Тәрбие жұмысының негізгі бағыттары

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
І тарау. Тәрбие жұмысының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.8
1.1. Тәрбие процесі, оның мәні мен өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .6.8
1.2. Педагогика ғылымындағы тәрбиенің мақсаты мен міндеттер ... ... ... ... ...9.12
1.3. Қазіргі кездегі білім беретін оқу орындарындағы тәрбиенің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13.15

ІІ тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен формалары ... ... ...16.25

2.1. Тәрбие әдістері және оларды топтастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16.25
2.2. Тәрбие әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді пайдалану ... 26.31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32.34
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Кіріспе
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне орай елімізде жүріп жатқан реформалау процесі, оның тек экономикалық саласын ғана қамтып қоймай, сонымен бірге әлеуметтік-гуманитарлық салада да зор өзгерістер жасалуда. Қоғамдағы білім беру жүйесін реформалау-соның айқын айғағы. Соған орай жалпы білім беретін мектептерде оқу-тәрбие жұмысын нәтижелі іске асыру педагогикалық оқу орындарында білім алып жаткан болашақ жас мамандардың білім, білік және дағды сапаларының дайындық дәрежесіне байланысты болатындығы бәрімізге мәлім. Осы қоғамдық аса маңызды міндетті шешуде «Педагогика» курсының атқаратын қызметі айрықша.
«Педагогика» курсы педагогикалық оқу орындары студенттерін мұғалім мамандығына дайындау жүйесінің негізгі бір саласы. Оның мақсаты болашақ мамандарды педагогика ғылымдарының теориялық негіздерімен қаруландырып, тәрбие мен оқыту процесін нәтижелі ұйымдастыруға қажетті педагогикалық білім, білік және дағды қалыптастыру.
Педагогикалық курстық жұмыс негізінен 5 бөлімнен құрылған. Әрбір бөлімде қарастырылған педагогикалық мәселердің негізгі идеялары мен мазмұны тыңғылықты айқындалып, ғылыми дәрежесі көтерілген, педагогикалық ойлауды дамытуға сай негізгі ұғымдар жеке қарастырылған. Сонымен бірге әрбір тақырып соңында студенттердің ойлау белсенділігі мен өзіндік жұмыстарын жақсартуға арналған бақылау сұрақтары берілді. Пәнде қарастырылған бөлімдер негізінен дәстүрлі түрде оқу стандартына сай құрылған. Атап айтсақ, «Педагогика курсының теориялық және әдіснамалық негіздері», «Тәрбие теориясы мен әдістемесі», «Дидактика: Білім беру және оқыту теориясы», «Қазақстан Республикасында халыққа білім беру жүйесі, мектептерді басқару және оған басшылық жасаудың педагогикалық негіздері» секілді тақырыптар қарастырылған.
«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне апат әкеледі» - деп ұлы шығыс ғалымы, ғұлама - философ Әбу НасырӘл – Фараби бекерден айтпаған болса керек.
Тәрбие - күрделі әрі ұзақ процесс. Оған белгілі бір дәрежеде білім, тәжірибе, шеберлік қажет. Ондай болмаған жағдайда тәрбие саласында белгілі бір нәтижеге қол жеткізу қиындыққа түседі. Сондықтан да біз тәрбиені шығармашылық жұмыстарының жемісі деп білеміз. Тәрбие, сонымен бірге педагогикалық әрекетте
- мәдени құбылыс;
- педагогикалық ықпал ету;
- балалардың әрекетін ұйымдастыру;
- қарым – қатынас құралы ретінде жан – жақты қарастырылады.
Тәрбие педагогикада бірнеше қырларымен танылған:
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Әбенбаев С. «Тәрбие теориясы мен әдістемесі», Алматы – Дарын, 2004ж.
2. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. «Жалпы педагогика», Алматы – 2005ж.
3. Кукушин В.С. Теория и методика воспитательной работы: Учебное пособие. – Ростов н\Д: Издательский центр «МарТ», 2002ж.
4. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж.
5. Әмірәлиева Ш. Аға ұрпақ тәжірибесі жастарға. – Алматы, 1982ж.
6. Айтмамбетова Б.Р. Тәрбие процесінің мәні және мазмұны. Тәрбие принциптері (5-лекция). – Алматы, 1991ж.
7. Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – Алматы, 1991ж.
8. Керімов Л.К. Қиын оқушылар және оларды қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1991ж.
9. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж. 2-тарау.
10. Кочетов А.Г. Оқушылардың өзін - өзі тәрбиелеуі. – М.: Просвещение, 1967ж.
11. Үрзімұлы Ф. Балаға тәрбие керек. \ «Қазақстан мұғалімі», 24 желтоқсан, 1993ж.
12. Серімов С. Тәрбие бастауы. \ «Қазақстан мұғалімі», ақпан, 1996ж.
13. Жұмабаев Ә. «Қиын» оқушыларды мектеп жағдайында тәрбиелеу мәселелері. – Алматы, 1974ж.
14. Аймауытов Ж. Тәрбие. «Қазақстан мектебі», №5, 1989ж.
15. Ералиева М. Дәстүрлі мектебімізді ізгілендіру жолдары. \ «Қазақстан мектебі », №10, 1999, 38-42 беттер.
16. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика және психология. – Алматы: «Мектеп», 2002ж.
17. Айтмамбетова Б.Р., Бейсенбаева А.А. Тәрбиенің жалпы әдістері (6-лекция). – Алматы, 1991ж.
18. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж. 3-4 тарау.
19. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. – Алматы, 1986ж.
20. Сухомлинский В.А. Мектептің жас директорымен сырласу. – Алматы, 1987ж.
21. Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. \Құрастырған Ж.Н.Нұржанова. – Алматы, 1991ж. – 29 бет.
22. Қабатай Б. Дидактикалық материалдар. Алматы, 1999ж.
23. Педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 1964ж.
24. Россиская педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 2001ж.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.......................................................................................................................3-5
І тарау. Тәрбие жұмысының негізгі бағыттары ............................................6-8
1.1. Тәрбие процесі, оның мәні мен ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттер...................9-12
1.3. Қазіргі кездегі білім беретін оқу орындарындағы тәрбиенің ерекшеліктері ................................................................................................................................13-15
ІІ тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен формалары ... ... ... және ... топтастыру .................................................16-25
2.2. Тәрбие әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді пайдалану ....26-31
Қорытынды.........................................................................................................32-34
Пайдаланған әдебиеттер...................................................................................35
Кіріспе
Қазақстан Республикасының ... орай ... ... ... ... ... оның тек ... саласын ғана қамтып қоймай, сонымен бірге әлеуметтік-гуманитарлық салада да зор өзгерістер жасалуда. Қоғамдағы білім беру жүйесін реформалау-соның айқын айғағы. ... орай ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысын нәтижелі іске асыру педагогикалық оқу орындарында білім алып жаткан ... жас ... ... ... және ... ... ... дәрежесіне байланысты болатындығы бәрімізге мәлім. Осы қоғамдық аса маңызды міндетті шешуде курсының атқаратын қызметі айрықша.
курсы ... оқу ... ... мұғалім мамандығына дайындау жүйесінің негізгі бір саласы. Оның мақсаты болашақ мамандарды педагогика ғылымдарының теориялық ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастыруға қажетті педагогикалық білім, білік және дағды қалыптастыру.
Педагогикалық курстық ... ... 5 ... құрылған. Әрбір бөлімде қарастырылған педагогикалық мәселердің негізгі идеялары мен ... ... ... ... ... ... педагогикалық ойлауды дамытуға сай негізгі ұғымдар жеке қарастырылған. Сонымен бірге әрбір тақырып соңында студенттердің ойлау белсенділігі мен ... ... ... ... бақылау сұрақтары берілді. Пәнде қарастырылған бөлімдер негізінен ... ... оқу ... сай ... Атап ... , , , секілді тақырыптар қарастырылған.
- деп ұлы шығыс ғалымы, ғұлама - ... Әбу ... Әл - ... ... айтпаған болса керек.
Тәрбие - күрделі әрі ұзақ процесс. Оған белгілі бір дәрежеде ... ... ... қажет. Ондай болмаған жағдайда тәрбие саласында белгілі бір нәтижеге қол жеткізу қиындыққа ... ... да біз ... ... ... ... деп ... Тәрбие, сонымен бірге педагогикалық әрекетте
- мәдени құбылыс;
- педагогикалық ықпал ету;
- балалардың әрекетін ұйымдастыру;
- қарым - қатынас құралы ... жан - ... ... ... ... қырларымен танылған:
- әлеуметтік мағынада - бұл аға буын жинақтаған тәжірибені жас ұрпақ өкілдеріне өткізу. Тәжірибе дегеніміз - ... өз ... даму ... ... ... мұрасы, дәлірек айтсақ: адамдарға белгілі болған білімдер, ептіліктер, ойлау ... ... ... және т.б. ... ... ... - бұл тәрбиеленушіге ықпал жасау үшін ұйымдастырылған арнайы іс - әрекет, тұлға қалыптастыруға ... ... ... ... талаптарға сәйкес болуы міндетті. Егер қоғам құқықтық демократиялық мемлекет құрып жатса, ендеше ... адам ... ... ... заңдар мен қылық - әрекет нормалары рухында жүріп жатуы қажетті. Жалпы адамзаттық құндылықтар қалыптастырудың маңыздылығын ... ... ... ... ... та, ... бағытта да әсер, ықпал жасайтынын естен шығармаған жөн.
Қазіргі заман тәрбиесі гуманистік негізде болып, тұлғаның әлеуметтік - ... ... және ... - ... ... таңдау және іске асыру), даралықты (тұлғаның өзіндік қалыптасуы), ... ... ... ... ... ... ... Мұндай тәрбие технологиялық икемшілдігіменен (адамның қабылдау және психологиялық даму заңдылықтарына сай орындалады), көңіл - ... ... ... - күй ... ... ... ... біреуге ұсыну үшін емес, өз меншікті тәжірибесін құрастыру үшін), жағдайға ... ... ... құралы - тәрбиелік жағдай), болашақта ... ... ... ... ... ... - бұл жалпы, ортақ міндеттерді іске асыру барысында мұғалім мен оқушының ықпалдасты әрекеттерін қамтамасыз етуші ... ... ... жүйе ... ... ... қалыптастыру болған әлеуметтік процесс.
Курстық жұмыстың мақсаты:
Тәрбие әдістері - тәрбие процесінің маңызды әрі өте ... ... ... ... тәрбиенің мақсат пен міндеттеріне сай оның мазмұны тек әдістерді қолдану барысында жүзеге асады. Тәрбие әдістерінің көздейтін мақсаты тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
Қазіргі кездегі педагогика ғылымының дамуы, қазіргі педагогикадағы ... жаңа ... ... ... - жабдықтары, формалары. Оларды топтастыру және тиімді пайдалану жолдары.
Бұл еңбекті жоғары және арнаулы кәсіби білім беру ... оқу ... ... мен ... мектептің тәрбие жұмысын ұйымдастырушылары мен сынып жетекшілеріне қолдануға болады.
Тәрбие-педагогикалық процесте өте маңызды, әрі ... де ұзақ ... ... ... құрамдас бөлігі екендігі мәлім. Олай болса, оқушылардың сабақтан тыс уақытын тиімді ұйымдастыру, тәрбиелік шаралардың нәтижесін ... одан да ... ... Мектеп жайында бұл жауапты мәселені жүзеге асыру сынып жетекшілеріне жүктеледі. Оның нәтижелі ұйымдастырылуы, сынып жетекшілерінің педагогикалық білім ... ... мен ... ... ... ... келеді. Оған мектептің педагогикалық ұжымы мен балалардың ата-аналарын, тіпті жұртшылықты тарта білу қабілеттерін игерудің де ... ... А.С. ... ... ... ... қасиеттерді өнер деп бағалаған. Сондықтанда осы пәнде тәрбие теориясының мақсат-міндеттеріне сай оның ... ... ... ... сынып жетекшісінің тәрбие жұмысының ұйымдастыру формалары мен әдістері топтамасы қатар қарастырылған. Жаңа ... ... ... жан - жақты, білімі қажет. Бәрімізге белгілі, біздің қоғам аса күрделі жағдайларды бастан ... ... ... тән ... ауыртпалықтарын ешкім жоққа шығара алмайды. Бірақ адам қандай жағдайда да өзінің биік адамгершілік сипаттарын, кісілік қасиеттерін сақтап қалуға тиіс. ... осы ... ... ... ... ... ... енгізу қажет. Қазақстан Республикасының Заңында да мектеп оқушылары бойында адамгершілік және тұрмыс негіздерін қалыптастыру, азаматтыққа ... және ... ақыл - ойын ... ... ... ... айтылған. Олай болса, қоғам болашағы- жас ұрпақтың бойына адамгершілік, ... ... ... сана-сезім қалыптастыратын салауатты тәрбие беру мазмұнын жаңаша құру қажет. Осы орайда, деген, Жүсіпбек Аймауытовтың сөзін айта кету ... ... ... осы ... жұмыстың негізгі көздеген мақсаты - курсы бойынша білім жүйесінің бірыңғай тұтастығын ... ету ... ... ... Тәрбиенің жалпы теориялық және әдістемелік негіздері.
1.1.Тәрбие процесі, оның мәні мен өзіндік ... - ... ... Жерге отырғызған жас көшет те қашан тамыры тереңдеп, жапырағы жайқалып, саялы ағаш болып үлкейгенше мәпелеп күтіп, үзбей ... ... ... кездейсоқ оқиға емес, ол қоғамның пайда болуына тән қасиет.
Тәрбие жеке ... ... ... - ... ... ... әсер ... құрал.
Тәрбие - халықтың ғасырлар бойы жинақтап, іріктеп алған озық тәжірибесі мен ізгі қасиеттерін жас ұрпақтың бойына ... ... ... ... - ... өмірге көзқарасын және соған сай мінез - құлқын қалыптастыру құралы.
Тәрбиелеу - халықтар бойына білімге ... ... ... мен ... ... (Әль - Фараби).
(Л.Н.Толстой).
(В.А.Сухомлинский).
(М.Жұмабаев).
(Иммануил Кант).
(Х.Й.Лийметса).
Олай болса, тәрбие процесінде жеке ... ... мен ... ... ... әсер ... оның ... танымының дамуына, ерік - жігері мен моральдық бейнесінің қалыптасуына оң ықпал етеді.
Сонымен қатар тәрбие - ... ... ... және ... да ... ... орындауға, көптеген әлеуметтік қызметтерді атқаруға дайындаудың табиғи заңдылық процесі.
Н.К.Крупская атты мақаласында (1929ж.): , ал кең ... - деп ... ... байланысты К.Д.Ушинский , - деген осы мәселеге қатысты тұжырымдамасы тәрбие жайындағы ұғымның мәні зор екенін дәлелдейді. ... ... ... көптің ісі. Тәрбие мәселесімен қоғамдық ұйымдар, мекемелер және жұртшылық болып ... ... ғана ол ... ... ... сай ... туралы ұғымға тар мағынада емес, кең мағынасында, бір жақты емес, кең көлемде, яғни табиғат және әлеуметтік ... ... пен ата - ... жеке ... ... мен ... ... түрде ықпалы, өзара әрекетінің нәтижесі ретінде қараған жөн.
Сондықтан да ... ... ... ... үшін ... ... ... іскер азаматты қалыптастыру болса, екіншіден, жеке адам үшін - оны өмір сүре ... өзін ... ... ... - ... ... ... үйрету. Олай болса тәрбие процесі деп - қоғамның талап - ... сай ... жеке ... ақыл - ... сана ... ерік - жігерін, мінез - құлыұ ерекшеліктерін жүйелі түрде қалыптастырып, дамытудағы тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің ... ... ... айтамыз.
Адамды табиғт жаратса да, қоғам әрбір жеке адамның қабілетін ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беруге тиіс. Кезінде б.э.д.ІVғ. Аристотель тәрбиенің қоғамдағы атқаратын қызметінің маңызына айрықша назар айдарып, деп есептеген. Сондықтан да ол ... ... ... ... ... деп ... ... әрекетінде кең түрде және қатаң бақылаудың болуы қажет дей отыра, деп есептеген.
Ертедегі Римде ұжымдық оқу ... ІІІ ... ... ... ... ... педагогиканың теориясы мен практикасының негізін жасаған Квинтиллиан Римде бірінші рет мемлекеттік тұрғыдағы мектептің іргесін қалап, жылма - жыл ... ... алып ... Соған сәйкес Римдік қауымдастықта оқытудың мазмұны және оны ұйымдастыру мәселелері ғана ... ... ... ... көбінесе тәрбие әдістеріне де үлкен маңыз беріліп, тәрбиені мемлекеттік басқару әрекетінде маңызды сала ... ... ... жылы М.В.Ломоносовтың атты педагогикалық тұрғыдан құнды еңбегі жарық көріп, ... ... ... сұранысқа ие болды.
Қазіргі кезде біздің қоғамда өркениеттілікке бағытталған заңы бар. Онда азаматтық қоғам орнатуда өскелең ұрпақтың оқу және ... ... ... қатаң ғылыми негіздегі тың жүйесі қалыптасқан. Бүгінде оны тәрбие ... ... алу ... ... ... ... ортақ ісіне айналып отыр.
Тәрбиенің қоғамдағы атқаратын қызметіне орай өзіндік ерекшеліктері бар.
Тәрбие қоғамдық құбылыс. Себебі қоғамның материалдық жағдайының өсуі, идеологиясының ... ... ... ... - міндеттері, мазмұны мен ұйымдастыру тәсілдері де толығып, жаңа ... ... ... отырады. Әрине адам жеке тұлға болғанымен, қоғамнан тыс өмір сүрмейді. Ал қоғам ... - ... ... ету, өмір сүру үшін ... ... мақсатты процесс. Тәрбие мақсаты айқын әрі нақты өмір жағдайына сай белгіленсе ғана өз ... ... ... Оны ... - ... өз ... ... болмайды. Себебі тәрбие мақсаты қоғамның, мемлекеттің әл - ауқаты және оның саясатымен әрқашан тығыз байланысты болады.
Тәрбие - ... ... ... ... жеке адам ретінде тәрбиеленеді. Сондықтан жеке тұлғаның кісілік қасиеттерін қалыптастыру жеке - дара ... ... бір ... ... ... жүзеге асырылады. Өйткені тұлғаның қалыптасып, дамуы тұтас ... ұзақ әрі ... ... Жеке ... ... ... бір ұзақ дәуірді қажет етеді. Адам баласы туғаннан бастап, есейіп ержеткенге дейін тәрбиенің ... ... ... уақытта ол өзін - өзі тәрбиелеу процесімен жалғасып отырады.
Екіншіден, тәрбиелеу барысында ... ... ... көбінесе жуық арада байқауға болмайды. Өйткені әрбір жеке тұлғаның мінез- құлқында дара ерекшеліктері, қабілеттері, дүниетанымы ... ... ... Оған ... ететін ішкі және сыртқы факторлардың да әсері мол.
Тәрбие - ... ... ... ... етіп ... қоғамдық пайдалы еңбекке әзірлеу процесі қоғамның барлық азаматтарының міндеті, отбасы, мектеп пен жұртшылықпен бірлесіп атқаратын ортақ мақсаты. Дегенмен де ата - ... мен ... ... ... ... - ... беріп, олардың бала тәрбиесіндегі жұмыстарын бірыңғай бағытта ұйымдастырып отыратын ол - ... ... Оның ... - мектеп.
Тәрбие процесін табысты, нәтижелі ұйымдастыру тәрбиешілерге, алдымен тәрбие заңдылықтарын жете түсінуді қажет етеді.
Тәрбиенің заңдылықтарына:
1. Баланың үнемі ... даму ... ... бұл - ... ... ... өзінің түрлі әрекетінсіз және оның сыртқы орта мен табиғи қарым - қатынасынан тыс ... ... ... ... мен ... бірлігі және өзара байланыстылығы;
4. Тәрбие мен өзін - өзі тәрбиелеудің бірлігі және өзара байланыстылығы;
5. Тәрбиеде бірыңғай дайын рецептің ... және оны ... ... ... ... үнемі өркендеп дамуы, онда өмір сүріп отырған әрбір жеке ... күш - ... ... ... ... ... ... да тұлға тәрбиесі, бұл заңды құбылыс.
1.2.Педагогика ғылымындағы тәрбиенің мақсаты мен міндеттері.
Мақсат - бұл ғылыми түсінік, ол белгілі бір ... ... ... ... деп ... ... Оны ойдан шығаруға болмайды.
.
Орыстың ұлы сыншысы В.Г.Белинский , - деп өте орынды айтқан. Педагогика ... ... мен ... ... мен міндеттерін қарастырғанда оны әрқашанда қоғаммен бірлікте, қоғамдық құбылыс ретінде, қоғамның талаптарымен байланысты қарастырады.
Тәрбие мен оқыту қоғамдық категория ... оның ... ... ... ... ... ... қағидаға сүйенсек, онда тәрбиенің мақсаты қоғамның мақсатымен бірлікте болады. Сондықтан да қоғамдағы тәрбиенің қызметі қоғамның мақсатын, талап - ... іс ... ... ... ... Бұл ... әр ... қоғамдағы өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың даму ... ... ... Олай ... ... ... ... мен идеологиясының өсуі әртүрлі қоғамдық - ... ... ... ... ... Ол өз алдына тәрбие мен оқытудың мақсат - міндеттерін, оның мазмұны мен әдістерінің ... де ... ... ... ... ерте ... ... әрекетінде тәрбиенің мақсат - міндеттерін белгілеуде ортақ пікір болмаған. Ол негізінен екі ... ... ... ... ... ... яғни ... бірдей білім бере отыра жеке басты жан - жақты, үйлесімді дамыту болса, ал, екіншісі, яғни ... ... ... үстем таптың мүддесін көздеп, дін мен идеалистік философияның теорияларын уағыздады.
Бүгінгі ... ... жаңа ... жаңа ... жағдайға көтерілуі еліміздің әлеуметтік - экономикалық саласында жаңа міндеттерді, жаңа талаптарды шешуді жүктеп отыр. ... ... ... ... ... құру міндеті жүктелсе, яғни ол жалпы орта білім және тәрбие беретін мекемелер алдына жаңа сатыдағы сапа ... жаңа ... ... ... қажеттілігі туындағанын көрсетеді.
.
Жеке тұлғаны жан - ... ... ... ... Грек ... пайда болып, өткен дәуірдегі алдыңғы қатарлы прогресшіл ойшылдарды терең толғантты. Педагогикалық және философиялық еңбектерден идеясы ... ... ... ... ... бастау алғанын байқаймыз. Олардың негізінде дене және рухани сұлулықтың үйлесімді дамуын айта келе, оған жету тек ... ... ... ... ... ғана жүзеге асады деп дәлелдейді. Бұндай көзқараста еңбек қызметінің маңызы қарастырылмаған. ... ... ... тек ... ғана ... ... ... дене, адамгершілік және ақыл - ой ... ... жан - ... ... ретінде қарастырса, қайта өрлеу дәуірінде гуманистер Витторино да Фелбтре, Ф.Рабле, М.Мантень, Э.Роттердамский жан - ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне назар аударады. Кейіннен жеке тұлғаның жан - жақты үйлесімді дамуы жайында ... ... - ... Томас - Мор, Т.Кампанелла, Р.Оуэн, Сен - ... ... де ... ... әрі ... мазмұнға ие болды. Олар қоғамның барлық мүшелері қатысқан еңбек пен оқытудың бірлігін жан - жақты даму деп ... ... та ... тапқа бөлінген қоғам жағдайында бұл ойды жүзеге асыру мүмкіндігі болмады. Сондықтан да бұл арман утопистік сипатта қала ... ... ... ... - ағартушылары Гельвецию және Дидро еңбектерінде бұл ойдың негізіне ақыл - ой мен ... ... ... ... бұл ... ... ... жасап, табиғатпен дұрыс қарым - қатынас жасай білетін барлық балаларды еңбекке ... ... ... өз ... ... - ... дамыту идеясын орыстың революцияшыл - демократиялық педагогикасының негізін қалаушылары Н.Г.Чернышевский мен Н.А.Добролюбовтар да қолдады. Н.Г.Чернышевский тәрбиенің мақсаты жайлы - ... идея ... ... ... адамын, революционерді тәрбиелеу, халық мүддесін ойлайтын араласа алатын, адал ниетті адамдар тәрбиелеу деп жаңа ... үшін ... ... қасиеттер жөнінде өз көзқарасын білдіреді.
Маркстік философияның негзін қалаушылар К.Маркс пен Ф.Энгельс тұлғаның жан - жақты дамуы жайлы ... ақыл - ой ... дене ... бірлікте қарастырып, жастардың практикалық қызметін техникалық оқумен ұштастырады. ... ... ... ... ... қарастырып, қоғамдағы өндіріс күштерінің даму заңдылықтарына терең талдау жасап, қоғамдағы еңбек ... ... адам ... ... ... әсер ... еңбек тәрбиесі мен ақыл - ой тәрбиесінің алшақтығы таптық қоғамда тәрбие мақсатының сипатында екі жақты айырмашылықтың болғанын өз ... ... ... ... ... Сонымен қатар, олар барлық жастағы адамдарда қабілет, талант немесе дене тәрбиесі біркелкі дамымайтындығын айта келек, ол үшін ... ... ... туғызу қажеттігіне баса назар аударады.
К.Маркс пен Ф.Энгельстің пікірлеріне терең талдау жасап, Ленин адам баласының бойындағы таланттың сырын ашып, оған ... ... күш ... ... ... жан - ... дамытуда мектептің негізгі құрал болатындығына көз жеткізе дәлелдеді.
Яғни, тұлғаның жан - жақты дамуына ... ... ... ... айтқан деген пікіріне қосыла отырып, ол үшін әрбір тұлғаның өзіне тән ... ... ... ... ... жан - жақты әрі үйлесімді дамыту қажеттілігіне сай көзқарасқа тоқталамыз.
1.3. ... ... ... ... оқу орындарындағы тәрбиенің ерекшеліктері.
Кезінде орыстың әйгілі педагогы К.Д.Ушинский еуропа халықтарының тәрбие саласында педагогикалық формулаларының ... ... ... ... тән ... ... тәрбие жүйелерінің, ерекше мақсаттарының, сол мақсаттарға жетуде өздерінің ерекше құралдарының болғанын айтқан. - деген ол. Халықтың тарихы, оның ... ... ... ... ... оқу - ... ... оның бағытын, мазмұнын, формалары мен әдістерін таңдауда көзсіз еліктеушілік оң нәтиже ... - ... ... өсиеті бүгінгі таңда қазақ елінің тәлім - тәрбие саласында ұстанып отырған бағытын анықтайды. .
Олай болса, жасөспірім бойына халқымыздың салт - ... ... ... ... пен ізгілік нұрын сіңіруге баса назар аудару, бүгінгі таңда басты мақсат - мұраттарымызға айналып отыр. Ол үшін өз ... өз ... ... өз халқының тарихын, тілін, мәдениетін қадірлеп-қастерлейтін азаматты тәрбиелеу, ұлттық санасын дамыту - ... ... ... ... Өз ... ... мен бүгінінен бейхабар азаматтан қандай жақсылық күтуге ... ... ... ... ұлт ... олай болса тәлім - тәрбиеде бүкіл халықтың қолдауы қажет. Ұлттық мәдениетімізді ұрпағымыздың санасына сіңіріп, салауатты ... ... ... ел болып, өркениеттілігімізді көтеру үшін ең алдымен ұлттық ... ... ... ... ... керек. Сол бағдарламаны үлкен де кіші де, зиялы қауым да ... ... ... ... ... ғана біз ... аламыз. Оның алғашқы түрлері бар, олар , , , бағдарламалары. (бастауыш мектеп), (орталау мектеп), ... ... ... ... бағдарламалар негізінде оқытыла бастады. Республикада білім беру ... ... жаңа буын ... мен ... ... жұмыстары да қатар жүргізілуде. Оқыту қазақ, орыс тілдерінде жүретін жалпы білім беретін мектептердің 1-7 ... жаңа оқу ... ... және төл ... ... ... ... оқуға көшкен. Сондай-ақ, барлық мектептердің 1-11 сыныптарында факультативтік курстар оқытылуда. негізінде бағдарлама әзірленуде. ... ... ... індетінен сақтау, бүгінгі күннің ең өзекті мәселесіне айналып отыр. Осы бағытта бағдарламасы 1999/2000 оқу жылынан ... 1-11 ... ... курс ... енгізілді.
Бүкіл тәрбие процесі баланың жеке тұлғасын дамытуға, ұстаздар мен оқушылар қарым - қатынасын демократияландыруға, ізгіліктендіруге, ата - ... ... ... ... ... бағытталған. Еліміздің әлеуметтік - экономикасын жетілдіру кезеңі мен нарық экономикасы жағдайында адам ... жаңа ... ... жаңа ... ... тың ... болмақ. Келешекте кез келген техникалық білімді меңгертуде тірек болатын ең жалпы, іргелі ... ... ... ... Олай ... заман талабына сай компьютер тілін меңгерген білімді де білікті ұрпақты даярлау - ... ... ең ... ... бола ... ... жаңа ... оқу орындары пайда болуда: лицейлер, гимназиялар, колледждер, жеке ... ... ... ... ... экономикалық және мәдени - рухани қарқынды кірігулері ... ... ... ұлт, ешбір халық өзімен-өзі томаға - тұйық дамымайтындығын, оның есік ... ... ... ... ашық болу ... ... еш дау ... керек. Осыған байланысты ұлттық мектебімізді халықтық педагогикаға негіздей отырып, оны әлемдегі басқа да озық педагогикалық идеялармен ... ... - ... ... ... .
Вольдарф жүйесінің ерекшелігі .
.
Оқу мен тәрбие - өзара байланысты екі ... ... ... ... ... бір - ... ... ұштасқан күйде бір уақытта қатар жүріп отырады, бірақ ұйымдасу әдістері және ... ... ... ... іс - ... ... ... әрекет аймағы түрінде (өз мақсаттарына, міндеттеріне, мазмұнына ие) немесе оқу процесіне тікелей енген (себебі оқу тәрбиелік сипатқа ие) қалыпта ... ... ... мен тәрбиенің ортақ белгілері:
- тәрбие процесі өз ішіне оқу элементтерін қамтиды: қандай да ережені орындауды талап етуден бұрын оның іске ... ... ... ... оқу ... ... мен ... арасындағы ықпалдасты іс - әрекеттің ұйымдастырылу формасына сәйкес өтеді. Өз қызметі барысында мұғалім оқушыға тәрбиелік ықпал ажсайды;
- оқу және тәрбие ... ... ... ... ... және т.б.) ... педагогикалық процестің аталған екі қызметінің арасындағы принциптік айырмашылық: оқу барысында шәкірт әртүрлі ғылымдар негізін меңгереді, ал тәрбие процесі оқушының ... сапа - ... ... ... ... тән ... мақсатты бағыттылық (мақсаттың түсінікті болуы нәтиже тиімділігі- нің кепілі);
- мақсаттар ... ... мен ... ... ... ... ... ұзақтығы (оқу процесіндегідей нәтиже бірден көрінбейді);
- көп ... ... көп әрі сан қилы ... да, ... да ықпалдарға кезігеді. Тәрбие барысында олар реттеледі. Тараптардың тұлғаға болған ықпалы өзара сәйкес келсе, тәрбие нәтижесі тиімді болады.
- ... ... ... ... және ... әсерлерге бірдей кезігіп отырады).
- үздіксіздігі (ешқандай науқанды, бір мәртелік шара ... ... ... аса ... ... ... тәрбие істерінің орнын баса алмайды);
- баламалылығы (тәрбиеленушілер ... ... және ... ... әр ... ажыралады. Тәрбие процнсінде бұлар ескерілуі шарт, себебі әсері бірдей болғанның өзінде де тәрбиелік нәтиже ... ... ... екі ... (тәрбиелік ықпалды жүргізуші - мұғалім, ал ықпалды ... - ... ... процесі - өмірлік, ол қозғалмалы да ауыспалы;
-тәрбиеші тұлғасы - тәрбие ... ... ... жағдаят (тәрбие процесінің өнімді болуының кепілі - ... ... ... ... ... - ... ... қатынасқа түсе білу қабілеті);
- қарама - қайшылықты болуы (қарама - ... ... ... күші ретінде қарастырылады).
Тәрбиенің негізгі қайшылықтары оқу - тәрбие процесінде кездесетін келесідей құбылыстар арасында көрінеді: қоғамдық ... жаңа ... мен оған ... ... ... мен ... ескіруі; адамның табиғи даму мүмкіндіктерінің шексіздігі мен бұл дамудың әлеуметтік жағдайлар бағдарламаларына тәуелді шегерілуі; адамның табиғатпен белсенді, әрекетшең болуы, оның ... ... ... ынта - ... мен ... ... ... қатысу үшін қажет тәжірибе, білім, ептілік пен ... ... және ... тәрбие процесі оқу процесімен қатар жүріп жатса да, ол бірнеше мәнді ерекшеліктерге ие, ... да өз ... ... қарастырылады.
2 тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру жұмысында және елімізде жүріп жатқан жаңарумен байланысты тәрбие әдістерін қолдануда жаңаша ойлануды меңгеріп, дамыту ... ... - ... ... өте ... ... Себебі, тәрбие әдістері қазіргі қоғамның түбегейлі өзгеру жағдайындағы сан - салалы өмір талаптарына байланысты болуы ... ... ... ... ... жан - жақты тәрбиенің мақсатына, принциптеріне, тәрбие жұмысының мазмұнына сай анықталады.
Соның ішінде тәрбие әдісінің мәні ... ... ... ... ...
Ғылыми педагогикалық әдебиеттерде тәрбие әдісінің мәні көп қырлы болғандықтан, оған әртүрлі анықтама берілген.
В.А.Сластенин, Ю.К.Бабанский т.б. мектепте тәрбиеші мен тәрбиеленушінің ... ... іс - ... ... ... ... деп ... Бұл іс - әрекет тәрбиенің міндеттерін шешуге бағытталады.
Оқушыларға тәрбиелік ықпал ету әдістері немесе тәрбие әдістері дегеніміз - ... ... ... ... ... және ... - құлық әдеттері мен дағдыларын қалыптастыру мақсатында, олардың санасы мен ерік ... ... ету ... жиынтығы.
Екінші, сөзбен айтқанда, тәрбие әдістері тәрбиеші мен тәрбиеленушінің бірлесе отырып ... іс - ... ... болып табылады.
А.С.Макаренко тәрбие әдістерін психологиялық тұрғыдан қарастыра келіп, бұл әдіс ... жеке ... ... ... етудің құралы болатынын өте дәл сипаттайды. Қазіргі психологтер адамның жеке қасиеттерін зерттеу нәтижесінде адам бойындағы кез келген қасиеттің құрамы ... төрт ... ... ... ... ... сенімінен;
- мінез-құлық, әдет - дағдыларынан ... ... ... ... ... қолданғанда тәрбиешілер психологтердің жоғарыда келтірілген дәлелді тұжырымдарын, атап айтқанда, адам ... кез ... ... ... ... төрт бөліктен құралатынын әрдайым ескеруі керек.
Сонымен, қазіргі кезде оқыту - тәрбие беру ісі ... ... ... даму ... ... жеке адам ... қалыптасуында тәрбие әдісін психологиялық негізде қолдану шешуші роль атқаратындығына баса назар аудару қажет екенін көрсетіп отыр.
Көрсетілген ... ... ... әр ... ... анықтауға болады:
* тәрбие әдісінің ең басты міндеті тәрбие процесін гуманитарландыру тұрғыдан ... ... ... ең ... ... ... ... жүзеге асыратын құрал;
* тәрбие әдісі тәрбиенің мақсаты арқылы анықталады, тәрбиенің мақсаты қандай болса, оның міндеті және тәрбиенің ... ... ... әдістері соған сай болады;
* тәрбие әдісінің тиімді болуы мұғалімнің сырттай тәрбиелік ықпал жасауымен қатар баланың тәрбиелік қатынасқа ... ... ... ... ынтасын, сезімін туғызумен де байланысты.
Тәрбие әдісінің теориясында тәрбие әдісімен қатар тәрбиенің құралдары, тәрбиенің тәсілдері, ұғымдары айтылады.
Тәрбие құралдары - ... ... ... ... ... ... мақсат көзделіп ұйымдастырылған әдістемелік жолдар.
Ал, тәрбие тәсілдері педагогикалық ситуацияға байланысты жеке әдісі, тәрбие тәсілі ... ... ... - ... ... жеке бір ... Ал нақтылы жағдайда тәрбие тәсілі, тәрбие әдісінің әрекетін, қажеттілігін, тәрбиелік мәнін айқындайды.
Педагогикалық процесс ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, бірінші сыныпе оқушысына мұғалім мінез - құлық ережесін, ... ... - ... ... ... ... ... қоғамдық орындарда өзін тәрбиелі ұстау ережесін үйрету керек. Мұғалім ... ... - ақ ... ... ... ... ... басқыш, спорт зал, т.б. таныстырып, пайдалану, жүру, шығу, отыру, т.б. ережелерді үйрете бастайды. Әр оқушы мұны әртүрлі орындайды. Нақтылы педагогикалық ... ... ... ... ... мен ... ... - бірі алмастыра алады.
Кейбір педагогикалық мәселені шешуде тәрбие ... ... ... ... ... ... ... - ол адамның көзқарасы мен сенімін қалыптастыру ... ... бір ... ... ... ... Сонымен бірге үйрету, жаттығу әдістерін жүзеге асырудың кейбір кезеңдерінде әңгіме методикалық тәсіл ретінде ... ... өз ... жеке бір ... ... құралдары жатады.
Тәрбие құралдарына әр салалы іс - ... ... ... оқу, ... ... ... т.б.) ... қатар педагогикалық жұмысқа қажетті материалдық және рухани шығармалар, заттар жиынтығы (көрнекті құралдар, саяси, көркем және ... ... ... ... ... өнері, музыкалық шығармалар, көпшілік ақпарат құралдары т.б.) жатады.
Тәрбие әдісінің тиімді болуы барлық әдістердің, тәсілдердің, құралдардың, тәрбие процесін ... ... ... ... ... ... ... мұғалім балалардың жеке - дара типологиялық ерекшеліктері мен тәрбиелік дәрежесін және баланың қандай нақтылы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің нәтижелі болуы тікелей байланысты.
Барлық тәрбие әдістері бірін - бірі толықтырып, ... ... ... ... ... ... әдістерінің жіктелуі. Тәрбие әдістерін топтастыру, жүйелеу, жіктеу, бөлу өте күрделі мәселе. Әр әдістің ... ... ... ... ... ... тәрбие әдісінің заңдылығы мен мәнін ашатын көлемді ғылыми қор жинақталған. Тәрбие әдісін жинақтау не үшін қажет. Ол тәрбие әдісін:
* ... және ... ... және ... ... және ... ерекшеліктерін айқындауға, бөліп қарауға көмектеседі;
* мақсатты түрде әрбір тәрбие әдісін тиімді пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... өзіне тән белгісін және оның ерекшелігін, міндетін оның бір - бірімен байланысын айқындай түседі.
Педагогика ғылыми зерттеушілердің еңбектерінде ... ... ... ... Ғалым педагогтер Н.И.Болдырев, Н.К.Гончаров, Ф.Ф.Королев т.б. тәрбие әдісін классификациялауда сендіру, жаттығу, мадақтау және ... ... жеке ... ... Ал, ... И.Т.Огородников т.б. тәрбие әдісін топтастыруда сендіру әдісімен қатар оқушылардың іс - әрекетін ұйымдастыру әдісін және олардың ... - ... ... ... қоса ... ... ... оқулығында тәрбие әдістерін қазіргі теориялық негіздерге сүйеніп талдау жасайды. Ю.К.Бабанский, В.А.Сластенин тәрбие әдістерін мынадай төрт топқа бөліп қарастырады.
Бірінші топ - жеке ... ... ... қалыптастыру әдістері (көзқарасы, сенімі, идеясы).
Екінші топ - ... ... ... - ... ... және қоғамдық мінез - құлықты қалыптастыру әдістері.
Үшінші топ - ... пен ... - ... ... ... топ - ... ... жасау, өзін - өзі бақылауды ұйымдастыру және баға беру әдістері. Сонымен әр топтағы көрсетілген тәрбие әдістері екі жақты ... ... ... бір ... бұл әдістер жеке адамның әлеуметтік адамгершілік ережелерді саналы меңгеруіне ықпал жасауды көздейді. Екінші ... ... әр ... іс - ... мінез - құлықта қарым - қатынас жасауда белсенді азаматтық позицияда болу ... ... ... ... ... ... ... және теориялық негізі ретінде адамның қоғамдық мәні мәселесі және жеке адамның қалыптасуында іс - әрекеттің ролі туралы ілімнің қағидалары алынған. Бала жеке адам тек іс - ... ... ғана ... Бұл үшін ... өмірі үнемі іс - әрекет арқылы ұйымдастырылуы ... Ол іс - ... ... ... ... бағытталып, қажет болған жағдайда арнайы ситуациялық іс - әрекеттер де ұйымдастырылуы қажет.
Тәрбие әдісінің бірінші тобы - ... ... ... ерік - жігеріне жан - жақты ықпал жасауды қамтиды. Бұл әдістер ... ... ... және іс - ... ... ... жүзеге асыруды көздейді. Бала жеке адам болып қалыптасу процесінде тек қана сыртқы әсер арқылы ғана емес, ішкі жан ... жеке ... ... ... арқылы да дамып жетіледі.
Жеке адамның қоғамдық санасын қалыптастыру ... ... ... ... ... үлгі - ... жатады. Көптеген ғалымдар бұл топтағы әдістерді қалыптасқан дәстүр бойынша ... ... деп те ... көзқарасты, жалпы адамзаттық мораль талаптарына сай қасиеттерді қалыптастыру мақсатында тәрбиеленушінің сана - ... ... ... - ... ... ... жолдары мен тәсілдерінің жиынтығы сендіру әдісі деп аталады.
Сендіру дегеніміз - ... ақыл - ойы мен ... ... адамгершілік жайлы түсініктер мен ұғымдарын қалыптастыру және жағымсыз қылықтарын жою мақсатында олардың санасына, сезімі мен ерік ... жан - ... әсер ... ... - тек ... ... ұғым ғана емес, ол адамның мінез - құлық, іс - әрекетінің тұрақты ... ... ... анық ... алу ... Мұнда сенім, біріншіден: жеке бастың психикалық сапасы - тәрбиенің жемісі, ... ... ... екіншіден, сенім, сендіру жеке бастың санасына, еркіне сезіміне ықпал жасайтын әдіс, құрал ретінде анықталады.
Сендіру әдісінің ... ... ... - ол ... жеке бастың сенімі қалыптасады.
Сендіру - оқушының тек қана санасына, сезіміна ықпал ... ғана ... әрі оның ... - ... әрі ... де ... жасауды көздейді.
Сендіру әдісі жалпы адамзаттық моральдың нормаларын, ережелерін кеңінен түсіндіру, оны іс - әрекетпен байланыстыруды ... ... ... позицияда болуын өз көзқарастарын қорғай білу, өзінің де, ... да ... - ... іс - ... ... баға беруді, талқылауды қамтитын әдіс. Сендіру әдісінің тиімділігі оқушының санасына әрі сезіміне, көңіл - ... ... ... ... - бірі ... ... жоғарлай түседі. Сезімнің, эмоцияның көтеріңкі болуы ескерілмеген жерде мораль ережелеріне терең сенім тумайды.
Сонымен жеке адамның санасын қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... т.б. күрделі ұғымдарды, түсініктерді, анықтамаларды, ереже нормаларымен нақтылай түседі;
* әрбір іс, қимыл, әрекеттердің, тәжірибелердің оң ... ... ... ... ... болуына жағдай туғызады;
* нақтылы міндеттердің анық мақсаты мен маңызы қоғамдық адамгершілік негізіарқылы айқындайды.
Тәрбие әдістерін қолдануда ... және ... ... ... ... өте ... сенім қаруы екенін түсіну;
* оқушыға шын мәнінде белгілі ережені түсіндіру, жаңа мәліметтер беру немесе ... ... ... ... ... ... ... уақытта сендіру әдісін қолдану;
* жеке бастың психологиялық табиғатын жақсы білу, сезімнің атқаратын ролін ... ... ... ... ... ... ... түсініктер қорына, мінез - құлық қасиеттеріне арқа сүйену, оның оң не теріс екенін айқындау, орын алған ситуацияларды баяндау, оған ... ... ... ... ... ата - ... ... түсініктемесіне баланың үнемі белсенділікпен, қызығушылықпен қатысуын ұйымдастыру;
* әр баланың көңіл - ... ... ... өз ... ... ... қысылатындай, өзін - өзі тәрбиелеуге жігерлендіретіндей жағдай жасау;
* сендіру әдісінің барлық салаларының бірлікте, жүйелі түрде, үздіксіз қолданғанда және ... сана - ... ... ... ... мен жас өзгешеліктеріне қарай біртіндеп жоғарылаған сайын әр әдістің мазмұнын күрделендіріп, түрлендіріп, дамытып отырғанда ғана тәрбие ісі ... ... ... бір ... ... ... әсер ... педагогтер тәрбие әдістерінің тұтас жүйесін пайдалануға ұмтылады, жеке бір әдісті ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі ұғымдары туралы түсінік беріледі. Оқыту процесінде әр пәннің оқу материалына байланысты айтылумен қатар арнайы тәрбиешілік мақсат ... ... ... ... ... ... ар - намыс, парасаттылық, кішіпейілділік, қайырымдылық, ... ... ынта - ... ерік - ... т.б. ... ... формалары алуан түрлі: әңгіме, көрсету, оқушылар шығармалары.
Өткізу методикасы тұрғысынан алғанда түсіндіру формаларының ең ... - ... ... әңгімелер - мораль мәселелері туралы кең түрде, еркін пікірлесуді көздейтін, оқушылардың санасына, ... сөз ... ... ... ... кеңінен қолданылатын сендіру әдісінің ең тиімді түрінің бірі. Этикалық әңгіме әдісінің негізгі мақсаты ... ... ... ... жатқан оқиғаларға, іс - әрекеттерге, әртүрлі жағдайларға баға беруге, соның негізінде өзін қоршаған әлеуметтік ортаға адамгершілік міндеттерге ... ... ... ... ... ... ... немесе эстетикалық, еңбек т.б. салаларының әр қырынан ашып ... ... ... ... тақырыбы, мазмұны танымдық, саяси, эстетикалық мәселелерге арналады.
Бұл әдістің негізгі мәні - ... ... ... ... ... сол ... өмірде меңгере бастаған мінез - құлық, іс - әрекеттерінің барысын талдау, жинақтау, баға ... ... ... негізгі педагогикалық - психологиялық талаптар:
* таңдалған, іріктелініп алынатын тақырыптың көкейкестілігі, оның тәрбие процесінің міндетіне, оқушылардың мүддесіне сай ... ... ... нақтылы сыныпқа, оқушылар тобына қажеттілігін дәлелдеу;
* оқушылардың өмір ... ... ... ... жас мөлшеріне қарай әңгімелесу барысын дамытып отыру;
* әңгіменің мазмұын өте мұқият іріктеу - ... ... әсер ... тың жаңа ... ... анық әрі ... ... алу;
* әңгіме тақырыптары мен мазмұны жоғары сынып оқушыларының жас өзгешеліктеріне және ... ... ... ... ... сай ... ... Мәселен, жас өспірімдерге арналған әңгімелер, олардың өздерінің көзқарастары мен мінез - құлықтарына лайықтап, салыстыра алатындай, оның ... ... ... ой ... ... ... ... қарастырылатын тақырыптың қызықты болуын, оны оқушылардың ойлауын, өздігінен толғану қабілетін туғызатындай проблемалық сипатта қоя білу, олардың белсенділігін дамыту;
* әңгімелесу барысында ... ... күйі ... ... жағдай туғызу; тәрбиешілердің оқушыларға сеніммен қарай білуі, олардың жауаптарына зейін қоя ... ... ... өте ... ... ... айту, реті келген кезеңде орынды әзіл, күлкі, сықақ ... де ... білу ... ... және ... ... байланысты көрнекі құрал және техникалық құралдарды, әдеби көркем шығармалармен бейнелеу өнері, музыкалық құралдарды пайдалану;
* әңгіменің қандай жерде, қай ... ... де мәні бар. ... жоғары идеялық - адамгершілік қасиеттер туралы әңгімені жауынгерлердің, қоғам қайраткерлерінің өмірі мен ... ... ... ... мен ... ... ... ғана оқушылардың сезіміне ықпалы зор болатыны белгілі;
* әңгімеге, әсіресе әңгімелесу әдістеріне мұғалім жан - жақты әзірленуі қажет.
Пікірталас ... - ... ... ... ... ... білдіреді. Оның этикалық әңгімелерге біршама ұқсастау болғаныменөзіндік міндеті бар. Бұл өте күрделі, сонымен бірге оқушылар санасына тиімді ықпал ететін әдіс.
Пікірталас ... ... ой ... ... ... пайымдауға үйретеді, оқушылардың ойын, сөйлеу логикасына негіздей білуге тәрбиелейді. Көкейкесті мәселелерді талқылау арқылы оқушылар өз көзқарастарының дұрыстығын не ... ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Пікірталас арқылы жастардың саяси және адамгершілік, ізгілік, эстетикалық, құқықтық, әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, әдебиет, көркем - өнер, ... ... ... ... ... мен ... ... болады.
Саяси қоғамдық, адамгершілік көзқарастарды жастар өздері батылдықпен ... ... ғана олар ... ... болады және пікірталас әдісінің негізіне алынады.
Пікірталас әдісіне қойылатын талаптар:
* пікірталасқа қойылатын мәселелер проблемалық ... ... ... ... дүниеге өмір құбылыстарына өздерінің пікірлерін, ойларын білдіруге, оларды теріс пікірлер мен көзқарастарға баға бере білуге, талқыланып отырған мәселенің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... пікірді айқындау, принциптік, қоғамдық міндет, парыз, жауапкершілікті сезіну, нақтылы іс - әрекеттерді байқай білуге қолайлы жағдай болып табылады. Жастардың ынтасын, ... ... ... өз ... өмір тәжірибесіне, мінез - құлық ... ... ... ... ... пікірталасқа оқушылардың неғұрлым көбірек қатысуын көздеу тәрбиенің пәрменді болуына мүмкіндік береді. Пікірталас шамамен мынадай тақырыптарда өткізіледі:
, , , , , , ... стол ... ашық ... ... ... өтуі ... , , , , , , , , бұл ... не айтар едіңіз?
,
Ұятың боп тұр бетте.
Өзге тілдің бәрін біл,
Өз тіліңді құрметте, - деген тақырыптар.
Сонымен жеке адамныңқоғамдық санасын қалыптастыру ... ... ... үлгі - ... ... ... ... конференциялары, саяси хабарламалар т.б. адам санасына ықпал жасайтын әдістер жатады.
Тәрбие процесінде үлгі - өнеге тәрбиенің ықпалды әдістерінің бірі болатын себебі ... ... күші ... өзін ... ... ... жолдастары мен ең жақсы достарына ұқсауға еліктейді. ... ... ... ұлы ... өмірі мен қызметінің, сол сияқты еңбек, соғыс ардагерлерінің, оқу ... ... ... өнер, кинофильм, бейнефильм (видеофильм), театр кейіпкерлерінің өнегесі зор орасан зор әсер етеді.
Тәрбие ... ... ... мен ... ... ... ... жастарды ұлы идеялық, реф\волюциялық мұрасымен таныстыру, балалардың азаматтық, табанды әрі белсенді ынта - ... ... ... ... ... ... сенімділігін қалыптастыруда маңызды орын алады.
Жеке адамның қоғамдық санасын қалыптастыру ... ... ... ... еске алу - ... ... ... проблемаларының бірі. Мектеп тәжірибесіне зер салсақ, әдетте тәрбие жұмысының кеңінен жүргізілетін салалары: әңгіме, ... ... ... еңбек озаттарымен кездесу, экскурсия, кино - видеофильм көру т.б. орын алатыны белгілі. Бұл шараларды өткізудегі бұрыннан келе жатқан ... ... - ... тек қана ... ... және ... ... етілетіндігі. Ал жоғарыда айтып дәлелдегеніміздей, адамның жеке басы тек қана іс - әрекет ... ... ... ... аксиомасы сендіру әдістерін пайдаланғанда ескерілмейді. Балалар көбіне тәтті сөздің жетегінде қалып қоятынына мән берілмейді.
Сондықтан ... ... ... ... қоғамдық жауапкершілік, интеллигенттілік, парасаттылық, т.б. зиялы қасиеттер туралы пікірталастар тек жалаң сөз жүзінде қалмай балалардың күнделікті өмірлік және еңбек ... ... ... ... - туыс адамдарға, ұжымына, қоғамға қамқорлық жасауымен қалыстасып, жалғасуы керек.
Бүгінгі таңда педагогикалық ұжымның өте - мөте ... ... ... - ... қазіргі тобына жауап беретін, шығармашылықпен еңбек ететін, талапкер, ... ... ... адамдарды тәрбиелеу.
Тәрбие әдісінің екінші тобына қоғамдық мінез - құлықты қалыптастыру және іс - әрекетті ұйымдастыру қарастырылады.
Бұл топқа ... ... ... ... ... ... ситуацияларды туғызу және қоғамдық пікір жатады.
Педагогикада жеке адамның қалыптасуы нақтылы іс - әрекет болған жағдайда ғана ... ... ... Іс - ... адамдардың өзін қоршаған ортаға белсене қатысуының негізгі формасы.
Бұл топтағы әдістің психологиялық тұрғыдан ерекшелігі - ... іс - ... жеке ... ішкі жан ... көрсеткіші ғана емес, оның дамуының өздігінен жетілуінің шешуші белгісі екендігі.
Адамның санасы мен мінез - ... ... ... - ... ... ... ықпал етеді. Себебі іс - әрекеттен тыс нағыз тәрбиенің болуы ... ... ... бұл ... ... ... ұйымдастырушылық қызметіне А.С.Макаренконың берген бағасымен сипатталады. Бізге мәлім: тұтас педагогикалық процесте тәрбиеленушілердің іс - ... мен ... - ... ... ... болу ... - ... ең негізгі заңдылықтарының бірі. Осыған орай, тәрбие әдісінің бұл тобы тәрбие процесіндегі әр салалы іс - ... ... ... әсіресе таным әрекетінің, сонымен қатар ойын мен еңбек түрлерінің, көркемөнердің, спортпен шұғылданудың, табиғатпен қарым - ... ... ... ... ... ... - құлықтары мен қарым - қатынастары ең алдымен олардың әр түрлі іс - әрекеттері педагогикалық тұрғыдан ... ... ... ғана ... ... - ... ... және іс - әрекетті ұйымдастыру әдістеріне қойылатын педагогикалық - психологиялық талаптар:
* әрбір іс - әрекеттің алдына қойылған мақсаты ... ... ... оның ... ұжымға пайдалы болуы және сол іске қатысатын жеке адамның өзіне де қажеттілігі, әрбір оқушының ынта - ықыласы, ... мен ... ... ... ... ... ортақ мүдделі істі сезімталдықпен, орындауына қолайлы жағдайда орындайды. Себебі енжарлық, әрекетсіздік барлық жастағы балалардың табиғатына жат ... Егер ... бірі ... ... оның ... білу ... Баланың мүддесі мен бейімділігін ескере отырып, оның көңілінен шығатын, шамасы жететін қоғамдық жұмысқа, еңбекке қатыстыру олардың өз еркімен, ... ... ету ... ... Бұл ... ... біртіндеп белсенді өмірлік позицияға көшуіне ықпал жасайды.
* Іс - әрекетті ... ... ... балалардың белсенділігіне байланысты. Жұмысты жоспарлау, жеке тапсырмаларды бөлу, оның нәтижесін тексеру т.б. міндеттерді балалардың білетін еңбекте көрсете және ... ... өз ... ... ... арнауға шақыру, өнегелі тәрбие беру жастарға жағымды сөздер сөйлеп, адамгершілік туралы ережелерді ұсыну, түсіндіру қажет. Бұл қағида педагогикалық талаптың негізі ... ... ... ... ... ... ... беру, балалардың ынтасын арттыруға бағытталуы керек. Жұмыстың мазмұны мен ... ... ... ... және ... ... ... отыру көзделінеді.
* Оқушылар ұжымының қатысуымен қоғамдық пікірдің негізінде іс - ... ... ... ... қолдану арқылы тәрбиеленушілердің еңбекке жауапкершілік, қоғамдық мінез - құлық, тәжірибесі, қарым - қатынас жасау дағдысы мен ... өмір ... ... ... ... ... оларды таңдау және тиімді пайдалану.
Педагогикалық талап әдісі әртүрлі іс - ... бір ... ... ал енді бір түрін күшейту мақсатымен тәрбиеленушінің санасына педагогикалық ықпал ... ... ... ... ... ... ұжымын ұйымдастыруда педагогтің талап қоюы шешуші роль атқарады. Мұнда нақтылы ... ... ... ... ... ... іріктелінеді. Тәрбиешінің қатынасы педагогикалық талаптың нәтижелі болуына ықпал ... ... ... ... ... педагогикалық талап қоюмен, дұрыс іс істеуге мәжбүр етуді сабақтастырып отыру заңдылығын жүзеге асыру көзделінеді.
Жаттығу әдісі. Тәрбие әдісінің ... ... ... орын ... ... ... - құлықтың нормалары мен ережелеріне сай тәрбиешінің әр ... іс - ... ... ... ... ... ерекше әдісі ретінде қарастырылады.
Жаттығу әдісінің құндылығы мынада: педагогикалық процесте тәрбиеленушілердің ... ... ... ... ... ғана емес, ең алдымен, осы жаттығуларды орындау барысында өзінің адам ... ... ... ... ... ... үшін ... жасай алатынын сезінуі оның қуаныш, ризашылық көңіл - уүйін білдіруінде.
Жаттығудың басқа әдістерден ерекшелігі тәрбие процесінің екі ... ... ... ... ең ... әдіс ... Себебі жаттығу әдісі бойынша оқушы объект жағдайынан субъект жағдайына жеткізуге мүмкіндік береді. Біз қарастырып отырған ... ... ішкі ... ... ... ... тәжірибесінде үйрету әдісін қолданғанда бала көбіне тапсырманы сырттай механикалық тұрғыда орындауға әуес келеді. Ал жаттығу әдісінің ... - ... ... - орындалатын жаттығулар мен әрекеттер баланың жеке басының ішкі қасиетіне айналуымен сипатталатындығында. Сондықтан тәрбиеленушіге ... ... ... ең алдымен баланың ішкі мүмкіндігін, күшін, бағытын жан - ... ... ... білу керек. Сол арқылы тәрбиеленушінің қоғамдық белсенділігін ... оның ... ... ... ... ... ... дамуын және оның дұрыс іс - қимыл мен мінез - құлық дағдысын ... ... ... ... - құлықты қалыптастыру және іс - әрекетті ұйымдастыру тобындағы әдістің бірі - тәрбиеленушілік ... ... ... ... процесте жеке адам әртүрлі әрекеттер барысында қалыптасып дамиды. Сондықтан бала өмірінің, оның өзін айнала ... ... ... - ... ... ісі ... ... шешуге барынша жауап беретіндей, оның талабына сай ұйымдастырылуы керек. Дәлірек айтқанда жеке ... іс - ... ... ... ... туғызу керек.
Балаға өмірде әртүрлі ситуацияларды шешуге тура келеді. Арнайы зерттеулер тәжірибесі бұл жағдайда баланың дайындығы жеткіліксіз екендігін дәлелдейді. Сондықтан ... ... ... қолдану, қазіргі қоғамның жариялылық - демократиялық ... үшін ... және ... әдіс деп ... ... ... жеке ... әмбебап әдіс бола алмайтыны белгілі. Дегенмен, педагогикалық ситуация әдісінің өзіндік мәні бар. Кез келген педагогикалық ситуация ең алдымен шығармашылық ... ... ... ... ол ... педагогикалық сұрақтарды, шешімдерді таңдап алуды қажет етеді. Мектеп өміріндегі әртүрлі ситуациялардың шешілуіне қатыса отырып, ... ұжым ... жеке ... ... ... ... көрсетеді. Әрбір педагог белгілі проблеманы шешуге немесе қайшылықты мәселелердің дұрыстығын ... ... ... ... ... ... ... арнайы ұйымдастырылған педагогикалық жағдай тәрбиелеушілік ситуация деп аталады.
Өз мәні ... ... ... ... ... ... ... бірнеше варианттың біреуін ғана дұрыс шештім деп есептейді. Автобусқа ... ... ... қарт ... орын ... бе? Әлде сезбеген болып қаласың ба? Ескерту жасағанда естімеген боласың ба? Мұғалімнің ұсынған осы ситуациясынан кейін шығатын дұрыс жолды табу үшін ... ... ... ... - ... ... ойланып, қайта оралып, қайта қарап, ақыры жаңа талаптарға сай іс - әрекеттерімен қарым - қатынасын өзгертеді.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... жағдайда ол жас ұрпақты тәрбиелеуде өте икемді және маңызды әдіс болып есептеледі.
Қоғамдық пікір. Тәрбиешінің балаларға қоятын талабы ең алдымен ұжымның ... ... ... керек. Ал ұжымның талабы жалпы қоғамдық пікірдің көрінісі болып ... ... ұжым ... іс - ... ... және ... - ... қалыптастыруда қоғамдық пікірді туғызу негізгі әдістің бірі ... ... ... ұжым ... кей ... жекелеген топтардық іс - әрекетін, қылығын бағалағанда тәрбие әдісі ретінде іске асады. Ұжым ... ... ... ... митингте, жергілікті баспасөзде және дөңгелек стол басында, ашық ... ... ... ... ... формалары болып табылады. Олардың пікірлерінде немесе қабылдаған шешімдерінде тек қана ... ... алда ... ... ... асырудың да жолдары айтылады.
Қоғамдағы жаңару процесі және қайта ... ... шын ... ... ... ... байланысты. Жастардың демокра-тиялық - жариялылық, принцип негізінде өздерінің позициясын білдірудегі ашық пікірлері, таластары, ... ... ... ... ... ... ... қатысуымен ұштасуы керек. Бұл бүгінгі күн тәртібіндегі педагогиканың ірі ... ... ... ... ... ... ... тәрбие әдісі ретінде балалармен тең дәрежеде, кеңінен, ашық, ... ... ... ... ... ... ... үйрету қоғамдық пікірді орындатудың тиімді әдісіне айналып отыр. Мектеп оқушыларының ... - ... ... ... ... ... ... қоғамдық пікір алысу әңгімелерін өткізуге болады: , , , , , , ... ... ... ... ... - ... мен іс - ... ретке келтіру, дер кезінде түзету және ынталандыру қызметін атқаратын әдістер біріктірілген. Бұл ... ... ... - ... тұрғыдан ескеретін жағдайдың бірі - бала тәрбиенің тек қана ... ... ... ... ол тәрбиенің субъектісі екендігі.
Баланың табиғатында деген белсенділігі бар, сондықтан ол тәрбиеленушілердің әрекетіне және өздерінің мінез - ... мен іс - ... ... берген бағасына олар селсоқ қарай алмайды. Сондықтан адамды тәрбиелеу кезінде баланың үнемі өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... әдісінің үшінші тобына мадақтау, жазалау және ұйымдастыру әдістері жатады. Олар мектеп ... ... мен іс - ... ... ... айыптау, олардың жағымды қылықтарын мадақтау, ал теріс қылықтарын тежеу мақсатында қолданылады.
Мадақтау - ... ... ... - ... бағалап және көтермелеп отыруда педагогикалық ықпал етудің тиімді жолы болып табылады.
Мадақтау оқушының өзінің ... ... ... ... - ... мен ... - күйіне бақылау жасауға, өзін - өзі тәрбиелеуге көмектеседі. Мадақтау әдісі ... ... ... ... - ... қандай болуы керектігін түсінеді, өзінің бойындағы жағымды мінез - құлықты дамытып, өз ісінің дұрыстығын ... ... ... ... Жақсы істерді жал мінез - құлық қандай болуы керектігін түсінеді, өзінің бойындағы жағымды мінез - ... ... өз ... ... ... өзіне сенімділігі артады. Жақсы істерді жалғастыруға тырысады. ... ... ... оқушыны теріс әрі келеңсіз істерден сақтандырып отырады.
Мадақтаудың түрлері өте көп. Мектеп тәжірибесінде мадақтау, мақұлдау, алғыс айту, ... ... беру ... ... бар.
Жазалау - педагогикалық ықпал етудің бір жолы. Мұғалім мектептегі жазалау шарасына ерекше ептілікпен әрі ойланыпқарауы тиіс. ... ... ... ... - құлқы мен іс - әрекетінің ... ... ... және ... ұжым алдында жасаған қылмысына айыпты екендігін ұғындыру және істеген теріс іске ... ... ... ... ... ... ... талаптар:
* оқушыға жаза қолданғанда талап қоя білу және оқушының басына құрметпен қарай білу принципін ұштастыру керек;
* ... еш ... кек алу, ... жеке басының адагершілік қасиетін кеміту, намысын қорлау, жәбірлеу түрінде болмауын ... ... жаза ... ... ... ... және негізсіз жаза балаларды тәрбиеленушілерден алыстатып, олардың ұжымнан бөлектенуіне әкеліп соғады;
* жаза қолдануда ... ... ... жазалаудың тәрбиелік тиімділігін арттыра түседі;
Тәжірибелі педагогтер жаза қолдануда оқушылар ұжымының көмегіне қолдауына арқа сүйеді.
Жазаның түрлері ... жас және жеке ... сай ... ... ... ... ... тәрбиенің басқа тәсілдерімен байланысты болуы шарт. Мектеп тәжірибесіне арнайы қабылданған нұсқау ... ... ... ескерту, сөгіс, оқушының тәртібі жөнінде бағасын төмендету шаралары қолданылады.
Жарыс. Мектеп жағдайында мінез - ... пен іс - ... ... ... ... әлеуметтік - психологиялық фактор ретінде жастардың бір - бірімен еңбектегі, спорттағы, өнердегі табыстарын ... үшін ... ... оқушының іс - әрекетіне жаңа серпін жаңа ой - сезім және баланың ... жаңа ... ... ... ... ... ... тобына тәрбие процесін жетілдіру талаптары мен оның барысында, нәтижесінде объективті баға беру әдістері жатады. Тәрбиенің бұл топтағы әдістерін қолдануда тәрбиеші мен ... ... ... бағыт - бағдары үйлеспеген жағдайда тәрбие әрекеті, тәрбие ықпалының нәтижесі жоққа ... ал ... ... ... ... болады. Ондай кезде қайта тәрбиелеу ісімен шұғылдануға тура ... ... ... ықпалын, оның сапасын және нәтижесін зерттеу, дәрежесін ... және ... үшін ... - ... іс - ... бақылау жасау, адамның өзін - өзі бақылауын ұйымдастыру және өзіне - өзі баға беруді жүзеге асыру әдістері қолданылады.
Тәрбие процесінде әр ... жеке ... ... шешуші орын алмайды, керісінше, ол әдістер бір - ... ... ... жүйелі қолданғанда ғана нәтижесі болады.
Тұтас педагогикалық процесте оқушылардың мінез - құлқы мен іс - әрекетіне педагогикалық ... ... ... ... өзін - өзі ... ... ... жұмысының нәтижелерінің көрсеткіші бола алады.
Осыған орай тәрбиі әдісі ретінде педагогикалық теорияда педагогикалық байқау, тәрбиелікті анықтауға арналған әңгімелер ... ... және ... ... ... ... ... мақсат көзделген шығармалар жазу, оқушыларды өзін - өзі сендіруге үйрету, оқу - тәрбие процесінің барысындағы оқушылардың барлық іс - ... ... ... ... шығару әдістері айқындалған.
Қазіргі мектеп тәжірибесінде бұл әдіс әрбір баланың ... ... - ... ... ... ... ... кеңінен қолданылып келеді.
Тәрбие әдістерін таңдау және оларды тиімді пайдалану.
Тәрбиенің түрлі әдістерін таңдау мұғалімнің ... ... ... ... ... ... әдісі - тұтас педагогикалық процестің заңды бір құрамы.
Тәрбие әдісі тәрбиенің мақсатына, мазмұнына, принциптеріне және ... ... ... міндеттерді шешуге бағынышты болады. Мұғалім өзінің күнделікті практикалық жұмысында ... ... ... барысында барлық жағдайға арналған әмбебап тәрбие әдісі болмайтынын ескеруі керек.
Тәрбие әдісі жеке дара тиімді не тиімсіз бола ... ... ... ... ... жеке ... ... емес, тәрбие әдістерінің тұтас бір жүйесі алынады. Әдетте өте нәтижелі деп есептеліп кеңінен қолданылып жүрген педагогикалық құрал: түсіндіру, әңгіме, ... ... ... ... ... өзі де ең әсерлі, абсолютті, тиімді бола алмайды.
Бір жағдайда оң ... ... ... ... бір ... ... ... теріс әсер береді. Сондықтан тәрбиеші әдістерді қолдануда педагогикалық - ... ... білу ... әдісі баланың жеке басына жанасудың және ықпал ... өте ... әрі ... ... ... ... озат тәрбиешілер оқушылар-дың дара және жас ерекшеліктерін зерттеп, оқу - тәрбие процесін физиологтар мен психологтардың бала ... ... ... ... ... ... отырып ұйымдастырады.
Адам жеке адам болып қалыптасу процесінде бөлшектеніп тәрбиеленбей, тұтас ... ... ... тәрбиеші әрдайым тәрбие жұмысының негізіне алуы керек. Жоғарыдағы аталған педагогикалық - психологиялық талаптармен ... ... ... ... ... және ... ... үшін тұтас педагогикалық процестің күрделі диалектика-лық заңдылығы негізге алынады.
Осыған орай әрбір тәрбиешінің жеке адаммен жеке топпен оқушылар ... ... ... тәрбие процесінің ұзаққа созылатын үздіксіз әрі комплексті ерекшелігін ескеруінің ... ... ... ... ... әдісінің бірнеше түрін қолданудың тиімділігі ең алдымен педагогтардың жеке басының және еңбек ... ... ... ... ... екендігін озат мұғалімдер тәжірибелері дәлелдейді.
Тәжірибе көрсеткендей, мәдениет өмірдің тек рухани жағын ғана қамтып қоймайды. Мәдениет дегеніміз ... ... ... ... ... көппен бірге өмір сүрудің мәдениеті деген сөз. Тек жоғары мәдениетті адам ғана өзіне де басқаға да қатаң талап қоя ... ... - бұл ... ... мақсатқа жетудің жолдары, тәсілдері. Мектеп тәжірибесіне орай әдістердің және бір анықтамасы - ... ... ... ... ... ... ... сезіміне және қылық - әрекетіне ықпал жасау тәсілдері.
Әдістер түрі сан - алуан да шексіз көп. Ал оның ... ... өз ... ... күш - ... мен ... мүмкіндіктерін жете танып, оларды өтілетін материал сипатына байланыстырып және басқа да көп оқу жағдаяттарын зерделі саралай білген ... ... ... Қай тұлға, қанша тұлға араласса, әдіс формасы да сондай әрі ... - бұл ... ... ... бәрі ... ... деп айту ... Ол үшін сол әдістің түзілу, қолдану жағдайларын білу қажет. Нақты мақсатқа ... ... көп ... ... ... ғана ... ... мүмкін. Тәрбие тәжірибесі алдымен ежелден келе жатқан дәстүрлі әдістерге арқа сүйегенді тәуір ... ... ... ... ... да ... ... қалатыны бар, сондықтан да тәрбиеші әрдайым тәрбиенің ... ... сай ... ... ... ... үнем және мол ... жылдам жеткізетін жаңа әдістерді іздестіруге мәжбүр. Тәрбие әдістерін құрастыру, таңдау және дұрыс қолдану - ... ... ... ... - жалпы әдіс бөлігі, нақты ... ... жеке ... ... айтатын болсақ, тәсіл - тәрбиешінің өз шәкірттерімен бірге мақсатқа тезірек жету үшін ... ... ... Егер осы тәсілмен басқа да тәрбиешілер пайдалана ... ... ... озуымен даңғыл жолға - әдістерге айналады. Әдістер мен ... ... ... ... осыдан көрінеді.
Тәрбие жеке ықпалдарды байқатса, құрал - ... ... ... ... ... ... - ... құралы, ал көрсету, еңбекті бағалау, жұмыс қателігін білдіру - тәсілдер. Сөз (кең ... - ... ... ал ілікпе сөз, әзіл ескертпе, ескертпе теңеу - осы жабдық құрамындағы тәсіл. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін қолданылатын тәсілдер мен құрал - жабдықтар жүйесі деп те атайды.
Әдіс баламалары өте көп. Олар арасынан мақсаттар мен наты ... сай ... ... алу үшін оларды қандай да бір ретке келтіріп, топтастыру, яғни классификациялау қажет. Әдістер классифика-циясы дегеніміз қандай да белгісі ... бір ... ... ... жүйесі. Осы классификацияға арқа сүйеп, педагог барша жүйені анық білуімен бірге оның ... мен ... тән ... ... ... ... - көп өлшемді құбылыс, оның жүйелесуіне негіз болар белгілер сан - алуан.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... ... ... - ... оның жан - жақты тәрбиесі қайта құру процесінің бұлжымас ... ... ... қазіргі кезеңде тәрбие әдісі теориясын және практикасын одан әрі жетілдіру актуалды мәселе ... ... ... ... әдісінің негізгі мәні - жеке адамды жан - жақты ... ... ... жүзеге асырудың басты құралы болып табылатын тәрбиенің әдістерін жетілдіру.
Бүгінде педагогика ... ... ... ... ... анықтамада ортақ пікір қалыптаспаған. Оған дәлел педагогикалық еңбектерде тәрбие әдістеріне берілген әртүрлі сипаттағы, мазмұндағы түсініктемелер.
А.С.Макаренко тәрбие әдістерін психологиялық тұрғыдан оны ... жеке ... ... ықпал етудің құралы ретінде қарастырса, В.А.Сластенин, Ю.К.Бабанскийдің педагогикалық еңбектерінде оны тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің іс - әрекеттерінің өзара байланыс тәсілдері деп ... ... атты ... ... ... ... ... оқушылардың бойында социалистік көзқарасты және мінез - құлық әдістері мен дағдыларын қалыптастыру мақсатында, олардың санасы мен ерік ... ... ету ... ... ретінде тұжырымдалған.
Ал, Т.Е.Конниковтың анықтамасы бойынша тәрбие әдістері - бұл педагогикалық жұмыстың ... мен ... ... ... ... жету деп ... Тәрбие әдістеріне берілген мұндай әртүрлі анықтамаларға талдау жасасақ, онды:
* жеке ... ... ету ... ... мен ... іс - әрекетінің өзара байланыс тәсілдері;
* тәрбиенің мақсатына сай оқушылардың санасы мен ерік - күшіне ықпал ету ... ... ... мақсатына жету жолдары ретінде қарастырылғанын байқаймыз.
Бұдан шығатын қорытынды, тәрбие әдістері деп тәрбиенің мақсат - міндеттеріне сай ... ... мен ерік - ... ... ету, жағымды мінез - құлық нормаларын қалыптастыру және осы бағытта олардың іс - әрекеттерін ұйымдастыру, ынталандырудағы тәрбиешілер мен ... ... ... ... ... амал - ... мен ... жиынтығы.
Мысалы, жаттығу әдісі: бұйыру, нұсқау, көрсету, үйрету, жаттықтыру, тапсырма, ақыл - кеңес беру тәсілдерінің жиынтығын құраса, ... ... ... ... ... ... ... сыйлық беру, қабырға газетіне шығару, талап қою, теріс қылықтарды тежеу, ... ... т.б. ... амалдарынан тұрады.
Тәрбие тәсілі тәрбие әдісіне тәуелді бола тұрып, оның әрекетін, тәрбиелік ... ... ... ... ... болуы тәрбие құралдарын дұрыс қолдану, таңдай білуге де байланысты.
Сонымен, бастауыш мектеп педагогикасы - арнайы ұйымдастырылған бастапқы тәрбие жөніндегі ... Оның ... ... адам тәрбиесі жөніндегі ғылыми білімдерді жинақтау және жүйелестіру. Бастауыш мектеп педагогикасы ... ... ... беру және ... ... ашып, соның негізінде алға қойылған мақсаттануға жетудің ең пайдалы педагогикалық жолдары мен ... ... ... ... ... да ... жүйесі ұланғайыр да мәуелі. Бұл салада халқымыздың тәлім-тәрбиелік қорына елеулі үлес қосқан арыстарымыз Абай, Ы. Алтынсарин, С. ... және т.б. ... ... - ... өсиеттері талай зерттеулерге арқау болған. Кемеңгер Ахмет Байтұрсынұлының өткен ғасыр басында.
Қорыта айтқанда, мектептің жаны ... ... ... ... ... һәм ... ... ... Әуелі біз елді түзетуді, бала оқыту ісін ... ... ... Неге ... ... та, ... те, ... та оқумен түзеледі. Қазақ ішіндегі неше түрлі кемшіліктің көбі түзелгенде оқумен -түзеледі>> - деген ұлағатты ... ... ... ... ... ... ... тұғыры ретінде қабылдануда.
Қазақ мектебінің қазіргі кездегі бастауыш сыныптарында оқып жатқан жас өркен ұрпаққа бүгінгі күн көзқарасымен ... ... ... - дамыта оқыту технологиясының басты қағидасы зерттеу жұмысының тұтас логикасында сақталынып отырды. Дегенмен дамыта ... ... ... ... бөлімде терең талданып, сол негізде арнайы білім мазмұны іріктелініп, арнайы жаттығулар жүйесі жасалынып, арнайы оқу-әдістемелік кешен ... ... ... мектебі оқушыларының теориялық ойлау қабілетінің биік әрі кең екендігіне көз жеткізіліп, дамыта оқыту жүйесінің өзіне тән әдістемелік қоры мен ... ... ... ... ... ... ... жаңа педагогикалық технологиялардың ішінде білім мазмұны мен білім үйрету үдерісіне, оқушының, мұғалімнің жеке тұлғалық болмысына тереңнен назар аударуды ... ... ... ... ететін ерекше білім беру жүйесі болып табылады.
2. Бастауыш мектепте дамыта ... ... ... ... ... ... өзіндік талаптарынан туындап отыр, өйткені қазіргі кезең - болашақтың жаңа сүрлеуі. Ол жолдың барлығында ... ... ... ... адам өз ... ... ... алатын, өзіндік шешімдер жасай алатын, өзінің жеке тұлғалық болмысын тани алатын, сол арқылы ... де ... ... ... ... ... деп танылады. Осындай жеке тұлғаны қалыптастыру - ... ана тілі ... ... қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесінің басты өзегі ретінде анықталды.
3. ... ... ... алға қойылған мақсатқа жету үшін белгіленген міндеттер шешілді. Қазақ ... ... ... осы ... ... ... оқыту элементтері оқыту үдерісінде ішінара қолданылатыны анықталды. Бірақ арнайы әдістемелік жүйе жасалмайынша, дамыта оқыту жүйесінің сапалы мүмкіндігіне қол жеткізуге болмайтыны да ... ... ... ... нық та сенімді болуы - оның ғылыми-әдіснамалық және ... ... ... ... ... ... ... Сол бағыт зерттеу жұмысының философиялық, іс-әрекет теориясы, дидактикалық, лингвистикалық, ... ... ... ... ... ... ... дамыта оқыту мәселелерінің талдануын қажет етті. Ұсынатын әдістемелік жүйенің мол теориялық бастау көздерін тірек ете отырып, ... ол ... ... ... педагогикалық эксперимент үдерісінде дәлелденді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Әбенбаев С. , Алматы - Дарын, ... ... С.Б., ... Ж.К. , ... - 2005ж.
* Кукушин В.С. Теория и методика воспитательной работы: Учебное пособие. - Ростов н\Д: ... ... , ... Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. - Алматы: Мектеп, 1987ж.
* Әмірәлиева Ш. Аға ұрпақ тәжірибесі жастарға. - ... ... ... Б.Р. ... ... мәні және мазмұны. Тәрбие принциптері (5-лекция). - ... ... ... Б.Р. ... педагогтар идеялары мен тәжірибелері. - Алматы, 1991ж.
* ... Л.К. Қиын ... және ... ... ... - ... 1991ж.
* Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. - Алматы: Мектеп, 1987ж. 2-тарау.
* Кочетов А.Г. Оқушылардың өзін - өзі ... - М.: ... ... ... Ф. ... ... керек. \ , 24 желтоқсан, 1993ж.
* Серімов С. Тәрбие бастауы. \ , ақпан, 1996ж.
* Жұмабаев Ә. ... ... ... ... ... - ... ... Аймауытов Ж. Тәрбие. , №5, 1989ж.
* Ералиева М. Дәстүрлі мектебімізді ізгілендіру жолдары. \ , №10, 1999, 38-42 беттер.
* Қазақ тілі ... ... ... ... ... ... және психология. - Алматы: , 2002ж.
* Айтмамбетова Б.Р., ... А.А. ... ... ... ... - ... 1991ж.
* Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. - Алматы: Мектеп, 1987ж. 3-4 тарау.
* ... К. ... ... - ... 1986ж.
* Сухомлинский В.А. Мектептің жас директорымен сырласу. - Алматы, 1987ж.
* Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. \Құрастырған Ж.Н.Нұржанова. - ... 1991ж. - 29 ... ... Б. ... ... ... 1999ж.
* Педагогическая энциклопедия. - М.: Просвещение, 1964ж.
* Россиская педагогическая энциклопедия. - М.: Просвещение, 2001ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жоғары мектепте тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру бағыттары мен тәрбие жұмыстарын жоспарлау13 бет
ЖШС «ОПТСНАБ» - тың ұйымдастыру - экономикалық мінездемесі 31 бет
Салықтар мен төлемдердің экономикалық мәні72 бет
Халықтың өмір сүру деңгейін көтерудің әлеуметтік-экономикалық аспектілері27 бет
Қазақстан аймағының әлеуметтік - экономикалық мәселелері8 бет
Әлеуметтік педагог51 бет
Әлеуметтік педагогтың кәсіби, адамгершілік сапалары71 бет
Балалардың тіршілік әрекеті мен тәрбиесін ұйымдастыруға бағытталған жұмыстарда қамтылған мәселелерді көрсетіңіз9 бет
Кафедраның тәрбие жұмысына бағытталған мобильді қосымшаның сервері77 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь