Диктант жүргізуге қойылатын талаптар мен бағалау нормалары

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ЖАЗУҒА ҮЙРЕТУДІҢ ЖАҢА ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Жазуға үйретудің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Жазуға үйрету жүйесінде жаңа әдіс.тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3. Жазудың мақсаты, міндеті, принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2. ДИКТАНТ ЖҮРГІЗУГЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР МЕН БАҒАЛАУ НОРМАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.1. Диктант, оның түрлері және жазба жұмыстарының классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.2. Диктанттың жаңа түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.3. Жазба жұмысының инновациялық түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.4. Модельдеу технологиясын диктанттарға пайдаланудың маңызы ... ... ... .26
3. ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
3.1. Сабақтың тақырыбы: «Диктант» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
КІРІСПЕ

«Жалпы баланың коллиграфиялық дағдысын қалыптастыруда көркем жазу пәні тек жазуға үйретумен ғана шектелмейді, жалпы педагогикалық – саяси тәжірибелік маңызы, мағынасы бар пән болып табылады»
К.Д.Ушинский
Білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Балабақшадан бастап сауат ашу, есептей білу темптілік, үйретуге сияқты бетбұрыс, бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Бастауыш метепте оқу, жазуды үйретудің әдістемесі басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Жазуды қай кезде оқыту керек? деген сұрақ ерте кезден пікір-талас туғызып келеді.
Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20-жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан жазуды үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Оқу, жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай оқу, жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
1. Өзінің зерттеулер немесе басқа мұғалімдердің тәжірибиесі негізінде жасалынған қорытындылар немесе әдістемелік нұсқаулар. Бұл жазуды байытуға әсерін тигізеді. Мәселен, ХХ ғасырдың басында Е.Евсеев оқу, жазудың әдістемесін жасаса, Е.В.Гурьянова, Е.Н.Соколова методикалық нұсқаулар жазды.
2. Оқу, жазудың тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс-тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс-тәжірибиелер негізінде жазуға оқытудың алғашқы әдістерін Гурьянов енгізді. Жеке мектепте және сыныпта жүргізілген эксперимент негізінде графикалық дағдыларын үйретудің әдістемесін жасады.
Англия, Америка, Германия, Швеция т.б. елдерде жазуға үйретудің алғашқы кезінде курсивті жазу емес, құрамында көптеген элементтері бар шрифтпен жазды. Бұл жазуды монускрипт деп атады.Бірақ бұл проблемены шеше алмады. Жазудың жылдамдығы мен сапасы жақсармады.
Чехословския елінде оқушыға жазу оңай болу үшін ең алдымен әріпті үлкен, кейін кіші етіп жазуды үйретті.
АҚШ елінің кей мектептерінде жазудың алғашқы кезінде машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші оқытып үйренуден осы кезде элементті, қолдың қозғалысын жазуға даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричардсон айналасты.
Оның ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. В.Г.Горецкий, В.А.Кирюшкин, А.Ф.Шанько. Уроки обучение грамоте. Москва, 1988.
2. Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
3. Г.Граник, С.М. Бондаренко,А.Консевая. Секреты орфографии. Москва,1991
4. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
5. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
6. Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
7. И.М.Дьяконов. О письменности. Москва, 1963
8. Л.Я.Желтовская, Е.Н.Соколова. Формеравания каллиграфических
9. Н.Әміриев. Ойдың көрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999
10. Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.
11. навыков у младших школьников. Москва, 1987.
12. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .
13. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
14. Шаталов В.Ф. Педагогическая проза М., Просвещение, 1980.
15. Щуркова Н.В. Педагогическая технология как учебная дисциплина //Педагогика, 1993, N 2, с.66-70.
16. Я.А.Коменский. Великая дидактика. Москва, 1955.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
1. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ЖАЗУҒА ҮЙРЕТУДІҢ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ...................................................................................5
1.1. Жазуға үйретудің тарихы................................................................................5
1.2. Жазуға үйрету жүйесінде жаңа ... ... ... ... ... ... ЖҮРГІЗУГЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР МЕН БАҒАЛАУ НОРМАЛАРЫ......................................................................................................16
2.1. Диктант, оның түрлері және ... ... ... ... ... жаңа ... ... жұмысының инновациялық түрлері .................................................24
2.4. Модельдеу технологиясын диктанттарға пайдаланудың маңызы.............26
3. ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ.................................................................................32
3.1. Сабақтың тақырыбы: ... ... ... ... беру ... жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Балабақшадан бастап сауат ашу, есептей білу темптілік, үйретуге сияқты ... ... ... күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. ... ... ... ... тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Бастауыш метепте оқу, жазуды үйретудің әдістемесі басқа ғылымдар сияқты ... ... ... ... қай ... ... керек? деген сұрақ ерте кезден пікір-талас туғызып келеді.
Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте ... ... ... ... 5 ... ... үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Оқу, жазудың әдістемесіне ... ... ... де ... ... торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап ... аясы ... ... гигиеналық талап пен жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол ... ... ... ... ... да ... ... оқу, жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
1. Өзінің ... ... ... ... ... ... ... қорытындылар немесе әдістемелік нұсқаулар. Бұл жазуды байытуға әсерін тигізеді. Мәселен, ХХ ғасырдың ... ... оқу, ... ... ... ... ... методикалық нұсқаулар жазды.
2. Оқу, жазудың тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс-тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс-тәжірибиелер негізінде жазуға ... ... ... ... ... Жеке ... және ... жүргізілген эксперимент негізінде графикалық дағдыларын үйретудің әдістемесін ... ... ... ... т.б. ... ... ... алғашқы кезінде курсивті жазу емес, құрамында көптеген элементтері бар шрифтпен жазды. Бұл жазуды монускрипт деп атады.Бірақ бұл ... шеше ... ... ... мен ... ... ... оқушыға жазу оңай болу үшін ең алдымен әріпті үлкен, кейін кіші етіп жазуды үйретті.
АҚШ елінің кей ... ... ... ... машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші оқытып үйренуден осы ... ... ... ... ... даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричардсон ... ... ... ... ... ... оқушыны таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
1. БАСТАУЫШ ... ... ... ҮЙРЕТУДІҢ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ
1.1. Жазуға үйретудің тарихы
Қазақ алфавитінің шығу тарихына ... ... ... ... ... екі ... бөліп қарастыру қолға алынып келеді.
1. Ы.Алтынсарин құрастырған орыс ... ... ... Араб ... ... оқулықтар.
Ы.Алтынсарин жаңа оқулық жасау мәселесімн 60-жылдардың басында-ақ шұғылданды. 1879 жылы басылып шыққан негізін К.Д.Ушинский ... озық ... ... ... ... мақсат етіп қойды және қазақ дыбыстарын орыс әріптермен таңбадау мүмкіншілігін қарастырып, сол ойын осы ... ... ... тақырыбы оларды ызықтыратын кітаптарды қазақтың өз тілінде, олардың өздеріне таныс әріппен шығаруды ұсынды.
Ал А.Е. Алекторовтың, А.В. Василевтің әліппелері орыс ... ... ... ұсыну, соның негізінде жұртшылықтың сауатын ашу ниетінен жазылған еңбектер болатын.
А.Е.Алекторовтың өзінің атты еңбегінде:
Бұл ... ... ... орыс ... ұқсастарын береді де, тек қазақ тіліне ғана тән ң, і, ұ, ү, ... ... ... ... қояды. Екі тілде бірдей кездесетін, ашық естілетін жуан дауыстылар мен созып ... ... с, ш ... ... ... ... Шұғыл дауыссыздар кейінге қалдырылады. Осыдан кейін араб алфавитіне негізделген әліппелер де шыға бастады. Соның бірі - Нұрбаевтың > ... ... ... ... ... ... ... ұсынғанымен араб, әліпбиі қазақ тілінің дыбыстық ерекшеліктеріне сәйкес келмейтіні анық болатын.Сонымен бірге әліппедегі жаттықтырулардың кейбірі татар әдістерімен берілді.
А.Байтұрсынов ағарту, ... ашу ... ... ... айрықша. 1912 жылы Орынборда басылған А.Байтұрсынов қазақ тіліндегі дауысты, ... ... ... негізделген әріптермен меңгертуді көздеген. Әлипбиді қазақтың төл дыбыстық артикуляциясына дәл ... ... ... ... ... ... ... жеңілден күрделіге қарай меңгерту принципін ұстанған.
Мысалы: алғашқы сабақта а, р, з, дыбыстарын өтуді ұсынса да ... ... ... үш ... ... ... ... Әуелі жеке дыбыстарды қайталап айттырып, содан соң әріпті көрсетіп ғана ... ... ... ... ... ... ... л-таңбасы да осы әдіспен меңгертемін.Әрбір сабақта А.Байтұрсынов көрнекілік, жүйелілік, ғылымилық, түсінуде қолайлылық қағидаларын ұсынған. Бұл ... әлі ... ... ... ... 1910 жылы ... > - олжалпылама оқуды уағыздамай жаңаша оқытуды насихаттайды.Мұның құрылым ерекшелігі, автор әріпті ... ... ... жеке сабақтарға бөлген. Бір бетте 4 сабақтың жоспары берілген. Қазақ оқулықтарында әліппені ... ... ... алғашқы оқулық - Қ.Серғалиннің кітабы болды. ... ... ... ... ... күнделікті сөйлеу тәжірибесіне байланыстырылды.
Сол сияқты тағы бір ... ... ... ... Мұнда алдымен а, т, н, әріптері, одан соң тиісінше р,о, қ әріптеу өтілуге тиіс болды. Бұл ... де тән ... - оқу - ... ... ... ... ... сөздерден басталған. Мысалы: ат, ата, ана, атан, тана, аттан т.б. 1929 жылы латын ... ... ... ана тілінде оқулықтар шығару ісі біршама ілгеріледі. Соның бірі Ғ. Мүсірепов пен А.Байділдиннің 1929 жылы шыққан . Мұнда ... а және ш ... ... содан кейін осы әріптерден құралған ат, ата,атта, тат ... ... Бір ... - ... ... жеке бір дыбыс, таңбалары ғана емес, белгі бір үйретілетін сөздерді құрайтын екі немесе бірнеше дыбыс таңбалары бар мезгілде ... ... ... әліппелердің ортақ кемшілігі - буын түрлерінің ауыр-жеңілдігі ескерілмеуі және дыбыстардың орын тәртібі ... ... ... ... А. ... > әріптердің реті а, т, н, р, о, қ, д, ж, л, м ... ... Ғ. ... пен ... а, т, б, л, с, н, ж, у, д, о, г ... ... Мұнда үйретілетін күнделікті сөздерге қатысты әріптерге көңіл бөлінген сияқты. Шыққан Ғ.Мүсіреповтің (1930), Ө.Тұрманжанов пен Ш.Сарыбаевтың (1931), ... ... ... әліппелерінде дыбыстық әдістің қайтадан күш ала бастағаны байқалады. Бұл ... ... орын ... түбегейлі шешілмегенмен, авторлардың бірқатары дидактикалық қағидаларды ескеріп отырғаны көзге түседі.
Басқа ғылымдар сияқты көркем жазуды оқытуда да ғалымдар ... ... ... XIX ғасырдың басында пайда болған темір перомен тек XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ғасырдың аяғында үйректің қанатынан жасалған қаламсапты пайдалануды тиімді деп санады.
Алғашқы кезде жазуға үйрету көптеген қиындықтар туғызды. ... ... ... ... көшіру әдісі, механикалық жаттығулар арқылы үйретілді. Бірнеше ... бойы ... ... ... әріптерді, буын, сөйлемдерді көшірді. Бірақ бұл әдістің еш нәтижесі болмады.Яғни, ... ... ... ... өз ... оқи ... ... да болды. Тек Петр I жазудың шрифтіне назар аударды.Орыс халқы Европалық шрифпен, яғни латын әріптерінің ... жаза ... Жазу ... ... көркем жазуға үйрету ұзаққа созылды.
Уақыт өте келе көркем жазу пән ретінде бастауыш мектепке енгізілді. XIX ғасырда көркем жазу өнер ... ... ... Бұл ... ... берген сурет, сызу пәндерінің мұғалімдері еді. Бұл кезде әдемі және тез жазу маңызды ... ... ... ... жазуға байланысты бірнеше әдістемелер шыға бастады: В.Половцев >, П.Е.Баранцевич , П.Е. ... ... ... ... ... ... шығарды.Осыған қарамастан, XIX ғасырдың ортасына дейін жазу мен оқудың арасында байланыс болмады.Яғни, ... ... ... ... оқи ... жазуды ұсынды.Яғни, алфавиттік ретпен емес, оқу ретімен жазып үйренді. Оқи отырып жазу ... ... және ... ... арттырды. Бұл әдіс қазіргі кезде де мектептерде қолданылады.
Көркем жазу пәні педагогика, гигиена, физиология,психология т.б. пәндермен байланысты. XIX ... соңы мен XX ... ... ... жазу пәні ... ... әдістемелер жарық көрді. Соның ішінде И.Е.Евсеевтің еңбегінің маңызы зор.Оның атты еңбегінде: ... ... ... әр әдістің қолдану реті т.б. жазылған.Сонымен қатар В.Гербача және Ф.В.Грекованың әдістемелері де үлкен қызығушылығын тудырды.
Көркем жазуды тек әдіскерлер ғана ... ... - ... ... те зерттеді. Өткен жүз жылдық аяғында профессор Ф.Эрисман мектеп партасын жасады.
Көркем жазуға үйретуде: тік жазу ... пе, әлде ... жазу ... пе? ... ... ... ... кездері көптеген елдерде соның қатарында Ресей елінде де тіке жазу енгізілді. ... ... жазу ... ... жоқ. ... тіке жазу ... денсаулығына (қабырғаның қисық болуы т.б.)әсер ететіндігі дәлелденді.Көлбеу жазу тез әрі қолайлы болғандықтан енгізілді.
1969 жылдан бастап республика ... ... жаңа жазу ... көшірілді.
Оңайлатылған алфавиттегі әріптердің басым көпшілігі өзінің сызылуы жағынан байланыстырып жазуға ыңғайластырылған.
Байланыстырып жазуды қалыптастыру үшін ... мына ... ... тиіс:
а) қолжазба әріптерінің биіктігі мен ені 2:1 қатысына сай болу керек (үш негізгі элементтентұратын ж, м, т,ф, ш, щ, ы, ю ... ... жазу оң ... қарай 65° көлбеу болуға тиіс, әріптер мен әріп элементтерінің көлбеулігі бірдей болу ... ... ... ... дөңгелек элементтері бар әріптерді сөз ішінде басқа әріптермен байланыстырудың негізгі екі әдісі бар: ... және ... ... ... үйрету жүйесінде жаңа әдіс-тәсілдер
Жазуға үйрету жүйесінде әр түрлі әдістер: көшіре жазу әдісі, сызықтық әдіс,ритмикалық әдіс, генетикалық әдіс, Карстер әдісі ... ... жазу ... ... ... ... ... жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді.Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады.XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.Бірақ бұл әдістің қолданылуы ... ... ... ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында алдынғы қатарлы И.Е.Евсеев, Ф.В.Греков т.б. әдіскерлер сын ... ... ... бойынша бұл әдіс түсіне отырып жазуға емес, механикалық жазуға әкеп соғады деді. ... ... ... ... ... ... көркем жазуға үйретудің алғашқы кезінде немесе оқушылармен жеке ... ... ... ... ... ... бұл ... жазуды қайта қалыпқа келтірген кезде пайдалану керектігін айтты. Көшіру әдісінің кемшіліктерін ескере ... оны ... ... шек ... әдіс ... оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді.Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
1857 жылы ... ... ... ... ... XIX ... аяғында Германияда бұл торкөзді пайдалануды алып тастады.Себебі, бұл көздің жанарына және оқушылардың өздігінен жұмыс істей алмауына әкеліп соқтырды.
Ресейде суретші мұғалімдер ... жазу ... ... ... олар ... ... пәніндегідей көмекші торкөздер арқылы қалыптастыруға тырысты.Революцияға дейінгі Е.В.Гурьянов, Ф.Г.Голованов,Е.Н.Соколова бұл әдістің тек ... ... ... ... торкөздерге әріпті жазу дәптерді тік қою арқылы ... ... Ал, бұл ... ... емес қозғалуына әкеп соғады.
Генетикалық әдіс көркем жазуда әріп ... ... ... ... етеді. Балалар әріп таңбаларын алфавит ретімен жазып үйренбейді, алдымен оңай әріптерді жазып ... ... ... жазылуы күрделі әріптерді таңбалауға үйретеді.Генетикалық әдіс өте ерте кезде пайда болды.И.Е.Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер ... ... ... ... үйретуде Песталоцци қолданған. XIX ғасырда бұл әдіс Европа елдерінің мектептерінде қолданысқа түсті.Бұл әдісті орыс ... ... ... ... зор ... И.Е.Евсеев, Ф.В.Греков т.б. бұл әдістің механикалық жаттығулардан әлде ... ... ... ... Алайда, әдіскерлер әріпті оқудан бөліп жазуға болмайтындығын түсінді.Сондықтан генетикалық әдіс оқудың ретімен ... ... ... ... ... ... бұл әдісті әдістемелерде әліппе кезеңінен кейін және әріпті қалыпқа келтіруде пайдалануды ұсынған.
Тактикалық немесе ... ... Ритм - ... жазу элементтерінің лайықты үйлесімін табуға көмектесетін амал. Тактылау (санау) - қозғалысты бір қалыпты жетілдіріп, оқушылардың жазу қарқының ... әсер ... жазу ... ... қол қимылдарының дұрыс та айқын болуын дамытады, сыныптың бір мезгілде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.Алайда, бұл әдістің бірнеше кемшіліктері бар ... ... ... ... ... ... жұмысқақызығушылығын төмендететіндігі айтылды.
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады.XIX ғасырдың ... ... ... ... Бұл әдіс ... ең ... 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді.Бұл әдісті ересектерге ( каллиграфиясын ... ... ... ... ... бұл ... ... дәстүрлі әдісі болып табылады. Бұл әдістерді жекеше қолдану нәтиже бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті қолдану ... ... ғана ... ... ... ... оқыту үрдісі сауат ашудан басталатыны белгілі. Сауат ашу жұмыстың негізгі ... - ... хат ... оқу мен ... ... ашу - аса ... да күрделі жұмыс. Өйткені сауат ашу кезеңінде оқушылар ... ... ... ... үйретіліп қоймайды, сонымен бірге каллиграфиялық талапқа сай жазуға дағдылануы тиіс.Демек, сауат ашудың ... ... жаза ... ... ... оның ... ... дұрыс сақтауға, дәптерге қалай болса, солай жазбай, оңға қарай ... ... ... ... ... міндеті де тұр.Осы талаптарды орындау негізінде оқушының көркем жазу дағдысы қалыптасады.
Көркем жазу ... әріп ... ... ... етіп ... ... ... жүргізілетін жұмыстардың оқушы бойында жақсы қасиеттердің қалыптасуына ықпалы болуға ... ... ... ... күнней бастап баланың жазуына жете көңіл бөлмеу көп жағдайда оның өз ... ... ... ... ... әкеп ... Таза, әдемі жазуды талап ету оқушының әсемдік сезімін оятып, ... ... ... ... ... ... ... бұл үрдіс баяу қалыптасады.Мұндай мақсатқа жету көптеген талаптарды орындаумен тікелей ... жазу ... ... ... ... жеке ... және ... қойылатын гигиеналық талаптар мен сынып жиһаздарының дұрыс орналасуы, тақта мен ... ... ... ... ... ... түсуі, партаның оқушы бойына сәйкес болуы немесе оның жазу ... ... ... ... дұрыс отыра білуі, дәптер мен көру арақашықтығын сақтауы, жазу құралдарын тиімді пайдалануын ескеруі ... ... осы ... ... ... әріп ... мен арақашықтығы біркелкі болуы ескерілуі.
Әріптің көлемі біркелкі болуы I, II ... аса ... ... ... 1 ... кіші ... ... 4 мм, жұмыс жолының көлемі және жоғарғы сызығынан аспау керек. Бос ... ... 8 мм, ... жағы---- жұмыс жолының сызығына жетпеу керек.
2-3 сыныптарға арналған дәптерлер арақашықтығы 9 мм болатын бір түзу ... ... ... биіктігі - 3 мм, бас ... ... 7 мм. ... ... ... ... жалпы дидактикалық принциптерге сүйенеді.
Көрнекілік принципі жазуға, әсіресе көркемжазуға үйренудің негізі Яғни, сабақта түрлі таблицалар тақтаға, оқушылардың ... т.б. ... ... ... ... ... зерттеп, оған мәнді үлес қосқан Я.А. Коменский, ... т.б. ... ... ... ... ... оқытудың методикасын жазды.
К.Д.Ушинский көрнекілік жайындағы ілімді дамыта келіп, көрнекілік балалардың психологиялық ерекшеліктеріне жауап береді, балалардың заттардың пішіні, дыбысы, ... ... ... ... мен ... ... сөз бен іс, теория мен практика өзара байланысты болады. Әр түрлі көрнекілік қолданудың нәтижесінде сабақ және сабақтан тыс тәрбие жұмыстары әрі ... әрі ... ... ... ... ... демонстрациялап өткізу өте тиімді және нәтижелі болады. Көрнекілік абстракты ұғымды игеру әсер ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру жақсы нәтиже береді. Көрнекіліктің тәрбие процесінде де маңызы өте зор. Мысалы, бұған дәлел, біріншіден, ... ... ... ... мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, іс-әрекеттері балалар үшін үлкен өнеге. Олардың өнегесін, әдет - ... ... ... бақылайды, көреді, өзінің бойындағы қасиеттерімен салыстырып, үлгі ... ... ... тәрбие жұмыстарының барысында ғылым, мәдениет, халық шаруашылығы салдасындағы белгілі жаңашыл адамдармен, Ұлы Отан соғысының батырларымен, совет барлаушыларымен ... ... ... ... ... оқушылардың экранды-динамикалық, дыбысты техникалық құралдар арқылы таныстыру ... де және ... де ... ... ... ... мен ... материалдарын, әсіресе теориялық ережелерді терең оқуда, берік есте сақтауда алатын орны ерекше.
Көркем жазуда оқушы ғана түсіндіру, тапсырма беру көп ... ... ... қоса ... жазу ... жазып көрсетуі қолтаңбаның дұрыс қалыптасуына әсерін тигізеді.
Оқушылар түсіне отырып жазуының маңызы ... ... ... жазудың не үшін керектігін түсіне отырып жазу керек. Сонымен ... ... ... ... ... білімдерінің кейбіріне ереже ретінде қарау керек. Мысалға, оқушылар гигиеналық талаптарды, әріп ... ... ... білу ... Ережелерді оқушыларға біртіндеп үйретіледі. Ең бірінші ереже - гигиеналық және әріптің солдан оңға қарайкөлбеу жазуы.
Екінші ереже - ... ... сөз ... ... ... I, II ... ... бұл ережелерді қайталап, өз айтқандарын көрсете білуі керек.
Түсіне отырып жазу оқушылардың өзінің немесе өзгенің қатесін түзетуге үлесі ... ... ... ... жазу ... жазу ... ... Барлық дағдылар жаттығу жасау барысында жалдам орындалады немесе беки түседі.
Бірақ барлық жаттығуларды орындау барысында дағдылар қалыптаса бермейді.Орындалатын жаттығуда көзделген ... сай іс - ... ... ... ... ... - дағдысы қалыптастырудың ең ескі түрі жаттығуды қайталап орындату нәтиже бермейді. Ол үшін жасалған жаттығуға анализ жасау, салыстыру ... ... ... ... ... ... демалыстан келген кезде қолданған пайдалы. Ол арқылы оқушылар ұмытып қалған дағдыларын қалыпқа келтіреді.
Көркем жазу дағдыларын игерту оқушылардың ерекшеліктерін ... ... ... қолдың қимылы, нерв жүйесі т.б. 6 жасар баланың жазу дағдыларын ... ... ... олар баяу ... күрделіге қарай жүру принципі немесе бірте-бірте күрделену.Мәселен, 6 жасар бала әріп элементтерін әріпті, содан кейін сөз жаза ... ... біз ... бір ... ... жазуын талап ете алмаймыз.Бұл 6 жасар балаға қиындықтуындайды.
II сыныпта оқушының үзіліссіз жазуды үйренеді.
Онайдан қиынға қарай жүру әріптің формасымен ... ... ... ... ... ... топқа бөліп қарастырамыз. Бірінші топқа - ... оңай ... ... ... ... қиын әріптер жатады.Әріптерді бұлай топтау арқылы жазу ... ... ... ... ... ... үйрете отырып, олардың жеке дара ерекшелігін ескеру керек: оқушылардың жазу ... ... ... көру ... ... ... - ... ескеру қажет.
Мұғалім оқушының дұрыс отыруын, дәптерді орналастыруын, қаламсапты ... ... ... , тез ... баяу ... ... отыру керек. Мұның бәрі мұғалімнің оқушымен жеке жұмыс істеріне, ата - анасына ... ... ... ... беруге көмектеседі.
Көркем жазуда оқу мен жазуды байланыстыра алу маңызы К.Д. Ушинскийдің оқу мен жазуды байланыстыра жүргізу принципі мектеп ... өз ... ... ... ... ЖҮРГІЗУГЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР МЕН БАҒАЛАУ НОРМАЛАРЫ
2.1. Диктант, оның түрлері және жазба жұмыстарының классификациясы
Қазақ тілін сабағында жүргізілетін жазу ... ... түрі бар. ... бірі -- ... Бұл ұғым өз ... ойын қағаз бетіне түсіруді және айтып тұрғаннан жазуды меңзейді. Оның түрлері: әріп, ... сөз, ... ... шығармашылық, көру, өздік, терме, графикалық және бақылау диктанттары.
Әріп диктанты. Бастауыш сыныпта алғашқы әріптерді үйренгеннен ... ... Ол ... ... баспа түрінен жазба түріне аударып жазуға үйрету, дауысты, дауыссыз дыбыстарды ажырата білуге дағдыландыру және көркем жазуын қалыптастыру үшін ... ... ... ... үйрету, қате жазудан сақтандыру, сөзді буындап оқуға, оны жаттап алуға көмектесу, сөздерді ... ... ... сияқты жұмыс түрлерін қамтиды.
Сөз диктанты әріп пен буын диктанттарына қарағанда біраз ... ... ... -- оқушыларға сөз белгілі бір ұғымды білдіретінін, ярни мағынасы болатынын түсіндіру. Мұнда оқушылар өздері ... ... ... ... мағынасын түсінумен қатар, оларды буынға бөліп жазып үйренеді. Осыдан кейін ғана олар жеке ... ... ... ... ... әріп ... немесе әріптердің орынын ауыстырмай, әрбір сөздің мағынасын түсініп, қатесіз, көркем жазуға дағдыланады.
Жоғарыда айтылған әріп, буын, сөз диктанттары бастауыш сыныпқа ... ... яғни ... ... ... көп ... диктанты әріп емлесін өту кезінде белгілі бір сөздердің жазылуын есте сақтау үшін пайдаланылады. Диктантқа ... ... саны 5-6 ... ... аспауы керек. Сөздік диктанты өтіліп отырған тақырыпқа байланысты мұғалімнің қалауымен жүргізіледі.
Терме ... ... бір ... ... қалай меңгергенін байқау үшін сабақ үстінде жүргізіледі. Мұғалім диктант мәтінін оқып алдында қандай ... ... ... ... екендігін ескертеді. Оқушылар мәтінді түгел жазбай, мұғалім оқып ... ... ... ... берілген тапсырмаға лайықты сөздер мен сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді теріп жазады,
Көру ... ... ... өте пайдалы, диктантқа үйрететін жұмыстардың ішіндегі ең бастысы больш есептеледі. Бұл диктант түрі ... ... ... есте сақтау, затты тану сияқты қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізіледі. Көру ... үшін ... ... жеке ... ... ... қиын ... мен сөз тіркестері және шағын мәтіндер, жұмбақтар, мақалдар, жаттауға берілгсн өлеңдерді алуға болады.
Диктант мәтіндері ... ... ... ... ... ала ... қағазға жазылып қойылады. Оларды оқушылардың 2 -- 3 рет оқып шығуына, асықпай көріп, жадында сақталуына 1 -- 2 ... ... ... ... ке-йін мұғалім оны жауып қояды. Оқушылар тақтадан оқыған мәтінін есіне түсіріп, дәптерге жазады. Мұндай материалдардың құрамында жазылуы қиын сөздермен бірге, баса ... ... ... ережелері бар термин сөздер болса, мұғалім олардың ... ... ... ... ... қояды.
Өздік диктантында оқушылар өтілген материалдарға байланысты әріптер мен буындарды, сөз бен сөз тіркестерін және жекелеген сөйлемдер мен жаттап алған өлең, ... ... ... ... ... ... отырып өз бетінше жазады.
Диктанттың бұл түрінің өткенді қайталап, тіл ұстартуда маңызы зор. Мұғалім өздік диктанты қай күні болатынын, нені ... келу ... ... ... ала ... ... диктант -- үйрету диктанттарының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік ... ... ... мен ... ... ... шеберліктерін арт- тыру көрсеткіші. Бұл диктанттың көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру ... ... ... басы ... мәтінді аяқтау сияқты басқа диктанттарға ұқсамайтын өзгешеліктері болады.
Ескерту диктанты көлемі, орфографиялық емле, сөздік қоры ... ... ... ... келеді. Мұнда осы уақытқа дейінгі өтілген барлық материал түгел қамтылып, оқушыларды бақылау диктантына тікелей әзірлейді.
Графикалық (сызба)диктантты ... ... ... ... арқылы көрсету, керісінше, берілген сызба бойынша сөйлем құрау сияқты түрлі ... ... ... ... ... ... материалдарды оқушылар қандай дәрежеде меңгергенін және сауаттылық деңгейінің қандай екенін анықтау мақсатымен жүргізіледі. Бақылау диктанты белгілі бір тарауды оқып бітіргеннен ... және ... ... ... ... ... жүргізілеі:
а) диктант тақырыбы тақтаға жазылады да, алғшқы сөйлемнің бірінші сөзі жаңа жолдан басталатыны ескертіледі. ... ... ... ... қиын ... ережелері өтілмеген сөздерді мұғалім үзіліс кезін-де тақтаға жазып қояды;
ә) диктант мәтінін мұғалім екі рет дауыстап оқып, жазылуы қиын сөздерді ... ... алу ... ... егерде диктант мәтіні жеке сөздер мен сөз тіркесінен немесе байланысты сөйлемдерден құралған болса, ... ... ... сөзі мен сөйлемін мұғалім үш рет қана қайталап оқиды. Осыған орай диктантты жазар алдында ... ... ... немесе сөйлемді көңіл қойып тыңдап, олардың мағынасын ұғып ... ... ғана ... ... керектігі ескертіледі. Мұғалім оқушылардың түгелдей жазып отыруын қадағалап, ең баяу жазатын оқушы бітісімен, келесі сөйлемді оқиды. Бірақ ол жаңа ... ... ... ... ... ... ... жазып болғаннан кейін мұғалім мәтінді бастан-аяқ тағы бір рет оқиды. Осы кезде оқушылар өз ... ... ... ... ... Қатесі болса түзетеді.
2.2. Диктанттың жаңа түрлері
Т - латынның деген сөзінен шыққан. Яғни деген ... ... ... оқушылардың сауаттылығын арттырып, сөздік қорларын байытады.
Диктантты жаздыру арқылы оқушының ... ... ... игергендігін тексеруге болады. Диктант түрлері белгілі бір грамматикалық ережеге сай жүргізіледі. Ең ... ... ... ... содан кейін ережеге сай диктант жазылады. Бүгінге дейін диктанттың бірнеше түрі ... ... ... ... ... ... көру ... терме диктанты
- жатқа жазу диктанты
- ескерту диктанты
- өздік диктанты
- ерікті диктант
- ... ... ... ... ... диктанты
- бақылау диктанты т.б.
Қазіргі қолданылып жүрген ... ... ... бағытын жетілдіре отырып, оның түрлерін жаңарту, жаңғырту-тіл дамыту жұмысының басты мақсаты.
Соңғы ... ... ... ... ... оқытуға негізделген шығармашы- лық ... ... түрі ... жүр. ... ... ... технологиясы қазақ тілі сабақтарында сызба, макет арқылы емес, тіл арқылы жүргізіледі. Сол себептен де модельдеу шығармашылық ... бір түрі ... тіл ... ... ... ... ... болып табылады. Модельдеуді диктанттарға да пайдалануға ... ... ... ... түрі ... толтыру.
Диктантты жүргізу әдістемесі: Диктант төрт кезеңнен тұрады.
Модельдеу диктанты әдебиеттік оқудан өтіп ... ... ... ...
3-сыныпта берілген М.Мақатаевтың өлеңінің негізінде ... ... ... ... ... ... ... диктант мәтіні оқылады.
Модульдеу диктантының тіл ... ... ... арттырудағы ұтымдылығы.
Біріншіден, дәстүрлі диктанттағыдай оқушы орындаушы, естігенін ғана ... ... ең ... қабілеті, ізденістеріне қарай шығармашылықпен түрлендіруші орнында болады;
Екіншіден, өз жұмыстарына, бір-бірінің жұмыстарына баға беруші,салыстырушы дәрежесінде көрінеді;
Үшіншіден, ... ... өз ... ... жетілдіруші, дамытушы іс-әрекетінде болады;
Төртіншіден, бұл диктанаттар тексеруге, жедел қорытынды, ... ... ... ... ... ... білімдерін шығармашылықпен жаңа өнім жасауға бағыттайды;
Алтыншыдан, қаламгерге еліктеу, оның көркем тілдерін меңгеру, оны өз ... ... ... жетіледі, тілдері дамиды.
Пәнаралық байланысқа негізделген шығармашылық диктанттардың тағы бір ... ... ... өтіп ... көркем шығармалармен байланыс негізінде жүргізіледі.
Диктант мәтінінде мұғалім сын есімдер орнына зат есім немесе сан есім ... ... т.б. ... ... дұрысын өздері табады.
Диктанттың қай түрі болмасын сауаттылыққа ерекше көңіл бөлінеді. Бұл диктантта да мәтін алдында жа- ... ... ... ... ... ... ... назарда болады. Осындай диктанттар оқушылардың көру, есту қабілеттерінің дамуына да ықпал етеді.Ол оқушылардың тікелей өз іс-әрекеттеріне негізделеді. ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, мұғалім мақсатты түрде 10 қате жібереді, яғни он сөзді мәтін мазмұнына сәйкес келмейтіндей немесе әдеби тілде ... ... ... ... ... сөз ... ... береді.Оқушының мақсаты сол сөздерді тауып,орнын мәтіндегі сөздермен дәл ауыстырады. Диктанттың бұл түрі де шығармашылық жұмыстар арқылы тіл ... ... ... болып келеді.
Мұғалім оқушының неше қате сөзді ... ... ... ... ... жүргізеді.
диктантының тиімділігі төмендегідей тұжырымдалды:
* оқушылардың көру, есте сақтау қабілеттерін жетілдіреді;
* сөздік қорының баюына ықпал етті;
* ... ... ... алған білімдерін толықтырды.
Сонымен тіл дамытуға арналған ... ... ... бұл түрлері оқу- шылар танымын белсенді етуде, қызығушылығын арттыруда, әсіресе әдеби тілін дамытуда, ... ... өте ... ... келеді.
Әлемдік тәжірибеде диктанттарды түрлері өте көп және олар өмірге бір қажеттілік ... ... ... аса ... ... әдіс ... ... Бүгінге дейін біздің қолданып келген диктант түрлері жазылым дағдысына жат-қызылып келсе, қазіргі ... жаңа ... ... ... ... тәсіл ретінде қарастырылады. Жаңа әдіспен орындалатын диктанттың кейбір ... мені қы- ... ... өз ... ... көру, ескерту диктанттарының орнына жаңа түрі , , ... ... ... ... пен ... ... диктанттардың айырмашылығы
Дәстүрлі диктант
Қазіргі өлшемдегі диктант
1
Жазылым дағдысы;
Тыңдалым ... ... ... ... ... ... қателіктері тексеріледі;
Тыңдау дағдысы және сауаттылығы тексеріледі;
4
Білім диктант нәтижесімен өлшенеді;
Өмірге қажеттілігі ескеріледі;
Ысқыру диктанты. ... ... ... ... белгілі бір сөз табын табу мақсатында орындалады.
Мұғалім диктантты оқымас ... ... ала ... ... алады.
Дайындаған мәтінінің ішінен тастап кетуге ... ... ... ... ... Оқып келе жатып, сол тұсқа келгенде, ысқырықпен ысқырады. Олар болжаммен сол жерге қажетті сөзді өздері дәптерлеріне ... ... ... ... бір сөз ... ... ... өмірге қажеттілігі , ұтымдылығы:
* Мәтінді мұқият тыңдап, сақ отыруға баулиды;
* Тез ойлап, тез шешім қабылдайды;
* Лайықты ... ... ... ... (Running ... ... оқушылар оқиды. Диктантты орындау үшін сыныптағы оқушыларды санына ... ... ... ... ... әр түрлі мәтінді тақтаға, қабырғаға (бір-біріне кедергі жасамайтындай) ілінеді.
Шатастырмас үшін мәтіндерге А,Ә,Б ... ... ... белгілері қойылады.
Топтағы бір оқушы мәтінді оқып жеткізуші болады ... ... ... ... ... түсіруші міндетін атқарады.
Бір мезгілде үш топтың мәтін жеткізушілері жүгіріп, өз мәтіндерінен мүмкіндіктерінше сөз не ... ... ... жаттап, топ мүшелеріне оқиды.
Диктанттың өмірге ... , ... ... және ... ... қабілеттерін арттырады.
Сүйеніп отыру диктанты. Сүйеніп отыру диктантын ... ... ... Ол үшін екі ... бір мәтін екіге бөлініп беріледі.
Мәтінде не бас әріп, не тыныс ... ... Жұп ... ... арқаларын беріп отырады. Алдымен оқушыларға мәтінмен танысуға ... ... ... бір оқушы оқиды, жұбы жазады. Мәтіннің ... ... ... соң, келесі бөлігін жазған оқушы оқиды да, оқыған оқушы диктантты жазады.Соңында ... ... ... ... дұрыс нұсқасымен салыстырып, тексереді.
Диктанттың өмірге қажеттілігі , ұтымдылығы:
* ойдың аяқталғандығын анықтай алады;
* сауатты ... ... өз ... өзі тауып, өзіндік шешім қабылдайды.
Өз тәжірбиемде дәстүрлі диктанттың өздік, шығармашылық , бақылау түрімен қатар, ... ... ... да қолданып жүрмін. Дәстүрлі диктант оқушылардың жазылым дағдысын дамытса, ал ... ... ... ... ... дағдысын дамытады.
2.3. Жазба жұмысының инновациялық түрлері
Диктант дәстүрлі оқыту үрдісінде ежелден келе ... ... ... бір ... ... ... бірнеше түрі іс-тәжірибеде пайдаланылып келеді. Олар: терме диктанты, бақылау диктанты, көру диктанты, түсіндірмелі диктант, сөздік диктанты, өздік диктанты, ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысы өзіндік ерекшелігі, әдіс-тәсілдерімен ерекшеленеді.Дәстүрлі оқытудағы барлық диктанттың басты мақсаты -- балалардың ... ... ... ... ... тәжірибеде пайдалана білуге дағдыландыру, сауаттылыққа баулу болып келеді.
Оқыту үрдісін технологияландыру кезеңі диктант түрлерін және оны жүргізудің жаңа ... ... ... ... ... ... отыр.
Диктанттардың шығармашылық бағытын жетілдіре отырып, оның түрлерін жаңарту, жаңғырту, жаңа технологиядан іздену -- тіл ... ... ... ... тілін әдебиетпен байланыстыра оқытуға негізделген шығармашылық диктанттың төрт ... ... ... ... ... жаңа ... модельге негізделген диктант; диктанты; диктанты.
Шығармашылық диктанттарды жүргізудің басты мақсатын төмендегідей саралауға ... ... тілі мен ... алған білімдерін тәжірибеде пайдалана білу дағдыларын жетілдіру; сауаттылықка, жазу мәдениетіне ... ... ... ... ... ... ұстарту; тіл дамытуға негізделген шығармашылық диктанттар технологиясын жетілдіру,
Шығармашылық дикганттарды ... мына ... ... тиіс: диктант мәтініне суреттеулер, баяндаулардан гөрі мазмұнды оқиғалардың алынуы; ... ... ... ... алу; ... ... ... оқушыларға көмек-нұсқау ұсыну (ол -- мәтінді оқушының ары қарай жалғастыруы үшін ... ... ... ... ... ... ұсынылады; диктант мақсатына сай керекті тірек сөздерді ұсыну.
Диктант жазар алдында шығармашылық конкурс жариялауға болады. Конкурс оқушыларды ынталандырады, олардың назарын бір ... ... ... ... ... ... ... (М., , 1988, 68-бет). Осы пікір шығармашылық диктанттарға да тән. Әдебиет пәнінің ... мәні зор. Ол ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға ықпал етеді. Әдебиет пен қазақ тілінде өтіліп жатқан ... ... ... ... ... ... ... тіл дамьпу оны жүргізудің басты мақсаты болып табылады.
Сөздік диктанты. Сөздік диктант дәстүрлі оқыту әдістерінде бұрыннан бар. ... ... ... ... пікірлерден көруге болады: деп пікірін білдіреді М.Р.Льбов. (Сборник диктантов и изложений. А., , 2001, ... ... ... ... ... ... негізделген бұл сөздік диктанттың әдістемесін нақты мысалдармен түсіндіруге болады. Мұндай диктанттарды қазақ тілінің кай тақырыбы болмасын әдебиеттен өтіп ... ... ... ... ала ... бірлікте жүргізуге болады. Сөздік диктантына қойылатын талаптар: тұжырымдылық, яғни сұрақтың да, жауаптың да нақты, жинақы әрі мәнді болуы; ... ... ... алған білімдерін қазақ тілі пәніне пайдалана білулері.
Сөздік диктантының тіл дамытудағы тиімділігін төмендегідей саралауға болады: ... ... ... оқып ... ... ... оны ... байланыстыра отырып, жаңа мақсатта пайдалануға, білімдерін тереңдетуге көмектеседі; сауатты жазуға, сөздік қорын дамытуға әсер етеді; еске сақтау ... игі ... ... диктанттарды түрлендіріп отыруға болады. Оқушыларды қызықтыра отырыл, тиімді әдіс-тәсілмен алған білімдерін ары қарай дамытуға дағдыландыру ... ... ... ... ... ... бірі алған білімді модельдей білу, оны мазмұны мен мәніне қарай көз ... ... ... бір ... ... сұлбасын, нобайын салу, бейнесін болжау болып табылады. Бұл жөніндегі Н.Г.Пищугиннің деген пікірі оның маңызын ашып тұрғандай (2.3).
2.4. Модельдеу технологиясын ... ... ... ... тілі ... сызба, макет арқылы емес, тіл арқылы жүргізіледі. Сол себептен де модельдеу шығармашылық жұмыстың бір түрі ... тіл ... ... ... ... тәсілі болып табылады. Модельдеуді диктанттарға да пайдалануға болады.
Сөздік диктанттардың келесі түрі ... ... ... ... Оның ... Диктант екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде диктант мәтіні ... Ол ... өтіп ... ... ... ... Мысалы, 6-сыныпта оқып жатқан Мағжан Жұмабаевтың өлеңінің негізінде жазғызуға болады. Көп нүктенің ... ... ... ... ... жазады, яғни Мағжанның өзіне берген бағасын еске түсіре отырып ... ... ... ... ... ... модель-сызбаны толтырып, диктантты ары қарай жалғастырады.
Үлгі:
Арыстанмын,
Мен кім?
Жолбарыспын
Күнмін
Тұлпармын
Бұлтпын,
Желмін
Екінші кезенде өлеңді еске түсіру мақсатында мұғалім ... ... ... ... ғана ... ал ... әдебиетпен, қазақ тілінен алған білімдері бойынша оны жоғарыдағы үлгіге қарап өздері толтырады.
Сөздік диктанттың бұл түрі мына ... ... ... ... ... беріледі, мақсат түсіндіріледі. Екінші кезеңде оқушылар керекті ... ... ... ... ... ... дәл жазу ... ақын моделін толтырады. Үшінші кезенде қазақ тілі ... ... ... ... ... ... зат есімдерді тауып, түлғасына қарай талдайды. Талдау түрлері мұғалім қалауына қарай басқаша да болады. Төртінші кезеңде ... ... ... ... қоя ... ... тапсырма орындайды. Онда олар өздеріне өздері баға беріп, өз толтырады. Бесінші кезеңде осы соңғы тапсырманы ... ... ... ... баға беру ... ... Осы жұмыстардың үлгісі төмендегідей болады.
Мағжанның
Мен кім? -- Арыстанмын
-- ЖолбарыспынОқушының өз
Мен кім? -- Жас ... Жас ... ... ... берген баға:
Сен кімсің? -- Үлгілі баласың
-- Адал доссың ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні де зор. Ол әділдікке, турашылдыққа, өз-өздерін бағалай білуге әсер ... ... ... да оның ... ... ... ... бөлген жөн.
Сөздік диктанттардың тіл дамытудағы, оқушылардың сауаттылығын арттырудағы ұтымдылығы:
Біріншіден, дәстүрлі диктанттағыдай оқушы орындаушы, естігенін ғана жазушы емес, ең ... ... ... қарай шығармашылықпен түрлендіруші орнында болды.
Екіншіден, өз жұмыстарына, бір-бірінің жұмыстарына баға беруші, салыстырушы дәрежесінде көрінеді.
Үшіншіден, өздерін-өздері, бір-бірін оқытушы, өз ... ... ... ... дамытушы іс-әрекетінде болады.
Төртіншіден, бұл диктанттар тексеруге, жедел қорытынды, коррекция жасауға тиімді болып келеді.
Бесіншіден, алған білімдерін шығармашылықпен жаңа өнім ... ... Бұл ... ... ... кезеңдерде жүзеге асады.
Алтыншыдан, қаламгерге еліктеу, оның көркем тілдерін меңгеру, оны өз тәжірибелеріне пайдалану ... ... ... ... ... ... ... диктанттардың тағы бір түрі- .

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жазу жұмысының түрлері мен олардың негізгі ерекшеліктері27 бет
Апаттық-құтқару қызметтерінің міндеттері мен әрекеттері. Құтқарушының құқықтары мен міндеттері5 бет
Банктердің филиалдарын, өкілеттігін ашу тәртібі. Еншілес шетел капиталдарының қатысуымен банктерді құру12 бет
Міндетті экологиялық аудитті жүргізу8 бет
Орман пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері.7 бет
Санкция9 бет
Сараптама әдістері,түрлері5 бет
Қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың жіктелуі24 бет
Қылмыстық процеске қатысушылар73 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь