Оқушыларға экологиялық тәрбие беру

Мазмұны

Кіріспе 3
1. Бастауыш сыныпта оқу процесінде оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері 5
1.1 Оқушыларға экологиялық тәрбие беру педагогикалық мәселе 5
1.2 Бастауыш сыныпта экологиялық тәрбие берудің негіздері 7
1.3 Бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие берудің педагогикалық шарттары 10
2. Бастауыш сыныпта экологиялық білім мен тәрбие беру тиімділіктері мен әдістемесі 15
2.1 Оқушыларға экологиялық тәрбие беру мазмұны мен жолдары 15
2.2 Табиғат қорғау дәстүрлері арқылы экологиялық тәрбие берудің формалары мен әдістері 18
2.3 Сыныптан тыс жұмыста оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру 21
Қорытынды 29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 31
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі: Табиғат әлемі адамдардың тіршілік ету ортасы. Ал, адамдар табиғатсыз өмір сүре алмайды. Соңғы жылдардағы мемлекеттік жоспарларды орындау, өндірісті өркендету негізгі міндет болып, табиғатты (ауаны, суды, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін) қорғап, ядролық жарылыстар, табиғат байлықтарын орынсыз пайдалану, табиғатты ауруға ұшыратты. Жұтатын ауамыз, ішетін суымыз, жейтін тамағымыздың құрамында улы заттар көбейді. Заводтардан шығатын қалдықтар сүзгіден дұрыс өткізбестен ауаға таралып, осының нәтижесінде өкпе, рак, жүрек, психикалық аурулар саны көбейіп барады. Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметіне сүйенсек, аурулардың 80-90% ішетін ас суынан және жұтатын ауадан туындап отырғаны көрінеді.
Осындай аса жауапты міндеттердің баянды болуы жас республиканың ертеңгі қажетін өтерлік, елін, туған жерінің табиғатын сүйетін, оны қадірлеп, қорғайтын білімді, саналы азамат өсіру бала дүниеге келген шақтан, мектепке дейінгі кезеңнен басталады. Себебі, егеменді еліміздің ертеңі жас жеткіншектердің білім дәрежесінің тереңдігімен өлшенеді. Ал, бастауыш сынып кезеңіндегі білім қоршаған орта, табиғат жайында қарапайым ұғым беру арқылы баланың дүниетанымын қалыптастырудан басталады.
Мектеп жасындағы балаларға қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын таныстыру арқылы олардың бір-бірімен байланысын ғылыми түрде түсіндіру барысында балаларда алғашқы табиғат туралы ұғым негіздері қаланады. Балалардың мұндай табиғат жайында алған қарапайым дүниетанымдық ұғымдары, олардың бастауыш сыныпта дүниетанымды оқыту барысында және жоғарғы сыныптарда биологиялық пәндер бойынша берілетін білім жүйесінің алғашқы баспалдағы болмақ. Сондай-ақ табиғат заңдылығын жеңіл түрде ұғындыра отырып, берілетін білімнің өзара байланысы мен сабақтастығын қамтамасыз етуде баланың дүниетанымы кеңейіп, тереңделіп, толықтырылады.
Экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі жөнінде Ә.Е. Бейсенова, Ә. Бірмағамбетов, Х. Жүнісова, Ж.Б. Шілдебаев т.б. еңбектерінде жазылған.
Табиғат қорғауға байланысты конференциялар ұйымдастырылып шығарылды. Алғашқы рет мектептер мен орта арнаулы жоғарғы оқу орындары үшін эколог мамандар дайындау туралы тұжырымдама жасалынды. Осының нәтижесінде Алматы, Өскемен, Шымкент, Семей, Атырау, Ақтау университетінде экологиядан мамандар дайындайтын бөлімдер ашылды. Елімізде тұңғыш рет (1987 жылы) эколог мамандар дайындау мәселесін көтеріп, экологиялық білім мен тәрбие берудің тұжырымдамасын жасаған географ-ғалым Ә.С. Бейсеновваның еңбегі айрықша болды.
Мен курстық жұмысымды орындау барысында оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру саласында ізденіс зерттеулер жүргізген ғалым-педагогтар И.Д. Зверев, М.Н.Сарыбеков, Н.Е.Ильинская тағы басқалардың ой-пікірлерін еңбектерін басшылыққа алдым.
Зерттеу мақсаты: бастауыш сынып оқушыларына сыныптан тыс жұмыстарда экологиялық білім мен тәрбие беруді теориялық жағынан негіздеу.
Зерттеу нысанасы: бастауыш мектептердегі сынытап тыс оқу-тәрбие процесі.
Зерттеу пәні: орта мектептердегі бастауыш сынып оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие беру.
Зерттеу міндеттері:
- орта мектептерде бастауыш сынып оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие берудің теориялық негізін айқындау;
- бастауыш сыныптарда экологиялық білім мен тәрбие берудің деңгейін анықтау;
- сабақта және сабақтан тыс уақытта экологиялық білім мен тәрбие беру жолдарын анықтау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- орта мектепте оқушылардың табиғатты қорғауға байланысты гумандық қасиеттерін қалыптастырудың теориялық негізі жасалынды;
- сыныптан тыс экологиялық тәрбие беру жұмыстарының бірлігі мазмұндық, ұйымдастыру және әдістемелік тұрғыдан негізделген;
- экологиялық тәрбие мазмұны туған өлке және қазақ этнопедагогика материалдарымен толықтырған.
Зерттеудің практикалық маңызы:
Бастауыш сынып оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие беруде туған өлке және қазақ этнопедагогика материалдары ендірілген қосымша бағдарламалар жасау;
Бастауыш оқыту мектептерде сыныптан тыс жұмыстарда экологиялық тәрбие білім мен тәрбие берудің ғылыми-практикалық ұсыныстары.
        
        Мазмұны
|Кіріспе |3 ... ... ... оқу ... ... экологиялық тәрбие |5 |
|берудің теориялық негіздері | |
| 1.1 ... ... ... беру ... ... |5 |
| 1.2 ... ... экологиялық тәрбие берудің негіздері |7 |
| 1.3 ... ... ... экологиялық тәрбие берудің |10 |
|педагогикалық шарттары | ... ... ... ... ... мен ... беру |15 |
|тиімділіктері мен ... | |
| 2.1 ... ... ... беру мазмұны мен жолдары |15 |
| 2.2 ... ... ... ... ... тәрбие берудің|18 |
|формалары мен әдістері | |
| 2.3 ... тыс ... ... ... білім және |21 |
|тәрбие беру | ... |29 ... ... ... |31 ... ... Табиғат әлемі адамдардың тіршілік ету ортасы.
Ал, адамдар табиғатсыз өмір сүре алмайды. Соңғы жылдардағы мемлекеттік
жоспарларды орындау, өндірісті ... ... ... ... табиғатты
(ауаны, суды, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін) қорғап, ядролық
жарылыстар, табиғат байлықтарын ... ... ... ... ... ... ... суымыз, жейтін тамағымыздың құрамында улы
заттар көбейді. Заводтардан шығатын қалдықтар сүзгіден ... ... ... ... нәтижесінде өкпе, рак, жүрек, психикалық аурулар саны
көбейіп барады. Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметіне
сүйенсек, аурулардың 80-90% ... ас ... және ... ... ... ... аса ... міндеттердің баянды болуы жас республиканың ертеңгі
қажетін өтерлік, елін, туған жерінің табиғатын сүйетін, оны ... ... ... ... ... бала ... келген шақтан, мектепке
дейінгі кезеңнен басталады. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... өлшенеді. Ал, бастауыш сынып
кезеңіндегі білім қоршаған орта, табиғат жайында қарапайым ұғым беру ... ... ... ... ... балаларға қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын
таныстыру арқылы олардың бір-бірімен байланысын ... ... ... ... ... ... ... ұғым негіздері қаланады.
Балалардың мұндай ... ... ... қарапайым дүниетанымдық ұғымдары,
олардың ... ... ... оқыту барысында және жоғарғы
сыныптарда биологиялық пәндер ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ табиғат заңдылығын ... ... ... берілетін білімнің өзара байланысы мен ... ... ... ... кеңейіп, тереңделіп, толықтырылады.
Экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі жөнінде Ә.Е. Бейсенова, Ә.
Бірмағамбетов, Х. Жүнісова, Ж.Б. Шілдебаев т.б. ... ... ... ... ... ұйымдастырылып шығарылды.
Алғашқы рет мектептер мен орта арнаулы жоғарғы оқу орындары үшін эколог
мамандар дайындау туралы тұжырымдама жасалынды. Осының нәтижесінде Алматы,
Өскемен, ... ... ... Ақтау университетінде экологиядан мамандар
дайындайтын бөлімдер ашылды. Елімізде тұңғыш рет (1987 ... ... ... мәселесін көтеріп, экологиялық білім мен тәрбие берудің
тұжырымдамасын жасаған географ-ғалым Ә.С. Бейсеновваның еңбегі айрықша
болды.
Мен курстық жұмысымды орындау барысында ... ... ... ... беру ... ... ... жүргізген ғалым-педагогтар
И.Д. Зверев, М.Н.Сарыбеков, Н.Е.Ильинская тағы басқалардың ой-пікірлерін
еңбектерін басшылыққа алдым.
Зерттеу мақсаты: бастауыш сынып оқушыларына сыныптан тыс ... ... мен ... ... теориялық жағынан негіздеу.
Зерттеу нысанасы: бастауыш мектептердегі сынытап тыс оқу-тәрбие
процесі.
Зерттеу пәні: орта мектептердегі бастауыш сынып оқушыларына экологиялық
білім мен тәрбие беру.
Зерттеу ... орта ... ... сынып оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие
берудің теориялық негізін айқындау;
- бастауыш сыныптарда экологиялық білім мен тәрбие берудің деңгейін
анықтау;
- сабақта және ... тыс ... ... білім мен тәрбие беру
жолдарын анықтау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- орта мектепте оқушылардың табиғатты қорғауға байланысты гумандық
қасиеттерін қалыптастырудың теориялық негізі жасалынды;
- ... тыс ... ... беру ... ... мазмұндық,
ұйымдастыру және әдістемелік тұрғыдан негізделген;
- экологиялық тәрбие ... ... өлке және ... ... ... ... ... сынып оқушыларына экологиялық білім мен тәрбие беруде туған
өлке және қазақ этнопедагогика материалдары ендірілген қосымша
бағдарламалар жасау;
Бастауыш оқыту мектептерде сыныптан тыс жұмыстарда ... ... мен ... ... ғылыми-практикалық ұсыныстары.
1. Бастауыш сыныпта оқу процесінде оқушыларға экологиялық тәрбие берудің
теориялық негіздері
1.1 ... ... ... беру ... мәселе
Қоғамның дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ғылыми-техникалық
прогрестің даму ... ... орта мен ... ... ... қарама-қайшылығы арта түсуде. Осы қарама-қайшылық негізінде
табиғаттың тепе-теңдігі бұзылып, табиғи жүйенің өзін-өзі реттеп отыру
ырқынан шығып ... ... адам ... өмір ... отырған қоршаған ортаны
бүкіл ғалам бойынша өзгеріске ұшырату ... ... ... қазіргі кезде адам мен табиғат арасындағы қарама-
қайшылықтарды шешіп, жол табу және ... ... ... ... мен ... ... ... айналуда.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру жалпы білім берудің бір тармағы
ретінде оқушыны ... ... оның ... қасиеттерін
тәрбиелеуге бағыттайды. Кезінде орта ғасыр ғұламалары Әл-Фараби, Ж.
Баласағұн, Қ.А. Яссауи, М. Қашқари, А. Иүгінеки, С. Бақырғани және т.б. өз
шығармаларында ... ... ... байланысты көзқарастарын білдіріп,
жаратылыстану жайында бағалы пайымдаулар мен ғылыми тұжырымдар жасаған.
Мәселен, Әл-Фараби ... ... ... ... табиғаттану
ғылымдарының шығу төркінін, себептерін ашып көрсетуге тырысады.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру мәселесін шешуде прогресшіл
педагогтарымыздың орны ерекше.Я.А.Коменский, Ж.Ж.Руссо, Г.Песталоции,
А.Гумбольдт классикалық педагогикада баланың ... ... ... ... тәрбиелеу, дүниетанымын қалыптастыру заңдылықтарын негіздеді.
Чех халқының атақты педагогы Я.А.Коменский «Тәрбиенің негізі – табиғат, ал
адам табиғаттың бір ... және оның ... ... ... ағартушысы Ж.Ж.Руссо өзінің педагогикалық еңбектерінде «Баланы
табиғатпен байланыста тәрбиелеу керек, табиғат баланың ересектігінен бұрын
бала болғанын қалайды», - деп жазды. Ол ... үш ... ... «табиғат,
адамдар, заттар» деп есептеді.
Оқушылардың адамгершілік қасиетін дамытып, оларды парасаттылыққа
тәрбиелеуге экологиялық тұрғыдан келудің де ... зор. ... ... ... ... және ... ... дамыту бағытында табиғатпен сырласу жеткіліксіз болса, олар
парасаттылық тәрбие алуда белгілі бір мөлшерде қысым көру мен ... ... ... ... ... ... маңызын бағалай келіп, А.Е.
Тихонова «табиғатты эмоциялық сезіммен қабылдау, оған деген эстетикалық
қатынастың бастапқы негізі болып ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге табиғатқа адал
қатынастағы адамгершілік-эстетикалық жағын дамытуды, оның сұлулығын
молайтуға ұмтылдыруда болып табылады», - деді.
Сондықтан да адамның ... ... ... ... ... қана емес ... ... адамгершілік-эстетикалық қатынас деп
қарастырған жөн. Табиғат пен көркем шығармалар арқылы ... ... ... пен эстетикалық үйлесімділігін қамтамасыз етеді.
Демек, табиғатқа эстетикалық қатынасты оған деген адамгершілік қатынасты,
«эстетикалық тәрбиені экологиялықтан бөліп қарастыруға болмайды».
Табиғат – ... ... бақи ... ... ... ол ... берудің ең маңызды құралдарының бірі саналады. Ал, бұл экологиялық
тәрбиемен іштей жалғасып, табиғаттың күйзеліп, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың болса да, «экологиялық
жағы» еске алынбаса, табиғат пен адам арасындағы зат алмасуды заңды ... ... ... ... мен тәрбиелеу саласында орны толмас
олқылықтар пайда болады.
Экологиялық тәрбие жұмысы балалардың жас ... сай ... ... ... ... ұтымды болатындығына К.Д.
Ушинский назарын аударған. Оның «Детский мир», «Родное слово» атты
кітаптарында табиғат және онда тіршілік ететін хайуанаттар мен ... адам және оның ... ... ... ... ... ... мен табиғат арасындағы қатынасты педагогикалық аспектіде қарастырып,
«Табиғат даусын ата-аналар да, қоғам да, ... заң ... ... ... ... ... Табиғатпен егесу жақсы емес, адамға тек оның
заңдылықтарын білу және ... ... ... ғана ... - ... ... ... күшіне берік сене отырып, оны «ой ұрығы», «ұлы
тәрбиеші» деп бағалады. Өзінің жастық шақ ... ... ... ... «Мейлі мен педагогикада тағы деп атаңдар, бірақ өзімнің
өмірлік әсерімнен жер бетінің әсем көріністерінің баланың жан ... ... мол ... ... ықпалы бар, тіпті ойымен тәрбиесінің
ықпалынан да бәсекелесуі қиын деген терең шешімге», - келдім ... ... қара ... ... ... ... заңдылықтарын терең пайымдау алумен бірге оған байланысты ғылыми
көзқарастарын танытады. Ол табиғаттың бір ... адам ... ... ... азық болып отырғандығын көрсете келіп, «Кім өзіңе махаббат
қылса, сен де оған ... ... ... - деп өсіп келе ... ... ... ... сүйе білуге үндейді.
Қазіргі экологиялық мәселелер бүкіл адамзат баласын ойландырып отырған
кезде халқымыздың бұл салада қалдырған тағылымдық та, ... те мәні ... ... көңіл бөлу керек. Халқымыздың табиғатқа деген
сүйіспеншілігі және оны көздің ... ... ... ... ... ... боларлық жыл мұралар, даналық ұғымдар, мақал-мәтел,
нақыл сөз, аңыз әңгіме арқылы жетіп отырған. Осындай әрбір асыл мұраның
өзінде қаншама терең ой, әрі ... ... ... ... да ... әр тәрбиеші өзінің күнделікті жұмысында халықтық педагогиканың асыл
маржанына үнемі көңіл бөліп, әрі оны пайдаланып отырса, оқушылардың
экологиялық ... ... ... ... ... мектептегі экологиялық тәрбие беру саласында себептен
гөрі сандарға ... ... ... ... ... ... пен ... алатын күрделі байланыстарды талдаудың орнына, адамзат бар күшін
табиғатты ұтымды пайдаланбаудың жағымсыз салдарын жоюға жұмсауда.
Экологиялық ... беру ... ... ... ... ... арнаулы және жоғары оқу орындарында, жұмыс істеуге көшкен кезде де
үздіксіз жүргізілген жағдайда адам санасында табиғатты қорғап, ... ... ... тиянақты көзқарасты қалыптастырып, жүйелі
білім беруге болады.
1.2 Бастауыш сыныпта экологиялық ... ... ... ... ... ... ... кең ауқымды категория.
Мысалы, жоғарыда экологиялық тәрбиені өсіп келе жатқан ... ... мен ... дайындау деп анықтағанбыз. Ал, бұл ... ... ... ... іске ... ... сонымен
бірге ол балалардың күнделікті үлкендермен араласа жүріп, тұрмыстық іс-
әрекетке үйрену мен де ... ... ... ... екі ... ... әртүрлі мағынаға ие болатыны сөзсіз. «Қоршаған орта
тәрбиеледі», «Отбасының тәрбие ... ... ... адам қылды» деп
нақтылып айтатын болсақ, онда бұл бір ... ... ... ... ... ... орта тәрбиеледі» немесе «Отбасы
тұрмысы тәрбиеледі» деумен жеке адам ... мен ... ... және ... ... ... ... мақсатты
бағдар болмаған ықпалын түсінеміз. Ал енді «мектеп тәрбиесі» ... ... бұл ... ... ... және ... іске асырылатын
тәрбиелік қызметті білеміз.
Экологиялық тәрбиенің жалпы заңдылықтары:
1. Барша тарих кезеңдерінде ... ... ... ... және ол ... ... ... тәрбиенің мақсаты, мазмұны және ... ... ... нәтиже бермейді.
3.Біртұтас педагогикалық ... ... оқу ... ... ... ұштасқан.
Келтірілген заңдылықтар экологиялық тәрбиені ұйымдастырудың жалпы
негіздерін құрайды, ал енді сөз ... ... ... ... ... іске ... педагогикалық құрал ретінде танылуы тиіс.
Олардың қатарына кіретіндер:
1.Дамушы жеке адамның экологиялық тәрбиесі сол ... ... ... қосу барысында орындалады.
2.Экологиялық тәрбие- ұйымдастырылған іс-әрекеттегі жеке ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеленушіге деген жоғары гуманизм мен
сый-құрмет орынды талаппен ұштасуға міндетті.
4.Экологиялық тәрбие барысында оқушыға алдағы жетістіктерін ... ... ... ере ... ... тәрбие барысында оқушылардың ұнамды сапаларын тану мен
оларды орынды пайдалану қажет.
6.Экологиялық ... ... ... және ... ескеру орынды.
7.Экологиялық тәрбие ұжымда жүргізіліп,ұжым арқылы іске асырылуы ... ... ... ... мұғалімнің,мектептің, отбасының және
қоғамдық мекемелердің педагогикалық ... ... мен ... оқу ... ... да, ... жеке ... тәрбиелеу де осы заңдылықтарды ескеру негізінде жүзеге асырылуы
тиіс.
Экологиялық тәрбие мақсаты- педагогика ... ... ... ... жобалау, дайындау – педагогикалық тұжырымдар жасаудың арқауы.
Кейде педагог балалармен экологиялық оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... сол бағыт-бағдарсыз
бастаған ісінде қаншалықты сарсаңға түсіп, оңды- солды ұрынғанын, нәтижеге
жете алмай шаршап – шалдыққанында бір-ақ түсінеді.
Педагогтің ... ... ... ... іс-әрекетіндей мақсат қоюдан
басталады. Педагогтің балалармен жүргізіп жатқан ісінде мақсат болмаса, ол
істі кәсіпқой ... ... деп ... ... оны ... бір
әрекет, тәрбиелік процеспен ешбір байланысы жоқ, жәй ... деп ... ... ... іс-әрекетке қуат береді. Ұлы да шапағатты
мақсат адамның бар ... ... ... ... оны өрістете түседі.
Мақсатқа жету адам бағытының негізгі болған тереңде толық қанағаттанушылық
тудырады.
Экологиялық тәрбие мақсаты- педагогика ... ... ... нақтылау, жобалау, дайындау – педагогикалық тұжырымдар жасаудың арқауы.
Кейде педагог балалармен оқу-тәрбие жұмыстрын ... ... ... ... болады. Бірақ сол бағыт-бағдарсыз ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге жете
алмай шаршап – шалдыққанында ... ... ... ... - өз ... ... үшін жалпы сипатқа ие
болуы тиіс. Сонда ғана тәрбие ... ... ... ... ... нақ ... ... бастау көзі, педагогтың кәсіби қызметінің бірінші
элементі. Сызбанұсқа түрінде бұл төмендегіше сипатталады сипатталады.
1-сызбанұсқа. Экологиялық мақсат.
Бұдан ... ой – ... ... ... ... ... экологиялық мақсат тәрбие нәтижесіне негіз болады, экологиялық
мақсат – педагогтың кәсіби іс - әрекеттерінің баға өлшемі, мақсат – ... ... ... ... ... ... оған орай өз мән –
мағынасына ие болады.
Егер экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... сайын алға қойып, әр сәт сайын ... ... ...... ... ... ... назардан ғайып болып, педагог бір
міндет бағытында ... ... ... ... дәл осы міндет мақсат
мазмұнына ие болып,өзіне қажетті ... ... ие ... ... процесі мектепте көптеген пәндер арқылы да жүргізіледі.
Мұны схема түрінде көрсетуге болады 2-сызбанұсқа:
міндет 1
міндет 1 ... ... ... ... ... ... 2 ... ... ... ... 1
міндет 3 ... ... ... ... осыдан педагогикалық сөздікте «экологиялық тәрбиенің мақсаты мен
міндеті», ... ... ... мен ... ... жиі
кездестіреміз.
Бұлардың бірін таңдауымыз белгілі экологиялық мақсаттың жалпы бағдарына
байланысты да, бір ... ... де ... ... де, ... мәнге
де ие бола беретінен. Мысалы, ... ... ... нақты сабақ
«мақсатын» белгілейді, ал енді осы мақсаттың өзі жалпы тәрбие ... ... шыға ... ... дайындалып жатқан сабақ келесі
аталған көп «міндеттің» орындалу құралына айналды: мәдени, саясат бойынша
жасау ... ... адам бола білу ... ... ... ... алу ... түзу, салауатты өмір салтын
қалыптастыру, өмірлік бағыт қалыптастырып, өз тіршілігінің мазмұнын реттей
алу ... ... ... ... дайындау; өмірлік еңбекке
дайындық, отбасылық өмірге дайындық, бос уақытын ... ... өзін ... ... ... пен ... адам ... мәндік бірліктері. Мақсатсыз әрекет
жоқ. Ал мотивсіз мақсат белсенділігі қарапайым әрекет шеңберінен аспайды.
Экологиялық тәрбиенің ең ... ... ... – бұл ... Адам ... кейбір нәзік тұстарын, экологиялық тәрбие процесімен
ілесе жүретін мыңдаған үлкенді – кішілі өзара ықпал - ... ... аз. ... ... ... аса ... ... – тәрбиеші
тұлғасы.
1.3 Бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие ... ... ... – бұл ... мақсат бағдарлы ықпал мен тұлғаның өзін -
өзі тәрбиелеуін кірістіре ... ... ... ... ... ... ... – бұл байланыстағы ұдайы дамып ... ... ... ... ... ... ... нәтіжелер
есебінен құрылады. Бұл түсінік бойынша тәрбие процесі өзіндік даму жүйесі
ретінде қарастырылады және оның бірлігі ... ... ... ... ... тәрбиеленушілер, тәрбие іс - әрекеті, тәрбиеші, оның
тәрбиеленушілемен өзара әрекеті ғана дамып ... ... ... ... ... ... дамытады.
Экологиялық тәрбие процесі көпқырлылық, ... ... - өзі ... сияқты қасиеттермен сипатталады.
Экологиялық тәрбие процесінде мазмұндық және ... ... ... ... тек ... іске ... ... жағдайлар
төңірегінен шығуға мүмкіндік беретін жоғары ... ... ... Оқу пәні ... ... жетекшісінің, ұжымын тәрбиелік іс -
әрекеті – бұлар бәрі тәрбие процесі болып табылады. Бұлардың арғы ... көру үшін ... ... ... ... ...... теориясының аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... алмайды, ал өте жоғары болса, шындыққа алшақтау ... ... ... ... педагогика ғылымының өзекті категориясы.
Оны нақтылау, жобалау, дайындау – педагогикалық ... ... ... ... ...... динамикалық жүйе. Бұл жүйенің
әркомпоненті өз кезегінде өзіндік копоненттері бар жүйе ретінде ... ... ... ... арқылы әрқилы жүйе мен құрылым түзуге
болады. Қазіргі теориялық педагогикада Тәрбие процесі талаптарымен құрылған
мынадай ... ... ... ... ... міндеті, мазмұны,
процестің өту жағдайлары, тәрбиеші мен тәрбиеленушінің ...... ... ... ... мен ... процестің даму
кезеңдері және т.б. солардың кейбіреулерін қарастырайық:
Мақсаттық талап тәрбие процесінің құрылымын ... ... ... ... ... ... ... тәрбие
процесінің бағыттары мынадай:
- үйлесімді. Жан – жақты дамыту ... ... ала ... тұлғаны
біртұтас қалыптастыру;
- азаматтық құндылықтар, әлеуметтік бағдарлы ... ақыл – ... және ... ... ... негізінде тұлғаның адамгершілік
сапаларын қалыптастыру;
- оқушыларды ғылыми мәдени және өнер, т.б. ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттеріне
сәйкес өмірлік позийияға тәрбиелеу;
- ... ... мен ... ... бірге әлеуметтік
талаптарын ескере отырып, оның ... ... және ... оқушылардың даралық және қоғамдық түсінімдерін дамытатын танымдық іс-
әрекет ұйымдастыру;
- ... ... ... мақсатында әлеуметтік құнды, әрі жан – жақты іс
- әрекет ұйымдастыру;
- тұлғаның аса маңызды әлеуметтік функциясын, ... ... ... іс ... ... ... ... әлеуметтік қуаттылықты көтеру.
Келесі құрылым экологиялық тәрбие ... ... ... ... Бұл сатылар қойылған міндеттердің сапалы шешілуіне
бағытталған бірізді кезеңдердің міндетті ... ... ... ... тәрбие процесі бірізділігінің және бірлігінің терең заңдылығын
түсінуде өте маңызды:
- қойылатын талаптар мен ережелерді ... ... ... сенімділігі;
- сезім қалыптастыру;
- іс-әрекетке араласу және іс-әрекет арқылы тәрбиелеу.
- Келесі құрылым да ... ... ... ... ... бірақ
ол енді басқа талаптарға, яғни пройестің жүруінің пәрменділігін
қамтамасызететін бірліктер ... ... мен ... а) ... негізгі міндеттері мен мақсаттарын қамтитын
процесті жоспарлау; б) материалды; қоғамдық; ... іс - ... в) ... ... іс - әрекеттерінде ... ...... және оның ... ... г) ... ... нәтіжелердің айырмашылығын бақылау және қорытындылау, жіберілген
қателіктермен қол жеткізетін ... ... ... ... процесі кезеңдерінің өлшем ... ... ... ... ... ... Бұл ... мынадай бірліктер пайда болады:
1) жалпы нормалар және тапсырмалармен танысу:
2) қарым – қатынас қалыптастыру;
3) көзқарастар мен ... ... ... ... ... ... әрекеттің барлығының нәтіжесі – нормалдық қалыптағы ... ... ... ... ... әдеттенуі біртіндеп мінез бітістеріне,
тұлғалық қасиеттерге ауысады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... Жалпы заңдылық осы процестің ... және ірі ... ... ... Жүйе ... ... байланысын
анықтайтын заңдылық жеке (нақты) заңдылық деп аталады. Тәрбие процесі
педагогикалық ... ... ... осы процестің заңдылықтарына
бағынады.тәрбиелеу ... үшін ... ... ... бірліктерін
тәрбие сапасына ықпал жасайтын ... ... ... қажет.
Экологиялық тәрбиелеу пәрменділігі мыналарға байланысты:
1) ... ... ... ... экологиялық әрекеттерді ұйымдастыру мен оған қойылған мақсаттардың
бір – біріне үйлесуіне;
3) экологиялық тәрбиелік әсердің әлеуметтік ... мен ... ... ... ықпал етуіне;
4) экологиялық объективті және субъективті факторлар ... ... ... және ... ... ... педагогикалық өзара әрекеттегі ... ... ... ... ... ... ... дамыту және оқыту процестерінің
пәрменділігіне;
8) экологиялық ... ... ... ... ... ... жан ... әсер ету
қарқындылығына;
10) экологиялық ... ... және ... ... деңгейі мен педагогикалық әсер етудің үйлесуіне;
11) тәрбиеленушілердің өзара бір – бірімен ...... мен ... ... ... ... ... түсінерде қойылатын талаптар мен
мақсаттарға сай оқушының білімі, нанымы, дағдылыры, ... ... ... ... ... ... деп қабылданған.
Тұлғаның жан – жақты және үйлесімді дамуы – бұл ақыл – ой, ... ... пен ... ... ... ... ... тоғысуы.
Қазіргі экологиялық тәрбие бағыттарының негізгі мына идеялар жатады:
1. Экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... ... бұл ... ептіліктері мен дарындығына сүйене отырып, оны ... жан – ... ... Бұл ... жетудің құралы - әр адамның
мәдениет қоры негіздерін игеруі. Осыдан тәрбие мазмұнының орталық түсінігі,
яғни ... ... ... ... шығады. Бұл өмірлік өзін - өзі
анықтау мәдениеті болып табылады, ... ... ... пен ... адамгершілік, көркем өнер және дене мәдениеті, отбасы ... ... мен ... ... іс - ... ... жұмысының
мазмұны балалрмен бірге рухани мәдениеттің жақсы үлгілерін, адамгершілік
өнеге, іс - әрекет ... ... ... өмір ... ... ... құралады. Тәрбие процесіде оқушының белсенділігі
көрінеді.
3. Өзін - өзі тану. Адамның сенімі , демократиялық көзқарасы, ... ... ... ... ... ... тәрбиеде жобаланады.
Экологиялық тәрбие мазмұнындағы маңызды элемент – адамның өмірлік
өзін - өзі тану ... ... ... таным – бұл ... ... ... қамтымайтын өте кең ұғым. Өмірлік өзін -
өзі анықтау мәдениеті адамды өз ... және өз ... ... ... ... өзін - өзі ... болуы арқылы оның
экологиялық ... ... және ... ... ... ... тәрбиенің тұлғалық бағыты. Мектептегі экологиялық
тәрбие жұмысының өзегін тек ... іс – ... ... ... ғана ... ... қоса ол бала, жеткіншек, жасөспірім
арқылы сипатталатын педагогикалық экологиялық ... ... ... ... ... ... жеке қызығушылығы, ыңғайы, өзіндік мінез – сипаты
мен бірге өз ... ... ... ... Тәрбиеленушілердің
қызығушылығынан жоғары рухани қажеттілктеріне қарай өтуі тәрбие ... ... Өз ... ... өз еркі болмай, тәрбие жұмыстарын
дамыту, бірлесе жұмыс ... ... іске ... ... емес. Тәрбие
процесі іріксіз ұйымдастырылса, ол балаға да, ... де ... ... ... ... керек. Егер тәрбиелеушілер
тәрбиеленушілердің қызығушылығына, асқақ ... ... және ... ... мен ... сүйенсе, сонда
тәрбиеленушілердің тәрбиеге деген ... ... ... ... экологиялық бағыты. Экологиялық тәрбие жұмысының мазмұны
ұжымда тәртіп құралы ретінде қолданылатын тұлғаны ... ... ... ... ... күштерінің ырықты артуына бағытталады.
Мектептің нақты тұрмыс, өмірге қарай бағытталуы ... ... ... ... ... Ол келесі мүмкіндіктерге жол ашады:
- тұлғаны тоқыраудан құтқарып, оның жан – ... ... қуат ... ескі ... жаттай берудің гқрі, ... ... ... ... пен ... ... және ... іс - әрекетке жол
көрсетеді.
Бүгінгі күнде ... ... ... оны ақыл – ... ... ... т.б. ... әрекетіне қосу басты
мәселе. Осыдан, бұл не үшін ... ол не ...... ... туады.
Шетел экологиялық тәрбие жүйесінде нақты осы тұрмыс - тәжірибелік сұраныс
бірінші орында, сонымен тапсырыс осы ... ... ... мазмұнына
дұрыс ықпал жасап, оның іске асуына ... ... ... ... ... және жақсы ұйымдастырылған экологиялық тәрбие адамды
өмірдегі үш ... ... яғни ... ... ... болуға және
үлгілі жанұялық адам болуға дайындайды.
2. Бастауыш сыныпта экологиялық білім мен ... беру ... ... ... ... ... беру мазмұны мен жолдары
«Жалпы білім беретін мектептерде табиғат қорғау жұмыстарын күшейту
туралы» әдістемелік хатта оқыту процесінде экологиялық тәрбие берудің
маңыздылығын ашып көрсетуі, ... ... ... ... ісіне қорғау салады. Қазіргі әлемдік экологиялық мәселелердің
туындап отырған кезеңінде оқушылардың ... ... ... ... ... отыр.
Мектептегі экологиялық тәрбие беру ісінің педагогика теориясы мен
мектеп тәжірибесінде жаңа сала ... ... ... ... келе жатқандығын
байқатады. Бұл саладағы теория мен практиканы дамытудың қажеттілігі жалпы
теориялық және жеке ... ... ... кеңейту және
тереңдету қажеттілігін дәлелдейді. Менің ойымша, қазіргі мектеп практикасы
шын мәнінде ... ... ... ... ол ... сауатты тәрбиеге
оқушыларды дайындауды қамтамасыз ете алмайды. Өйткені, зерттеуші
ғалымдардың пікірінше мұндай жағдайдың ... ... ... бірі –
экология идеясын ұғындырудың жеткіліксіздігі табиғи ортаның бағалылығы
көпшілігінде пайдакүнемдік негізде түсіндіруі, экологиялық мазмұндағы
білімдерінің өзара тығыз бірлігінің болмауы деп саналады.
Қазіргі ... ... ... ... беру ... ... мен ... қалыптасқан үш жағдайы бар.
Біріншісі – көп пәнді үлгі. Бұл жағдайда ... ... ... экологиялық мәселелердің жеке бөлімі, жекелеген тақырыптар
енгізіледі және бұрынан оқытылып келген тақырыптардың ... ... ... ... ... – бір ... үлгі. Мұның бір ерекшелігі орта мектептердің
экологиялық оқу топтарына арнайы экология курсын оқыту арқылы ...... ... ... ... ... сынып оқушылары үшін
экологиялық білімнің жеке мәселелері дәстүрлі пәндерде қарастырылады. Содан
соң, ол ... ... ... ... ... ... ендігі кезекте оқушыларға экологиялық тәрбие берудің мақсат,
міндеттері, ұстанымдары мен мазмұндарында І тарауда айтқанбыз.
Экологиялық мақсат, міндет және ұстанымдар ... ... ... ... ... орынды деп санаймын. Экологиялық тәрбие
берудің мақсаты – оқушылардың қоршаған ортаға байланысты жауапты және
аяушылық сезімде болып, ... ... ... ... ... мен сенімдер жүйесінің біркелкі қалыптасуын айтамыз.
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудегі негізгі міндеттер:
1. Экологиялық идеяларды, негізгі ... ... ... ... ... ... ... көбейту, табиғат заңдылықтарын ұғыну;
2. Табиғат – ресурстардың, өндірістік өнімдерді және адамзат
мәдениеттерін дамытудағы негізгі көз екендігін білу, оларды пайдаланудың
ғылыми-техникалық немесе ғылыми-экономикалық ... ... ... ... ... ... жолдарына байланысты қолданбалы білім,
практикалық іскерліктер мен дағдыларды меңгеру;
4. Қоршаған ортаға саналы көзқараспен қарап, оның бүгінгі жағдайы мен
болашағы ... ... ... ... ... ... алу, оны ... шешімдер қабылдап, өндіретін және қоғамдық еңбектердің әсерлерін
түзету;
5. Табиғи ортаға зиян келтірмейтін, ластамайтын, ... ... ... ... табиғатты қорғау идеяларын насихаттау;
6. Әрбір оқушының табиғатпен қарым-қатынас жасауға десек рухани
қажеттілік дамыту, оның адам жандүниесінің ... ... ... ... ... ... ... беру» ұғымына берген
анықтамаларынан туындайтын және өзіміздің пікірімізше экологиялық тәрбие
берудің мәні – табиғатқа сыншы қарым-қатынас ... ... ... ... табиғи қорды тиімді пайдаланып, әсемдігін көрсететін
қасиеттер адамгершілік-эстетикалық тұрғыдан ұғындырып, оқушылардың
экологиялық-лирикалық серпін тудыру арқылы мақсат, ... ... 4-шы ... оқушыларында экологиялық білім мен тәрбие берудегі
мазмұна кіретін оқыту материалдары төмендегідей ұстанымдардағы негізделіп
құрылды:
1. Экологиялық білім мен тәрбие берудің бір ... ... Оқу ... ... ... және ... өлке ... өзара
байланыстылығы;
3.Оқушылардың экологиялық дүниетанымдарын қалыптастырудағы пәнаралық
бірлігі;
4. Табиғи ортаны қорғау жайлы білім алып, оны аялау, сақтау, көркейту
туралы интелектуальдық және эволюциялы адамгершілік ... ... ... оқушыларға экологиялық тәрбие беру мақсат, міндеттері, оларды
іс-жүзіне асыруға ұйымдастырғанда басшылыққа алынатын ұстанымдарды атап
шықтық. Енді, мектептегі 4-шы сынып оқушыларына ... ... ... ... екі ... ... ... Оқушылардың мінез-құлқында және әртүрлі іс-әрекеттерінде,
қызметтерінде табиғи ортаға деген жауапкершілік қатынас нормаларын
қажеттілігіне тәрбиелеу;
2. Қоршаған ... ... және ... ... ... ұқыптылықпен
пайдалану, ысырапшылық пен немқұрайлыққа төзбестей күрес жүргізуге
тәрбиелеу.
Бұл бағыттар негізінде оқушылардың экологиялық білімін ... мен ... ... ... имандылық қарым-
қатынастарда болып, сана-сезімдері көзқарастары, мінез-құлықтары ізгілікті
түрде қалыптастыруға ... ... енді сол ... ... ... ... ... қиындықтарға
кездестік, сонда да экологиялық тәрбие берудің мазмұндарының қисынды
құрылымдық жүйесін жасауға талпындық.
Экологиялық курстың бірінші мазмұны – қоғам мен ... ... ... ... адамдар мен табиғат қарым-
қатынастарындағы ережелер мен шектеулер, табиғаттан үйрену және қорғау
жайлы іскерліктер мен дағдылар болып табылады. Мұнда оқушыларға адам ... және ... ... ... ... ... мен ықпалдарының тарихи қалыптасуы, әр қоғамдық формациялардың
ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... деректер, ұғымдар мен заңдарды жаратылыстану ғылымдары
береді. Бұл заңдарды білу адамның табиғатқа ықпалын ұтымды шектеп, оны
үнемді ... ... ... фактордың өзара байланысы заттардың биохимялық айналым арқылы жүзеге
асырылу жаратылыстану ғылымы негізінде экологиялық ... ... ... тірі ... ... ... факторлар, биосфера және басқалары. Тірі
ағза, зат алмасу және тірі материяны сипаттайтын белгілерімен ерекшелінеді.
Жер бетіндегі тіршілік жасайтындар биологиялық жүйе ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды қалыптастыру, соның негізінде экологиялық сананы
тәрбиелеу. Өйткені, табиғат – қоғамның сондай-ақ әр адамның қажеттілігін
өтейтін ... ... ... ... белгілі. Адамның қажеттілігі
материалдық, рухани және парктикалық тұрғыда болуы мүмкін. Практикалық
қажеттілігін өтеу арқылы адам өмір сүріп, тіршілік етеді, ал ... өтеу ... ... ғылымды, техниканы қамтиды. Ал,
рухани қажеттілігін өтеу негізінде ақыл-ойын және адамгершілік, эстетикалық
талғам-сезімін қалыптастырып, дамытады.
Экологиялық тәрбие берудің үшінші мазмұны – оқушылардың бойында
экологиялық ... ... ... Ұзақ ... бойы ... ... ... тек тұтыну жағы басым болғандықтан, пайда
табу мақсатында алып құрылыстар, өндірістік орындар ... ... ... Арал ... ... ... ... полигоны, Чернобыль
АЭС-ң жарылуы туындады. Мұның салдарын адамзат түсінгендіктен, өлкелік
мәселелер әлемдік ... ... ... ... ... мазмұны оқушыларды қоғам мен
табиғат арасындағы өзара қарым-қатынасты әрекеттерді түсіндіру, оны қорғау
мен сақтауға практикалық іс-әрекеттермен қаруландыру болып табылады. Олар,
табиғаттағы заттармен құбылыстарды ... ... ... ... ... ... оны ... арасында кеңінен насихаттау.
Жоғарыда көрсетілген оқушыларға экологиялық тәрбие беру мазмұндары оқу-
тәрбие процесін ұйымдастыру формасы сабақ және сабақтан тыс жұмыстар арқылы
іс-жүзіне асырылады.
Баршамыздың ... ... жәй – ... ... беру ... жүйелі жүргізу барысында ғана өз нәтижесін береді. Ал, экологиялық
нәтиже болса, оқушылардың әдет-дағдыларында, іскерліктерінде байқалынады.
Сонда, оқушылардың табиғатты қорғау, аялау, сақтау, ... ... ... ... мынадай ерекшеліктеріне назар
аударуымыз керек:
- оқушының табиғатқа деген қатынасын бағалау;
- табиғатты ... ... және ... ... ... талдау беріп, әр оқушының еңбек санасының қорытындысын ... ... ... ... оның құбылыстарын тану, оған сипаттама
беру;
- оны жақсартуды жетілдіруде дұрыс шешім қабылдау қабілеттерін есепке
алу;
- ... ... ... ... ... ... ... қамқор болу идеяларын насихаттау.
2.2 Табиғат қорғау дәстүрлері арқылы экологиялық ... ... мен ... тәрбие беру мақсатында қоршаған ортаға жауапкершілік қатынасын
қалыптастыру қоғамдық әлеуметтік қарым-қатынастың түрі болуға тиіс.
Балалардың табиғатқа жан-жақты ... ... ... ... бағыт береді. Осы мақсатпен зерттеудің жалпыға қолайлы әдісі-бақылау
әдісі қолданылады. Сондықтан ... тыс ... ... ... ... ... орын беріледі.
Экологиялық тәрбие беретін сыныптан тыс ... ... ... өз ... ... ... сезіну, табиғатты қорғауға
және оған жауапкершілік қатынасының қалыптасуы. Егер оқушы өз ... ... және ... ... ... онда ол ... беріліп
істейді.
Сондықтан қандай болмасын жұмысты бастар алдында, ол істің практикалық
маңыздылығын көрсетуге уақыт бөлу қажет.
Мысалы, мектептегі көгалдандыру ... ... ... шара, оған
әрбір оқушы белсене қатыса алады. Жұмысты мектепті көгалданддыру ... ... ... ... ... ... бастаған жөн.
Осылардың бәрі балаларды алда ... ... ... ... ... ... ... табиғатқа сүйіспеншілігін
туғыздырады. Мектепте төменгі сынып оқушыларына экологиялық тәрбие берудің
келесі ... ... ... мен тәрбиелілігінің дамуы оқу ... ... ... ... бойынша берілетін экологиялық
мазмұндағы материалдарды тез ... ... ... тыс
экологиялық жұмыстарды өткізу және оған ... ... ... ... ... ... ... жасай білуіне мүмкіндік
береді.
Сыныптан тыс жүмыстардың тәрбиелік мәні жоғары. Ол ... ... ... деген сүіспеншілігін және оның байлықтарын қорғау жөніндегі
жауапкершілік сезімін қалыптастырып, ... ... жеке ... тәрбиелеуте көмектеседі.
Оқушыларға экологиялық тәрбие беру мақсатындағы сыныптан тыс жұмыстар
мектептің білім мен ... беру ... және ... ... ... ... қоғам алдындағы тәрбиенің міндеті - жас ... ... ... ... деген жауапкершілік қарым-қатынасын
қалыптастыру.
Табиғатты пайдалануға жауапсыз қараудың түп тамыры әр адамның ... ... ... ... мол ... ... ... қалу үшін
әрбір адамды табиғаттың шын мәніндегі саналы ... етіп ... Сол үшін де ... ... ... ... үнемі бақылау
жүргізіліп, серуенге шығып, табиғаттың ерекшелігін ... Бір зат ... ... ... ... тану ... ... Қоршаған
ортаға қызығушылықтары артады. Табиғат пен адам ... ... Адам ... табиғат байлығын өз игілігіне орынсыз жұмсамай,
табиғатты қорғаудың қажеттігін түсінуі қажет. Табиғатты қорғауды ... ... өз ... ... ... Ал, бұл ... оқушылар
түсінігі, оның айналадағы қоршаған заттарға ... ... ... ... ... мол ... ... ағаш бұталарын
сындырмайды, құстарды өлтірмейді, бөлме өсімдіктерін бақылап, оны күтіп
баптайды.
Мектеп оқушылары өзі туып ... ... ... жер-сумен, орман
тоғайымен, тау-тасымен жеке ... үшін жөне ... ... мен
құбылыстарының мәнін, сырын, құпиясын білу үшін олармен төмендегідей
жұмыстар атқарылады:
- оқу ... ... ... ... жұмыстары;
- қоғамдық пайдалы еңбек.
Ұлттық тәрбиенің негізгі ұйтқысы - ... - ... ... ... ... дәстүрді оқушылар бойына дарыта білсе, тәрбие
жұмысы жақсара түспек.
Мысалы, ... құс пен ... ... көтеріп, киелі, қасиетті деп
атаған. Оларды атпауға, өлтірмеуге ұрпақты тәрбиелеп отырған. ... ... ... мен ... гүлдің атын қызына қойған. Қарлығаш, Құралай,
Құндыз, Лашын, Раушан, Жауқазын тәрізді ... жылы тиер ... ... кез - ... ... ... ... халқында халықтың табиғат қорғау дәстүрі ертеден бері сақталған,
атамыз қазақ қашан да құс атаулыны ерте заманнан қатты құрметтеп келген.
"Аң патшасы", "Аң ... деп ... ... ... көп ... ... ұстап алса, үкісін жүндеп алған соң бір тойдырып, босатын
жіберген". "Қарғысы қатты" деп жапалақпен жарқанатты ... ... ... ... құс" деп ... ... оған ... үйдің шаңырағының шаңдауына қарлыгаш ұя салса, оның балапандары
ұшып кеткенше ... құс ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбиеберуде ата-бабаларымыздың
табиғатты қорғау туралы айтып ... ... ... өз ... орындап, өскелең ұрпақты тәрбиелеуде пәрменді құралдарының бірі
болатын өсиеттерді білгеніміз жөн, оған мысал:
1. "Атадан мал қалғанша, тал ... "Ер ... ... орман-тоғай, жердің көркі".
3. "Бір тал кессең-он тал ек".
4. "Дәрі шөптен шығады, дана ... ... ... ... шөп ... шипалы қасиеттерді көгал деген, көкті жұлма
обал деген".
6. "Обал болады деп егінді, бейсауат батырмайды".
7. "Қарағай кессең ... қал" деп өсіп ... ... ... жапа ... ... өзін ... қасиетті деп біреудің балта
шауып кесуіне рұхсат етпеген. Ал, мұның өзі біздің ... ... ... ... ... ... ... аз да болса пайдасын көрген.
8. "Судың да сұрауы бар", "Аққан су арнасымен ақсын". "Бидің жолы ақ,
судың жолы сары" деп ағын суды ... ... ... ... жоқ" деп ... ... "Көзінің қалдыр - бұлақ көзін ашып жүр, өзіңді ... - ... жаса нұр" ... ... өсиетінде не деген көрегенділік, ақылдылық
бар ... ... қай ... ... қазақ халқы дәстүрінде табиғатқа
тағылықпен қарау деген болған жоқ. ... ... ... ... ... қарап, табиғат түнығын шайқауды "Обал " өсіп өнуіне
әсер етуді "сауап " санады.
Табиғат ... жеке ... ... ... ... ... деп қарады.
Мектепте тек білім мен тәрбие ұштастығы ғана ... оның ... ... да ... ... Ол төменгі сыныптан басталу керек.
Оқушының ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып-оқушының қалыптасуындағы алғашқы басқыш. Бұл
жастағы жеткіншектер мектепке ... ... ... ... бекіте түседі:
- тану, айналаны бақылау, зат, құбылыстарды байқау;
- көрген - білгендерін естерінде сақтау, одан ... ... ... ... ... деген алғашқы эстетикалық сезімдерінің,
қызығушылықтарының оянуы.
Қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ретінде
мынадай бес кезеңді атауға болады:
1) материалистік әлемде барлығы өзара ... ... ... ... ... ... ... асырылады;
2) табиғатты қорғау материалистік дүниеде қарым-қатынас пен өзара әсер
ету заңдылықтарын қолдануды қажет етеді;
3) адам мен ... - тірі ... ... ... ... ... еш ... адам мен қоғамға зиянын тигізетін биосферадағы өзгерістер, ғылыми-
техникалық прогрестің емес, ... мен ... ... шаралардың
жетіспеушілігі әсерінен туындайды;
5) қоғамның даму қарқынына табиғаттың әсері болады, ... ... ... ... ... ... бастауыш сыныбында оқушылардың қоршаған орта жөніндегі
түсінік - танымы кеңейе ... ... әр жыл ... ... ... қана ... ... дала аңдары туралы өсімдіктер мен
ағаштар жайлы, ауылшаруашылық саласындағы ... ... ... ... кең түрде түсінік болады. Мұғалім қоршаған орта ... ... ... Экскурсияға шыққанда, табиғат бұрышында, ... ... ... ... адам ... де ... ... таным нысанасы ретінде табиғат пен тамырластық біршама
жаныма сипат алғандай. Қуатты зерттеу құрал-жабдығы, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тұтастығын
біршама сейілте бастаған сияқты. Ғылыми-техникалық қарқын әлем тану
ілімдерінде ... ... ... ... ... ... өз ... еркін ұстатып, әр құбылысты бөлшектеп жіберді.
2.3 Сыныптан тыс ... ... ... ... және тәрбие беру
Егемендік алған республикамыздың келешегі және ұрпақтарды тәрбиелейтін
орта мектеп ... ... ... ... атқару үшін ондағы
игерілетін білім мазмұны бүгінгі талапқа сай жаңартылуы тиіс. Сонымен ... ... ... ... терең оқып білу арқылы өз халқының
дүние жүзілік мәдени мұраға орны мен үлесін білуін, әр ... ... ... ұлттық мектептің ішкі мазмұнының атына сай болуын
қамтамасыз ету – қазіргі өмір ... ... ... ... ... ... ... жаңа
пән – экология курсы болуы керек. Бұл ғылым жаратылыстану ғылымдарымен
қатар әлеуметтік ...... ... курсының алдына қойған негізгі мақсаттары мен міндеттері
төмендегідей:
- оқушылардың жаратылыстану пәндерінен алған білімдерін дамыта отырып,
айнала қоршаған орта ... ... ... ... ... туралы алғашқы түсініктерді дамыту;
- табиғат, қоршаған орта, зат ... ... ... деңгейде талдау жасауға үйретуі.
Экология ғылымының зерттеу облыстары – популяция, биоценоз және экожүйе
туралы ... ... ... ... ... физика пәндерінен
алған білімдері негізінде биосфераның деңгейінде оқып-үйренуге баулу 1-
сурет
1-сурет. Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің үлгісі
Айтылып отырған мақсат-міндеттерге байланысты ... ... ... ... ... тиіс оқу ... төмендегідей мәселелерді
қамтиды:
- Айналаны қоршаған ортаны кез-келген өзгерістеріне ластануына
бақылаужәне оның ... ... ... ... баға беруін
дағдыландыру;
- Табиғатты қоршаған орта, ондағы қарым-қатынастар, зат алмасу
процестерінің жүру заңдылықтары;
- Табиғат ... тірі ... ... және ... ... және ... ... экожүйенің өзгеруі, оны
қалпына келтіру жолдары;
- Биосфера шегіндегі геохимиялық заңдылықтар, оны реттеудің қазіргі
заманғы бағыттары;
- Жергілікті аймақтардың және жер ... ... ... оны шешу ... өз ... ... тәрбие беру практикасында ойын әдістері көп қолданылуда
Экологиялық ойын – экологиялық ... ... бір ... Ұстаздық
тәжірибеде және түрлі жарияланымдарда ойынға қатысты көптеген термин
түсініктер бар: (ұйымдық, іс-қимылдық, ... ... ... ... ... ойыны, іскерлік ойын, рөлдік ойын, т.с.с.).
Экологиялық рөлдік ойын – экологиялық іс-әрекеттердің әлеуметтік
мазмұнын, моделдеуге негізделген экологиялық ойын ... ... ... бір ... ... Бұл ойынға қатысушыларды шын өмір жағдайына
жақындата түседі. Рөлдік ойынды өткізу ... ... ... ... ... мамандар өздерінің мамандықтары төңірегінде білімдерін
жетілдіруі тиіс. «Космостық экспедиция» ойынын жүргізуге болады. Яғни,
белгісіз ғаламшардан келген ғылыми топ біздің планетамыз туралы есеп ... Оған қоса ... ... ... адамдармен қандай да бір
байланыс жасауға тыйм салады. Экспедиция құрамына зоолог, ботаник, геолог,
океанолог, палентолог кіреді.
1. «Сот процесі» ойыны ... ... ... ... ойын ... Бұл ойын ... ... жол бергенге завод
әкімшіліктердегі сот процесін көрсетіп, ойналады. Қатысатындар: прокурор,
қорғаушы, кінә тағушы, куәгерлер, эксперт. Көрсетілген ойын сөзсіз ... ... ... ... ... ... ... ойынына жоғарғы және орта сынып оқушылары, сондай-
ақ мұғалімдер қатыса алады. Қалада төмендегідей мекемелер құрылады:
1. Ботаникалық бақ. Өсімдіктер туралы ... ... ... ... ... ... ... тақырыптарына арналған карталармен танысу.
4. Ертегілер әлемі. Табиғат туралы жұмбақтар шешіледі.
5. ... ... ... ... ... шумақтар.
6. Көркемдік салоны. Сурет көрмесі.
7. Кітапхана. Табиғат туралы кітаптар ... ... ... ... иллюстрацияланған табиғат
тақырыбындағы баяндамалар. Ойын соңында қорытындысы айтылып, мерекемен
аяқталады.
Қазіргі таңда экологиялық проблемалардың зардаптық көлемі ұлғаюына
байланысты жас ұрпақтың экологиялық ... ... деп ... ... оқушылардың экологиялық білімді игеруі мектептегі оқу-тәрбие жұмысында
екі түрлі бағытта жүргізілетіні анықталып ... ... ... ... экологиялық мәселелердің бір-
бірімен байланыстырылған ғылыми негізінде қабылдаса, екіншіден сыныптан тыс
уақытта жүргізілетін тәрбие жұмыстары нәтижесінде, олар ... пен ... ... тиімді ету жөніндегі нақты білім мен практикалық тәжірибені,
іскерлік пен ... ... ... білім беруге әр түрлі әдістерді пайдаланамыз:
олар табиғатқа ... ... ... факультативтік сабақтар және
сыныптан тыс тәрбие жұмыстары: экологиялық білім беру және тәрбиелеудің
мақсаты ... ... ... ... жай күйі үшін азаматтық
борышын қалыптастыруды қамтамасыз ететін ғылыми білім, ... ... ... жүйесін орнықтыру болып табылады.
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушылардың экологиялық білімдері мен
біліктерін қалыптастыру мұғалімнің шеберлігіне, оның жалпы кәсіби білімі
мен сабақтан тыс жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың экологиялық білімдерінің дамуына
жол ашады.
Біздің зерттеуіміз көрсеткендей, сыныптан тыс жүргізілетін экологиялық
жұмыстардың ... ... ... ... білімдерін дамытып, оқу іс-әрекетінде
белсенділіктерін арттыру, яғни, бағдарлама бойынша берілген экологиялық
материалдарды тең ... ... ... тыс ... ... өткізу және оған дайындық
барысында оқушылардың бақылау жүргізуіне, қарапайым тәжірибелер қоя
білуіне, белгіленген ... ... ... берді.
3. Сыныптан тыс жұмыстар практикалық процесте оқушылардың іскерлігін
арттыру бағытында жүргізілетіндіктен экологиялық білім мен тәрбие беруде
олардың табиғатты аялауға, қорғауға, имандылыққа, ... ... тыс ... жұмыстардың алуан түрлері бар, бірақ олардың
әрқайсысының өзінің ерекшеліктері бола тұрса да, бір мақсаттылыққа жұптасып
ортақ талаптарды іске асырады.
1.Сыныптан тыс жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
2.Қандай да жұмыстың түрі болса да, оның қоғамдық және қолданбалы
бағыты болуы керек.
3.Сыныптан тыс және ... тыс ... ... ... ... оқушылардың ынта-ықыласына, талабына, бейім-
қабілеттеріне мен құштарлығына сүйенген жөн.
4.Ұйымдастырылған қандай да бір экологиялық жұмыс түрі ... ... ... ізденушілікке бағыттайтындай болу керек.
5.Балалармен жүргізілетін жұмыстардың әр түрінде жүргізілетін
жұмыстардың әр түрінде экологиялық бағыт-бағдар басым болғандығы ... Бұл ... ... болу үшін ... ... ... ... және
айқын белгіленген кестесі болуы қажет.
7. Сыныптан тыс және ... тыс ... ... ... қатыстыру жағын ойластыру қажет.
8. Экологиялық жұмыс жүргізгенде оқушылардың жас ерекшеліктерін, өмір
тәжірибелерін, ... ... ... ... ... курсының жүргізілетін экологиялық мазмұндағы
сыныптан тыс жұмыстардың рөлін арттыруына мынадай жағдайлар әсер етеді:
1. Сыныптан тыс ... ... ... ... және ... беру
әдістемесінің сапасын көтеруге әсерін тигізді.
2. Мектеп бағдарламасында оқу материалын экологиялық жұмыстармен
байланыстыру барысында, оқушылардың білімін жан-жақты жетілдіруге мүмкіндік
береді.
Сабақ мазмұндары мектеп бағдарламасында ... ... ... ... ... жатқан ғылыми техникалық, экологиялық өзгерістерді
кеңінен қамти алмайды. Сондықтан тек қана ... ... тыс ... жаңа ... ... кең ... болады.
Осыған байланысты сыныптан тыс оқушыларға экологиялық білім беру
факультатив сабақтар мен табиғи ортадағы жұмыстар жүргізілуі ... ... ... пен адам ... ... өте ... келе
жатқаны бәрімізге мәлім. Табиғаттың сансыз сыры мен құбылыстарын
түсіндіруге ұмтылу, халықтың бойында ақыл санасында ... ... ... ... қажеттілігі жайында ұғымдарды белгілі жүйемен
жинақтауға талпынған. Халқымызда «табиғатым-тағдырым» деген нақыл сөз бар.
Ежелгі дүниеде халқымыз табиғатқа, ... ... ... өзі өмір ... ... көп ... бөле ... пен адам арасындағы тепе-теңдік бұзылмаған, халқымыздың ауыз
әдебиетінде де осы табиғат, жер, су, өсімдік, жануарлары бар дүниесіне де
өте мән ... ... ... ... ... ... ... сөз, мақал-мәтелдернен халық даналығын танып білуімізге
болады. Мысалы:
Жаздың бір күні
Қыстың мың ... ... ... жаздың жайма шуақ, елге сондай жайлы екендігін тілге тілек етсе, ал
мына бір ... мен ... су ... сөз ... яғни адам мен ... болатын өзгерістермен байланыстыра
отырып атады. Жер қадірін жете түсінген, жаз – жайлауда, қыс – қыстауда
жүргенде, жайлық жерін тоздырып алмауды ... ... ... ... ...
деп өмірі көшіп-қонудан басталған халқымыздың даналығының бастауы
болған табиғат сырын игеріп, оның ... ... ... ... тіл табысу, оның әр бөлшегін мал жанындай сақталуы өмір заңына
айналдырылған. Асыл қасиетті мұраларын кейнгі ... ... етіп ... ... халқымыздың дәстүрді іске асыру, оны жалғастыру ата-бабамыздың
асыл мақсаттарының орындалғаны, осы тұста негізгі тәрбие беру орталығы
әрбір отбасы, бала-бақша, негізгі тәрбиенің жалғастырушы мен ... орта ... ... мен ... беру ... ... белгілі.
Сондықтан да, мектепте экологиялық мәселелер бойынша оқу-тәрбие
процесін белгілі бір жүйеге келтіріп, этноэкологиялық бағытта дұрыс жолға
қойып, ... ... ... ... құру қажет.
Мектеп өміріне кеңінен орын-тепкен сыныптан тыс көп жұмыстың біден-бір
түрі ... ... ... көп. ... Пән ... ... ... көркем саз, би, фотосурет, радио үйірмесі.
Оқушыларға экологиялық білім ... ... ... ... ... ... алар орны ... Себебі, экологиялық білім
беру жүйесінде үйірме жұмыстары ерекше міндеттер ... Ол ... ... ... сыныптан тыс уақытта экологиялық теория мен
практика мәселелерін оқып, үйренуге мүмкіндік туғызады;
- оқушылардың ... ... ... ... және табиғи
қорғау мәселелерін дұрыс бағалай алатын практикалық дағдыларын дамытуды
ұйымдастыру;
- оқушылардың экологиялық қабілетін жетілдіре түсу үшін олардың
әрқайсысының жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік жасау.
Сонымен қатар экологиялық үйірме арқылы оқушылардың экологиялық
жұмыстарға белсенділігін өз бетімен сапалы ұғынуға, табиғи орта
дүниетанымын қалыптастыратын экология курсына деген құштарлығын ... ... ... ... ... ... жұмыстарының негізгі мақсаты оқушыларға экологиялық білім беру,
оны тереңдету, күнделікті өмірмен табиғи ортаны тікелей байланыста жүзеге
асыруда біршама жұмыстар іске асырылады.
1. ... ... ... ... ... ортамен тікелей
байланыста жүзеге асыру.
2. Жерді тиімді пайдаланумен, оның сапасын сақтауға көңіл бөлу.
3. Ауаның ... ... ... ... ... ... ... қорғауға үйрету.
Оқушыларға табиғат қорғауға баулу жұмыстары ішінде экологиялық
мүмкіндіктерінің ... орны бар, ... ... қорғау әдет
дағдылары табиғи ортада іске асырылмақ.
Экологиялық мүмкіндік оқушыларға не ... ... ... алған білімдерін тиянақтауға;
- табиғатқа деген сезім құштарлығын арттыруға;
- табиғатпен тікелей байланыста болу нәтижесінде дұрыс мінез-құлықтың,
сапалы қарым-қатынастың қалыптасуына;
- табиғат ... ... ... бақылаулар жүргізуге, ұқыпты қарауға
баулиды.
Қазіргі уақытта біздің елімізде үйірмелер аз емес. Осы үйірмелер
оқушыларды табиғат қорғауға ... ... ... беріп отыр.
Ал, дүниетану пәні бойынша пәндік апталықтар өткізуге болады. Біз
«Табиғатым – тағдырым» атты ... ... ... ...... атты ... ... жоспары
1-кесте
|№ |Экологиялық апталық бағдарламасында жүргізілетін, іс-шаралар, жұмыс |
| ... ... ... ашылу салтанаты, оның бағдарламасымен таныстыру, апталыққа |
| ... ... ... мен пікірлері ... ... ... ... ... ақын-жазушыларының |
| |әңгімелерін, өсиет сөздерін сахнада көрініс түрінде бейнелеп, мағынасын|
| ... ... ... алу ... өткізу ... ... ... сөз» ... ... қасиетті сөздер, |
| |көркем сөздері ... ... ... ... ... табиғат пен адамның біртұтастығын айту |
|5. |«Табиғатты қорғау» КВН етіп өткізуге болады ... ...... қорытынды кеш: |
| |1. Кеш ... ... |
| |2. Озық ... ... |
| |3. ... ... ... сандық» ойыны |
| |4. ... ... /2-4 ... ... мұғалімдер үшін төмендегідей бірнеше бағыт-бағдар
ұсынылады:
1. Табиғатқа танымжорық жасау серуендеу емес, экологиялық білім
берудің тиімді түрі екенін есте ұстау.
2. Танымжорық мәселелерін ертерек ... ... ... ... ... ... Танымжорық кезінде көзге көрінетін құбылыстар мен көріністер
жөнінде әңгімелесу.
4. Оқушыларды ... тыс жаңа ... ... ... жоқ,
олар көпшілік жағдайда ұмытып қалады.
5. Табиғатта білімгерлердің зейінін табиғи объектілерге аудара білу.
6.Оқушылардың шаршағанын уақытында байқап, танымжорықты дер кезінде
аяқтай білген жөн.
Танымжорыққа ... ... ... не ... және ... ... екені түсіндірілді. Оларға жергілікті жерді бағдарлау үшін ... ... ... ... ... мінез-құлық ережелері жөнінде
нұсқа беріледі.
Мұғалім табиғат жөнінде ақын-жазушылардың, суретшілер мен сазгерлердің
шығармаларымен жете танысып, оқушылардың ұғым, түсініктерін арттыратын
ақпараттық материалын дайындауға тиіс.
Мысалы, А. ... ... ... ... «Қыс» деген өлеңдерінде
қазақ табиғаты толық және әсем суреттелген. Ұлы ақын ... ... ... ... ... және жануарлардың мінез-құлқын
шебер суреттейді.
Танымжорықта қазақ сазгерлерінің әндері мен шығармаларын кең
пайдалануға болады. Әсем ән мен тәтті күй оқушының түсінігіне жақсы ... ... ... ... ... ... «Сарыарқа» күйлерінің
мәні, мазмұны ерекше.
Танымжорықтың барысы оқушылар Талас өзенінің жағасына барып, ондағы
өсімдік, жануарлар дүниесімен танысты. Өзен ... ... ... ... ... ... экологиялық түсініктерге сипаттама берілді.
Өзен жағасына бақылау жасау барысында оқушылар өзен экологиясымен
танысты. Өзен жағасындағы адам әрекетінен болған өзгерістерді көріп, оның
себептерін ... өзен ... ... көргендерін айтып, ой өрісінің дамуына
мүмкіндік алды және табиғатты сүюге, оның әсемдігін түсінуге ... ...... экологиялық білім берудің, тәрбие
берудің бірден-бір табиғи жолы.
Қорыта айтқанда өткізілетін апталықтар мен кештер табиғат байлығын
тиімді пайдалану мен қоршаған ... ... ... ... ... болып табылады. Олардың негізгі мақсаты – табиғатты қорғаудың басты
нұсқасын ... бұл іске ... ... ... ... сондай-
ақ қоршаған ортаны қорғау.
Қорытынды
Қазіргі кезде табиғатты қорғау жағдайы бұрынғы қай ... ... ... ... ие болып отыр. Бұл да болса адамзаттың өзі жіберген кей
қателерін дер ... ... ... ... біртіндеп де тереңірек
түсініп, оны ... - ... ... ... мол ... байлығын кеңінен
игеру, қадірін білген жанға алатыннан да қымбат. Оның үстіне ұға ... мына ... ... ... ... оның сәнін келтірген
аң-құс, әрбір тал, өсімдіктеріне дейін баға ... ... мол ... емес
пе?
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру мақсатында жүргізілген
жұмыстың нәтижесі мынадай қорытында жасауға мүмкіндік береді.
Жоғарыда ... ... ... экологиялық жағдайлар кейбір
жерлеріміздің экологиялық апат аймағына айналуы, экологиялық тәрбиеге
байланысты, философиялық, психологиялық, педагогикалық әдебиеттерге, әр
түрлі ... ... ... ... ... ... бұл мәселенің бірден
пайда болмағанын, оның қоғам дамуы ... адам мен ... ... пайда болып, қазіргі кезеңде аса маңызды, дүние жүзіндегі
мәселеге айналып отыр.
Экологиялық білім мен тәрбие беру жүйесі мүмкіндіктерін шешуде ... ... ... ... ... орны ... ... пәндерді
экологиямен байланыстырып, пәнаралық байланыста жүргізілуі керек. Солардың
ішіндегі экологиялық ... мен ... ... ... тыс ... ... бойынша жүргізілген тәжірибелік зерттеу жұмысымызда жалпы
бастауыш сынып мектептерде ... ... мен ... берудің жәй күйі
зертттеліп мына міндеттерді шешуге бағытталды:
- бастауыш сыныптың бағдарламалары, оқулықтары, әдістемелік құралдардың
оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... мұғалімдермен экологиялық тәрбие жұмыстарын жүргізу;
- экологиялық білім мен тәрбие үлгерімінің көрсеткіштерінің бастапқы ... ... ... ... міндеттерді шешу үшін сыныптан тыс өткізілген жұмыстар
негізінде, оқушыларға және мұғалімдерге ... ... ... ... ... асты.
Сыныптан тыс жұмыстар арқылы экологиялық білім мен тәрбие беру жұмысы
мына бағыттарда жүргізілді:
Экологиялық апталық, факультатив сабақтар, экологиялық тақырыптағы
әңгімелер.
Табиғи ... ... ... ... ... және ... ... іске асыру.
Осы бағытта жүргізілген жұмыстар оқушылардың табиғатқа жауапкершілік
сезімдерін, экологиялық тәрбиелігін қалыптасытыруға ... ... ... ... көз жеткіздім.
Оқушылардың экологиялық тәрбиелілігін қалыптастыруға бағытталған
сыныптан тыс жұмыстардың ішінде экологиялық ... орны ... ... білім беру жүйесінде апталықтар ерекше міндеттерді атқарады да
оқушылар ат салысып қатысады.
Қорыта ... ... ... құт-берекенің молдығы табиғат
анамен тікелей байланысты. Қай-қайсымыз да табиғатты оның ... ... ... ... ... жоғалмауына қамқорлық көрсетсек,
табиғаттың адамзаттың құрымауына, ұзақ ғасыр ... ... ... ... ... ... ... Республикасының қоршаған ортаны қорғау туралы заңы. //Егеменді
Қазақстан, 2007.
2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан 2030». Ел Президентінің Қазақстан ... А: ... ... ... З. ... ... ... А: Ана тілі, 1995.-6б.
4. Ә.С.Бейсенова,Ж.Б. Шілдебаев, Г.З.Сауытбаев Экология Алматы «Ғылым»
ғылыми баспа орталығы, 2001. ... ... Н.С, ... М.Н, ... Д.Н. ... ... табиғат
қорғау дәстүрлері.- Алматы, 1996.-45с.
6. Қасабеков А., Алтаев Ж. Қазақ философиясының тарихына кіріспе. – А: Ер
Дәулет, 1994.-84б.
7. ... М. ... ... –Алматы: Қазақстан, 1980.-72б.
8. Сухомлинский В.А. Балаға жүрек жылуы. А: Рауан, 1992.-82б.
9. 21.Құрсабаев А.Р. Атамекен тәлім тәрбие бағдарламасы, А: ... ... ... М.Х. ... ... ... ... №4, 1999.
11. Бозжанова К.Б. Оқушылармен жүргізілетін кластан және мектептен ... ... А., ... ... ... ... ... методикасы А: Мектеп, 1987.-
32б.
13. Жалпы білім беретін мектепте табиғат қорғау жұмысын күшейту ... хат) ... ... ...... ... ... Р. Табиғат қорғау. А: Рауан, 1992.-92б.
15. Нұғыманов И, Орынбеков С. ... ... ... ... ... мектебі, 1996.-127б.
16. Құрсабаев А.Р. Атамекен тәлім тәрбие бағдарламасы, А: Жалын, ... ... Е. ... (дәрістер курсы) Алматы.1999ж.
18. Қоянбаев Ж.Б. Педагогика Алматы,1992ж.
19. Сейталиев Қ. Тәрбие теориясы. Алматы 1986ж.
20. Шілдебаев Ж. Экологиялық білім мен ... рөлі // ... ...... ... Н. ... ... экологиялық тәрбие беру //
Бастауыш мектеп №12, 2004ж.
22. Мұхамедрахымова Ғ, Шайхеслямова Қ, Экологиялық жаңаша ойлау мектеп
қабырғасынан ... ... тиіс // ... ... ... Ә, ... Ж. Экология (Оқу құралы) Алматы,1999ж.
-----------------------
Экологиялық тәрбие нәтижесі
Экологиялық тәрбие процесі
Экологиялық тәрбие мақсаты
Экологиялық ... мен ... ... мүмкіндіктері
Мектептен тыс жұмыстар: танымжорық, наурыз мерекесі
Сыныптан тыс жұмыстар (апталық, үйірме және ... ... ... және тұлғаның адамгершілік қатынасы: табиғат, қорғау,
аялау және т.б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру49 бет
Оқушыларға экологиялық білім беру және тәрбиелеу26 бет
Оқушыларға экологиялық білім берудің теориясы мен әдістері58 бет
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру56 бет
Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің теориялық негіздері25 бет
Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің ерекшеліктері16 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері79 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері туралы57 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь