«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы

Абай! Ол – ұлы есімімен жүректің дәл түбін жашыған, қияға шарқ ұрып самғаған, ел болашағына жаңа бағыт іздеген, әзір таппаған, бірақ қайдан табатынын дәл сезіп болған ел баласы, заман жасы, дүйім жұрттың алысты болжай алған., ілгері сүйреген ойы, қиюы қашып, ыдырай бастаған ескі қоғамдағы әділетсіздікке қарсы күресіп, демократиягшыл озат ойларда берік тұтынған кесек тұлғалы аса көрнекті қоғам қайраткері. Ол күнделікті тіршілігімізде, рухани әлемімізді, қарақан басымызды алып жүруден бастап, биік адамгершілікке дейінгі аралықта тегіс қамтитын жан-жақты құбылыс. Абайды тануда саясат ықпалынан, уақыт қыспағынын аса алмаған кездер болды. Енді заман өзгерген шақта азат елдің азат ойымен, азат жүрегімен, азат зердесімен Абайды тануға тиіспіз. Оның өмірі мен еңбегі Мұхтар Әуезовтың творчествасында үлкен орын алған тақырып. Жазушының Абай өмірі мен творчествасына ғылыми – зерттеу жұмысын жүргізу жолында сіңірген қыруар еңбегі өз алдына бір төбе. Ол 1939 жылы өз Л. Соболевпен бірге «Абай» атты трагедиясын 1945 жылы Абайдың туғанына 100 жыл толуымен байланысты «Абай» операсының либреттосын және «Абай жырлары» атты көркем суретті фильмнің сценарийін жазды. Алайда жазушының Абай образын кемеліне келтіре суреттеп, сомдап соққан классикалық шығармасы – «Абай жолы» атты төрт томдық эпопея. Қоғам құбылыстарын бойына мол сіңірген. Бұл эпопея елдің рухани үлгісі болған Абайдың өмірі, үміті, арманы, айтысы, тартысы, халқына еткен еңбегі жайында сөз қозғайды. Халық қамқоры, «Қалың елім, қазағым» деген Абайдың адал өсиетті ойлы жандардың көкірегіне ұялап, оларды болашаққа мезгеген.
Әдебиеттер:
1. Әуезов М., Абай жолы романы, 3 том, -Алматы: Жазушы, 2002
2. Бітібаева Қ., Әдебиетті оқыту әдістемесі, -Алматы: Рауан, 1997
3. Омаров Д., Абайтану, Алматы: Мектеп, 2002
4. Тасболатұлы Қ., Қазақ әдебиеті пәнін оқытудың әдіснамалық негізі, -Тараз: 1999
        
        «АБАЙ ЖОЛЫ» РОМАНЫНДАҒЫ ТАРИХИ ШЫНДЫҚ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
| ... ... ... |
| ... ... өмір мен ... |
| ... ... ... ... |
| ... ақын мен ... |
| ... әлем әдебиетіндегі ең |
| ... биік ... ... |
| |М. ... ... Ол – ұлы ... ... дәл түбін жашыған, қияға шарқ ... ел ... жаңа ... ... әзір ... ... ... дәл сезіп болған ел баласы, заман жасы, дүйім ... ... ... ... ... ойы, қиюы ... ... бастаған ескі
қоғамдағы әділетсіздікке қарсы күресіп, демократиягшыл озат ойларда берік
тұтынған кесек тұлғалы аса ... ... ... Ол ... ... ... қарақан басымызды алып жүруден бастап,
биік адамгершілікке дейінгі аралықта тегіс қамтитын ... ... ... ... ... уақыт қыспағынын аса алмаған кездер болды.
Енді ... ... ... азат ... азат ... азат жүрегімен, азат
зердесімен Абайды тануға тиіспіз. Оның өмірі мен ... ... ... ... орын ... ... ... Абай өмірі мен
творчествасына ғылыми – зерттеу жұмысын жүргізу жолында ... ... өз ... бір төбе. Ол 1939 жылы өз Л. Соболевпен бірге «Абай» атты
трагедиясын 1945 жылы Абайдың туғанына 100 жыл ... ... ... ... және ... жырлары» атты көркем суретті фильмнің
сценарийін жазды. ... ... Абай ... ... ... ... соққан классикалық шығармасы – «Абай жолы» атты төрт томдық эпопея.
Қоғам құбылыстарын бойына мол ... Бұл ... ... ... ... ... өмірі, үміті, арманы, айтысы, тартысы, халқына еткен ... сөз ... ... ... ... ... ... деген Абайдың
адал өсиетті ойлы жандардың көкірегіне ұялап, оларды болашаққа мезгеген.
Абай жайында роман жазу ... ... ... кедергілер мен
қиындықтар аз емес. Ең алдымен материал тауып, жинаудың өзі ... ... ... да ... өз ... ... кем жетіп, өшіп
қалған күл арасынан болар-болмас шоқ тауып, оны өз демімен үрлеп, ... ... ... ... ... мәлім. Құнанбай, Абай, Бегеш,
Жиренше, Оразбай, ... тағы ... ... көп ... ... ақсақалдар халық шежіресі қариялардың айтқандарын жазушы әр кезде
жалықпай жазып отырған. М. Әуезов бұл жайды ... ... «Жас ... іні-досы Кәкітай, Көкпай, Мұқа сияқты кісілерден естігенім ... ... ... ... көп себеп болды. Абайдың әкесі
Құнанбаймен көп алысқан Жігітек сияқты ... ... ... бар. Абайдың өмір бойы досы болып ... ... ... көп қызық жайларды баян еткен еді» [2.129 бет].
Бұл шығарма оқушыға қызықты қиял мен өрен ой ... ... ... ... ... Ол ... әдебиеті туындыларының маңдай легінен
орын алады деу ... ... ... ... ... онымен тең түсер
шығарма табу қиын.
Сүйер ұлын ... сен ... жара ел – деп Абай ... ... жүректері қалаған
ұлдардың атын жұрт өздері-ақ жерге ... ... ... ... ... ... Біржан Сал, Ақан Серінің есімдері соның жарқын ... ... ... ... үлгі етіп алға ... данаға да, батырға да бай
елміз. Олардың елі үшін жасап кеткен еңбектерін даралап ... ... ... ... ... ... емеспіз.
Солардың бірі – халқымыздың біртуар ардақты азаматы М. ... ... ... ой ұрығын терең көміп іздену керек» [3.193 бет] деп жазушының
өзі ... ... ... мен кең ... ... ғана адам
жанының асыл қасиеттері, оның ойы мен сезімінің кінәратсыз ... ... ... ... ... ... арқауы бола алады.
Осындай сәттерді жете сезінген, терең таныған ... өзі ... адам ... ... оның ойы мен ... ... таза күйінде бейнелейді. Бұл сабырлы да парасатты, кемеңгер
тұлғамыз – Абайдың бейнесін ашуда ... ... жылы ... ... адамның шытырманы, бел-белесі, қиясы мен өрі, қат-қабаты мол ... ... ... ... ... ... – жазушының өмір-дәптері. Романның
алғашқы кітабында балалық шақтан бастап, ... ... ... ... ... Бұл ... бала ақын өзін қоршаған орта айналасында
қайнаған жауыз тіршіліктің ... ... Бала ... ... ... зорлақ-зомбылыққа жаны түршіге, жиіркене қарайды. Еріксіздігі мен
жігерсіздігі есебінен бұл феодалдық – рушылдық ... ... бел ... тек ... өкініш етеді. Балғын жастың бірден тарихи қайраткер
атанып, күреске араласып кетуінде мүмкіндік ... Ескі ... ... ... қайшылықтың аяққа тұсау, көңілге бұғау болды.
Абай Қарқаралыға аттанарда анасының: «Балам, үлкендер ... ... ... бола беретін ... «Күндестін күні күндес» дегендей, сен білмей-ақ қой.
Әкең ... ... сен әділ ... ... ... ... ... сақтайды.
Әкесіне жау адамдарға деген оның игі құрметін Бөжей асының ойдағыдай өтуіне
сіңірген ерең еңбегінен аңғаруға болады. Өмір бойы ... ең ... ... ... ... ... ... қажыған жолы осы еді. «Жақсы ағаның
зор дәмесін әмсе өстіп ақтағайсың! «Өрісің ... ... ... Дәл осы
бетінен жарылғасын»» [1.131 бет] – деп қарт Бөжей мен ... ... ақ ... ... ... ... іштей жақтап, оған
іштей тілектес болып жүрген Абай оның әкесінен жапа ... деп ... ... ұлы деп ... Бұл ... басы, шытырманы, бел-белесі
мол үлкен өмір жолының бастамасы ғана, сол кездін өзінде оынң көңілінде сан
ойлар кезегімен ... ... әр ... ар ... ... зіл батпан
ойлар, көңіл толқыны, жан жарасы, қатыгез өмірдің ащы шындығы жатты.
Абайды қоршап, қаладан алып қайтқан ...... пен ... бірі
сері, әнші болса, екіншісі одан өзгеше ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі болса, оның келешектегі
өмірінің де осындай бір-біріне ... ... екі ... арасында
қалыптасатынын, автор осы екі адам арқылы Абайдың келешекте екі ортамен
істес ... оның ... ... ... ақындық болатынын алғашқы
беттен-ақ байқатады.
М. ... ... ... ... ... ... жасаған арна –
үшеу:
«Ұлттық және бүкіл адамзаттық мәдениеттің үш ... мол ... ... ... ... ... азық ... бүкіл ой-қиялына,
әлеуметтік, ақындық ісіне дем ... ... ... ... бірі ... өзі ... ... ауызға тараған, баспа жүзінде сақталып келген
қазақтың бағзы замандағы халық мәдениеттінің бай ... дем ... азық ... екінші арна-Шығыс мәдениетінің тамаша мұрасы,
үшінші арна-орыс мәдениеті, Еуропа мәдениеті» [4.336 ... көп ... ... ... көгі ... көлі мол жаз ... - ... Халыққа деген сатқындық оның болшағына сенбеуден басталады. Ал ... ... ол орыс ... ... ... жер ... келген шын
жанашыр достармен жүздесті. Талай кеш жан-жақтын хабарына құлайқтанатын,
орыс классиктерінің жазбаша мұраларын сарапқа ... қилы ... ... Асылы, Абай ақындығының арғы тамыры өзінің туған топырағындағы,
төл әдебиетте, халыққа өнерінде, өзін сәби ... ... ... Зере ... ... жырау – Барласта, шыншыл жыршы –
Шөжеде жатса, бергі бұтағы мен ... ... орыс ...... ... орыс достары арқылы қолы жеткен Пушкинде, Лермонтовта ... ... қала ... кітаптары үшін Семейде қысқы айларда ... ... ... өз-өзінен ізденіп, қармана бастайды. Ал ... ... ... ... ... ... өз ... бағыт алған абай озық ойлы
Шығыс дүниетанымын Батыстың өркеңдеген жаңа жетістіктерімен ... ... ... ... ащы шындығымен бетпе-бет келген уақытта, жаттан
да, жақыннан да көңіл ... ... ... ... ағайынның барын
күңшілдік пен сатқындықтың жалған дос, жалған туыс, жалған би, ... ... ... ... ... өлең сөздің патшасы, әулие Абай жаңаша
кейіпте, бар болмысымен, бар құдіретімен ... Оның ... ... сәулелі болшаққа бет алған алып құбылыс. Халқына жаны ... ... ... ... ол. ... ... қандас ағайынның тарапынан «бұзылып
кетті», «енді бәрімізді бұзады» деу – неткен бейшаралық. Өткеннің ... ... ... ... бір-біріне өш алуға тырысатын, ауыздары
асқа тисе байлықты көтере алмай, тақымдары ... тисе ... ... алмай,
бас-басына би болып өз, ағайының сан-саққа, жан-жаққа бөлген адамдар дәл
Абайдың айналасына ш ... ... өз ... болып шықты ғой. Майталман
реткер Құнанбай маңындағы бар адам арқылы солар өмір ... ... ... ... бейнелеп көрсеткен. Байлар мен билер дәуіріндегі қазақ
қоғамының «Алтыбақан алауыздығын» да ... ... Абай ... ... қатарында Құнанбай жалғыз емес. Оның маңында ... ... әр ... ... – қара ...... ... Байсалдар бар, өз іргесіндегі майбасар, ызғұтты, Тәкежан,
Жиреншелер бар. Әзімбай, Шұбар, ... бар. Олар ... ... ... ... қолына келгенде олар бірін-бірі аямайды, бірге
бере талап тастап, бөліне бере ... жеп ... ... тізгініне бірі
жармасып, бірінің шалғайынан бірі тартып, бірін аяғына бірі жығып, орға
шалып, ... ... ... ... ... өз ... ... тарих
сахнасынан кетеді.
«Күздің қысқарған күні кешкіре бастаған кезде ... ... ... жоталарына қалың қара бұлт қона ... ... ... ... – дай ... ... боп қатты жел соға жөнелді. Ымырт бүгін әп-
сәтте жетті де, түн қанаңғылығы тез ... енді бұлт ... ... ... ... ... Бірақ жел дауылға айналып ах өкіріп тұр» [1.196
бет]. Осы суретте, осы көрініс ... ... ... ... алысы,
шарпысы дауылға айналып келе жатқан бүкіл езілген халықтың қаһарын, ... ... ... ... ... қатайған» дауыл желін елестеткендей».
Қазақ қоғамындағы әлеууметтік ... мен ... ... соңғы
кітаптардың күллі мазмұнын кеулеп,сюжеттік арқауына айналды.Жаңа мен күрес
сәулесі Дәркенбайлар мен ... ... ... ... мен Әбділер,
Сейілдер мен Сейіттердің де маңын нұрландырады.Алғаш рет Құнанбай ... ... ... ... ... ... жатқанда, бұл пиғылдан
оны Бөже арашалайды.Енді бірде, ... ... ... ... ... көз ... ... тігерге қалған жалғыз тұяқ Дәрменді ертіп
келіп, бала қарызын талап етеді. Осылардың ... ... ... ... тепкісі қанша ауыр болғанымен, қатыгез тағдыр ... ... ... қайратын кекке қайрап өр де ер, тапанды
күрескер ... ... ... үстемдерімен сілкісу, қалың
бұқараның қанаушыларына қарсы күш сынасуы тіпті оқшау, бұл ... ... жаңа ... ... әрекеті.Ол жуандар зорлығын көре-көре,
қорлығына төзе-төзе әбден шыдамы таусылған көп кедейден қол қурап, ... ... ... ... бір үйір ... қуып алып, қырып салады. Бай
ауылдардың түндіктері желпілдеп, болыс билердің бойлары ... ... ... ... ... күреске көз ашылып, өзін-
өзі, өз күшін өзі тын сипатта жанаша ... тани ... ... ... ірілі-ұсақты әйел кейіпкерлері бар.
Романның бұларға арналған беттері оқырманның көзі мен көңілін ... ... қоса ... ... ма, ... ма, ... ба, ... бөлек қазақ қызының мінез-құлқын іс-әрекетін, ... ... дәл, ... нәзік суреттеуге келгенде шебер алдына жан салмайды.
Сонда әр кейіпкер – тип. ... ... ... ... ... толы Зере әжелер үлгісі, салқын қанды, сабырлы ақыл ... ... ... ... шолпысы әлдеқандай былдырлаған тілмен»
бар сырымен назын Абайға ғана құпия баян ететін, «Ақ еті ... ... ...... ... қол ... ... секілді махаббат таңының
белгісі. Алайда олардың тәуелділік қақпанына ... ... де ... жас көз ... ... ... ... ілесе алмай, қынжылуда
өтетін. Осылайша «махаббат іздеп шарқ ұрған» ... ... ... ... толы қыз жүрегінің лүпілі өз демін басатын.
Абай! Бұл – эпопеяның жаны мен жүрегі. Абай ... ... ... ... ... күнінен бастап өрбіген. Әуезовтың өзі Абайға, Абай
өзіне айналып кеткенше бұл бейнені ... ... ... тек ... пісіре
берген.
1939 жылы жарық көрген «Абай» трагедиясына дейін-ақ Әуезов абай ... ... бел ... 1937 жылы ... ... ... әні»
атты үзінді романның тарауы ретінде жоспарлаған ... ... ... ... ... ат ... ... Жұмыс барысында романның шеңбері
кеңейтіле түседі. Әуезов романның ... ... 1942 ... ... ... жылы ... ... 1949 жылы бұл романған социалистік реализм
әдебиетінің кесек, құнды шығармаларының бірі ... ... ... ... беріледі. 1959 жылы төрт т омдық эпопея жарық ... ... ... лауреаты атанады.
Өзінің терең идеялы, көркем шығармасымен Әуезов хкалқымыздың әдеби тілін
байыта беру жолында ... ... етіп ... ... өмірі – халыққа, отанға қызмет етудің айқын
үлгісі болды. Ол өзінің ортасында ... көп ... ... ... ... бір емес ... ... шеберлік шынындай жөн сілтейтін,
шың мәнінде ұстаздық қақына ие болған аса көрнекті жазушысы.
Әдебиеттер:
1. Әуезов М., Абай жолы ... 3 том, ... ... ... ... Қ., ... оқыту әдістемесі, -Алматы: Рауан, 1997
3. Омаров Д., Абайтану, Алматы: Мектеп, 2002
4. Тасболатұлы Қ., Қазақ ... ... ... әдіснамалық негізі,
-Тараз: 1999

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби талдау11 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
М. Әуезовтің Құнанбайдың тарихи тұлғасын көркем образға айналдыру жолындағы ізденістері15 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Абай жолы романындағы антропонимдер38 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Жалпы биология9 бет
Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері3 бет
Өндірістің даму қарқыны және қоршаған ортаға түсетін салмақ4 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь