Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері


Жоспар

Кіріспе 3

1. Даярлық сыныпта математика сабақтарында оқушылардың білім деңгейін арттырудағы мұғалімнің іс.әрекеті
5
1.1 Ауызша есептеуге үйрету тәсілдері. 6
1.2 Математика сабағында оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту
11

2. Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері
13
2.1 Жеке тұлғаның оқуға деген ішкі ынта.күшін дамыту 13
2.2 Дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері 15

3. Ашық сабақтар 22
3.1 0 саны 22
3.2 10 санының құрамы 23
3.3 Арттыру, кеміту 26
3.4 Өткенді қайталау 28

Қортынды 30
Қолданылған әдебиеттер 33
Кіріспе

Ел дамуының ертеңгі бағыт- бағдарын саралаған Елбасының Жолдауында білім беру саласына: «Ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады. Әлемдік білім кеңістігіне толығымен кірігу білім беру жүйесін халықаралық деңгейге көтеруді талап ететіні сөзсіз» деп ерекше мән берілген. Алайда, жаһандану дәуірінде қатаң бәсекеге төтеп бере алатын мемлекет қана өркениет көшіне ілесе алады. Мемлекеттің бәсекелестік қабілеті ең алдымен оның білімділік сипатымен айқындалатынын ескере келе, білім мен тәрбие беру саласының маңызы ерекше екенін мойындауымыз керек.
Адам қазіргі дамуында табиғаты мен ойының мөлшерсіз мүмкіндіктерін игеруге ұмтылуы қажет. Қазіргі таңда мұғалімдердің негізгі міндеті – ұлттық ділі жоғары, сана-сезімі дамыған, өзіндік көзқарасы бар жеке тұлғаны қалыптастыру және оқушылардың өз бетімен білім алу жолдарына үйрету.
Осыған орай оқушы оқыту үрдісінде, әрбір сабақта өзінің оқу әрекетінің мақсат-міндеттерін анықтап, соларды іске асырудың нақты тәсілдерімен амалдарын қолданып, өзін-өзі бақылап отыруға тиіс. Міне, осындай жағдайда ғана балада білімге деген қажеттілік, талпыныс, қызығу, танымдық белсенділігі қалыптасады.
Оқушыны оқу үрдісінің нысаны ретінде ғана санамай, оны сол үрдістің тең құқықты мүшесі ретінде қабылдап, оқушыға бет бұру қазіргі мектеп дамуының негізгі қарқынының бірі болып отыр. Қазақстан Республикасы гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында «білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек жай зерттеу объектісі ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен таным субъектісі, өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен оқушыларды баурап әкететін субъект ретінде көрінумен бедерленеді» делінген. Осыдан білім беру саласында ең алғашқы орында тұрған ол-мектеп мәселесі екенін аңғара аламыз. Себебі мектеп бүкіл білім жүйесінің бастау алар тұсы, білімділіктің іргетасы қаланар сынақ алаңы.
Бүгінгі күннің өзекті мәселесі сапалы білім беру үшін сапалы мұғалімдер даярлау. Білімнің сапалы болуы үшін ең алдымен «Білім бұлағы-кітапта» демекші жақсы көңілге қонарлық оқулық және білімді оқушы санасына сіңіре білетін шебер мұғалім қажет.
Зерттеудің мақсаты білім беру сатылары арасындағы дамыта оқытудағы сабақтастықты талдау және тәжірибе мен теория жүзінде сабақтастықтың тиімділігін қалыптастыру. Оқытудың түрлері және әдіс-тәсілдеріндегі сабақтастықтың дидактикалық шарттарын тұжырымдау, оқушылардың үздіксіз математикалық дайындығындағы сабақтастықтың теориялық, ғылыми-әдістемелік негізін жасау.
Даярлық топта және негізгі буында математиканы дамыта оқытуда сабақтастықтың орындалу үрдісі.
Даярлық топта және негізгі мектеп математикасын сабақтастыра отырып дамыта оқытудың мазмұны арасындағы, оқыту формасы және әдіс-тәсілері арасындағы байланыс жүйесін қамтамасыз ету жолдары.
Егер сабақтастық тұжырымдамасын белгілі бір мақсатта қарастыра отырып, даярлық топ оқытудың жетекші компоненттері мен мұғалімнің іс-әрекеті стиліндегі негізгі ұстанымдар мен дидактикалық шарттардағы сабақтастықты қамтамасыз етсек, онда даярлық және негізгі мектептерде математиканы сабақтастық негізінде дамыта оқыта отырып, оқытудың сапасын арттырып, оқушылардың білімдерін кеңейтіп, тереңдеуін қалыптастырар едік, өйткені үздіксіз математикалық дайындығында дамыта оқытудағы сабақтастық оқушылардың қабілеттілігі мен құзреттілігін қалыптастыруға жағдай жасайды.
Зерттеудің міндеттері. Оқыту және тәрбие процесінің диалектикасы оның өзара байланысында, үздіксіз дамуында, жылжымалылығында және қарама-қайшылылығында ашылады. Сондықтан қарама – қайшылықты шешіп, сапалы білім беру үшін мектепте математиканы дамыта оқытуда сабақтастықты қамтамасыз ету қажет.
1. Үздіксіз білім беруде математиканы дамыта оқытудағы сабақтастықты анықтау.
2. Оқулықтардағы теориялық білім мазмұнындағы және есептер жүйесін қосымша құрастырылған есептермен толықтырудың қажеттілігін негіздеп, олардың негізгі міндеттерін ашып көрсету.
3. Оқулық құрастыруда тақырыптық сабақтастық мүмкіншіліктерін анықтау және мектеп оқулықтарындағы теориялық білім мен есептер жүйесін толықтыру мақсатында есеп құрасытырудың келесі бағыттарын қарастыру:
а) әр түрлі тәсілдермен берілген мәтінді есептер;
б) логикалық есептер
в) геометриялық есептер
г) ЭЕҚ –на қатысты қарапайым салу есептері
4. Қосымша есептер жүйесін және мәтінді есептерді әртүрлі тәсілдермен шығару әдістемесін мектеп практикасында қолдану әдістемесін қарастыру.
Қолданылған әдебиеттер

1. Аймағамбетова Б. Көңілге қонған көрнекілік / Б. Аймағанбетова // Даярлық мектеп. - 1989. - № 8.-14-17 бет.
2. Бантова М.А. Даярлық кластарда математиканы оқыту методикасы / М.А. Бантова .- Алматы: Мектеп, 1978.
3. Баржықпаева С. Көрнекілікті тиімді пайдалану / С.Баржықпаева // Даярлық мектеп.- 1991.-№ 8.- 46-48 бет.
4. Бидосов Ә. Математиканы оқыту методикасы / Ә. Бидосов.-Алматы: Мектеп, 1981.-221 бет.
5. Гоноболин Ф.Н. Психология / Ф.Н. Гоноболин.- Алматы: Мектеп, 1976.
6. Дарменова Қ. Көрнекілік арқылы ойлау қабілетін арттыру / Қ. Дарменова // Даярлық мектеп.- 1991.- № 4.- 12-14 бет.
7. Корпешова Г. Оқушылардың қызығушылығын арттырудағы көрнекіліктің рөлі / Г.Корпешова // Қазақстан мектебі. - 1986.- № 4.- 20-21 бет.
8. Қаниева Г. Оқушының ойлау қабілетін дамыту / Г.Қаниева // Қазақстан мектебі.- 1991.-№ 5.- 3-10 бет.
9. Ушинский К.Д. Балаларды тәрбиелеу және оқыту жөніндегі пікірлері / К.Д. Ушинский .-Алматы: Мектеп, 1951.
10. Ұстаздық шығармашылық Б.А. Тұрғынбаева Алматы, 2007 ж.
11. Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту Б.А. Тұрғынбаева Алматы, 1999 ж.
12. Математикадан қызықты тапсырмалар Ш.Х. Құрманалина, С.Ш. Сәрсенбаева, Р.Қ. Өміртаева
13. Даярлық білім журналы № , 2004 ж.
14. Математиканы оқытудағы методикалық көмек М. Сәтімбаева
15. Математика оқыту әдістемесі. Алматы. «Атамұра» 1999.
16. Даярлық мектеп. №11, 2005. 3-7 б.
17. Даярлық мектеп, 2004 жыл - №7, 43-45 беттер.
18. Даярлық мектеп, 2004 жыл - №9, 27-28 беттер.
19. Даярлық мектеп, 2004 жыл - №10, 17-18 беттер.
20. Даярлық мектеп, 2004 жыл - №5, 3-4 беттер.
21. Даярлық мектеп, 2004 жыл - №8, 6-8 беттер.
22. Білім берудегі менеджмент, 2003 жыл - №2, 8-13 беттер.
23. Бұзаубақова К.Ж.-Алматы, 2003 жыл, 101-102 беттер.
24. Қазақстан мектебі, 2001жыл - №2, 8-13 беттер.
25. Қазақстан мектебі, 2001 жыл - №3, 33-35 беттер.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге
Таңдаулыға:   




Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері
Жоспар

Кіріспе 3

1. Даярлық сыныпта математика сабақтарында оқушылардың білім
деңгейін арттырудағы мұғалімнің іс-әрекеті 5
1.1 Ауызша есептеуге үйрету тәсілдері. 6
1.2 Математика сабағында оқушылардың шығармашылық қабілетін
дамыту 11

2. Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық
мәселелері 13
2.1 Жеке тұлғаның оқуға деген ішкі ынта-күшін дамыту 13
2.2 Дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері 15

3. Ашық сабақтар 22
3.1 0 саны 22
3.2 10 санының құрамы 23
3.3 Арттыру, кеміту 26
3.4 Өткенді қайталау 28

Қортынды 30
Қолданылған әдебиеттер 33

Кіріспе

Ел дамуының ертеңгі бағыт- бағдарын саралаған Елбасының Жолдауында
білім беру саласына: Ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның
білімділік деңгейімен айқындалады. Әлемдік білім кеңістігіне толығымен
кірігу білім беру жүйесін халықаралық деңгейге көтеруді талап ететіні
сөзсіз деп ерекше мән берілген. Алайда, жаһандану дәуірінде қатаң бәсекеге
төтеп бере алатын мемлекет қана өркениет көшіне ілесе алады. Мемлекеттің
бәсекелестік қабілеті ең алдымен оның білімділік сипатымен айқындалатынын
ескере келе, білім мен тәрбие беру саласының маңызы ерекше екенін
мойындауымыз керек.
Адам қазіргі дамуында табиғаты мен ойының мөлшерсіз мүмкіндіктерін
игеруге ұмтылуы қажет. Қазіргі таңда мұғалімдердің негізгі міндеті – ұлттық
ділі жоғары, сана-сезімі дамыған, өзіндік көзқарасы бар жеке тұлғаны
қалыптастыру және оқушылардың өз бетімен білім алу жолдарына үйрету.
Осыған орай оқушы оқыту үрдісінде, әрбір сабақта өзінің оқу әрекетінің
мақсат-міндеттерін анықтап, соларды іске асырудың нақты тәсілдерімен
амалдарын қолданып, өзін-өзі бақылап отыруға тиіс. Міне, осындай жағдайда
ғана балада білімге деген қажеттілік, талпыныс, қызығу, танымдық
белсенділігі қалыптасады.
Оқушыны оқу үрдісінің нысаны ретінде ғана санамай, оны сол үрдістің тең
құқықты мүшесі ретінде қабылдап, оқушыға бет бұру қазіргі мектеп дамуының
негізгі қарқынының бірі болып отыр. Қазақстан Республикасы гуманитарлық
білім беру тұжырымдамасында білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам
тек жай зерттеу объектісі ретінде ғана емес, ең алдымен, шығармашылық пен
таным субъектісі, өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен оқушыларды
баурап әкететін субъект ретінде көрінумен бедерленеді делінген. Осыдан
білім беру саласында ең алғашқы орында тұрған ол-мектеп мәселесі екенін
аңғара аламыз. Себебі мектеп бүкіл білім жүйесінің бастау алар тұсы,
білімділіктің іргетасы қаланар сынақ алаңы.
Бүгінгі күннің өзекті мәселесі сапалы білім беру үшін сапалы мұғалімдер
даярлау. Білімнің сапалы болуы үшін ең алдымен Білім бұлағы-кітапта
демекші жақсы көңілге қонарлық оқулық және білімді оқушы санасына сіңіре
білетін шебер мұғалім қажет.
Зерттеудің мақсаты білім беру сатылары арасындағы дамыта оқытудағы
сабақтастықты талдау және тәжірибе мен теория жүзінде сабақтастықтың
тиімділігін қалыптастыру. Оқытудың түрлері және әдіс-тәсілдеріндегі
сабақтастықтың дидактикалық шарттарын тұжырымдау, оқушылардың үздіксіз
математикалық дайындығындағы сабақтастықтың теориялық, ғылыми-әдістемелік
негізін жасау.
Даярлық топта және негізгі буында математиканы дамыта оқытуда
сабақтастықтың орындалу үрдісі.
Даярлық топта және негізгі мектеп математикасын сабақтастыра отырып
дамыта оқытудың мазмұны арасындағы, оқыту формасы және әдіс-тәсілері
арасындағы байланыс жүйесін қамтамасыз ету жолдары.
Егер сабақтастық тұжырымдамасын белгілі бір мақсатта қарастыра отырып,
даярлық топ оқытудың жетекші компоненттері мен мұғалімнің іс-әрекеті
стиліндегі негізгі ұстанымдар мен дидактикалық шарттардағы сабақтастықты
қамтамасыз етсек, онда даярлық және негізгі мектептерде математиканы
сабақтастық негізінде дамыта оқыта отырып, оқытудың сапасын арттырып,
оқушылардың білімдерін кеңейтіп, тереңдеуін қалыптастырар едік, өйткені
үздіксіз математикалық дайындығында дамыта оқытудағы сабақтастық
оқушылардың қабілеттілігі мен құзреттілігін қалыптастыруға жағдай жасайды.
Зерттеудің міндеттері. Оқыту және тәрбие процесінің диалектикасы оның
өзара байланысында, үздіксіз дамуында, жылжымалылығында және қарама-
қайшылылығында ашылады. Сондықтан қарама – қайшылықты шешіп, сапалы білім
беру үшін мектепте математиканы дамыта оқытуда сабақтастықты қамтамасыз ету
қажет.
1. Үздіксіз білім беруде математиканы дамыта оқытудағы сабақтастықты
анықтау.
2. Оқулықтардағы теориялық білім мазмұнындағы және есептер жүйесін
қосымша құрастырылған есептермен толықтырудың қажеттілігін негіздеп,
олардың негізгі міндеттерін ашып көрсету.
3. Оқулық құрастыруда тақырыптық сабақтастық мүмкіншіліктерін анықтау
және мектеп оқулықтарындағы теориялық білім мен есептер жүйесін толықтыру
мақсатында есеп құрасытырудың келесі бағыттарын қарастыру:
а) әр түрлі тәсілдермен берілген мәтінді есептер;
б) логикалық есептер
в) геометриялық есептер
г) ЭЕҚ –на қатысты қарапайым салу есептері
4. Қосымша есептер жүйесін және мәтінді есептерді әртүрлі тәсілдермен
шығару әдістемесін мектеп практикасында қолдану әдістемесін қарастыру.

1. Даярлық сыныпта математика сабақтарында оқушылардың білім деңгейін
арттырудағы мұғалімнің іс-әрекеті

Еңбек пен жаңалықтар ашудың байтақ және көз жеткіліксіз қиырларына
апаратын кең жол мектеп берген математикалық білімдер арқылы өтеді - деп
мектеп математикасына баға берген әйгілі ғалым Маркушевич А.И
Адамның жеке басын қалыптастыру негізі бастауышта қаланатыны бәрімізге
белгілі. Даярлық мектептің негізгі міндеттері – баланың жеке басының
алғашқы қалыптасуын қамтамассыз ету; олардың қабілеттерін ашып, дамыту,
оқуға деген ынтымақтастық тәжірибесінің берік дағдыларын меңгерту,-
делінген Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасында.
Осы міндетті ойдағыдай орындау үшін, әрбір жас балаға, оқыту, тәрбиелеу,
дамыту жұмыстарын ұштастыра жүргізіп, оқушыны жан-жақты қамтамасыз етуге
дайын болуымыз керек,- дейді көптеген педагогтарымыз (С. Рахметова, Ж.
Адамбаева).
Оқушыларға математика білімінің қыр-сырын жетік таныту, қабілеттерін
шыңдау, кез-келген ортада өзін еркін ұстауға, Қазақстан Республикасының
азаматы деген атқа лайық болатындай етіп тәрбиелеу – біздің міндетіміз
болмақ. Осы орайда оқушылардың білім деңгейін арттыру – маңызды іс. Бұл
мәселе көптеген жылдар бойы қарастырылып келе жатыр. Математика, оқыту
әдісіне сан алуан жетілдірулері болатындығына қарамастан, шәкірттер үшін
әрдайым қиын жұмыс болып қала береді - деген атақты ғалым Писарев Д.И.
Сондықтан, матеметиканың қиындығына, күрделілігіне қарамастан, болашақ
ұрпақты осы пәнге қызықтыру, білім деңгейін көтеру біз үшін орасан зор
жауапкершілікті қажет ететін оқыту әдісі болуы тиіс. Бұл даярлық сыныпта
оқытуда орындалады.
Бүгінгі бөбек – ертеңгі азамат – қоғам иесі. Балғын бөбектерге ең алғаш
жол көрсетуші, бағыт беруші – даярлық мектеп мұғалімдері. Ақ жүрек балғын
бөбектерге білім мен тәрбие есігін ашу даярлық мектеп мұғалімдеріне
абыройлы да жауапты жұмыс жүктейді.
Ұстаздың әрбір қылығы оқушыға әсер қалдырып, оның ары қарай жетілуіне
ықпал ететіні бәрімізге белгілі. Мұғалім – оқушы атаулыға үлгі болатын
өмірінің сан алуан жолынан адаспай өтуде оған бағыт беріп, жөн сілтеуші,
баланы адамгершілікке, еңбек сүйгіштікке, адалдыққа және басқа да сол
сияқты ізгі қасиеттерге баулитын жан.
Қазіргі заманымызда оқушының білім деңгейін көтеру мәселесі ең басты
мәселелердің бірі болып отыр. Оқушының білім деңгейін көтерудегі басты
тұлға – ұстаз екені бәрімізге белгілі.
Оқушының білім деңгейін көтеру дегеніміз – оқушыны жан-жақты тәрбиелеп,
ғылым негіздерінен берік білім беру, болашақ қоғамға пайдалы қызмет ететін
азамат етіп шығару. Оқушының бойындағы білімін ары қарай тереңдетіп,
жетілдіре түсу.
Оқушының білім деңгейін көтерудегі мұғалімнің іс-әрекеті деген не?-
деген сұраққа жауап іздеп көрейік.
Ғылыми-педагогикалық және психологиялық әдебиеттерді зерттеу барысында
біз ең алдымен іс-әрекет дегеніміз не деген сұраққа жауап іздедік.
Адамның психикалық өмірінің жан-жақты дамуы белгілі әрекетпен айналысуына
байланысты болады. Адам өмір сүру барысында өз психикасын түрлі жолмен
жарыққа шығарады.
Психология ғылымының докторы, профессор Қ. Жарықпаевтың пікірінше:
Әрекет дегеніміз түрлі қасиеттерді өтеуге байланысты белгілі мақсатқа
жетуге бағытталған процесс.
Бір мақсатқа біріккен әрекеттердің жиынтығын ғана іс-әрекет деп,-
анықтама берді психолог Ф.Н. Гоноболин. Ол белгілі бір ұзақ уақытқа
созылуымен сипатталады. Педагогикалық іс-әрекет туралы айтқанда біз
мұғалімнің бір рет жасаған әрекетін емес, ұзақ уақыт бойы педагогтік толып
жатқан қылықтары мен әрекеттерінен тұратын оның мектепке жасаған күнделікті
жүйелі еңбегін айтамыз.
Сонымен, оқушылардың білім деңгейін арттырудағы мұғалімнің іс-әрекеті
дегеніміз – оқушының білімін жетілдірудегі, түрлі қажеттерді өтеуге
байланысты белгілі мақсатқа жетуге бағытталған процессті айтамыз. Яғни
мұғалімнің сабақ үстінде оқушыға білім беру мақсатымен жүргізілетін жұмыс
түрлері. Оқушылардың білім деңгейін арттырудың жолдарына тоқтала кетейік.

1.1 Ауызша есептеуге үйрету тәсілдері.

Даярлық сынып математикасын оқыту үрдісінде есепті шығара білу
шеберлігін қалыптастыру, жетілдіру және дамытудың шешуші бағыттарына
тоқталайық.
1. Есеп шығаруға үйрету – математиканы оқытудағы ең қиын әрі күрделі
мәселелердің бірі. Бұл балалардың шама-шарқына, психологиялық жас
ерекшелігіне сәйкес салыстыру, жан-жақты талдау жасау, қарама-қарсы қою.
Жалпылау, түрлендіру, зерттеу, әр алуан категорияларға біріктіру,
қорытындылау, абстрактциялау сияқты түрліше меңгеруіне байланысты бірдей
дәрежеде орындала бермейді.
2. Балалардың топтық, өзіндік ерекшеліктері қабілет деңгейлерінің әр
түрлілігіне байланысты, олардың бәрінен де бір тарақтың жүзінен шыққандай
есепті шығара білуге біркелкі үйренеді деуге болмайды.
3. Есеп шығаруға үйрету алғашқы сабақтардың өзінде-ақ басталып, сынып
ілгерілген сайын бірте-бірте сәйкес шеберлік те қалыптаса бастайды.
Ауызша есептеуге үйрету даярлық сыныптан басталатыны бәрімізге мәлім.
Ол уақыт үнемдеу тұрғысынан тиімді. Бір ғана мысалдың нәтижесін бірнеше
тәсілмен есептегенде берілетін түсіндірмелер, аралық нәтижелердің қалай
шығатыны, ақтық нәтижеде не болатыны ауызша айтылады да, оларды жазуға
уақыт жұмсалмайды. Оған қоса қай тәсілді қолдану оқушының өз еркінде
болғанымен, олардың барынша тиімдісін іріктеп алуды үйретуге де мүмкіндік
мол.
Математика сабағында ауызша есептеу дағдыларын қалыптастыру жұмыстарын
жүргізудің маңызы зор. Сабақта оқушылардың ойлау қабілетін дамыту үшін есеп
шығарғанда орындайтын амалдарды ойша шешіп алуды дағдыландырған жөн.
Даярлық сыныпта математиканы оқыту тек математикалық білімді берумен
шектелмейді. Бұл пән оқушылардың логикалық ойлауын дамытуда маңызы өте зор.
Оқушылардың ойлау процесінің нақтылығын, тереңдігін анықтау үшін олардың
белсенді іс-әрекетімен бірге өз бетінше жұмысын ұйымдастыру керек.
Ауызша есептеуге үйретуде оқушылардың білімі мен дағдысын тексеру
кезінде арифметикалық диктант ретінде қолдануды ескеру қажет. Диктанттан
кейін тексеруді ауызша жүргізген қолайлы.
Даярлық сыныптарда математиканы оқыту мектепке сабақ және сабақтан тыс
жүргізілетін сабақтар формасында жүзеге асырылады. Сабақтарда балалардың
математикаға деген ынтасын арттыруға,олардың өз бетінше жұмыс істей білу
дағдысын тәрбиелеуге ерекше назар аударылады. Пәнге деген ынтасы мен өз
бетінше ойлай білу өзара тығыз байланысты. Сабақ балалар үшін қызықты
өткенде, олардың оқу жұмысында да белсенділігі артып, өз бетінше жұмыс
жасап, белсенділігін арттырғандығынан олардың пәнге деген ынтасы өседі.
Оқушыларды өз бетімен ойлауға тәрбиелеп, математикаға деген ынтасын арттыру
үшін оқыту әдістерін дұрыс таңдап алудың маңызы зор. Оқудың белсенді
әдістерінің бірі – оқушыларға өз бетімен жұмыс істете білу.
Барлық сабақтың елеулі бөлігінде өз бетімен жұмыс істегенде оқушы
жұмыстың мақсатын айқын түсіне білуі, оны орындауы, тексеруі және
қателіктерді түзетуі сияқты өз бетімен істелетін жұмыстың жалпы әдістерін
бірте-бірте игеріп алуы тиіс.
Оқушылардың сабақта өздігінен орындайтын жұмыстарын тиімді ұйымдастыру
үшін математика кабинеттерінде дидактикалық материалды, үлестірмелі
материалдар, баспа негіздегі дәптерлер, тағы басқа оқу құралдары
жинастырылуы қажет. Дегенмен оқушыларға оқулықпен жұмыс істеуді үйретудің
орны ерекше. Барлық ғылыми-техникалық білімнің көзі – кітапқа, оның ішінде
оқулыққа оқушылардың сүйіспеншілігі мен құрметін арттыру, олармен өздігінен
жұмыс істеуді үйрету мұғалімнің басты міндетінің бірі. Әр сынып оқулықтары
қажетіне орай орындалуға тиісті жаттығулармен, есептермен, практикалық
тапсырмалармен, суреттермен қамтамассыз етілген. Өздігінен жұмыс істеуді
оқушылардың сабақ үстіндегі қызметіне енгізу сабақтың құрылымына да,
элементтеріне де әсерін тигізеді.
Өзіндік жұмыс үшін оқулықтан берілген жаттығулармен қатар көбінесе
тақтаға жазылған, сондай-ақ қалталы полотноға белгіленген тапсырмалар
ұсынылады. Өзіндік жұмыс үшін кейде тапсырма әрбір оқушыға жеке түрде
беріледі. Бұл жағдайда тапсырмаларды әр оқушының шама-шарқын ескере отырып,
сораптауға болады. Сонда жұмыстың өз бетімен орындалу дәрежесінің жоғары
болуы қамтамасыз етіледі. Өзіндік жұмысты сыныпта жүргізу оқушыларға
дағдыларын игертеді және олардың сабаққа деген ынтасын арттырады. Өзіндік
жұмыстарды жүргізгенде тапсырмаларды карточкалар бойынша ұсынған тиімді.
Мұнда оқушылардың жеке дара ерекшеліктері және үлгерім деңгейлерін барынша
ескеру мүмкін болады. Оқушыларды жалықтырып жібермес үшін, өзіндік жұмыс
түрлерінің өзгермелі болғаны жөн.
Балалардың сабақта өз бетімен орындаған жұмысы сыныпта қандай формада
болса да ескерілуі тиіс. Мұғалім тапсырманың орындалуын қарап шығуға уақыт
бөлуі және өз бағасын айтып, жақсы жұмыстарды атап көрсетіп, қатесін табуға
көмектесуі тиіс.
Көрнекті қоғам қайраткерінің бірі Н.К. Крупская: Балаларды өздігінен
жұмыс істеуге үйретудің төтенше қажет нәрсе екендігін, техниканың ғылымның
алға басып өркендеуі, жаңадан пайда болған проблемаларды ойланып шеше
білудің қажеттігі адамның өздігінен үйреніп, білімін толықтырып отыруын
талап ететіндігін, жасөспірім ұрпағымызды өздігінен жұмыс істеуге үйрете
білуіміз керектігін - көрсеткен болатын.
Мектеп оқушыларының өз бетінше жұмыстарын ұйымдастырудың басты формасы
– жұмыстарды орындау, ептілік, іскерлік, шеберлік дағдысын дамыту. Бұл үшін
төмендегідей тиісті талаптарды орындауға тура келеді:
1. Өз бетінше істелетін кез-келген жұмыстың нақты мақсаты болу керек.
Әрбір оқушы жұмыстың орындалу тәртібін жетік білу керек.
2. Өз бетінше жұмыс оқушылардың бойындағы танымдық қабілетін,
творчестволық ойлау жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
3. Жұмыстың мазмұны оқушының қызығуын, талпынысын оята білуі тиіс. Яғни
оның тілегі жұмыстың соңына дейін бәсендемейтіндей болуы керек.
4. Өз бетінше жұмысты оқушылар еңбек дағдылары мен әдістерін жетік
игеріп түсетіндей етіп ұйымдастыру қажет.
Қорыта келгенде, оқушылардың өз бетімен орындайтын жұмыстары:
карьочкалар, өздік жұмыстар, есептер шығарту, кестелер толтыру арқылы
жүзеге асады. Тоқсандық бақылау, өздік 5-10 минуттық бақылау жұмыстары
жүргізіледі.
Өз бетімен орындайтын жұмыстары біріншіден, олардың ақыл-ойын таным
белсенділігін, екіншіден сабаққа ынталарын, қызығушылығын, үшіншіден
ешкімнің көмегінсіз дербес жұмыс істеу қабілеттерін дамытады.
Математика сабақтарында білім берудің барлық негізгі принциптері бір
бірімен байланысты жүзеге асады. Мысалы: Саналық, көрнекілік, жүйелілік,
беріктік, шамаға лайықтылық және тағы басқалар. Даярлық сыныпта
математикадан оқушылардың білім деңгейін көтеруде көрнекілік принциптерінің
рөлі ерекше.
Көрнекі түрде оқыту – оқушылардың тиісті бақылауларына сүйеніп оқыту,
бірақ көрнекі оқыту дегенді тек көрнекі құралдарды пайдаланып отыру деп
түсінбеу керек. Алдыңғы айтқандай көрнекілікпен оқыту арқылы білім сапасын
артттырамыз, материалды жетік терең әрі тез, жеңіл түсінуіне ықпал
жасаймыз. Көрнекі құралдар оларды қалай пайдалану керектігі туралы бірқатар
педагогикалық-психологиялық зерттеулерге тоқталып өтуге болады.
Көрнекілік принципін теориялық жағынан бірінші болып негіздеген Я.А.
Коменский (1592-1670) болса, орыс педагогтары ең алдымен ұлы педагог К.Д.
Ушинский (1824-1870) көрнекілік мәнін психологиялық жағынан қоса алып
көрсетті.
Көрнекілік әдісімен оқу – оқушыларды өз бетінше байқауға үйретуге
негізделеді. К.Д. Ушинский көрнекілік әдіске психологиялық анализ жасай
келе, көрнекілік тек көру сезіміне ғана байланысты деген бір жақты пікірді
сынады. Себебі қандай нәрсені болса да қабылдағанда сезім мүшелеріміз
неғұрлым көбірек қатынасса зат және құбылыс жөніндегі қабылданбаған ұғым,
түсінік есіңізге соғұрлым берік, тиянақты есте сақталады.
Сондықтан сабақта көзбен көру, дыбыс органымен айту, қолмен жазу, тағы
басқа сезім мүшелерінің белсенді қатысуы тиіс. Егер де педагог баланың
есінде бірдеңені берік қалдыруды көздейтін болса, ал көз, құлақ, дауыс,
бұлшық ет сияқты сезім органдарының, тіпті мүмкін болса, иіс және дәм
сезімдерін де есте сақтап қалу актісіне көбірек қарастыруға тырысуы керек
деген К.Д. Ушинский.
Көрнекілікті қолдану оқушылардың білім сапасын арттырады, көрнекі
құралды пайдалана отырып, мұғалімнің жетегімен, оқушылар өздігінен оңай
қорытындылар жасай алады.
Оқылатын материалды көрнекі құралдармен иллюстрациялау арифметикалық
оқытудың бірінші күнінен бастап барлық оқу жылдарында қолданылып отырады.
Баланың санды үйренудегі бірінші адымы сурет қараудан басталады. Баланың
көз алдынан құстың, қоянның, мысықтың, тағы сол сияқты суреттері өтеді. Бұл
суреттер белгілі жолмен құралып, бірінші ондық сандарының әрқайсысын
кескіндейді.
Көрнекі құралдар арқылы балалар амалдың идеясын да түсінетін болады,
мысалы, тәрелкедегі сүтті жалап жатқан екі мысыққа үшінші бір мысық жүгіріп
келе жатқанын көргенде, бала барлығы неше мысық деген сұрауға жауап беру
үшін, 2+1 керек деген ой келеді.
Көрнекі құралдарды әр-түрлі тәсілмен пайдаланудың маңыздылығы оны
жеткілікті және қажетті пайдалануды көрсету керек. Берекесіз пайдаланған
көрнекілік өзінің сапасын жоғалтады. Мұнда оқу процесінің білімділігі де
кемиді. Оқушылардың сабаққа ынта-жігері, қызығушылықтары жоғалады.
Сондықтан көрнекіліктерді тиімді тәсілмен қолдану керек.
Көрнекілік қолдану тәсілдерін таңдау үшін көрнекі құралдарды
оқушылардың оқу процесіндегі ролін білуіміз керек. Көрнекіліктің оқу
процесіндегі роліне қарай екі үлкен топқа бөліпқараймыз. Заттың-бейнелік
көрнекі құралдармен таңбалы көрнекілікке бөлуге болады. Бірінші топтың
құралдары: суреттер, фотосуреттер, диафильмдер, кино үзінділері, табиғи
объектілер және тағы басқалар. Осылар міне мұғалімге түсініктер мен
ұғымдарды қалыптастыру кезінде сезімдік қабылдауына оқушыларға өзара жәрдем
беріп отырады. Екінші жағдайдағы көрнекі құралдар: схемалық көлемді
объектілердің күрделі байланыстарын, өзара тиімділігін және нақты бейнеде
қабылдауға байланысты пайдалану керек. Көрнекі құралдарды қолданудың
осындай тәсілдерін білу мұғалімнің оларды дұрыс таңдап алуына және оқытуды
тиімді түрде жүргізуге, сондай-ақ сабақтың сапасын арттыруға, оқушылардың
зейінін бір мақсатқа бағындыруға көмектеседі. Сабақта көрнекі құралдарды
тек қана бір тәсілмен қолдану дұрыс емес. Олар бір-бірімен араласып , біте
қайнасып жатады.
Көрнекіліік математика сабағында білім көзі ретінде қолданылған, ол
елеулі мәселеде берілетін білімдерді нақтылау мақсатында көрнекі құралдар
да түрлі тәсілдермен қолданылады.
Жоғарыда айтылып өткендей оқыту процесінде бір-бірімен тығыз байланысты
оқулықтардың, көрнекі құралдардың және оқытудың техникалық құралдарының
тұтас жиынтығы пайдаланылады. Олардың ішінде ең маңыздылардың бірі - әр
сыныпқа арналып жеке-жеке басылатын Дидактикалық материалдар.
Дидактикалық материалдар ең алдымен курс бойынша орындалатын жаттығулар
мен сабақтарда орындалатын әр түрлі жұмыстарды ұйымдастыруда мұғалімге
елеулі көмек көрсетеді. Сонымен бірге, сабақ үстінде топтық немесе жеке-
дара жұмыстар орындағанда, үлгерімі төмен немесе жақсы оқитын оқушылармен
жеке жұмыс жүргізгенде, бақылау жұмысын ұйымдастырғанда; сондай-ақ
оқушылардың әр алуан категорияларымен жұмыс істегенде дидактикалық
материалдар кеңінен пайдаланылады.
Оқушылар сабақта, ойын үстінде, ойлау, өлшеу, есептеу, табу, зерттеу
жұмыстарымен шұғылданады. Оларды ұштап, жетілдіріп отыру мұғалімнің міндеті
деп білеміз. Даярлық сыныптарда математика пәнін оқытуда баланың ой-өрісін
дамытып, бағдарламада өтілген негізгі материалдарды практикада қолдана
білуіне, оқушылардың сабаққа деген ынта-ықыласын арттыруына, өткен
материалды өз мәнінде толық игеруіне мүмкіндік жасайтын тәсілдердің ішінде
дидактикалық ойынның мәні зор. Сабақта өтілген метериалға сәйкес дұрыс
жүргізілген дидактикалық ойындар оқушылардың сабаққа қызығушылығын,
белсенділігін арттырып, тақырыпты дұрыс меңгеруіне ықпал тигізеді.
Математика – ұлы ғылым, адам ақылының ең бір асыл қабілеттерінің тамаша
жемісі. Шәкірттерді білім нәрімен сусындататын, өмірдің асулары мен
шыңдарына қажымай-талмай шығуына алғашқы жол нұсқаушысы – ұстазы.
Оқушылардың ұлы ғылым саласынан сапалы білім алуы тікелей мұғалімге
байланысты. Яғни, мұғалімнің сабақ барысында оқушыларға білім беру
мақсатымен жүргізілетін жұмыс түрлеріне. Бұл жұмыс түрлері әр сабақта
қолданылып отырса оқушының білім сапасының ойдағыдай деңгейде нәтиже
беретініне үлкен үміт артуымызға болады. Даярлық сыныпта математикадан
оқушылардың білім деңгейін арттырудың жолдарын қарастырдық. Онда ауызша
есептеуге үйрету тәсілдеріне; өз бетімен жұмыс істеу машықтарын
қалыптастыруға; көрнекі құралдарды пайдалану жүйесіне; дидактикалық
материалдарды орынды ретпен қолдануға тоқталып өттік. Осылардың барлығы
оқушы санасына жеткізе білу мұғалімнің профессионалдық шеберлігімен,
іскерлігімен тікелей байланысты, ана - өмір тұтқасы болса, ұстаз –
мектеп тұтқасы десек артық айтпаймыз.
Оқушыларға математика негіздерінен білім беру, басқа ғылым салаларымен
ұштастыру ұстаздардың басты міндеті екенін әрдайым есте тұтқанымыз жөн.

1.2 Математика сабағында оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту

Қазіргі замандағы ұстаздар қауымының алдындағы үлкен мақсат: өмірдің
барлық саласындағы белсенді, шығармашылық іс — әрекетіне қабілетті, еркін
және жан — жақты жетілген тұлға тәрбиелеу. Өмірдегі сан алуан қиындықты
шеше білу тек шығармашыл адамның қолынан келеді. Шығармашыл адамның бойында
батылдық, еркіндік, ұшқырлық, сезімталдық сияқты қасиеттер мен қатар ерекше
ой қызметі, қайшылықтарды түсіну, заңдылықтарды анықтау, шығармашылыққа
деген құштарлық болу керек.
Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту үшін бірнеше шарт орындалу тиіс.
Олар:
Шығармашылық қабілетін дамытуды ерте бастан қолға алу;
Жүйелі түрде шығармашылық әрекет жағдайында болуы;
Ойлау мүмкіндігінің ең жоғарғы деңгейіне жету;
Оқушының шығармашылық іс — әрекетіне жағдай туғызу;
Оқушының шығармашылық іс — әрекетіне жағдай туғызу дегеніміз — оқушыны
ойлай білуге үйрету екені сөзсіз. Мектеп табалдырығын жаңа аттаған
бүлдіршіннен шығармашылық қабілетті талап етпес бұрын, оны соған үйреткен
жөн. Оқушының зейінін, есін, қиялын, интеллектісін дамыта отырып, ойлау
қабілетін, шығармашылық іс — әрекетін жоғары деңгейде көтеруге болады.
Оқушының математика сабағындағы шығармашылық қабілетін дамыту.

№ 1. Слайд

Бірінші сынып оқушыларымен осы бағытта жүргізілген жұмыстарға
тоқталайық.
Оқушылардың зейінін жаттықтыруға жеке дамытуға берілген тапсырмалардың
кейбіреулерін таныстыра кетейік.
Зейін тұрақтылығын дамыту және жаттықтыруға арналған тапсырмалар Шульте
кестесінің көмегімен жүргізіледі.

Зейінді дамытуға бірнеше шығармашылық тапсырмалар орындауға болады.
Цифрларды өсу ретімен тауып, атау.
Кему ретін атау.
Тақ және жұп сандарды өсу және кему ретімен атау.
Цифрларды кезектесіп санау. 1, 3, 5, 7...(жұптасып) 2, 4, 6, 8...
Топпен жұмыс істеу. 1–5 тура және кері сана. 6-10 санау.

2. Даярлық топта математиканы дамыта оқытудағы сабақтастық мәселелері

2.1 Жеке тұлғаның оқуға деген ішкі ынта-күшін дамыту

Еліміз егемендік алғаннан бері білім беру саласында елеулі өзгерістер
болып жатыр, білім берудің мазмұны жаңарып өзгертілді. Жаңа талпыныс, жаңа
ашылым жолдарының бірі - білім берудің жаңа жүйесінің жасалуы. Бұл
педагогикадағы тұтас педагогикалық үрдістердегі өзгертулермен тығыз
байланысты. Дегенмен де, адам психикасының дамуындағы ең қажетті құрылым -
оқыту болса, кез келген оқыту есте сақтау мен білімді дамытады. Ал оқыту
мен дамыту өз алдына жеке үрдіс бола алмайды, өйткені екеуі де жеке
тұлғаның дамуына әсер етеді. Осыдан мынадай екі түрі бойынша бала оқу
арқылы дамиды:
1.Оқытуда даму концепциясында (З.Фрейд)
2.Дамыта оқыту концепциясында.
XX ғасырда бұл теорияның негізін салған орыс ғылымы - А.С.Выготский.
Қазіргі заңда жеке тұлға қоғам үшін белсенді түрде, яғни аз уақытты қамтып,
жоғары сапалы дәрежеде дамуы қажет. Сол үшін бұл педагогикалық
технологияны - дамыта оқыту технологиясы дейміз. Дамыта оқыту жеке тұлғаның
дамуына бағыт-бағдар беріп, белсенділігін арттырады. Конциологиялық дамуда
бала бойының өсуі, бұлшықеттің дамуы, салмақтың қосылуы, яғни дені сау,
шыныққан, шыдамды тағы басқа деген қорытындылар айтуға болады.
Ал психикасы туралы не дер едік? Оның қаншалықты дамығандығын оқыту
үрдісі мен жас ерекшелігі арқылы анықтаймыз. Қазіргі кездей дамыта оқыту
технологиясы балаға өз бетінше ойлана білуге, сыртқы ортамен қарым-қатынас
жасауға ықпал етеді. Қарым-қатынас жасау барысында жоспарлауға, мақсат қоя
білуге, қойылған мақсат-міндеттерді жүзеге асырып, қорытындыны талдай
білуге дағдыланады. Міне, осындай жүйелер арқылы өзіндік даму жүзеге
асады, соның негізінде өзіндік талдау-жинақтау, өзіндік тәрбие, білім алу
жүйелері қалыптасады. Яғни дамыта оқыту жеке тұлғаның барлық қасиеттерінің
дамуына бағытталады. Выготский: Педогогика бала дамуының ертеңгі емес,
іштей күйіне сүйену керек, - деген. Осыған орай ол бала дамуының екі
деңгейін анықтады:
1) өзекті даму деңгейі - бала бойында қалыптасқан өз бетінше орындай
алатын іс-әрекеттер;
2) жақын даму аймағы - бұл бала әлі өз бетінше іс-әрекетті орындай
алмайды, бірақ үлкендердің көмегімен жүзеге асыра алатын көрініс. Тұлға
жақын даму аймағына өтуде өзекті даму аймағындағы білімдерін өз бетінше
қолдануға, өзіндік танымын дамытуға дағдыланады. Г.К.Селевко өзіндік дамыта
оқыту технологиясын жүйеге кетіріп, оны үш бөлікке бөлді:
1) Теория - өзін-өзі жетілдірудің теориялық негізін ұғыну. Бұл мектеп
бағдарламасына енгізумен ұғындыру.
2) Практика - өзін жетілдіруді іс-жүзіне асыра білу. Бұл іс-әрекет
сабақтан тыс уақытта орындалады.
3) Әдістеме - ғылыми негіз жасауда өзін-өзі дамыта оқытудың әдісі
мен құрылысын жасап, жүзеге асыру.
Осы үш бөлікті бір жүйеге келтіріп, мектептерде өзін жетілдіру
сабақтарын жүргізуге болады. Өзіндік дамыта оқытудағы негізгі мақсат - жеке
тұлғаның өзін-өзі жетілдіру және өзін-өзі басқара алатын механизм құрып,
адамгершілік пен танымдық қасиеттерін дамыту. Бұл оқыту барысында мұғалім
ұстанымы: дос - көп нәрсені білетін, терең білімді ақылшы. Оқушы ұстанымы:
өзін анықтап, еркін, өз қалауы бойынша әрекет ету, дамыта оқыту
технологиясында баланың өзін-өзі дамуын ұйымдастыруға мұғалімнің жоғары
педагогикалық руханилығын керек ету, оның балаға деген сүйіспеншілігі,
мұғалім мен оқушы арасындағы сенім мен оның ішкі әлемін танып білуге,
жеке қасиеттері мен негізін ашуға мүмкіндік беру. Қазіргі кезде осы бағыт
бойынша Қазақстан мектептерінде өзіндік таным пәндік курсы жүргізілуде.
Бұл курстың бала тәрбиесіндегі алатын орны аса зор. Өзіндік таным курсы
оқу барысында өзін-өзі тануы, оны жетілдіруі, дамытуы, жалпы адамзаттық
құндылықтарды даму бойынша меңгеру мен дағдыларын ақиқат өмірде қолдануына,
өз көзқарасын, іс-әрекеттерін белсенді жүзеге асыруға дағдыландырады.
Даярлық сыныпта өзіндік танымды қалыптастыру барысында оқушыларды
қызықтырып өзінің жасаған жұмысына өзі баға беріп, қорытынды шығара білуге
дағдыландырудың маңызы зор. Ол үшін әр түрлі өз бетінше орындалатын қызықты
тапсырмалар беру керек. Мысалы, бірінші сыныпта математика пәнінде мынадай
тапсармаларды қолдануға болады:

н 9 – 4

ы 2 + 7

с 3 + 4

д 10 – 6

а 6 + 4
6 – 6

7 10 5 4 9 0


Кесте-1

... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Математиканы оқытудағы жаңа технология
Математиканы тереңдетіп оқытудағы мұғалімнің рөлі
Балабақшадағы қарапайым математиканы оқытудағы бағдарламалар
Екінші сыныптарға математиканы оқытудағы көрнекіліктерді пайдалану әдістері
Мектепалды даярлық топта оқиғалы - рөлді ойындарды ұйымдастыру мен өткізу
Математиканы тереңдетіп оқытудағы туынды қолданылуының ерекшеліктері
Математиканы тереңдетіп оқытудағы туындының алгебралық қолданылуы
Мектепке дейінгі, бастауыш мектепте және орта буында оқушыларға математиканы оқытудағы сабақтастықты жетілдіру жолдары
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері
Бастауыш кластарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь