қолдары босағанда күреспен айналысу, ... ... ... ... ... ... шынықтырады,
батырлыққа, батылдыққа тәрбиелейді, дене қасиеттерін жетілдіреді. Сол
кездегі дене ... ... өз ... сай ... ... қазақ
халқының ұлан-байтақ жерді сақтап қалғаны, өздеріндей саны бар, ... бар, ... ... бар, бір ... ... жоңғар әскерін,
жоңғар елін жеңуі.
XVIII-XIX ғғ. Ресей патшалығына қосылған кезеңдерде ... ... ... орыс дене ... ... түрленіп, күрделілене түсті. Ресей
мемлекетінің дене тәрбиесінің негізін қалаған П.Ф. Лесгафт он алты Еуропа
елдерін аралап, ... дене ... мен ... ... орыс ... енді сол классикалық спорт түрлері, дене тәрбиесі жүйелері орыстар
арқылы ... ... ... ғ. ... ... де өзіне тән ерекше социалистік дене ... ... Оның бір ... дене ... және спорт түрлерімен
айналысу тегін, коммерцияланбаған болды. Барлық спорттық құрылыстар, құрал-
жабдықтар мемлекет ... ... ... істеді. Жұмысшы, шаруа,
студент, оқушы, барлық адамдарға ... ... ... ашық тұрды.
Кеңес Одағының спортшылары соның арқасында Олимпиада ... ... ... ... ... ... тұрақты
жеңімпаздар қатарында болды.
Қазақстан Республикасы егемендігін алып жеке дербес ... ... ... ... өз ... Ата заңы шығарылып, өзіне тән дене
тәрбиесі жүйесі дамыды.
2.2 Қазақстан ... дене ... ... ... ... «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан
мемлекеттің жаңа саяси бағыты атты жолдауында «Дене ... мен ... ... ... ... ... Нақ сол саламатты өмір салты ұлт
денсаулығының ... ... ... - деп атап ... ... елдің болашағы оның денсаулығына байланысты екендігі дәлелдеуді
қажет етпейтін шындық. Ал біздің ... ... ... ... ... ... - адам мен тәннің амандығы. Дені саудың – жаны
сау. Әрине денің сау болмаса, рухани ... ... ... ... дені сау ... – елдің ертеңгі жалғасы. Мақсатымыз ... ... ... арқылы баланың денсаулығын сақтау және ... ... ... ... ... өмір ... сақтайтын
тұлғаны қалыптастыру.
Денешынықтыру мен спорт мемлекеттің айрықша назарында болуы тиіс. Нақ
сол саламатты өмір салты ұлт ... ... ... ... ... үшін ... спорт нысандары, спорт құрал-жабдықтары
жетіспейді. Осыған ... ... және ... органдар дене
шынықтыруды, бұқаралық спортты дамыту және типтік жобадағы денешынықтыру-
сауықтыру нысандары, соның ішінде, аула ... ... ... ... ... Бұл ... келесі жылы-ақ бастау керек ... ... ... ... ... ... ... 14 желтоқсан).
Дене тәрбиесі жүйесінің мазмұны қоғамның әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... және ... ... ... Дене ... жүйесі қоғамымыздың басқа
әлеуметтік-экономикалық жүйелерімен, саясатпен, ғылыммен, мәдениетпен тығыз
байланысты. Бұл байланыстардың объективті негізі - дене тәрбиесі жүйесінің
қоғамдық ... ... Жүйе ... өнім ... да сол ортаға
өндірістік қатынастардың иесі – адам арқылы әсер етеді. Ол ... ... ... ... ... ... негіз. Дене тәрбиесі ... өз ... ... күші бар, ... нормативтік актілерге сүйенеді. Ол Ата заңымыз
Қазақстан Республикасының Конституциясының 23-бабында нақтылы ... ... ... ... бері дене ... мен ... ... көптеген заңдар, қарарлар қабылданды. Олар:
1. Қазақстан Республикасының 1999 жылы ... ... ... № 389 – 1 ... ... ... Қазақстан Үкіметінің 1999 жылы желтоқсан айының 2-жұлдызында
қабылданған «Дене шынықтыру және спорт» туралы ... ... ... мен спортты дамытудың 2005-2011 жж. арналған
Мемлекеттік бағдарламасы».
4. ... ... ... және ... ... №148
бұйрығымен 11.03.2003 ж. бекітілген «Дене ... ... ... ... ... ... құрылады. Оның барлық
теориялық және іс-тәжірибиелік жұмыстары ғылыми түрде ... ... ... құрылу және даму заңдылықтарын қоғамдық,
педогогикалық-психологиялық, әдістемелік-биологиялық ... ... ... ... ... ... ... спорттық медицина
т.б.), спорттық-педагогикалық пәндер (жеңіл ... ... ... т.б.) ... ... ... ... орынды дене тәрбиесі
және спорттың теориясы мен әдістемесі пәні алады.
Дене тәрбиесі жүйесінің бағдарлама-нормативтік негізіне жататындар:
1. Дене ... ... ... ... ... ... спорттық классификация.
Дене тәрбиесінің мемелекеттік бағдарламасы барлық ... бала ... ... ... беру ... жоғарғы оқу
орындарында, Республика Қарулы Күштерінде, т.б. оқу ... ... ... дене ... ... ... тиіс ... спорт
түрлері, оның негізгі жаттығулары, сынақ түрлері, қалай жұмыс істеу жолдары
көрсетілген.
Дене тәрбиесі мен спорт қозғалысында ... ... ... зор. ... ... халықтың дене тәрбиесі даярлығының
Президенттік сынамалары туралы» Ереже ... ... ... жылғы 24 маусымдағы № 774 қаулысымен қабылданды.
Президенттік сынама - бақылау нормалары арқылы халықтың оқуға, еңбекке,
әскери ... дене ... ... ... ... әр ... ... сынамаларда халықтың дене даярлығын – күштілікті,
шыдамдылықты, ептілікті, жылдамдықты көрсететін жеті сынақ түрі ... 23-ке ... жас ... ... үшін сынамалар дене
даярлығының екі ... яки ... және ... ... ... ... ... дене қуаты даярлығы бар дені ... үшін ... ... ... ... оқу ... ... орны бойынша спорттық
секцияларда, топтарда, командаларда, дене тәрбиесі және ... ... ... адамдар үшін арналған.
23 жастан асқан адамдар үшін ... ... ... ... ... ... ... адам организмі қызметін бағалаудың
неғұрлым сенімді тәсілі ретінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ... 1,5 ... (2400 м) ... ... енгізілген.
Президенттік сынамалар сынақтарының түрлері бойынша жарыстар ... ... ... ... ... ... мен жоғарғы оқу орындарының соңғы курсына барар
жылы өткізіледі.
Еңбекші жастар үшін сынақтар жас ерекшеліктеріне байланысты өткізіледі.
Президенттік ... ... ... дәрігердің рұқсаты бар,
спортпен арнайы немесе өз ... ... ... ... ... ... сынақтарының түрлері бойынша жарыстарды қалалық,
аудандық, облыстық білім басқармасының дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ережелерге сәйкес әр оқу орнының, кәсіпорынның
дене тәрбиесі мұғалімдерінен, ... ... ... ... ... ... ... республикада, облыстарда, аудандарда,
қалаларда орындау жөніндегі жұмысқа ... және ... ... ... ... және ... басқармалары, Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігінің дене тәрбиесі ... ... ... ... ... жарысты ұйымдастыру жауапкершілігі жалпы
білім беретін мектептерде, кәсіби-техникалық мектептерде, колледждерде,
жоғарғы оқу орындары мен ... - ... ... ... ... ... практикалық жұмыстарды орындау оқу
орындарында дене тәрбиесі мұғалімдеріне, медициналық қызметкерлерге, ал
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... мен медициналық қызметкерлерге жүктелген.
Президенттік сынамаларға кіргізілген сынақтардың түрлері: 60, ... 3000 ... 1,5 ... (2400 м ) ... ... ... ... биік белтемірге (турникке) тартылу, шалқалап жатқан қалыптан
кеудені көтеру, мылтық ату, шаңғымен ... қол ... ... да ... ... негіз – спорт классификациясы.
Республикалық спорт классификациясы дегеніміз – ... әр ... ... бастап халықаралық дәрежедегі спорт шебері атағын
беру тәртібі, нормалары, ережелері. Ол спортта жоғары жетістіктерге жетуге,
жаттықтырушы ... ... ... және ... ... олимпиадалық спорт мектептерінің, арнаулы орта және жоғарғы
оқу орындарының, спорт ... ... ... ықпал етіп,
Қазақстан спортының дамуына негіз қалайды. Спорттық ... ... 1935 ж. ... Одан кейінгі жылдары ... даму ... ... ... ... Республикасының егеменді ел
болып, тәуелсіздік алуына байланысты, қазір елімізде ... ... ... көп ... әлі де жетілдіріліп келеді.
Дене тәрбиесі жүйесі ... ... ... және ... ... ... ... түрі Қазақстан Республикасының мемлекеті
деңгейінде ... ... ... қатысуымен
орындалады. Республикамызда дене тәрбиесі және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік екі министрлік бар. Бірі ... ... ... және ... министрлігі. Бұл министрлікке
республикалық ... ... ... ... ... орталығы,
облыстық дене тәрбиесі және спорт басқармалары, спорт мектептері, ... ... Бұл ... негізінен жоғары жетістіктер спорты
мәселелерімен айналысады. Аудандық, облыстық, республикалық, халықаралық
жарыстар өткізу, ... сол ... ... қаржыландыру – осы
министрлік, мекеме ... ... ... ... ... бірігіп еліміздің құрама командасын төрт жылда бір
болатын Азия ойындары мен Олимпиада ... ... ... да ... ... ... жұмысы.
Екінші, дене тәрбиесі мен спорт жұмыстарына жауап беретін министрлік –
Білім және ... ... Бұл ... ... облыстық,
қалалық, аудандық білім басқармалары, ... ... ... мектептерде, колледждерде, институттар мен университеттерде
жүргізілетін дене тәрбиесі сабақтары мен ... ... ... ... Дене тәрбиесі сабақтары мектепке дейінгі ... ... орта және ... оқу орындарында және басқа да мемлекеттік,
қоғамдық мекемелерде ұйымдастырылады. Сабақ мемлекеттік бағдарлама, ресми
кесте ... ... Ол үшін ... ... ... қаржыландыру
мәселесі шешіліп, материалдық база жасалады. Дене тәрбиесі сабақтары мен
спорт ... ... ... ... да көпшілік спорт
жұмыстарын арнайы мамандандырылған мұғалімдер, оқытушылар, сондай-ақ кәсіби
жаттықтырушылар, нұсқаушылар жүргізеді.
Қоғамдық ... ... ... ... дене тәрбиесі мен
неғұрлым көбірек ... ... ... көптеген ерікті спорт
қоғамдары жұмыс істейді. Ол ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін белгілеп, басқаратын адамдарын жиналыс
негізінде сайлайды. Қоғамдық ұйымдастыру түрінің ең бастапқы ...... Бұл ... спорт қоғамдары Кеңес ... келе ... ... ... ... Ол кезеңде республикамызда ауыл-село ерікті ... ... ... ... қоғамы «Буревестник», т.б. әрбір шаруашылық
салаларының ерікті спорт ... ... ... ... де ... спорт қоғамдары жандана бастады. Мысалы, Ішкі істер министрлігі
қызметкерлері үшін құрылған «Динамо» ерікті спорт ... ... ... ... ... ... арнайы орта оқу орындарында оқушылардың
ерікті спорт қоғамы ... ... ... ... ... ... құрыла бастады.
Кейінгі жылдары жеке, дербес жаттығу түрінің маңызы ... ... ... өзін-өзі қаржыландырған клубтар, тренажер залдары, боулинг,
аэробика, шейпинг т.б. денсаулық нығайту, ... ... ... ... ... ... кешендері жұмыс істей ... ... ... ... ... ... пайда
болды. Бұл – жеке, дербес жаттықтыру түрінің ерекшелігі, мекемелердің ... ... жеке ... түрі ... Жеке адамдардың бір
ғимаратты, спорт зал, бассейнді жеке меншігіне сатып алып, сол жерде ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастыруы. Жеке меншік түрі өзін-өзі ... ... ... ... ... ... болады. Жеке жаттығу ұйымдары әрбір адамға
ұнайтын спорттың түрімен әр түрлі, белгіленген ... ... ... ... ... және дербес спорттық ұйымдар
бірін-бірі толықтырып отырады.
Дене ... ... ... істеу жағдайы материалдық база мен
мамандарға көп байланысты. Дене тәрбиесі мамандарын Алматыдағы ... ... ... ... ... оқу ... университеттер
мен педагогикалық институттардағы дене тәрбиесі ... ... орта оқу ... ... дайындайды. Арнаулы курстар
мен семинарларда қоғамдық кадрлар (спорт ... мен ... ... ... ... орта ... ... әрбір бес
жыл жұмыс ... ... ... ... еліміздегі білім көтеру
институттары ол ... ... ... ... ... ... ... курстарын өткізіп тұрады. Қазіргі
кезде дене тәрбиесі ... ... ... нығайып
келеді.
2.3 Дене тәрбиесі жүйесінің негізгі бағыттары
Дене тәрбиесі жүйесінің үш бағыты бар: 1) ... дене ... ... ... 3) Спорттық дайындық.
Жалпы дене дайындығы бағыты денсаулықты нығайтуға, дене ... ... ... ... ... ... ... арнаулы
спорттық дайындыққа ауысуға бағытталған. Жалпы дене ... әр ... ... ... жаттығулары, табиғаттың табиғи күші және санитарлық-
гигиеналық факторлары ... дене ... ... ...... ... іс-әрекеттерге тікелей бағытталған дене ... ... ... ... дене ... ... тәсілдерін қолдану
еңбекте қимыл ептілігі мен дағдысының ... ... ... ... адам ағзасының сыртқы қоршаған қолайсыз факторларға
қарсылығын күшейтеді.
Адамның өзі қалаған спорт түрінен биік ... жету ... ... мен ... ... ... ... жүйесінің қағидалары. Қағида – бір негізгі мәселенің
түпкі, бастапқы қалпы, қандай да бір ... ... ... ... Дене ... жүйесінің қағидаларына мыналар жатады:
1. Адамның жан-жақты үйлесімді даму қағидасы.
2. Дене ... ... ... ету және Отан қорғау тәжірибесімен
үйлесімі.
3. Дене ... ... ... ... ... үйлесімді даму қағидасы дене тәрбиесі жүйесінде екі
бағытқа ... а) дене ... ... еңбек, ақыл-ой, өнегелік,
эстетикалық ... ... ... ... ... өнегелікке,
тәртіптілікке баулу, зейінділікке, еңбек сүйгіштікті ... ... ... көп ... ... ә) дене тәрбиесінің ... ... және ... дене ... дене ... ... ... мен дағдысын меңгеру сияқты дене тәрбиесі үрдісінің әр
түрлілігі спортшыларды, жаттығушыларды ... ... ... үшін ... шеберлігін меңгерумен бірге барлық дене ... ... ... ... ... ету және Отан ... ... дене тәрбиесінің жеткіншек ұрпақты еңбекке және Отан ... ... ... ... Қазіргі таңдағы азаматтық және
әскери мамандық ... дене ... ... ... ... Дене тәрбиесі
жаттығуларымен айналысу адамның денсаулығын нығайтып, кең көлемде қимыл
ептілігі мен дағысын ... ... ... ... ... Дене ... және спортпен айналысқан адамдар ... ... ... ... ... 1,5-2 есе аз
уақыт жұмсайды.
Дене дайындығына, әсіресе, ... ... мән ... ... ... – оның ... ... төтенше жағдайға
бейімділігіне, әскери мамандықты тез меңгеруіне т.б. байланысты. Сондықтан
жалпы білім беретін мектептерде, кәсіптік-техникалық ... ... беру ... ... ... ... шақыруға дейін
дайындаған жөн. Әскери мамандықты жақсы игеру үшін жас ... ... ... ... т.б. тәрбиелеу керек.
Дене тәрбиесінің денсаулықты нығайту қағидасы. Барлық дене ... ... адам ... ... тиіс. Бұл сабақтардың
нәтижелілігі олардың көлемі мен ... ... ... ... өсіп келе ... ... ... биологиялық заңдылықтарын,
адамның жас ерекшеліктері мен барлық ... ... ... ... және ... ... жақсы меңгеруі қажет.
Сонда ғана ол ... ... ... ... ... істей алады.
3. Жалпы білім беретін мектептердегі дене тәрбиесі жұмыстарын ... ... ... ... ... түрлері әрекет мазмұнына, сипатына, жарыс ережелеріне, спорт
жарыстарын өткізу ... ... ... ... ... түрлеріне
топтала бөлінеді. Қазіргі кезде олардың топталуының 7 түрлі нұсқасы болады:
1. Бәсекелесу түріне, сипатына байланысты спорт ... бес ... ... дене қуаты қасиеті деңгейінің анықталуына байланысты
топталатын ... ... ... ... ... ... ауыр атлетика т.с.с.;
- техника құралдарын басқару арқылы ... ... ... Олар:
велосипед, мотцикл, автомобиль басқара жарысу спорт түрлері;
- спорттық қарумен нысана ату спорт түрлері. Оған жататындар: садақ,
мылтық, ... ату ... ... ... ... ... ... құралдар (модельді) құрастыру
қызметіне байланысты спорт түрлері. Олар: ұшатын, суда ... ... ... ... ... басқару спорт түрлері;
- логика, ақыл-ой мүмкіншіліктерін қолдана отырып бәсекелесетін спорт
түрлері. Олар: ... ... ... т.б. ... ... ... анықтау ерекшеліктеріне байланысты спорт түрлері екі
топқа бөлінеді:
- спортшылардың бәсекелесін құралдармен ... ... ... ... ... атлетика, шаңғы спорты т.с.с.;
- спортшылардың бәсекелесін көру, бақылау ... ... ... Олар: бокс, күрес т.б. спорт түрлері;
3. Қозғалыс құрылысы ... ... ... ... үш ... циклді спорт түрлері. Оған жататындар: жүгіру түрлері, суда жүзу,
шаңғы, ескек есу т.с.с.
- ациклді ... ... Оған ... ... ауыр ... секіру
түрлері, бокс т.с.с.
- аралас спорт түрлері. Оған барлық спорт ойындары жатады.
4. Қозғалыс ірекетінің күрделігіне байланысты спорт түрлері екі ... ... ... ... ... ... ... атлетиканың жүгіру
түрлері, т.б.;
- күрделі қозғалыс спорт түрлері. Олар: спорт ойындары, гимнастика т.б.
5. Жыныс ... ... ... ... ... ... ерлер жаттығатын спорт түрлері
- әйелдер жаттығатын спорт түрлері.
6. Жыл ... ... ... байланысты спорт түрлері
екі топқа бөлінеді:
- жазғы спорт түрлері. Бұл топқа 70-ке жуық спорт түрлері ... ... ... ... Бұл ... 10-нан артық қысқы ... ... ... спорты, биатлон т.б. жатады.
7. Олимпиадалық ойын бағдарламасына кіруіне байланысты ... ... ... бөлінеді:
- жазғы олимпиада ойындарының бағдарламасына кіретін спорт түрлері.
Оған 30 спорт түрлері жатады;
- қысқы ... ... ... ... ... ... ... 12 спорт түрлері жатады;
- олимпиадалық емес спорт түрлері. Бұл топқа 30-дан артық спорт түрлері
және әр халықтың өзінің ... ... ... ... ... жеткізушілік мақсатты, құралы және әдісі ... ... ... ... ... топқа-шұғылданушы кониненттің жалпы ерекшеліктерін мінездейтін
факторлар жатады (топтар, ... ... әр ... ... ... ... процессіндегі жалпы және жекелік
өзгерістерінің ... ... ... ... ... – дене ... ... құрал және міндеттерінің
ерекшеліктерін жатқызуға болады.
Жарыстар жүйесі.
Спорт дайындықтарының деңгейін анықтауға арналған адамдардың ... ... ... ... ... әр ... талаптарға байланысты
төмендегідей топтарға бөлінеді:
1. Маңыздылығына байланысты - дайындық және негізгі жарыстар.
2. Мазмұнына ... - бір ... ... ... ... және ... ... арналған кешенді жарыс. Кешенді жарыстар спартакиада,
олимпиада, ойындар (мысалы, халық ойындары) деп ... ... ... - ... ... ... ... Қоғамдық, ведомстволық басқарылу жүйесіне байланысты -«Жастар»,
«Жігер», «Динамо», «Теміржолшы» қоғамдарының жарыстары.
5. Қойылған міндетіне байланысты - ... ... ... ... ... үлкен жарысқа іріктеу, біріншілік.
6. Сипатына байланысты - ашық және жабық жарыстар, тұрақты өткізілетін
жарыстар және бір рет ... ... ... бір ... еске ... бір ... еңбегі сіңген адамды құрметтеу жарыстары, кубкалық
жарыстар.
7. Жеңімпаздарды анықтау ... ... - ... ... жеке-
командалық.
8. Өткізу жүйесіне байланысты - ... ... ... ... жүйесімен және аралас жүйесімен өткізілетін жарыстар.
9. Жас ерекшеліктеріне байланысты - балалар, жасөспірімдер, ... ... ... ... Жыныстарына байланысты - ерлер, әйелдер арасындағы жарыстар.
11. ... ... - ... ... ... жұмысшылар, қызметкерлер арасындағы жарыстар.
12. Денсаулық жағдайларына байланысты - саңыраулар, мүгедектер,
соқырлар арасында өткізілетін ... деп ... ... ... ... ұрпақтың жалпы дене қуатын дамыту үшін, үлкен өмірге, еңбек
етуге, Отан ... ... ... олардың мектепте оқыған кезеңдерінде
мынандай негізгі ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, ағзаларын
дамыту және шынықтыру;
- негізгі ... ... мен ... ... ... ... өмір ... қолдана білу шеберлігіне үйрету;
- жігер-күш, дене қасиеттерін дамыту, жеке және ... ... ... ... орындаудың негізгі амалы - дене тәрбиесі жаттығулары
мен теориялық білім. Ол амалдар дене тәрбиесі сабағында, оқу күні ... ... ... ... ... ... қозғалмалы ойындар мен дене жаттығулары, ... ... ... тыс ... сыныптан тыс жұмыстар кезінде орындалады.
Дене тәрбиесі үрдісі күрделі, әр ... және ... ... оқу-тәрбие
жұмыстарымен өте тығыз байланысты болғандықтан, ол терең ой-толғаныстарын,
көлемді білімділікті керек етеді. Дене тәрбиесі міндеттерін дұрыс ... жеке ... ... ... ... түрлерінен жоғарғы
жетістіктерге жетуін ғана емес, барлық оқушылардың денсаулықтарын нығайту,
қозғалыс ... мен ... ... ... оларды үлкен өмірге
дайындайды.Мұғалім оқушыларды дене ... ... ... үйретеді.
Осы барлық міндеттерді дұрыс бағалау, ұйымдастыру, орындау үшін
мақсатты түрде ... ... ... білу ... Дұрыс ойластырылған
барлық жұмыстар келісілген жоспар, жүйелі, тиянақты жұмыс тудырады.
Жалпы білім беретін мектептердегі жоспарлау құжаттары: ... ... және ... ... жоспары және дене ... ... деп ... ... ... және ... жұмыстарының жалпы жылдық жоспары. Оны дене
тәрбиесі мұғалімі оқу жылының басталуына дейін құрастырады. ... ... ... ... ... ... ... Оқу жұмыстары.
3. Күн тәртібіндегі дене тәрбиесі - сауықтыру шаралары.
4. Сабақтан тыс уақыттардағы спорттық - көпшілік жұмыстары.
5. Үгіт-насихат жұмыстары.
6. Дәрігерлік ... және ... ... Шаруашылық жұмыстары.
6-кесте
|№ | Негізгі бөлімдер, бөлімдердің|Орындау | ... ... ... ... ... | |
| 1. ... ЖҰМЫСТАРЫ |
| 1| Дене тәрбиесінің жоспарлау | | |
| ... ... және ... | | |
| |- ... ... ... ... |ДТ ... |
| |- ... жоспар кестелері; | | |
| |- ... ... ... | | |
| ... жоспары | | |
| 2| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |Әкімшілік, |
| ... ... ... ... | |ДТ ... |
| ... ... ақылдасу | | |
| ... ... ... мен | | |
| |күн ... ... | | |
| ... ... тыс ... ... |ДТ ... |
| |ұйымдастыру туралы семинар ... | | |
| ... ... сабаққа дейінгі | | |
| ... ... ... ... |ДТ ... |
| ... ойындар өткізу | | |
| ... ... беру | | |
| ... ... дейінгі | | |
| ... ... ... |10 қыркүйекке|Сынып жетекшілері |
| ... ... ... | |
| ... тәртібі туралы әңгіме | | |
| ... | | |
| 6 ... ... ... ... | ДТ мұғалімі |
| ... ... |ке ... | |
| 2. ОҚУ ... |
| 1| Дене ... ... жүргізу | Тұрақты | ДТ мұғалімі |
| ... ... ... ... | Жыл ... | ДТ ... |
| ... бөлме ұйымдастыру, |тұрақты | |
| ... ... ашық ... | | |
| ... | | |
| 3. ДЕНЕ ... - ... ... | |
| 1 ... ... ... | Күнделікті | Ұйымдастырушы |
| ... | ... |
| 2 ... ... ... ... | | |
| ... мен дене ... ... ... |
| ... ... | ... |
| 3|1-11 ... ... ... беру | | |
| ... сергектік сәттерін |Күнделікті |Мұғалімдер, |
| ... | ... |
| ... күн ... | | ... |
| ... ... | |
| |мен ... ... | | |
| 4 ... ТЫС ... ЖҰМЫСТАРЫ |
| 1 | Оқу ... ... ... | | ... |
| ... ... ... ... |Қыркүйек |ДТ мұғалімі |
| 2 ... ... | Жыл бойы | ДТ ... |
| |үйірмелердегі жұмыстарды жүргізу | | |
| 3 ... ... ... | ... ... ДТ ... |
| 4 ... жарыстарға қатысу | Жоспармен | ДТ ... |
| 5 ... ... ... | ... | ... мұғ. |
| 6 |Президенттік сынама ... | Жыл бойы ... ДТ мұғ. |
| ... және өткізу | | |
| 5. ... ... |
| 1 | Дене ... ... ... | | |
| |мен ... қағаздар, жоғары |Қыркүйек |ДТ ... |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... кештер, «спорттық | | |
| ... ... ... ... ДТ мұғалімі |
| |білгіштер» ... | |
| ... ... | | |
| 6. ... ... ЖӘНЕ ТАЗАЛЫҚ ТЕКСЕРУЛЕР: |
| ... ... ... | | ... ... |
| ... дәрігерлік топтарға бөлу |Қыркүйек |ДТ мұғалімі |
| ... ... ... | Ай ... ... |
| ... ... | | |
| ... ... ... | Мамыр | Дәрігер,әкімшілік, |
| ... ... | |ДТ ... |
| 7. ... ... |
| ... ... жөндеу | Жыл бойы| ДТ мұғалімі |
| ... ... ... | Жыл бойы | ДТ ... ... дене ... және ... жұмыстардың жылдық жоспарын жалпы
білім беру мектептеріндегі дене тәрбиесі ұжымының төрағасы мектеп директоры
бекітіп, оның ... ұжым ... ... ұжым ... ... ... ... әр мектепке түргілікті жағдай ескеріле жоспарланады, бұны тек
үлгі реттінде қолданылады.
Сабақ -жоспары дене тәрбиесі бойынша әр ... ... ... құжаты болып есептелінеді. Оқу – тәрбие процесін жедел ... ... ... сабақтар жоспары. Сабаққа міндет қойар алдында
жұмыс жоспарының мазмұнынан шыққан жөн, өткен сабақтың нәтижесін және ... ... ... ... ... және ... сабақ орнының жағыдайын ескерген жөн. Дене шынықтыру
сабағының мазмұның ... ... ... ескеру кажет:
Сабақтың әр міндеттерін шешуге құралдарды және әдістерді аңықтау керек;
Сабаққа қажетті жабдықты белгілеу қажет;
Міндетті шешу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... бағалау, критерияларын анықтау;
Сабақ жоспарын құру кезінде сабақтың негізгі бөлімі бірінші анықталады,
содан соң ... және ... ... ... ... ... дене шынықтыру жаттығуларын
өткізуге қарастырылған ... ... ... берілген. Жалпы
дамыту жаттығуларын жазу кезінде, міндетті түрде бастапқы қалып жазылуы
тиіс (Б.Қ) және әр ... ... ... ... негізгі бөлімде
топтық әдіс ... ... ... ... ... ... ... ауысу ретті көрсетіледі. Ұлдарға және қызарға
жаттығулары бөлек жазылады.
«Жүктеме мөлшері» бағанда жаттығулардың ... ... ... жұмсалған уақыт (мин/сек), өткен қашықтықтың көлемі.
«Әдістемелік нұскау» айналысушыларды ұйымдастыру тәсәлдері көрсетіледі,
жаттығуларды орындау әдістері, соларды ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету», «ойын ережесін
еске салу».
Сабақтың -үлгісі
Сабақтың тақырыбы: Баскетбол
Сабақтың міндетті: а) Қозғалыста бағытты өзгертіп ... ... ... ... соң, ... ... ... координациялық қабілеттерін
тәрбиелеу
г) Оқушыларды ұжымдыққа, көмекке
келуге деген
қасиеттерін арттыру
Сынып: 5
Өтетін орны: спорт ... ... ... ... добы, іші толтырылған доп
Қортынды
Тәуелсіздік алғаннан бері республикамызда өзіндік дене ... ... дене ... мәселелерін жақсарту мәселелері шешімін
тауып, халықаралық ... ... ... ... келеміз. Қазақстандық
жүйенің тиімділігі көптеген факторлар арқылы ... ... ... ... іргетасы қаланатын жалпы білім беретін мектептердегі оқу-
тәрбие үдерісін құру және оның мазмұнын жақсарту маңызды рөл атқарады.
Спорттық ғылыми-әдістемелік әдебиеттерде оқушыларды ... ... ... ... ... құралдары мен әдістері ұсынылған. Басты
назар дене жаттығуларының түрлері, ... ... ... ... ... (бағдарламасын) топтастыруға аударылып келеді. Қазақстан
Республикасының жалпы білім беретін ... дене ... ... ... ... ... мен қимылдарының сыртқы сипатын ... ойын ... ... ала ... оқу ... ... ... дәрежелісін анықтауға деген жаңа көзқарастарды негіздеу талпыныстары
бар [С.І. Қасымбекова, Ю.Г. Телеугалиев, 2002; Ю.Г. ... ... ... жүйесін жетілдірудің (оңтайландырудың) маңызды шарттарының
бірі оқушылардың типтік-ерекшелік және дара ... ... ... үдерісін дараландыруды іске асыру балып саналады.
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесін ... ...... ... және ... денесінің дұрыс дамуын қаматамасыз ету,
өйткені бастауыш сыныпта баланың дамуына дұрыс жағдай жасалса, бала ... ... ... ... бала ... әлі де әлсіз, әр түрлі жұқпалы ауруларға
қарсы тұра ... ... оны ... ... ... ... ... дамытуда, мәдени гигиеналық дағдысын, әдетін ... ... мәні ... ... ... ... жүргізу үшін ағзаның
дамуына әсер ететінт жағдайдың бәрін пайдалану қажет»,-деп И.П.Павлов ... ... дене ... бәрі де ... және сыртқы
ортамен байланысты екенін танытты.
Дене тəрбиесінің негізгі құралдары – дене ... ... тума күш ... пайдалану (күн энергиясы, ауа мен су ... т.б.) ... ... ... (əр ... жеке басына, еңбегіне,
тұрмысына жəне т.б. байланысты).
Дене шынықтыруға арналған жаттығулар тəн-дене қабілеттерінің дамуына əр
тараптан əсер ... ... адам ... ... ... ... тану
жəне оларды орынды қолдана білуден əрбір оқушы не ересек дене шынықтыру
мəдениетін, дене ... ... іске ... ... ... ... түрі үш ... бағытта орындалып жатады: жалпы дене дайындығы,
кəсіби дене дайындығы, спорттық дайындық.
Оқу ... ... ойын ... ойын және ... оқушылардың қысқартылған, дене жағынан ... ... ... ойын ... ... ... ... және жеткілікті, бірегей ... ... ... ... ... ... ... дене жағынан және техникалық дайындықтағы, экспериментті тәртіпте
оқитын оқушылардың психомоторлы үдерістерінің өтуіндегі қол ... ... оқу ... бастапқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... оқу үдерісін технологиялық қадамды қолдану
негізінде ұтымды басқару мүмкіндігі туралы ережелер ... ... ... ... баскетболға оқытудың бастапқы кезеңінде теориялық және
тәжірибелік базасын кеңейтуге, ... ойын ... ... асырғанда үйрету әсерінің және денеге түсетін салмақтың ... ... ... ... береді.
Қорыта келе, берілген тәжірибелік ұсыныстар ... ... ... ... тұстарын көрсетеді, оқу әрекетін ескере отырып,
оқушылардың дене тәрбиесінің тиімділігін ... ... ... ... Аммарин Б. А. «Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі» М. 1999.
2. Ә. Ж. ... ... ... ... 2004.
3. Балалар мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын ... дене ... ... ... әдістемелік түтас жинақ
бағдарламасы 2001-2005 жыддарға. Алматы 2001.
4. Гриченко М.Ф., Саноян Г.Г. Еңбек, денсаулық, дене ... ... ... Дене тәрбиесі және спорт арқылы Қазақстан Республикасының халқын
сауықтыру бағдарламасы. ... ... Дене ... ... ... ... Каюрова С. Редакциясы
бойынша. -М., ФиС, ... Дене ... ... кіріспе. Дене тәрбиесі институттарына арналған
оқу құралы. Матвеев Л.П. редакциясы бойынша. -М, ФиС, 1983 ... Дене ... ... ... дене ... ... ... құралы. Матвеев А. Т. редакциясы М. ФИС. 1993.
9. Дене тәрбиесінің ... мен ... ... М., Говиков А.Д.
басқаруымен. 2-ші басылым. —М.:ФиС, 1976ж. Т.1, ... ... Ж.М., ... Ж.Ә. Дене ... мен ... ... // Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция
материалдары. - ... ... Ж. ... ... теминдерінің сөздігі мен тарихы» Алматы 2002ж
12. И.Фомин И.А.,Филин В.П. Дене тәрбиесінің жас ерекшелік ... ... ... ... Дене ... және ... ... заңы
1997ж.
14. Назарбаев Н.Ә. ... 2030: ... ... ... ... ... Алматы 1997. 256
бет.
15. Понамарев Н.И. Дене тәрбиесінің әлуметтік қызметі. -М., ФиС. 1974
16. С. Қайжанов «Дене тәрбиесі» 5-6 ... ... ... Т. Таймбетов «Дене тәрбиесі жаттығулары сабағындағы жалпы дамыту
жаттығулар және терминология». 2009ж.
18. Тілеулов «Дене ... ... мен ... ... 2003ж
19. Ұ. Ж. Мұхаммеджанова «Дене шынықтыру пәнін оқыту ... ... ... ... ... Ұ.Б. Мұхамеджанова «Дене тәрбиесі пәнінің әдістемесі» Астана 2004ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектептегі дене тәрбиесінің маңызы және оның ерекшеліктері59 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
Адам денесінің морфологиялық белгілері. Пропорциясы, дене бітімі, келбеті3 бет
Адам денесінің пропорциясы6 бет
Алғашқы қауым құрылысы дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы дене шыньқтыру тарихы5 бет
Аспан денелері атауларының концептуалды өрістері50 бет
Ауыл шаруашылығы жануарлары денесінің микрофлорасы35 бет
Бір жасар баланың дене даму ерекшеліктері8 бет
Балабақшадағы дене тәрбиесі пәнінің құжаттары31 бет
Балалар бақшасындағы дене шынықтыру10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь