Бал өнімдерінің сапасы және оның адам денсаулығына тигізетін пайдасы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1. Бал ара шаруашылығының сала ретіндегі ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ...
1. Қазақстандағы ара шаруашылығының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Қазіргі кездегі бал арасы шаруашылығының жағдайы ... ... ... ... ...
2. Омарта шаруашылығы өнімдерінің тұрғындарды сауықтырудағы рөлі..
1. Бал арасынан алынатын өнім түрлері және олардың құрамы ... ... ...
2. Бал арасы өнімдерін өндіретін мекемелерде қолданылатын технологиялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Бал арасы өнімдерінен жасалынатын дәрілер, олардың емдік қасиеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4. Қоршаған орта ластануының бал арасынан алынатын өнімдерге әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.Бал арасынан алынған өнімдердің экологиялық сапасын арттырудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қосымша В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ
Ара шаруашылығына күннен күнге көптеп мән берілуде. Бұл, ең алдымен, ара шаруашылығының өнімдерін пайдалану саласының кеңеюімен байланысты. Сонымен қатар, бал арасы аса сенімді және көп жағдайда этномофильді дақылдардың ең жақсы тозаңдандырушысы болып табылады. Арамен тозаңдандырусыз беде, жоңышқа, эспарцет пен басқа да жемшөптердің сапалы тұқымдарын алу мүмкін емес. Арамен тозаңдануға көптеген жеміс жидек пен техникалық дақылдар, сондай ақ, жабық алаң өсімдіктері мұқтаж.
Ара – өте көне қоғамдық жәндік. Бал арасы (Аріs mellifera L.) – бал, балауыз өндіру үшін және ауыл шаруашылық дақылдарын тозаңдандыру үшін өсірілетін аса кең таралған тұқым, тірі табиғаттың таңғажайып жаратылысы. Аралармен өндірілетін бал және барлық бал өнімдері тәтті, пайдалы, емдейтін өнім болып табылады. Бал бұрыннан бері адам қоректенуіндегі қуат көзі және оның сырқаттарының шипагері болып келеді. Аралардың тіршілігі өсімдіктер әлемімен тығыз байланысты. Олар ауыл шаруашылық және бау бақша дақылдарының маңызды тозаңдандырғыштары болып табылады. Гүлдерден шірне мен тозаң жинап, аралар өсімдіктерге зор пайда келтіріп, жоғары өнім алуға көмектеседі. Бал өнімі балды өсімдіктердің көптігіне, экологиялық пен биологиялық жағдайына тәуелді. Сол сияқты өсімдіктердің де беретін өнімі араның жұмысына байланысты. Аралар мен өсімдіктер арасындағы осы байланыс араны шаруашылықта пайдалануға негіз болады. Алайда, ғылыми техникалық прогресстің дамуы, халықтар мен қоныс мекендердің тез өсуі, жерді егістікке, жайылымдарға, өнеркәсіптік кәсіпорындарға пайдалану гүлдейтін өсімдіктері бар жерлерді қысқартты. Ара шаруашылығы қиын жағдайға ұшырады, яғни араларға адаммен басқа түрге өзгертілген табиғатқа бейімделуге тура келеді. Бұл үрдіс баяу жүреді және әрдайым табысты бола бермейді. Қазір көшпелі омарташылықтар пайда болды. Жолдар мен көліктердің барынша дамуы бал араларын бір орыннан басқа жерге ауыстыруға мүмкіндік береді. Қиындықтарға қарамастан ара шаруашылығы сөнбес үшін әлі көп нәрсе жасауға болады.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Белгілі болып отырғандай, Шығыс Қазақстан облысы Қазақстанда тауарлық балдың 70% дан астамын өндіретін аса дамыған ара шаруашылығының аймағы болып табылады. Қазіргі уақытта ара шаруашылығының саласы күрделі кезеңді бастан кешуде. Негізгі себеп кадрларды дайындаудың тоқтатылуы, ара шаруашылығының Қазақ тәжірибелік стансасы таратылуы, ғылыми әзірлемелерді қаржыландырулардың елеулі қысқартылуы, Қазақстанның басқа аймақтарынан әкелуді бақылаудың мүлдем жоқтығы, бұның бәрі нәтижесінде ара ауруларына және тұқымның әрі қарайғы азғындауына әкелді.
Ара шаруашылығының өнімділігін жоғарылату және энтомофильді дақылдардың тозаңдануына араларды пайдалануды қарқындату оларды бағып қағу жағдайына, экологиялық жағдайға және әсіресе, омарталар мен балды өсі күтіп бағу жағдайына, экологиялық жағдайға және әсіресе, омарталар мен балды өсімдіктер оқшауланған жерлерге жақын топырақ, ауаның антропогенді ластануына байланысты. Ортаның антропогенді ластану деңгейіне аралардың физиологиялық күйі, олардың тіршілік қабілеттілгі, жазғы белседілігі мен өнімділігі тәуелді. Сондықтан қоршаған ортаның антропогенді ластануына аралардың тұрақтылығын, бал өнімдерінің сапасына әсерін зерттеу де өзекті мәнге ие.
Азық түлік өнімдерін және өнеркәсіп үшін ауыл шаруашылық шикізаттарын өндіру туралы осы заманғы көзқарас өнімнің нақты бір түрін беретін ауыл шаруашылығының жеке салаларын дамыту қажеттіліктеріне ғана емес, сондай ақ, олардың байланысы мен өзара әрекеттестіктеріне негізделуі керек. Бір сала жұмысының бұзылуы басқалардың өндіріс тиімділігінің және оның салдарынан бүкіл ауыл шаруашылық құрылымының төмендеуіне әкеледі.
Зерттеу мақсаты: Бал ара шаруашылығының жағдайын талдау, тұрғындарды сауықтырудағы рөлін анықтау және бал арасынан алынатын өнімдердің экологиялық сапасын жақсарту шараларын қарастыру.
Аталған мақсатты жүзеге асыру үшін келесі міндеттер қойылды:
• Бал арасынан алынатын өнім түрлеріне және олардың химиялық құрамына сипаттама беру;
• Бал арасы өнімдерін өндіретін мекемелерде қолданылатын технологиялармен танысу;
• Бал арасы өнімдерінен жасалынатын дәрілермен танысу және емдік қасиеттеріне талдау жасау;
• Қоршаған орта ластануының ара шаруашылығына әсерін талдау;
• Бал арасынан алынатын өнімдердің экологиялық сапасын жақсарту шараларын ұсыну.
Зерттеу объектісі: Шығыс Қазақстан облысының бал ара шаруашылығы.
Зерттеу әдістері: сипаттама беру, салыстыру, статистикалық, мәліметтерді талдау әдістері қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы ара шаруашылығына түсетін антропогендік әсерге баға беріліп, бал арасынан алынатын өнімдердің сапасын жақсартудың экологиялық аспектілері анықталды.
Зерттеудің тәжірибиелік маңыздылығы осы берілген зерттеу жұмыстарының мәліметтерін ара шаруашылығы шаруа қожалықтарында, әуесқой арашылардың омартасында жұмысты тиімді ұйымдастыруға, табиғатты қорғау мекемелерінде, агрономдарға, зоотехниктерге, студенттерге және оқытушыларға пайдалануға болады.
Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен және қосымшаны қамтиды.
Әдебиеттер тізімі
1. Мамаев Б. М. Определитель насекомых Европейской части СССР /Б.М. Мамаев. - М: Просвещение, 1976. – 304 с.
2. Бей-Биенко. Г. Я. Определитель насекомых Европейской части СССР: в 2 т. / Г. Я. Бей-Биенко. - Л.: Наука, 1965. - Т. 2.: - 668 с.
3. Чупохин В. М. Природное районирование Казахстана / В. М. Чупохин. - Алма Ата : Наука, 1979. - 94 с.
4. Особенности географии, флоры и фауны Восточного Казахстана: Сб. науч. тр / Мин - во образования РК, ВКГУ. – Усть-Каменогорск, 1994. - 120 с.
5. Риб Р. Д. Ара шаруашылығы. / Р. Д. Риб - Өскемен, 2006 ж – 358 бет.
6. Технология производства и переработки продукции пчеловодства / Г.М. Туников [и др.] ; – М.: Колос, 2001 – 176 с.
7. Барышников С. И. Информация о работах Казахстанской опытной станции пчеловодства / С. И. Барышников. - Алма – Ата: Кайнар, 1973. – 16 с.
8. Барышников С. И. Повышение эффективности и пчеловодства Казахстана /С. И. Барышников Алма – Ата : Кайнар, 1986. – 144 с.
9. Барышников С. И. Книга пчеловода / С. И. Барышников, Р. Д. Риб, А. И. Башмаков. - Алма – Ата : Кайнар, 1990 – 304 с.
10. Бей Биенко Г.Я. Общая энтомология / Г.Я. Бей - Биенко. - М. : Высшая школа, 1971. - 479 с.
11. Верещагин В. Медоносные растения Алтайского края / В. Верещагин. – Барнаул : Алтайское книжное издательство, 1961 – 100 с.
12. Вредные и полезные насекомые Дальнего Востока СССР. - Л.: Наука, 1967
13. Гилярова М.С Жизнь животных /. М.С. Гилярова Ф.Н. Правдина в 7 томах М.: Просвещение, 1984. - 464 с.
14. Материалы по изучению насекомых Казахстана. - Алма-Ата: АН КазССР 1963. – Т.21. - 149 с.
15. Натали В.Ф. Зоология беспозвоночных: учебник для биологических факультетов пединститутов /В.Ф. Натали; Под ред. проф. О.Н. Сазоновой. - М.: Просвещение, 1975. - 487 с.
16. Н.Н. Плавильщикова. Определитель насекомых Европейской части СССР /Под ред. С.П., Тарбинского, Н.Н. Плавильщикова. - М.-Л.: Сельхозгиз 1948. - 1128 с.
17. Аветисен Г.А. Пчеловодство / Г.А. Аветисен М.: Колос, 1982. – 319 с.
18. Гуссаковский В.В. К фауне перепончатокрылых Гиссарского хребта / В.В. Гуссаковский Природа, 1940. – 84 с.
19. Мариковский П.И. Насекомы и цветы / П.И Мариковский Алма-Ата: Наука, 1977. – 258 с
20. Тобиаса В.И Успехи энтомологии в СССР: насекомые перепончатокрылые и чешуекрылые /Под ред. В.И.Тобиаса, А.Л.Львовского - Ленинград: 1990.
21. Фауна СССР: Насекомые перепончатокрылые. - Л.: Наука, 1969. – 17 с
22. Особенности географии, флоры и фауны Восточного Казахстана: Сб. науч. тр/Мин - во образования РК, ВКГУ. – Усть-Каменогорск, 1994.-120 с
23. Билаш Г. Д Пчеловодство / Г. Д Билаш., А. Н Бурмистров., В. Г Гребцова. М: Советская энциклопедия, 1991. – 511 с
24. Билаш Г. Д. Селекция пчел / Г. Д Билаш, Н.. И Кривцов.М.: Агропромизат, 1991. – 304
25. Гапанова В. С Клещевые болезни пчел / В. С. Гапанова О. Ф Гробов. М. : Россельхозиздат, 1978. – 92 с
26. Глухов М. М. Медоносные растения / М. М Глухов М.: Колос, 1974. – 304 с
27. Гробов О. Ф., Лихотин А. К. Болезни и вредители пчел / О. Ф. Гробов А. К.Лихотин М.: Агропромиздат, 1989. – 240 с
28. Еськов Е. К. Экология медоносной пчелы / Е. К. Еськов. - М.: Колос, 1992. – 334 с.
29. Кривцов Н. И. Получения и использование продуктов пчеловодства / Н. И. Кривцов, В. И. Лебедев. - М.: Нива России, 1993. – 285 с.
30. Кривцов Н. И. Пчеловодство / Н. И Кривцов, В. И Лебедев, Г. М Туников. М.: Колос, 1999. – 395 с.
31. Лебедев В. И Билогия медоносной пчелы / В. И Лебедев, Н. Г. Билаш. - М.: Агропромиздат, 1991. – 239 с.
32. Миньков С. Г. Медоносные растения Казахстана / С. Г. Миньков. - Алма – Ата: Кайнар, 1974. – 204 с.
33. Пономарева Е. Г Медоносные ресурсы и опыление сельскохозяйственных растений / Е. Г Пономарева., Н. Б Детерлеева. - М.: Агропромиздат, 1986. – 223 с.
34. Тарганов Г. Ф. Биология пчелиной семьи. / Г. Ф Тарганов. - Сельхозгиз, 1961. – 336 с.
35. Тарганов Г. Ф. Анатомия и физиология медоносных пчел / Г. Ф Тарганов. -М.: Колос, 1968. – 344 с.
36. Южаков В. Н. Наша пасека. / В. Н Южаков, С. И Барышников. - Алма – Ата: Кайнар, 1985. – 288с.
37. Чудаков В. Г. Технология продуктов пчеловодства / В. Г. Чудаков. - М.: Колос, 1979. – 160 с
38. Глухов М. М. Медоносные растения /М. М. Глухов.–М.: Колос, 1974. – 304с
39. Лаврехин Ф. А. Биология пчелиной семьи / Ф А. Лаврехин, С. В. Панкова М.: Колос, 1975. – 296 с
40. Митяева И.Д. Насекомые Казахстана /Под ред. И.Д Митяева. – Алма-Ата: Наука КазССР, 1980. – 139 с.
41. Мариковского П.И. Фауны и биология насекомых Казахстана /Под ред. П.И. Мариковского – Алма-Ата: Наука, 1978. – 175 с.
42. Стадников И.П., Барышников С.И., Р.Д. Риб., Фалалеев Н.А. Научные основы пчеловодства в Казахстане. – Алма Ата: Кайнар, 1974.
43. Сапарбаев Б. Марал мүйізі мен Алтай балын бүкіл елімізге таныту қажет [мәтін]/Б. Сапарбаев//Дидар. – 2009. – 14 шілде. – Б. 3.
44. Вопросы географии и экологии: Сборник научных трудов / Научн. Ред. Кан Н.С. – Усть Каменогорск, 2000. – 85 с.
45. Джарвис Д.С. Мед и другие естественные продукты: Опыт и исследования одного врача. – Алматы: Газетно жур. изд во, 1991. – 46 c.
46. Мошкин В., Сизых А. Мед настоящий и фальшивый: Культура здоровья в курсе «Защита прав потребителей» // Основы безопасности жизни. 2004. - №8 – c. 58-63
47. Пчелы и пчеловодство [Текст]: справочное пособие пчеловода. – Ростов н/Д, 2000. – 192 с.
48. Риб Р.Д. Пчеловоду Казахстана. – Усть-Каменогорск, 2004. – 408 с.
49. Состояние пчеловодства Восточно Казахстанской области в 1988 году. – Б.м.: Б.и., 1989. – 30 с.
50. Пчеловодство Восточного Казахстана [Текст]// Природа в нашем доме. – 2007. - №1 – 23 с.
51. Иойриш Н.П. Ара шаруашылығының өнімдері және оны пайдалану. – Алматы: Қайнар, 1979 – 172 бет.
52. Темнов В.А. Технология продуктов пчеловодства. – М.: Колос, 1967. – 192 с.
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Бал өнімдерінің сапасы және оның адам ... ... ... ... Бал ара ... сала ретіндегі ерекшелігі............................
+ Қазақстандағы ара шаруашылығының дамуы...................................
+ Қазіргі кездегі бал арасы шаруашылығының жағдайы....................
* Омарта шаруашылығы өнімдерінің тұрғындарды сауықтырудағы рөлі..
+ Бал ... ... өнім ... және ... ... Бал ... ... өндіретін мекемелерде қолданылатын технологиялар.....................................................................................................
+ Бал арасы өнімдерінен жасалынатын дәрілер, олардың емдік ... ... орта ... бал арасынан алынатын өнімдерге әсері..............................................................................................................
3.Бал арасынан алынған өнімдердің ... ... ... ... ... Әдебиеттер тізімі....................................................................................................
Қосымша А.........................................................................................................
Қосымша В...........................................................................................................
КІРІСПЕ
Ара шаруашылығына күннен күнге ... мән ... Бұл, ең ... ара ... ... пайдалану саласының кеңеюімен байланысты. Сонымен қатар, бал арасы аса сенімді және көп жағдайда ... ... ең ... ... ... ... Арамен тозаңдандырусыз беде, жоңышқа, эспарцет пен басқа да жемшөптердің сапалы тұқымдарын алу ... ... ... ... ... жеміс-жидек пен техникалық дақылдар, сондай-ақ, жабық алаң өсімдіктері мұқтаж.
Ара - өте көне ... ... Бал ... (Аріs ... L.) - бал, ... өндіру үшін және ауыл шаруашылық дақылдарын тозаңдандыру үшін өсірілетін аса кең ... ... тірі ... ... ... Аралармен өндірілетін бал және барлық бал өнімдері тәтті, пайдалы, емдейтін өнім болып табылады. Бал бұрыннан бері адам қоректенуіндегі қуат көзі және оның ... ... ... ... ... ... өсімдіктер әлемімен тығыз байланысты. Олар ауыл шаруашылық және бау-бақша дақылдарының маңызды тозаңдандырғыштары ... ... ... ... мен ... ... аралар өсімдіктерге зор пайда келтіріп, жоғары өнім алуға көмектеседі. Бал өнімі балды өсімдіктердің көптігіне, экологиялық пен биологиялық жағдайына ... Сол ... ... де беретін өнімі араның жұмысына байланысты. Аралар мен өсімдіктер арасындағы осы байланыс ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресстің дамуы, халықтар мен қоныс мекендердің тез өсуі, жерді егістікке, ... ... ... ... ... өсімдіктері бар жерлерді қысқартты. Ара шаруашылығы қиын жағдайға ұшырады, яғни араларға адаммен басқа түрге ... ... ... тура ... Бұл үрдіс баяу жүреді және әрдайым табысты бола бермейді. Қазір көшпелі ... ... ... ... мен ... барынша дамуы бал араларын бір орыннан басқа жерге ауыстыруға мүмкіндік береді. Қиындықтарға қарамастан ара шаруашылығы сөнбес үшін әлі көп нәрсе ... ... ... ... ... Белгілі болып отырғандай, Шығыс Қазақстан облысы Қазақстанда тауарлық балдың 70%-дан астамын өндіретін аса ... ара ... ... ... ... Қазіргі уақытта ара шаруашылығының саласы күрделі кезеңді бастан кешуде. Негізгі себеп кадрларды дайындаудың тоқтатылуы, ара шаруашылығының Қазақ тәжірибелік стансасы таратылуы, ... ... ... ... қысқартылуы, Қазақстанның басқа аймақтарынан әкелуді бақылаудың мүлдем жоқтығы, бұның бәрі нәтижесінде ара ... және ... әрі ... азғындауына әкелді.
Ара шаруашылығының өнімділігін жоғарылату және энтомофильді дақылдардың тозаңдануына араларды пайдалануды қарқындату оларды ... ... ... жағдайға және әсіресе, омарталар мен балды өсі күтіп-бағу жағдайына, экологиялық жағдайға және ... ... мен ... ... ... ... жақын топырақ, ауаның антропогенді ластануына байланысты. Ортаның антропогенді ластану деңгейіне аралардың физиологиялық күйі, олардың тіршілік ... ... ... мен ... ... ... қоршаған ортаның антропогенді ластануына аралардың тұрақтылығын, бал өнімдерінің сапасына ... ... де ... ... ие. ... ... және ... үшін ауыл шаруашылық шикізаттарын өндіру туралы осы заманғы ... ... ... бір ... беретін ауыл шаруашылығының жеке салаларын дамыту қажеттіліктеріне ғана емес, сондай-ақ, ... ... мен ... ... негізделуі керек. Бір сала жұмысының бұзылуы басқалардың өндіріс тиімділігінің және оның ... ... ауыл ... құрылымының төмендеуіне әкеледі.
Зерттеу мақсаты: Бал ара шаруашылығының жағдайын талдау, ... ... ... анықтау және бал арасынан алынатын өнімдердің экологиялық сапасын ... ... ...
Аталған мақсатты жүзеге асыру үшін келесі міндеттер қойылды:
* Бал арасынан алынатын өнім ... және ... ... ... сипаттама беру;
* Бал арасы өнімдерін өндіретін мекемелерде қолданылатын технологиялармен танысу;
* Бал арасы өнімдерінен жасалынатын дәрілермен танысу және емдік қасиеттеріне ... ... ... орта ластануының ара шаруашылығына әсерін талдау;
* Бал арасынан алынатын өнімдердің экологиялық сапасын жақсарту ... ... ... ... ... ... бал ара ... әдістері: сипаттама беру, салыстыру, статистикалық, мәліметтерді талдау әдістері ... ... ... ара ... түсетін антропогендік әсерге баға беріліп, бал арасынан алынатын өнімдердің сапасын жақсартудың экологиялық аспектілері анықталды.
Зерттеудің тәжірибиелік маңыздылығы осы ... ... ... ... ара ... шаруа қожалықтарында, әуесқой арашылардың омартасында жұмысты тиімді ұйымдастыруға, табиғатты қорғау мекемелерінде, агрономдарға, зоотехниктерге, студенттерге және оқытушыларға пайдалануға болады.
Диплом ... ... ... бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен және қосымшаны қамтиды.
1БАЛ АРА ... САЛА ... ... Қазақстандағы ара шаруашылығының дамуы
Қазақстан Республикасы 272,5 млн.га жерді алып жатыр. Оның ішінде шексіз далалық, шөл және ... ... ... мен ... ... тоғайлар, шалғындықтар мен таулар бар. Республиканың солтүстігінде суық‐сібір климаты, ал оңтүстігінде ... ... ... ... ... тары, күріш, күнбағыс, қант қызылшасы, темекі, мақта, жоңышқа, эспарцет және тағы басқа дақылдар өсіріледі. Оңтүстік аймақтарында бау‐бақша, жүзім ... ... ... ... ... ... ... ‐ мал шаруашылығы. Мұнда қой, ірі қара мал, шошқа, жылқы, түйе, құс және ауыл шаруашылықтары даму үстінде. Қазақстанның ... ... ара ... ... қолайлы. Бұл саланың ең өркендеген кезінде Қазақстанда 220 мыңнан аса ара ұясы ... ... ... және Сібір аймақтарының тарихи ескерткіштерін зерттеген археологтар, Енисей өзенінің бойындағы жартастардан араның қашалып жасалған бейнелері табылған. Осы және ... да ... ... ... ... ... ... ерте заманнан‐ақ тіршілік еткенін көрсетеді. Орыс ғалымы Яхонтов 1924 ж былай деп жазған еді: .
Мұрағаттардағы, әдебиеттердегі ... әлі ... ... жүйеленген жоқ. Біздің елімізде ара шаруашылығы туралы тарихи деректерді жинауға талпынушылар көп. Солардың кейбіреуінің аттарын атар болсақ, олар ... С.Е. ... және ... Е.Д. ... Қазіргі Шығыс Қазақстан облысында 18 ғасырда ара өсіруді қолға алған алғашқы талпыныстар болғандығы туралы ақпарат бар. Бірақ, өкінішке орай одан ... ... ... ... аралар жолда өлген немесе алғашқы жылы‐ақ қырылып қалған.
И.В. Шеглов пен В.В Небольсиннің 1849 ж. ... ... ... ... ара ... ... алу 1776-1777 жж. Басталған деп жазылған. Осы жылдары Сібірдің шекара әскерлерінің басшысы генерал-майор Скалон, шекара әскерлерінің бас дәрігері ... ... ... ... ... ... 30 ара ұясын әкелуге шешім шығарды. Бұл ара ... ... ... болып саналып, бекініс коменданты оларды қазіргі Секисовка және Бобровка елді мекентердің тұрғындарына таратып ... ... ... ... және қысқа азық қорын қалдырмағандықтан бірінші қыста аралар қырылып қалды.
Алтай араларының ата тегі Киевтен шығуы туралы деректер ел ... да ... ... ... және ... елді мекендеріне жақын орналасқан Ульбинское ауылының қарттарының ... ... ... Оңтүстік‐Батыс Алтайдың белгілі зерттеушісі Д.Г. Панкратьевтің пікірінше бұл болжам шындыққа саяды. Көптеген тарихи‐әдеби мұралар бал арасы ... 1786 ж. ... ... ... ... ... ... осы 1786 ж. ресми түрде ара шаруашылығының пайда болу жылы деп есептейміз.
Алтайға ара әкелінгеннен кейін 20 жыл болмай жатып, Өскемен ... ... ел ... кең ... кетті. Оңтүстік- Батыс Алтайда, қазіргі Шығыс Қазақстанда ара шаруашылығымен айналысушылар күрт көбейтіп ... ... ж. ... ... ... округінің есебінде: делінген. Ал 1818 ж. Колывано‐Воскресенский таулы мекемесінің есебінде (ол барлық Алтайды қамтитын) аймақтың 24 болысында ара ... ... ... ... 1,5 мың адам айналысады 40 мыңдай ара ұясы бар делінген. Бір омартада 500-800 ара ұялары ұсталған кездері болған, ал 200‐300 ара ұясы ... ... ... ... ... ... ... шыға бастады. 1826 жылы Алтай омарталарында 86 мың ара ұялары болды. 1840 жылы - 90 мың , 1850 жылы - 200 мың, 1870 жылы - 400 ... ... жылы ... және Феклистовкадан жиналған мыңдаған пұт Алтай балы алғаш рет Ірбіт жәрмеңкесіне шығарылып, ... және ... ... ... ... ... ... салыстырғанда әлдеқайда басым түскен. Осы жылдан бастап Ресей балы Сібірге саудалануын тоқтатты. Сібір халқы Алтай балын тұтынуға біржола көшті. ... ... ... кең ... ... ... пұт Алтай балын Бұқтырма, Үлбі, Уба өзендері арқылы саламен Ертіске жеткізу, одан әрі ... және ... ... жөнелту арашылығы оңай жұмыс емес еді. Тек қана 1834 жылы Бұқтырма бойынан алынған балдың ... 12 мың ... ... Ірбіт жәрмеңкесіне жөнелтілді.
Аралардың таралуы екі бағытта жүрді: Солтүстікте‐Сібірге, Оңтүстікте ... мен Орта ... 1800 ж. ... ... Бұл ... ... зерттеуші В.В. Поповтың еңбектерінен білеміз. Ол былай деп жазды: . Ол ... аса ... ... жарлығымен газеттерге жарияланады 1802 ж. аралары Енисей губерниясының Ачинск уезінде, 1806ж. Тобольск уезінде, ал 1823 ж. ... ... ... ... Біртіндеп ара шаруашылығы шығысқа қарай таралып, 1859 ж. Байкал көлінен өтіп, 1869 ж. Амур өзені бойына, 1890 ж. Оңтүстік Уссури ... ... ... ... ... ... ... ара шаруашылығы тек қана 1848‐1850жж. тарала бастады. Бұған себепкер болған Томск губерниясының Бийск әскери шебінің орын ауыстыруы. Алдымен Жетісу облысының ... ... ... Одан ... ... жылжуына сәйкес‐күшейтілген әскери қалашық Верныйға (қазіргі Алматы) еткізілді.
Тянь-Шань тау ... ... ... ... ... қанатты көшпенділерге жайлы тиді. Сондықтан, аз жылдар ішінде ара шаруашылығы тек қана Жоңғар және Іле ... ғана ... ... ... ... де жетті.
Ара шаруашылығының сол кездегі даму деңгейі Лепсі, Верный уездерінде және Прежевальскіде өзінің шарықтау ... ... ... Орта Азия аймақтарына да тез таралады балы. ... балы ... ... ... ... ... Бұл өте күрделі, бірақ балдағы барлық пайдалы заттарды сақтайтын орау түрі. Бұл ... таза тау ... ... құндылығы: көмірсулар - 82 г/100 г. Мұнда микроэлементтердің 33 элементі ... ... ... бар, ал Хакасия, Бурятия, Қытай, Германия балдарында 23-25 ... қана ... Бал ... ... ... В1, В2, В3, В5, С ... ... ферменттер, липидтер, бифидус-фактор, эфир мен шайыр заттар кіреді. ... бәрі ... ... калориялығы - 328 ккал./100 г), анаболиттік, бактерицидтік, қабынуға қарсы, ... ... ... қан аздыққа қарсы, иммунитетті жоғарылатушы, улануға қарсы, қақырық тастаушы, ... ... ... әсер ... ... ... көбінесе диеталық өнім ретінде пайдаланады, оның энергетикалық құндылығы өте жоғары, ол жылдам сіңетін жеңіл өнім болып табылады. Оны ... ... ... ... ... ... үшін ... Бал асқазан және өт жолдарының жұмысын жақсартып, жараларды жазу қабілетіне ие. Демалу органдарының ауруларын емдеу кезіндегі балдың ерекше ... ... ... ... ... ... ... арттырып, оны әр түрлі инфекцияларға төзімді етеді. Сонымен қатар, бал ... ... ... ... ... ... ... ие. Балды көбінесе басқа заттармен қосу арқылы басқа әр түрлі ауруларды емдеуге де пайдаланады.
Бал адам ағзасына осы заманғы ... ... ... тұрпайы әсер етпейді, мұнда емдеу ағзаның әрбір жасушасына сіңіп, оның ішкі ... ... ... ... балдың гипертрофтық гастрит кезінде асқазан сөлінің бөлінуін төмендететінін, ал асқазан ахилиясында (асқазан сөлі мен тұз ... ... ... ... мен ... жоғарылататынын көрсеткен, яғни ол бір жағын емдейтін, екінші жағына қысым көрсететін дәрілерге қарағанда асқорытудың бүкіл жүйесінің реттегіші ретінде әрекет ... ... ... бал ... ... - ... ... тасты, өт жолдарын емдеу кезінде кең пайдаланылады. Бал құрамындағы күрделі ... ... ... ... тұздар бауыр қызметін реттейді, ондағы гликоген қорларын жоғарылатады.
Балды, әсіресе, бауыры және өт жолы ... ... ... ... Оны ... бір ... ақ ... (творог), сәбізге, лимон шырынына қосып жеген дұрыс. Кейде тұрыптың (редька) ішін үңгіп, оған ... ... ... үш - төрт сағаттан соң дайын болған шырынды өт жолы ауыратын ересек адамға ас қасықпен, ал балаға шәй ... ... 2 - 3 рет беру ... ... әдіс өт жолы мен бүйректе құм, тас жиналудан сақтайды. Сондай-ақ, бір стақан сәл ... ... ... бір ас ... бал ... оны аш ... ... бір жарым, не екі сағаттай қырынан жатып, ... аса ... емес ... ... жөн. Сонда бауырда жиналып қалған өттің асқазанға ... ағып ... ... ... әсер ... ... әсіресе, С мен Р тобы, сондай-ақ, балдағы ақуыздың ... ... ... ... ... кезінде маңызы зор.
Нефритті емдеу кезінде балды лимон шырынымен, итмұрын нәрімен бірге қабылдау өте тиімді. ... ... адам ... улы заттарды шығаратын бүйректердің бөлу қызметі елеулі жақсаратынын көрсетті. Балмен жүрек, жүйке және гинекологиялық ауруларды емдеу ... де ... ... алынады.
Балмен осы заманғы адамның созылмалы қажу синдромы да жемісті емделеді.
Балды диеталық немесе талғамды тамақтың бір түріне ... Ол ... ... ... ұйқысын, жүйке жүйесін реттейді. Қандағы гемоглобинді, қызыл қан түйіршіктерін көбейтеді және адам ағзасының бірқалыпты ... ... ... зор. ... ... ... ... күніне ондаған грамм бал беріп отырса, ағзалардың жалпы ... ... ... ... ... бірқалыпты өседі. Қарт адамдардың тағамына қосылған бал артық салмақ қосудан сақтайды. Балды аурудан жазылып келе жатқан адамдардың ... ... ... ... бар бал. ... ... ... мен микроэлементтер бар, соның ішінде, әсіресе, ағзаға жүрек бұлшықетін ұстап тұруға қажет калий, темір, мыс пен кобальт көп. Сондай-ақ, адам ... ... ... ... ... мырыш пен йод та бар. Гүл тозаңы бар бал А, В ... С, Д, Е, Р, К ... және амин ... бай, олардың оны өздігінен ағзамен өндірілмейтіндерге жатады. Биологиялық белсенді ... бай ... ... ... ... ... нығайтушы әрекетке ие, ақыл-ой мен физикалық қызметті ынталандырады, асқазан-ішек трактаты ... ... ... ... және ... келтіреді, буындардың сынғыштығын азайтады, холестеринді шығарып, бауыр қызметін жақсартады.
Балдан, прополистен және ара сүтінен жасалған препараттар мыңдаған адамдарға ... ... өмір ... ... ... ... ... Ресейдің, Израильдың, Жапонияның ірі клиникаларында жүргізілді.
Бүгін балдың негізгі өндірісі бізде Шығыс ... ... ... ... әр ... ... бойынша жылына 800-900 тонна бал беретін 80-90 мың ара семьялары бар. Соңғы бес жылда бал көлемінің жыл ... өсуі 50-60 ... ... ... ... аймақтар жылына 500-700 тонна бал береді.
Балдан басқа бал өнімдерінің де халықты емдеуде алатын орны ерекше. Араның сүті ... ... ... ... ... алынатын биологиялық белсенді және тез сіңетін жоғары сапалы өнім болып табылады.
17% дейін, 1% минералды заттар. Араның сүтінде > тобы ... ... ... бар - В1, В2, В3, В6, В12 және С, Н, РР өсу ... ... ... ... темір, марганец, цинк, кобальт, яғни қалыпты қан ... ... ... қажетті барлық микроэлементтер. Араның сүтінің құрамында өте қажетті, ауыстырылмайтын заттар (метеонин, триптофан, лизин, валин) бар, олар адам ағзасы өзі ... ... ... табылады.
9-сурет. Гүл тозаңы бар бал
Оның құрамы ерекше: ақуыз 30% ... ... 5,5% ... ... ... 22 амин қышқылдарынан тұрады, олардың қатарында глютаминді және аспарагин қышқылдары бар, олар ми жұмысының тұрақтылығы үшін қажет болып ... ... ... ... ... ... оның ферментативті процестерді жақсартуда, тері демалысын қамтамасыз етуде, ... жүйе ... ... ісік ... әсер ... ... ие ... анықтады.
Клиникалық зерттеулер көрсеткендей аналық сүтінің мөлшерін дұрыс сақтап пайдаланғанда адам ағзасына жақсы әсер етеді, жалпы зат ... ... ... ашады, ағзаның әр түрлі жұқпалы ауруларға қорғаныс қабілетін күшейтеді, жүйкенің, жүрек, қан ... ... қан ... оң ... тигізеді. Липидтердің, ішкі секреция бездерінің жұмысына реттеуші қызмет атқарады. Аналық сүті тез және ерте қартаю, жүдеу және ағзаның ... ... ... ... оң ... ... ... сүтін дұрыс дамымаған, уақыты жетпей туған, емшектегі балалардың (25 күннен 4 ... ... ... ... ... және ас ... ... жұмысын реттеуге жақсы әсері бар. Жеткіншектердің ағзасының дамуы бұзылғанда (жалпы әлсіздік, диатез, мешел, хлороз) ... ... ... ... ... және ... алмасу бұзылғанда (артериосклероз, атеросклероз, диабет) асқорту жүйелерінің (гастрит, асқазан мен ұлтабар жарасы, ... ... ... т.б) ... ... түрлі себептерден пайда болған қан аздылық, тері ауруларына таптырмайтын ем. ... ... ... қалпында, ертінді күйінде, қоспалардың құрамында, жағар май, түймешік түрінде пайдаланады. Оның ерітінділерін суда немесе физиологиялық ертіндімен бірге (1:1) 40c/o этил ... (1:9 ... 1:25), қант ... ... (1:100) ... ... мемлекеттерде аналық сүті негізінде 20-дан астам дәрәлік препараттар шығарылады.
Араның сүті қартайған адамдардың жалпы жағдайын жақсартуға, депрессияның алдын алуға, психикалық және ... ... ... қодануға өте пайдалы.
Араның сүті бактериостатикалық және бактерицидті әсер етіп, туберкулез бактерияларын, трипаносоманы, дизентерия амебасын жоюға ... ... ... әрекетке ие. Анемия, жүрек - қан тамырлары, және кейбір көз ауруларын емдеуде де бұл дәрі өте ... ... ... ... ... ... ... бұл таптырмас дәрі болып табылады. Психикалық ауруларды емдеуде, ... ... ... ... және ... кезінде пайдалану оң нәтижелер берді.
Араның сүті ... ... ... ... инфекциялық эпидеми - ялық формаларын емдеуде көп қолданылады. Пайдалану көрсеткіштері: 15-20 драже, 1 ... ... 2-3 рет, ай бойы ... 2-3 ... ... ... аударғанда pro - алдында және polys - қала) - аралармен әр түрлі өсімдіктерден жиналатын шайырлы заттар болып табылады. ... ... ... ... ... майлар, флаваноидтер, органикалық - қышқылдар кіреді. Прополисті емдік құрал ретінде пайдалану келесі биологи - ялық және фармакологиялық қасиеттермен және ... ету ... ... а) ... ә) бактериостатикалық, б) жергілікті-анестезиялық, в) токсинге қарсы, г) ... ... ғ) ... д) ... е) ... дермопластикалық.
Прополистің қасиеттерін зерттеу, оны іс жүзінде әр түрлі ауруларды емдеу ісінде ... ... ... ... зат ... рөліне зерттеушілердің көзін жеткізді. Ол адам ағзасының қорғаныс қызметін жүйелейді, көптеген антибиотиктердің жұмысын жеңілдетеді, кейбір бактериялар ... ... улы ... ... ... ... ... ішкі органдардың қабынуына қарсы әрекет етеді, көптеген микробтарды өлтіреді, ағзаның ауру сезімдерін әлсіретеді.
10-сурет. Прополис
Прополиспен, мысалы тері ауруларын емдейді, асқазан ... және ... ... ... ауруларын, көпке созылып асқынып кеткен гемморой, буын ауруларын, ишиас (құймышақ ... ... ... жолмен жұққан ауруларды, өкпе ауруларын) емдейді.
Баспадан шыққан әдебиеттерде прополистен жасалған препараттар, оларды дайындау ... ... ... көп. ... майы, сары май, балық майы негізінде денеге жағатын майлар дайындалады. Прополис майы және ... ... ... жағар майлардың прополиспен қанығу мөлшері әр түрлі болып, әр ... ... ... ... ... ... ... май күйікті және дененің үсік шалған бөліктерін емдеуге қолданылады. Майларды жағу және уқалау әдістерімен пайдаланады. Гонорея ауруына қарсы тік ... ... - ... ... аналық жұмыртқаның жарасы болғанда мақтаға сіңіріп кіргізеді. 10-20 сағаттан кейін мақтаны алып тастайды. Емдеу 10-12 күнге созылады.
15c/o-дық прополис ... ... ... ... ... ... ... тезірек емдеуге, тері аурулары: денеге бөрткен шыққанда, мұрын және еріннің сілекей қабығының жарасына, тері ... ... ... ... майы ... ... ... сыздауық, экзема ауруларының барлық түріне қарсы қолданылады. ... май ... ... ісік ... бел ... ишисқа, шеткі нерв жүйесінің бұзылуына қарсы ем ретінде қолданылады.
Прополис препаратымен өкпенің құрт ауруының, тышқақ ... ... ... өлтіреді.
Әлемде прополистің негізінде жасалған препараттар көп. Ғалымдардың пайымдауынша прополистің емдік қасиеттері анықталған сайын одан алынатын ... де ... ... Қазіргі кезде прополис меди - циналық тәжірибеде әр түрлі елдерде келесі ... ... хи - ... ... ... ... ... және жараны жазу қасиеттеріне ие, стоматологияда және дерматологиялық тәжірибеде, ауыз қуысын ... ... ... ... мен ... ... ... кезінде прополис тамызылған тампонды күніне 1-3 рет жағу керек.
Асқынған ірінді отитте, құлақты іріннен толық тазалаған соң, ... ... ... құлаққа енгізіп, 1-2 мин. күніне 2-3 рет ... 3-4 рет ... ... жөн.
Асқынған фарингит және тонзиллит кезінде күніне 1-2 рет 8-15 күн бойында пайдалану ... ... ... ... ... прополис тұнбасын ингаляциялау арқылы сумен келесі консистенцияда қолданады 1:20. Емдеу курсы күніне 1-2 ингаляция 7-10 күн ... ... ... 2 рет 14 күн бойы ... курсы жасалады. (прополис тұнбасын натрий хлоридімен араластырады 1:10).
Парадонт аурулары кезінде ... ... ... ... парадонтальды қалталарға 5 минутқа орналастыру керек.
Тұмау мен жөтел кезінде 20-30 прополис тамшысын тамаққа дейн (1/2) сағатта қабылдау керек.
Қарсы көрсетулер: ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Хирургия саласында прополис терең жараларды емдеу үшін көп қолданылады. Емдеудің бұл түрінде прополис майы 10 -- 30 %-ке жараның ... ... ... ... мен ... Гүл ... ... құрамы өте бай және адам мен жануардың қалыпты қызметі үшін қажет заттардың барлығы онда бар. Онда протеиндер (көбінесе ... ... ... ... мөлшері болады.
Онда дәрумендер мен микроэлементтердің саны өте көп, қант, глюкозида рутин және өсуді ынталандырушы антибиотиктер де табылған. ... ... ... өсімдіктердің жыныс жасушаларының концентраты болып табылады. Сондықтан оның ерекше қасиеттерінің бірі жыныс ... ... ... табылады.
Мұндай гормонды белсенділік гүл құрамындағы биологиялық ... ... ... ... ... қатар ол аминоқышқылдар мен гормон тәрізді пептидтердің концентраты болып табылады.
Гүл аталығының құндылығы оның бейімделушілік пен әдетті тудырмайтынында, ... оны ұзақ ... бойы ... беруге болады. Оны пайдалану нәтижесінде бауырдағы гликогеннің саны өсіп, қанның ағымдылығы артады.
Гүл аталығын ішке ... ... ... ... ол бұзылып кетеді, сондықтан оны тілдің астына салып пайдаланған жөн, сол ... ол ... ... ... ... ... ... Гүл аталығын жинау кезінде аралар оны нектармен ылғалдандырып, сілекейлерімен араластырып, ұяларына орналастырады.
Ауадан ... ... ... ... ... ... пергаға айналады. Ол аталығы ақуыз бен майлардың болуымен ерекшеленеді, бірақ онда сүт қышқылы мен көмірсу көп. ... ... ... жылдам сіңіп, жеңіл игеріледі.
Гүл аталығы мен перга қажетті ақуызды, минералды, дәруменді тағам болып табылады және өзінің тағамдық құныдылығы ... ... ... асып ... Гүл ... жалпы тұрақтандырушы және тағамдық зат ретінде ағзаның ... ... ... пайдаланылады. Анемияны емдеу кезінде аталық әрекеті өте жоғары болғаны дәлелденді.
Ол мидың қызметі бұзылған кезде де ... ... ... ... ... ... ... антибиотикалық құрал ретінде де пайдаланады. Микробтардың қызметін бәсеңдетеді: сальмонелла, стафилококк және т.б.
"Апифитохол" - бұл қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... тамақты тұтынудан болатын зияннан ағзаны қорғауға қолданылады.
"Апифитохол" құрамына ... ... ... ... ... толықтыратын әрекет етеді: бауыр жасушаларын қорғауға және ... ... ... асқорытуды жақсартады, ағзаны қажет дәрумендермен және микроэлементтермен және бір уақытта жүрек-қантамыр ауруларының алдын алуды қамтамасыз етеді.
11-сурет. "Апифитохол" ... ... ... уы ... және ... нерв ... ... жүру жүйесіне, қан түйіршіктерін жасау, қан плазмасы мен оның элементтеріне, гипофизге, бүйрек безіне, бауырға және ... ... ... әсер етеді.
Ара уының бөліктері жасуша элементтері мен жасуша ішінде зат алмасудың құрылысы мен жұмысына әсер етеді. Ара уы кейбір ... ... ... ... ... Ара ... ... жылы қандыларға әсері удың мөлшеріне, шаққан жеріне, таралу жолдарына, әр ағзаның сезімталдығына тәуелді. Ара шаққан кездегі азғантай у (2 мг ... ... ... ғана әсер ... Дені сау ... ара ... жері ... ауру сезіміне ұшырайды, аздап қызарады, шаққан жерінің ... ... ... ісік пайда болды. Бірнеше сағаттан кейін бәрі қалпына келеді.
Аздаған мөлшердегі араның уы гипофиз бен бүйрек безінің, қан түзілу, ... ... ... ... ұсақ артериялар мен қылтамырлардың тамырын кеңейтіп, ұлпалардағы қан айналуына және зат ... ...
У ... ... ... ұйқыны жақсартып тәбетті ашады. Қанды сұйылтуға қатысып, ұюын баяулатады.
Ара уының 1: 100-ден 1:1000 судағы ертіндісінің 17 ауру тудыратын микроорганизмдерді құртатындығы ... Удың ... ... ... 1000С дейін 10 минут қыздырғанда да бәсеңдемейтіндігі байқалған. Емдік препарат ретінде ара уы, ара шаруышылығы ... ... ең көп ... Ол ... ауруларды емдеуде зерттелген және басым бөлігінде оң нәтижелер берген.
Ара уының препараттарын қолданғаннан, араның ... ... ... ... ... ... тірі ... ұстап шақтыруға әркімнің жағдайы келе бермейді. Сондықтан, көптеген елдерде таза ара уының белгілі бір мөлшері бар ... ... ... ... кең тараған препарат (түймешік түрінде), бұл препаратты медицинада электрофорез арқылы пайдаланады.
Бұл белдеме-құймышақ шойырылмасына, ... ... ... ем. ... үшін 1 ... 20 г физиологиялық ертіндіде немесе дистилляцияланған суда ертіп, ... ... ... ... 10-20 мин 25-30 күн ... ... препараты шығарылады, оны ревматизм және шеткі нерв жүйелері ауырғанда денеге жағады. ... ... ... жерге уқалап сіңіреді. Бір жаққанда 2-3 г 20-30 күн пайдалану керек. Артрит ауруын емдеуде ... ... ... ... ... ... қолданғанда аурулардың 80c/o-на жақсы көмектеседі. Денеге жағатын ара уы майлардан (Литва) және (Чехия) кең ... ... ... ... ... уды ... уды ... жерінде бейтараптандыруға тырысады, оған қанның, қан сөлінің, бауырдың қорғаныс қабілеті жұмылдырылады. Бірақ удың мөлшері тым көп болғанда ... ... ... ... ... ... яғни ... жалпы улануына ұласады. Ара уы көзге тисе іріңдеп, қабынуы басталады. Адамның ернін, тілін, ... ... екі ... ... ауру сезімі күшейеді, адамның алқымынан шыққанда ісіктің әсерінен тұншығып өліп те кетуі мүмкін. ... ... көп ... үшін ең ... денеге қадалған бізгекті алып тастауға тырысу керек. Ол үшін өткір затпен (тырнақ, пышақ, қандауыр) шұқып алып ... ... ... ... ол ... балмен, сарымсақ суымен, мүсәтір спиртімен, калий перманганаты ертіндісімен, йод тұнбасымен ... ... суық мұз ... ... алу ... ісініп кеткенде хирургиялық көмек қажет. Ағзаның жалпы улануы байқалғанда жәбір көрушіні жатқызу керек.
Алғашқы көмек уға қарсы ... ... (бал, этил ... және ... ... қоспасы) беріледі. Жаңа сауылған сүт, айран ішкізуге болады. Ауыр жағдайда және аллергиясы бар адамдарға дәрігерлердің көмегі қажет.
12-сурет. Бал ішінде бұғы ... - ... ... ... ... ... ... сапасы табиғи өнім, көптеген бағалы құнарлы заттардың маңызды негізі, оның құрамында маралдың бұғы ... мен ... ... бал бар. ... ... ... ... және реттейді, ширықтырады, бүкіл ағзаға сауықтыру және алдын алу ... ... бұл ... ... ... ... ... және дене жүктемелері жағдайларында өте қажетті.
Тұтыну тәсілі: күніне бір шай қасықпен 1-2 рет тұтынуға ұсынылады. Күннің бірінші жартысында.
Сыртқы түрі ... ... түсі ... Дәмі тәтті-балды, ерекше маралдың бұғы мүйізіның татымымен.
Қарсы көрсетілімдері: Құрам бөлшектеріне жеке шыдамсыздық.
бальзамы. Құрамы: бал, прополис, самырсын ... ... ... ... ... ара балауызы. Бальзам қан тамырлардың кеңеюі мен ... ... ... микроциркуляциясын жақсартады және ишемия, аритмия, стенокардия сияқты ... ... ... қысымның жоғарылауы кезінде көмектеседі. Ауа-райы құбылыстарынан зардап шегетіндер үшін ауыстырылмайтын көмек. Бальзам бас ауруын кетіреді, қысымды түсіреді, буын қақсағанда, яғни ... ... ... ... ... невритте, өкше тепкісінде көмектеседі. Сонымен қатар, ол қаңқа ішілік қысымды төмендетеді. өткір инфекциялық симптомдардың алдын алу кезінде де тиімді ... ... ... ОРЗ, ... ... ... ... дисбактериоз және т.б.).
+ Қоршаған орта ластануының бал арасынан алынатын өнімдерге әсері (әдебиетке шолу)
Адамзат қоғамының тіршілік етуі мен дамуына елеулі ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жер биосферасын әрі қарайғы бұзылуынан қорғау осы ... ... ... ... ... ... Адамдарға, жануарлар мен өсімдіктерге зиянды әсерді өнеркәсіптің дамуы, автокөліктер санының көбеюі, ауыл шаруашылығын стихиялы түрде химиялау, ... ... ... жағдайлары тигізеді.
Бірқатар зерттеулер азық-түлік өнімдерінде, сонымен қатар, ара шаруашылығы өнімдерінде (бал, гүл тозаңы, прополис, балауыз) микроэлементтердің ... ... ... ... ... ... ... концентрацияларымен, атмосфералық ауадағы аэрокірнелер түріндегі химиялық қоспалардың әсерімен ... ... ... топырақта кейбір химиялық элементтердің мөлшері көп немесе аз болатын аудандар бар - бұл аудандарды геобиохимиялық провинциялар деп атайды. Бұл ... ... су адам мен ... тіршілігі үшін ерекше химиялық заттардың концентрациялары бар. Өнеркәсібі дамыған аудандарда бұл ... ... мен ... ... ... ... ... туындайды. Бұл аудандардағы химиялық элементтер құрамының жетіспеушілігі немесе ... осы ... ұзақ өмір ... адам ... әсер ... ... ... ластанулардың жағымсыз әсері дамыған елдердің аймағында бұрыннан байқалған. Кіrkor J. (1953) ара ұяларының ... ... 20-шы ... ... ... ұзақ ... бойы ... жағдайын сипаттаған. Бұл ауру тіпті деген атқа ие ... Svoboda J. (1959) ... ... мұндай жағдайын Словакияда 1938 бен 1954 жылдары болғанын келтіреді. Kresak M. (1973) Словакияда уланған араларда мышьяктан ... ... ... ... мыс, ... ... ... күкірт қышқылының, тұз қышқылының қосылыстары да болғанын көрсетеді. Мышьякпен улану ең алдымен түсті металлургияның металлургиялық зауыттарының, цемент пен суперфосфат өндірісі ... ... ... ... ... ... жылу электр стансалар аймағында болады.
Алайда, көмір жағу кезінде мышьякпен аз мөлшерде қаныққан аэрокірнелер түзілетіндігіне қарамастан, ұсақ ... ... ... тым ... болады (100 км).
Peterson T. (1984) қорғасын мен мыс зауыттарының маңындағы аралар денесінен 182 мкг/кг фторды байқаған және ол ... ... ... ... ... ... ... сенімді биологиялық индикаторлар деп есептейді. Тағамдық улану кезінде аралар үшін фтордың улы дозасы 4,2 мкг/жәндік құрайды.
Польшаның ... ... мен ... ... мен өңдеу кәсіпорнының маңында аралардағы химиялық элементтердің құрамы зерттелген. Нәтижесінде, қорғасынның құрамы - дене массасына 271-607 мкг/кг, ... - 145-590 ... және ... 6-20 ... ... (Bornus, 1973). Cover (1989) бал ... ... Тимочск аймағындағы тау-кен байыту кәсіпорнының маңында он жылдықтар бойы аралардың жаппай қырылуын көрсеткен. Токсикологиялық зерттеулер нәтижесінде аралардың ... ... ... ... ... ... әсерінен болатыны анықталған. Қырылған араларда, пергада анықталған ... ... өлім ... 2-42 есе ... ... ластану бал жинаудың төмендеуіне әсер етеді. Мысалы, соңғы 15-25 жылда Жапонияда бал жинау 75%-ға төмендеген. Бұл ... ... ... ... орта ... ... байланысты.
Прэтт К., Сикорский Р. (1983) қарқынды магистральдар маңындағы өсімдіктерден алынған ара денелерінен 28,1 ... ... ... ... ... ... 1,4 ... болуы керек). Жол маңындағы өсімдіктердегі қорғасын құрамы жуық шамамен 18,6 мкг/кг, ал 850 м қашықтықта 0,2 мкг/кг ... ... ... ауыр ... көп мөлшері (Гробов, 1989) аралардың өсуіне, көбеюіне және тіршілік қабілеттілігінің төмендеуіне ... әсер ... ... ... ... бойынша (2000, 2001) ауыр металдар аралардың ұлпаларында көп мөлшерде болады (мг/кг): Zn=2,5-48 және астам; Cu=1,5 кем; Mn=32,5-38,7; ... ... ... мыс, цинк ... ал жол ... 48 ... ... бар.
Сөйтіп, қоршаған ортаның техногенді ластануы ара ... ... ... ... әсер етеді, ал бұл олардың тіршілік қабілеттілігінің төмендеуіне әкеледі. Аралармен жеткізілген, ауыр металдармен ластанған азық бүкіл ара ... тез ... яғни бұл ... ... ... ... таратуымен байланысты.
Француз зерттеушілері П. Дуо мен Р. Роже ... ... ... берілісін радиоизотопты алмасу көмегімен зерттей келе, 50 %-ға дейін ара донорлары 50-60% тұтынған қоректерін таратқан, ал 7% ... 90%-ға ... ... ... ... Р.Б. (1998) Zalewski W., Syrocka K., Oprzodek K. (1989) ... сүйене келе, тозаң мен пергаға қарағанда бал құрамындағы темір, марганец, мыс, никель, қорғасын, кадмий және кобальт аз ... ... ... қарағанда темір 38 есе, қорғасын 5 есе көп болған, бұл өнеркәсіптік кәсіпорындар жанындағы қоршаған ортаның жоғары ластанғаны туралы куәландырады. Ара ... ... ... ... ... 2000) бал мен балауыздағы улы элементтердің құрамы бойынша тәжірибелік материал алынды және бұл ... ... ... ... ... ... ... туралы жоба дайындалған: мыс бойынша - 9,0, мырыш - 3,5, ... - 0,2, ... - 0,04. ... И., ... В. (2001) ... микроэлементтік құрамы аса күрделі, тұрақсыз және географиялық ... ... Бал ... ... ... ... ие. Онда радиоактивті фосфор, йод, қорғасын, цезий, стронций, радий және тағы басқалары бар. Олар автожолдар, кеніштер, шахталармен көршілес жерлерден жиналған бал өте ... ... ... Оны қоршаған ортаның ластану дәрежесінің көрсеткіші ретінде ғана пайдалануға болады.
Қоршаған ортаны улайтын факторлардың бірі ауыл ... ... ... ... ... ... химиялық әдісі, оны қолданудың жағымсыз жақтарына қарамастан ең қол жетімді және сенімді болып қалуда.
Ауыл шаруашылығында қолданысқа 350 астам химиялық ... ... ... ... ... ... - пестицидтер. Аралар үшін улылығы бойынша бірінші мен екінші классқа жататын инсектицидтер аса ... ... ... ... мен ... ... ... гербицидтер алады. Қауіптілігі азы фунгицидтер.
Пестицидтер тозаңмен және нектармен ара ұясына түсіп, азықтық қорларды, тауарлық балды ... ... ... түскен улы дозалар жаз бен күзде ара үйірінің әлсіреуін және қырылуын тудырады.
Taro I. (1971) егістік ... 10 ... ... 3 кг доза мөлшерінде V-BHC (3%), 1% NAC пестицидтерімен өңдеуден ... ... ... ... ара ... массасы орташа шамамен 210 граммға азайған.
Назаров С. (1969) аралар уды ... ... ... ... ... (мг/кг): гексахлоран - 7 дейін, гептахлор - 100, ДДТ - 400, полихлоркамфен - 5000, ... - 30, ... - 300, ... - 20, ... - 2000, сайфос - 100, ... - 40, ... - 100, ... - 30, ... - 100, морестан - 100 және поликарбацин - 400.
Улы ... ... ие, бұны ... ... ... Ең ... улылықты фосфор тыңайтқыштары мен аммиакты селитралар көрсетеді.
Еуропада аралар үшін пестицидтердің улылығы сүтқоректілер токсикологиясының әдісі бойынша жүргізілген лабораториялық сынақтар нәтижесімен ... ... ... ... жерлерде сынау әдістемесі әзірленген.
Аралар үшін қауіптілікті ара шаруашылығында, көбінде ара ауруы - ... ... үшін ... ... ... ... А. (1983) ... улы әсер ететін Варроа кенесімен күресуде қолданылған 10 пестицидті келтіреді. Аса улылары: малатион, монокротофос, фосфамидон; орташа ... - ... ... ... усыздар - динапакрил, хлорфенсон, хлорбензилат, дикофоль, динокап, тетрадифон.
Билалов Ф. пен басқалар (1992) бал сынамаларынан 2,4-D ... ... ... ... және ... ... мг/кг концентрацияларда байқаған. Аралар үшін пестицидтердің улылығы В қосымшасында келтірілген (Соловьева Л. бойынша 1991, 1993, 1995). ... ... ... препараттар қауіпсіз, қауіптілігі аз - аралардың 15%-ын ғана өлімге әкеледі, қауіпті - 15-20% ... өте ... - ... дозаларда аралардың жаппай өлімін тудыратын препараттар (50% астам) деп ... ... ... аса ... ... сумитион, авермектин; орташа улыға - спурт, санмайт, омайт, нитран, фундозол, бенлан, топаз, сандофан және улы ... - ... ... ... витаксид жатады.
Сумитион мен фоксим аралар үшін аса қауіпті (оқшаулану 3-4 тәулік). Қалған 14 пестицидтің ... аз. ... ... ... шикі ... ... ... ұлғаятыны байқалған. Бұл улы заттардың ерімейтін кешен түзіп, ағзадан нашар жойылатынын көрсетеді.
Гробов О. (1989) ... ... ... ... ... 1908 жылы француз химигі Аллен Кайямен анықталған.
Алуан түрлі жерден жиналған бал топырақтағы құрамына байланысты әр ... ... ие. ... ... ... ... ... элементтерді он, жүз есе көп шоғырландыруға қабілетті. Атомдық қаруды қарқынды сынау кезеңінде 1959-1963 жылдары Бухарест маңындағы балда ... ... ... ... ара ... балда және бал өнімдерінде стронций-90 көбеюі белгіленген.
3 Бал арасынан алынған өнімдердің экологиялық ... ... ... Алтай балы - жалпыға танылған жеңсік ас. Кеңес уақытында ... ... ... ... ... ... қазақстандық балдың жартысын берген. Қазір де Шығыс Қазақстанның тау балы ... ... ... тыс. Оның ... негізінде - балды өсімдіктердің молдылығы, 225 ... ... ... ... Қазақстанда республика бал ара ұяларының көп бөлігі ... ... ... бойынша 35-40 мың және ресми емес бойынша 90 мың. Бал көлемінің жыл сайынғы өсуі соңғы бес жылда 50-60 ... ... ... 800 тоннаға жетті. Ара шаруашылығының түсімі туралы облыстағы омарталардың өсуі куәландырады. Сонымен қатар, мамандардың пікірі бойынша бал ... ... ... ... ... ... ... жандануы тек позитивті сәттерді ғана әкелмейді. Мысалы, орта орыс тұқымының жоғалу қалпында болуы. Ерте алым қуғынында омарта иелері араларды республика ... және ... ... ... әкеле бастады. Арзан оңтүстік ара пакеттері ара үйірлерінің мөлшерін ұлғайтуға, шығындарды төмендетуге және ерте тауарлық өнімді беруге мүмкіндік беруімен ... олар ... ұзақ ... және қауіпті инфекциялардың таралуына тұрақсыз болып шықты. Ең нашар сапаны иеленген жүйесіз будандар пайда ... ... орта орыс ... ... Маралды, Марқакөл популяциялары ерекшеленген. Алайда, зор жаңылысулар мен жауапкершіліксіздіктен Катон Қарағай мен Марқакөлге басқа тұқымды аралар әкелінді.
Бұл қателікті енді ... ... ... ... жөндеу мүмкін емес. Орта орыс араларының құнды популяциялары енді мүлдем жоқ. Тек Күршім өзенінің бастауында ғана теңдесіз қорық бұрышы ... ... ... ... мен ... ... биік таулы елді мекенге орай бөтен аралар апарылған жоқ. Бұл ... ... орта орыс ... таза ... ... ... Бірақ олардың бар жоғы 300 үйірі ғана ... ... ... үшін ... ... ...
* ... орынға қорықша мәртебесін беру;
* сырттан араларды әкелуге тиым салу;
* ара пакеттері мен аналық араларды өндіруге ара көшетін құр
* жергілікті ... ... ... пайдаланып, әр ауылдық аймақта туризмнің дамуы, емдеу-сауықтыру ... ... ... салу үшін ... ... Бұл ... елдердің жұмыспен қамтылу деңгейі мен кірістерінің жоғарылауына, сондай-ақ, туристік бизнес саласында қоршаған ортаны сақтауға жауапкершілікті қалыптастырады;
* тіршілік ... және ... ... әсер ететін шаралар келесі талаптарға жауап беруі керек: ғылыми негізделген, ... ... ... және ... ара шаруашылығын сақтау мен дамытуға бағытталған арашылар іс-әрекетін көтермелеу; аралардың тіршілік ортасын, олардың көбею жағдайларын, ... ... ... ... ауыл ... ... мен жабайы өсетін флораларды тозаңдандыруға мұқтаж барлық территорияны аралармен оңтайлы қанықтыру; омарталарды мемлекеттік ветеринарлық-санитарлық қызмет көрсету, ара ... ... ... бойынша арашыларды ғылыми кеңеспен қамтамасыз ету, ветеринариялық дәрігерлердің, зоотехниктердің, ... ... ...
* ... мекемелер, ұйымдар, фермерлік қожалықтар аралардың жай-күйіне әсер ететін әр ... ... салу мен ... құруды жүзеге асырғанда, жаңа технологиялық үрдістерді, мелиорация ... ... ... ... көпжылдық екпелерді және орман массивтерін шаруашылыққа пайдалану алдында олардың тіршілік ортасын, аралардың тіршілік әрекетін сақтау үшін ... ... ... ... мен өсімдіктерді сақтау бойынша шараларды қамтамасыз етуі міндетті болуы тиіс.
Бұл жұмысты кідірмей жүргізу қажет, өйткені аралардың жекеленген популяциясы - өте ... және ... ... ... ... ... таза тұқымды араларды сақтаумен ресми түрде Шығыс Қазақстанның ауыл ... ... ... ара ... ... ... Оның ... карпат тұқымының қысқа төзімді топтары және инфекцияларға тұрақты орта орыс тұқымының тобы ... ... ... үйір ... құру үшін ... ... ... бен бал ара ұялары жоқ. Бүкіл гендік қор 319 ара ұясымен айқындалған, ал жақсы нәтиже алу үшін ең аз ... бір мың бал ара ұясы ... ... ... ... жасанды бал проблемасы да келді. Мамыр айынан бастап ... ... ... мамыр балын сататын саудагерлер пайда болады, ал олардың көпшілігі жалған болып табылады. Алтай ... ... өнім алу үшін кем ... ... ... мен ... мамандандырылған дайындау қажет. Көбінде бірінші өнім тек 15 ... ... ғана ... ал ... ... - ... ... ортасында алады. Алайда жалған ақпарат алған тұтынушылар танымал ... ... да, ... ... ... жылы ... ғылым мен технологияның Ұлттық институты аралдағы балдың 75% ... және ... ... ... ... хабарлады. Зерттелген балдардың ішінде ең қауіпсізі бал мен қант шәрбатының және алуан түрлі хош иісті үстемелерден ... ... ... ... ... ... ... де қалыптасуда. Мәселен, 2008 жылы Бразилияда әр түрлі елдерден келетін 211 ... ... ... ... ... 30 пайызында қамыс қанты мен жүгері глюкозасы байқалған. Ал Ресейде мұндай тексерулер сирек жүргізіледі.
Біздің елде бал ... ... ... ... ... ... ... деген үстіртін қараушылық ара шаруашылығының саласын күрделі дағдарысқа әкелуі ... ... ... 1984 жылы ... және 2005 жылы ... ... мұнда жергілікті арашылар базарға жалған балдың үлкен партияларының шығарылуына орай ... ... ... ... ... ... өте ... Көптеген елдерде балды тексерудің бірыңғай тәртібі бар, оның сапасын анықтайтын арнайы стандарттар енгізілген. ... ... ... ... жасауға болады: бірінші тәсілі, қант шәрбатына сірке қышқылын қосып бояу; екінші тәсілі, көкөністер мен жеміс-жидектердің шырынын қоспа қажет ... ... ... Оған ... және ... ... үшін синтетикалық бал эссенциясын немесе табиғи балды ... Бояу үшін шөп ... ... ... ... ... өнеркәсіпте қолданады. Бұл балдың емдеу қасиеттері болмайды. ... ... ... қант ... ... Бұл тек таза глюкозадан ғана тұратын табиғи бал. Сонымен қатар, мұнда ... ... ... жоқ. ... ... ... тек ... жағдайда анықтауға болады.
Базарда сапасыз және тіпті жалған балдың пайда болуына арашылардың төмен біліктілігі мен әлсіз техника базасы да әсер ... ... ... ... ... ... істемейді, ал маман кадрларды дайындау мүлдем жоқ. Егер бұрын облыста ара шаруашылығы үшін мамандарды екі техникум дайындаса, қазір ... ауыл ... ... ... ... Ал ауылдағылардың өзі балаларын ақылы оқытуға дайын емес.
Мамандардың пікірінше, әрі қарайғы даму үшін шығыс қазақстандықтарға өздерінің қауымдастығы ... ... ... ... балы шетелде ешкімге белгісіз. Қытай мен Қырғызстанға қарағанда біздің республика балды экспорттайтын елдер санына, ал ара шаруашылығы мемлекеттің экономикалық басымдықтарына ... Бұл ... ... шет елде ... ... және алға ... ешкімнің айналыспайтынын білдіреді.
Ара шаруашылығы - салық салынбайтын жалғыз шаруашылық сала. Бал ара ... ... тек ауыл ... иеленушілердің сөздерінен ғана жүргізіледі. Шын мәнінде, олардың саны қанша екені белгісіз, өйткені оларды ешкім ... ... ... ... балы ... және ... ірі қалаларының базарларында өтеді. Орташа көтерме баға бір киллограмға 350-400 теңгені құрайды. Бұл әлемдік бағадан ... екі есе ... Ал ... баға ... сату үшін олар бал ара ... ... ... шығындарды төмендетіп, қарқынды технологияларды пайдалануы керек. Мысалы, қытайлық өндірісшілер Германияға өнімді 1 киллограмы 90 ... ... ... компаниялар арзан балды Қырғызстаннан, Қытайдан, Өзбекстаннан, Оңтүстік Америкадан апельсин мен эвкалипт балын әкеледі.
Мұндайда ... ... ... ... кетуі мүмкін. Өйткені бізде жолдың жоқтығы кезінде таулардағы стационарларға кететін шығындар әкімшілік орталықтардың жанындағыларға қарағанда ... ... ... жайылымдарындағы балдардың сирек сапасына қарамастан ол аса арзан сорттармен ығыстырылуы мүмкін.
Ара шаруашылығы адамның халық шаруашылығына 5 мың жыл бұрын ... Оның ... ... ... ... және ... үшін қауіпсіз ресурс - мәңгі бал мен мәңгі флора жатыр. Сондықтанда көптеген мемлекеттер бал ... ... ... және алыс ... ... ... қамтылу ісінде стратегия деп есептейді.
Күнделікті өмірде табиғи балды ажырату оңай емес. Сатушылар ... ... ... ... ... Бұл орайда табиғи, жасанды балды ажыратуға ешқандай талдау көмектеспейді. ... ... ... ... қант ... ұн, ... гипс болады. Оның кейбірін үй жағдайында анықтауға мүмкіндік бар. Ол үшін бір стақан қайнаған су ... да оған ... ... (бір ... суға жарты стақан бал). Сол кезде тұнбаның ... ... ... ... механикалық қалдықтар шыға келеді. Ол - балдың құрамында крахмалдың бар екендігінің айғағы. Ара балының химиялық құрамы ... ... ... ... ол өскен топыраққа, сол жердің ауа-райының жағдайына және балдың түрлеріне тығыз байланысты. Гүл балының құрамында 12-13 пайыз су, 0,4 пайыз ... 0,3 ... күл, ... сутегі, глюкоза, жүзім қанты, сахороза, мальтоза бар және де В3, В5, А, С, Н, Е, К дәрумендері, минералды ... ... ... химиялық элементтер (калий, кальций, фосфор, хлор, күкірт, натрий, темір, марганец, мыс) кездеседі. Бұлардан басқа алма, жүзім, қымыздық тәрізді қышқылдар да ... Ара ... ... негізінен, хош иісі, дәмі, түсі, тығыздығы, ылғалдығы, қоректік, жабысқақтық ... ... ... Ара ... ... ... Оның 1 келісі 3150 кал қуат береді. Ара балы адам ағзасын дәрумендермен, ақуызбен, ферменттермен тағы да ... ... ... заттармен байытып, қамтамасыз етеді. Балды құрғақ, жақсы желдетілген бөлмеде 5 градустан 10 градусқа ... ... ... Ашық ... және ... тартқан әр түрлі реңі ашық, сары, жасылдау, алтын сары түстілері болады. Түсі ашық бал ... ... ... ал түсі күңгірттеу болса төменгі сортты балдарға жатқызады. Балдың иісі туралы пікір айту өте ... ... оны дәм сезу ... ... анықтаған дұрыс. Дәміне қарап балдың сапасын анықтау, иісінен анықтаудан жеңіл әрі дұрысырақ. Балдың дәмі ... ... ... ... ... ... ... балдарға мысалы, жуа, темекі балдарын жатқызуға болады.
Балдың сапасын сол бал өндірген аймақтарға қарап та ... ... қиыр ... ... башқұрт балы, Алтай балы. Қазіргі кезде балды шайқап алатын қондырғылардың көптеген түрлері бар. Балда ... анық ... ... ... бар: қоюлығы, ылғалдылығы, ауадан ылғал сіңіру қабілеті, түйіршіктелуі т.б.
Балдың қоюлығы - түйіршіктерінің бір біріне жабысуымен ... Бал ... ... ... оның ағу ... осы ... ... Балдың қоюлығы оның құрамындағы су мөлшерімен, температурамен, химиялық құрамымен ... Суы көп ... ... ... да ... ... белгілі. Құрамында 18% суы бар бал, 25% суы бар балдан қоюлығы 6 есе ... ... ... алынған кәрезді жылы күйінде ( 300 ) балшайқағышқа апарады, өйткені, оның қоюлығы үй температурасына дейін суытылған балдан 4 есе ... ... ... - балдың сапасын анықтаудың негізгі көрсеткіштерінің бірі. Ол балдың жиналған уақытына, ауа райына топырақтың ылғалдылығына байланысты. Гүл ... ... 18% ... ... ... ... суы бар бал шикі бал деп есептеледі. Балдың ылғалдылығын әр түрлі әдістермен анықтайды. Ең қарапайым әдісі - ... ... ... ... ... яғни оның бір ... текше см немесе 1 л балдың меншікті салмағы оның ылғалдылығына пропорционал болады. Балда неғұрлым су көп ... яғни ... ... ... ... балдың меншікті салмағы да төмен. Осы тәуелділік балдың меншікті салмағын анықтауға мүмкіндік береді.
Балдың бөгде заттардың иісін сіңіріп алу қабілеті де бар. Егер ашық ... ... ... жуа, ... ... сияқты өткір иісті заттар қойса, біраз уақыттан кейін балда да сондай иіс пайда болады. Түйіршіктелген балдың ауадан ... ... ... азайып кетеді. Ұяшықтардың бетіндегі балауыз жабын да суды сіңіру қабілетінен айырмайды, сондықтан, ұядағы бал ... ашып ... Егер ... бар кәрезді ылғады және жылы бөлмеде сақтаса, жабын балауызда жарықтар пайда ... сол ... ... ... ... ... бал суды сіңіріп алып көлемін ұлғайтқаннан пайда болады. Су сіңірген бал ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі қысым арта түседі де жабын балауызын жарып жібереді.
Табиғи ара балы сұйық ... ... ... ... дейін сақталып, біртіндеп отыра бастайды, бірақ оның емдік диеталық қасиеттері толық сақталады. Бұл жағдайда балдың түсі ашық болады.
Түйіршіктелген балдың суды ... ... ... және ашық ... ... көп ... ... Мұндай балды су моншасына қойып оңай сұйылтуға болады. Балды 60-65°С артық қыздыруға болмайды. Бал сұйылып шырынға айналған ... ... ... ... ... ... кейбір сорттары белгілі бір жағдайда ұяда, кәрезде, қыс кезінде тез түйіршіктеледі. Бұл жағдайда аралар қыстан қысылып шығады. Ара семьялары ... көп ... ... өлім ... ... балдың түйіршіктелмеуі үшін төмендегідей шаралар іске асыру ... 1) ... ара ... тез ... бал ... ... ... гүлділер тұқымдасына жататын өсімдіктердің балын қалдырмау керек; 2) ... ... ... балы бар ... ... ... ... 3) қыстақта ауаның құрғап кетуінен сақтану керек.
Балдың ашуы дегеніміз, балдың құрамындағы қанттардың, ашытқының әсерінен шарап спиртіне және ... ... ... Бұл құбылыс балдың хош иісін күшейтеді. Көмірқышқыл газдың ... ... ... ... ... ... көбік пайда болып, сұйылады, ісініп, абл құйылған ыдысты бүлдіреді. ... ... ... ... ... ... ... көмегімен тотығып сірке қышқылын түзеді. Сірке қышқылы, егер ашуы ... ... ... ... ... иіс ... дәмі жағымсыз болып кетеді. Сөйтіп, ашу және қышқылдану кезінде бал сірке қышқылына айналады. Осы биохимиялық өзгерістер ... су да ... ... ... ... ылғалдылығы артып, қоюлығы кемиді. Тым ашып кеткен бал су ... ... ... көшеді. Бетіндегі көбік пен балдың сұйылуы балдың ашып кеткенінің ... ... бал ... да ... да ... құрамындағы ашыту бактериялары қаныққан қант ертіндісі (80%) ашыта алады. Бірақ пісіп жетілген балды бактериялар ашыта алмайды. Балдың ылғалдылығы ... асып ... аши ... Бұл ... ... ... ... +11-19°С- да балдың ашуы жылдамдайды. Температура жоғары немесе төмен болса ашу ... ... Ашу ... +4 және +30°С ... ... ... ... ұядағы температура +30°С-тан артық болады. Бұл жағдайда суы көп шірне ашылмайды. Қыста, ұядағы балды аралар жауып отырғанда, температура +20°С-тан түспейді. Ал сол ... ... бал, ... ... бар ... ашый ... ... +62°С дейін қыздырып тоқтатуға болады. Бірақ бұл температурада бал өзінің алғашқы сапасын жоғалтады. Балдың ашытпай ұзақ ... ... ... оны тек пісіп-жетілген кезде жабыны бар кәрездерден шайқап алу керек.
Кейде саудаға табиғи бал ... оның ... ... ... ... ... балды құрамы бұрмалаған немесе жалған бал деп атайды. Мұндай бал адамның қатысуымен де қатысуынсыз да ... ... ... қант ... ... қант ... ... Қант шырыны гүлден алынбағандықтан, аралар оны қайта ... де ... бал ... ... ... балдың үстіңгі жағында глюкоза (көзбен қарағанда тығыз көбік) болса, онда бұл ... ... ... ... ...
Экспресс балын - дәрумендірілген қант шырынынан әртүрлі дәрі-дәрмек ... ... ... бұл түрі де ... ... ... Құрамында глюкоза, сірне, желатин, крахмал, сахароза сияқты балдың құрамындағы заттарға ұқсас заттарды кіргізіп жасалған бал да ... ... ... ... ... құрамына және қасиеттерінен бұл балдар табиғи балдан үлкен айырмашылығы болады. Сондықтан, мұндай балды саудаға шығаруға тиым ... гүл ... ... иісі ... ал жалған балда иіс болмайды. Кейбір табиғи балда, мысалы, күреңот гүлінен жиналған балда әрең сезілетін хош иісі ... ... ... ... ... ... сапасын айыруға химиялық қарындашты жиі пайдаланып жүр. Бұл ... ... ... ... балдан айыру мүмкін емес. Химиялық қарындашпен балдағы суды ғана анықтауға болады. Пісіп жетілген бал химиялық қарындашпен ешқандай химиялық әрекетке түспейді.
Балдағы ... ... үшін бал ... ... тамшы йод ерітіндісін тамызғанда ерітінді, егер крахмал бар болса, көк түске боялады.
Егер бал құрамында бор ... бал ... бір ... ... ... бөлінген көмір қышқыл газдың әсерінен ерітінді қайнап жатқан тәріздес болып көрінеді.
Балда қант сірнесі бар екендігін анықтау үшін бал ... азот ... ... ... ... ... ... ақ түсті хлорлы күміс тұзының тұнбасы түзіледі. Таза балда тұнба болмайды. ... ... бал ... көз жеткізу үшін зертханада терең сараптама жасау керек.
Қазақстан аумағында қазіргі кезде балға және бал өнімдеріне Ресейдің талаптары қойылады:
Кесте 3
Балдың ... ... ... ... ... ... ... атауы
Сипаттама және бал үшін көрсеткіштің маңызы
Қараған мен мақта балынан басқа барлық түрлерінен
Ақ қарағаннан
Мақтадан
Иісі
Жағымды, әлсізден өткірге дейін, бөгде иіссіз
Жағымды, нәзік ... ... ... ... дәмі ... ... нәтижесі
-
Ақ қарағанның тозаң түйіршіктері
Мақтаның тозаң түйіршіктері
Судың салмақ үлесі,%
21
21
19
Қанттардың салмақ үлесі %-дан көп емес
82
76
86
Сахарозаның ... ... ... ... ... үлесінен)
7
5
7
Оксиметилфурфурол 1 кг балда, мг, одан көп емес
25
25
25
Оксиметилфурфуролға сапалық реакция
Теріс
Механикалық қоспалар
Болмауы тиіс
Ашу белгілері
Болмауы тиіс
Қалайының салмақ үлесі, %
0,01
0,01
0,01
Жалпы қышқылдығы 100г ... мл ... NaOH 1 ... ... кг балдағы), одан көп емес
ДДТ
0.005
0.005
0.005
Линдан (ГХЦГ)
0.005
0.005
0.005
Неорон
0,002
0.002
Кесте 4
Физика-химиялық көрсеткіштері бойынша перга төменгі талаптарға сай болуы керек (ТУ 10 РФ 505-92):
Сыртқы ... оңай ... ... ... ... ... мөлшері, мм
1,0-4,0; үгілгені 1,5c/o
Түсі
Сары, сиякөктен қараға дейін
Иісі
Өзіндік бал-тозаң иісі
Дәмі
Қышқылтым-тәтті, сәл ащылау
Консистенциясы
Қопсыған жұмсақ, оңай ... ... ... ... c/o
0,1
Су мөлшері, c/o
10 дейін
2c/o судағы ертіндісінің сутегі иондарына (РН) ... ... ... ... ... мөлшері, c/o көп емес
4,0
Минералды қоспа мөлшері, c/o
0,6
Флавоноид ... ... ... ... көрсеткіші, С, одан көп емес
23,0
Улы қоспалары
Болмау керек
Т.В. Вахонин аналық сүтін сақтау үшін төмендегі шарттарды сақтауды ұсынады: а) жаңа ... ... - ... 24 ... жуық ... ... керек; б) ылғалды сіңіру әдісімен - 4-60С-та кептіруге дейін 3 ай ұстау керек.; в) құрғақ ... ... - үй ... ... 3 жыл ұстау керек; г) ылғалдылығы 2c/o ... +60С ... ... ... үшін 2,5 жыл ... ... - 60С ... биологиялық белсенділігін жоғалтпайды.
Кесте 5
Физика-химиялық көрсеткіштері бойынша және сезім мүшелерінің көмегімен аналық сүті ГОСТ 28888-90 талаптарына сай ... ... түрі және ... ... мөлдір емес, қаймақ тәрізді
Түсі
Ақ, сары реңі бар немесе крем тәрізді
Иісі
Жағымды, бал иісі бар
Дәмі
Аздап күйгізетін ... ... ... заттардың салмақ үлесі, c/o
30,035,0
Балауыздың салмақ үлесі,c/o
2,0-ден артық емес
Өнімнің тотығуы
10,0 көп ... ... ... ... ... ... 1c/o ... сутегі иондарының (РН) қанығуы
3,5-4,5
Децен қышқылдардың салмақтық үлесі,c/o
5,0-ден көп емес
Ылғалды протеиннің ... ... ... ... ... ... кем емес
20,0
Сахарозаның салмақтық үлесі, c/o
10,5 артық емес
Микробтарға қарсы белсенділігі мг/л
1,4
Өнімнің ауру тудырмайтын микробтармен ... ... одан көп ... ... мг, одан аз емес
180
Шикі аналық сүті - 6-100С сақталса, 6 айға ... ... ал үй ... ... ... 2 ... ған кепілдік беріледі.
Кесте 6
Омартада алынған прополис ГОСТ 28886-90 (прополис) мемлекеттік стандарт талаптарына сай болуы керек:
Сыртқы түрі
Кесектер, ... ... ... (бал, гүл, ... ... ... ... біртекті емес, 20-400С-да қоймалжың, 200С-дан төмен қатты.
Балауыздың салмақ үлесі,c/o
25-тен көп ... ... көп ... және ... фенол қосылыстарының салмақ үлесі, c/o
25-тен аз емес
Йод саны
35-тен кем емес
Тотықтырғыштың 1 мл ертіндісіндегі 1 мг прополистегі саны,c/o
0,6
Тотықтануы
22-ден кем емес
Түсі
Қою ... ... ... ... ... 40c/o және 70c/o-дық этил спиртіндегі ерігіштігі еріткіштің ... ... ... таза ... еріткіштерде және олардың қоспаларында жақсы ериді (метил және этил спирті, диэтил және петролейлі эфир, ... ... ... ... 4 хлорлы көміртегі, ацетон, қара май, вазелин, ланолин, өсімдік және жануар майлары).
Ресейдің ара ... ... ... ... ара ... тесіктерді аралар қалай қабылдайтыны туралы зерттеу жұмыстары жүргізілген.
Семья ұяларына рейкалы рамалардың арасындағы тесіктері 1 ... 10 мм ... ... ... ... ... бұл тесіктерді бітеуге аралар прополисті пайдаланғандығын, аздаған мөлшерде 16,2c/o балауызды пайдаланғанын көрсетті. Көлемі 0,1 мм-ден 3,5 мм-ге дейінгі ... ... ... кейде балауызбен араластыра пайдаланады.
Мынадай заңдылық байқалған: тесік ұяның астында болса таза прополиспен және қалың етіп бекітеді ... ... ... үстінде болса жұқа етіп бекітеді екен, тесік ұяның үстінде болса жұқа етіп бекітеді екен. Аралардың бұл әрекетін ... ... аса ... жағдайлардың бірі жылуды жоғалтпауға тырысатындығымен түсіндіруге болады.
Алынған нәтижелер прополис жинаушы құрылғылар жасауға биологиялық негіз болды. Бұл ... ... ... ... ... ... деген түйісігіне (инстинкт) негізделеді.
Ұядағы прополистің мөлшері, бал сияқты, араның ... ... ... ... ... құрлысына, желдетілу қарқынына, прополис шикізатының молдығына, жинау тәсілдеріне, ара семьясының күшіне тәуелді.
Ұядағы жалпы прополистің мөлшері орта ... 200 г деп ... ... ... ... аралардың тіршілік әрекеттеріне зияны тимейтіндей жыл сайын әр ... 80г ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған түйісігіне сүйене отырып, прополис өнімін едәуір арттыруға болады.
Прополис өнімін ара ұясын қарқынды ... ... ... төбесі мен ішкі қабырғаларын, бұдырлы етіп жасау да өз көмегін тигізді. Арнаулы әдістерді қолдана отырып, зерттеулер көрсеткендей, бір ара ... 2 кг ... ... болады, бұл көрсеткіш әдеттегі өнімнен 10 есе артық.
Прополистің өнімін арттыру үшін ағаштан немесе пластмассадан жасалған арнаулы торларды кеңінен қолданады. Осы ... ... ... бір ... ... 250-400 г таза прополис алуға болады. Торларды рамалардың үстіне орналастырады, ол үшін ұя төбесіндегі кенепті алып ... ... ... ... аралар 6-7 күнде прополиспен бітеп тастайды. Прополис жиналған ... алып ... ... тор ... ... Лекарс тордың өзі ойлап шығарған бір түрін ұсынады. Оның айтуынша, бұл тормен ... ... бір ... 1 кг ... көбейтуге болады.
Кейбір арашылар ұяның төбесінде тесік қалдырып, оны тормен жабады. Тордың тесіктеріне ... ... ... ... ... орап, оның үстіне 50 тамаша жалбыз немесе аскөк майын жағады, тітіркендіргіш ... ... ... да ... ... ... ... өткір иісті жақтырмайтындықтан, тордың тесіктерін прополиспен жаба бастайды. Ол прополисті арашы қашаумен қырып алып отырады.
Венгрия арашыларының ойлап тапқан ... ... ұяны ... ... ұяның қабырғаларын және төбесін бұлдырлы етіп жасайды. Бұл әдіс күшті ара семьяларынан 2 кг дейін прополис ... ... ... ... ұшақ ... ... да ... Аралар ұшаққа кіріп-шығарда кассеталардың торы арқылы өтуге мәжбүр болады. Ұядағы жылуды сақтап, желдетуді азайту үшін ... ... ... ... ... ... ... арашы алып - 10-200С тоңазытқышта ұстап, прополисін ... ... ... ... ... ... ... жинауға болады. Тұрақты суық түсуге 600 күндей қалғанда ... ... ... ... Ара ... ... прополиссіз қалдыруға болмайды.
Жеке қожалықтарында аралармен айналысатын омарташыларға төмендегілер қажет:
1. Қыстан шығару мен қысқа ... ... ... ара ... ... ұзақтығын білу;
2. Өз жергілікті мекенінің климаттық ерекшеліктері туралы нақты білу (орташа жылдық пен ... ауа ... ... жауын-шашын);
3. Мерзім ағымында айлар бойынша жаздық күндердің орташа санын анықтап, алынған мәліметтерді балды өсімдіктердің гүлдеу ... ... ... ... ... ... ... құру (3 км радиуста). Балды өсімдіктер мөлшерін анықтап, омарта аймағының балды өсімдіктер картасын ...
5. ... ... ... ... ... өсімдіктердің гүлденуінің басталуын анықтау;
6. Қандай сорттағы, түстегі, сападағы бал ... білу және таза ... бал алу ... ... ... ... жерде аралардың қандай аурулары мен жаулары таралғанын және ... ... ... ... Бал мен бал өнімдеріне деген сапа талаптарын білу;
9. Жергілікті жердегі ... ... ... ... ... білу (ара ... берілген елді мекенге бейімделген ара шаруашылығын жүргізу ... мен ... және ... ... ...
Қорытынды
Соңғы жиырма жылда елдің ауыл шаруашылығында ара шаруашылығы сияқты теңдесіз сала ... ... ... өз ... үш есе ... ара ... ... ұсақ омарталарға бөлшектеліп, қазақстандықтардың ғана қажеттіліктерін қанағаттандыруда. Саланың пайдаланылмаған әлеуеті мыңдаған адамдарға жұмыс беріп қана қоймай, елге - ... ... ... және ... ... сауықтыруға мүмкіндік берер еді.
Бүгін Қазақстанда жылына 1000-1500 тонна бал шығарылады. Ресми статистика анық емес, ... ... ... 90 ... астамы жеке меншікте, ал ірі ара шаруашылықтар азғантай-ақ қалды. Соңғылары ара ... ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы тұтыну бір қазақстандыққа 100-150 граммды құрайды. Бұл Еуропаға немесе АҚШ-қа қарағанда 12-14 есе аз.
Бүгінгі күні бүкіл әлемде ... ... ... ... ... ал бал болса Қазақстанның маңызды экспорттық тауары болар еді.
Әлем рыногында бал ғана ... ... ара ... ... да өнімдері - гүл тозаңы, перга, прополис, аналық сүті де жоғары бағалануда.
Ара шаруашылығының сапалы биологиялық белсенді ... ең ... ... пен ... ... ... алуға дайын.
Мысалы, Жапония өткен жылы 65 миллион долларға Қытайдан, Канададан, Аргентинадан 47 мың ... бал ... ... ... бұл салаға қаржы салынбайды, сонымен қатар, қазақстандық омарта өнімдерінің өзіндік құны өте жоғары. Саланың осы заманғы, қарқынды әдістерге өтуі ... ал бұл ... ... ... ... ... ... ірі шаруашылықтарда ғана мүмкін. Ал әзірше арашылар ескілік бойынша жұмыс істейді. Базарлар мен рыноктарда бал көп, ... ол өте ... ... оны ... ... ала ...
1991 жылы КСРО ыдырағаннан кейін Қазақстанның ара шаруашылығы да ... ... ... ... ... кетті. Бұрынғы мемлекеттік және кооперативті шаруашылықтарда ара ұяларының саны тез азайып, құлдырауға ұшырады. Ауыл ... ... ... ірі, ... ... ... ... ал ұсақтары нарық қыспағына төтеп бере алмады.
Араға қажетті дәрі-дәрмектің бағасы тым қымбаттап кетті, дәрігерлік көмек ... ... Ара ... ... ... қалды. Бұрынғы Қазақстанның ара шаруашылығы басқармасы жабылған соң, оның облыстық кеңселері таратылды. Ол мекемелерде білікті зоотехниктер мен мал дәрігерлері істеген еді. ... ... ... ... ... ... жасау үшін статистикалық ақпарат қажет. Қазір ондай ақпарат ... жоқ. Ара ... ... қазір жеке адамдардың қолында, шаруа қожалықтарында және басқа ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... бір ... келтіру, реформаға дейінгі деңгейге жеткізе алмасақ та, жандандыру, ауылшарашылығы министірлігінің, оның аумақтық басқармасының ... ... деп ... ... ара ... ... құру кезеңіне дейінгі пайданы түсіру үшін ара ұяларының санын 3-4 есеге дейін арттыру керек. Онда, арашылардың өндірген өнімін өз ... сату ... ... ... Өнім өндіретін арашылардың басын біріктіретін құрылым ұйымдастырылса, мәселе оңды шешілер еді. Бірақ, мұндай құрылым әзірше жоқ. Ара өнімдерін ... және оны ... ұйым ... күн ... ... ... 1991 ... дейін Қазақстанда осындай құрылым ауыл шаруашылығы министрлігінің құрамында болған еді; республикалық ... ... ... ... арашылардың тыныс - тіршілігімен жақсы таныс зоотехниктер осы сала жұмысын реттеп отыратын еді. КСРО ыдырағаннан кейін, алдымен төменгі ... ... ... зоотехникалық, мал дәрігерлік бақылау мен қызмет көрсетуден тыс қалды. Қалған республикалық және облыстық ұйымдар бұл жұмысты атқаруға қауқарсыз болып ... ... ... ... жұмысын ұйымдастыратын, қаржылық, өндірістік базасы бар; арашылардың құрал-жабдықтармен, ... ... ... ... ететін ұйым қалған жоқ. Қазірдің өзінде Қазақстандық арашыларға халықаралық рынокқа шығу қажеттігі туындап отыр; ол үшін ірі, ... ұйым ... ... шетелдік фирмалар жеке өндірушілермен жұмыс істемейді, ол екі жаққа да тиімді ... ... ... өту үшін Қазақстан ара шаруашылығына ірі кооперативтер қажет. Бұл кооперативтер мына сұрақтарды басты назарда ұстауы ... ... ... өнім ... қажеті құралдар, ұялар, дәрі-дәрмектер, балауыз т.б өз дүкендері мен қоймаларында сатуды реттеу.
* Бал, балауыз өнімдерін дайындау, оларды ішкі және ... ... ...
* ... ... сұрақтары мен мұң-мұқтажын біліп отыратын нұсқаушы ұстау қажет.
* Үлгілі оқыту-тәжірибелік омарта ұстауды ұйымдастыру.
* Арашылардың курстарын ... ... ... ... ... ара ұяларын кездейсоқ апаттардан, аурудан, өлімнен сақтандыру жүйесін іске ... ... ... алу және кооперативтің жеке мүшелерін несиелеу. Шетелдегі қазіргі кезде кооперативтердің тәжірибелерін шығармашылықпен Қазақстанда пайдалану қажет.
Бұл салада АҚШ ... ... ... ... ... ірі кооперативтер құрып, өнімдерін қайта өңдеп, ыдыстарын әсем безендіріп, дүкендерге өздері ... ... ... ... өздерін сақтандырады. Қазіргі заман талабына сай қондырғыларының балды ыдысқа құю ... ... аса ... және ... ... Бұл ... әуесқой арашылардың балын да қабылдап, өңдеп береді. Балдың сыйымдылығы аз ыдыстарға құйып салу көп ... ... ... ара ... да осы ... ... жұмыс істейді.
Тіпті кішкентай деген арашылар ұжымы көптеген мамандық иелерін қамтиды. Сондықтан, бал өндіру үшін шыққан ... ... да тез. ... ... ... ... ... фермерлік ара шаруашылығының тез дамуына ықпал етеді. Шет елдерде (Франция, Венгрия, Австралия) ірі отбасылық ара фермаларымен қатар, отбасылық емес ... де ... ... ... ... жүргізушілер, тракторшылар, балташылар, ұсталар т.б мамандық иелері болады. Кооперативте тәжірибе ... ... ... ... ... әрбір арашы өзінің кәсіпқой деңгейін тез көтереді. Мұнда ғылымның ... мен озат ... ... ... ... ... ... Жеке кәсіпкер-арашыға қарағанда кооперативтердің ірі көлемді жұмыстарды атқаруға және қымбат тұратын ... ... ... алуға мүмкіндігі мол. Ірі кооперативке құрылыс жұмыстарын жүргізу, күрделі техника сатып алу, әр ара ... ... ... ... ... Ара шаруашылығының кооперативті, егер ол ірі болса, ағаш өңдеу шеберханасын салып алуға да мүмкіндіктері болады. Ал жеке арашы-фермердің бұған ... ... да ... Өз ... бар ... құрылыс жұмыстарын, ара ұяларын жасауды өздері атқарып, өндіріс қуаттарын ... ... ... тиімді жұмыс істейді.
Қазіргі заман талаптарына сай ара ... ... ... ... Қазақстан ауыл шаруашылығының алдында тұрған негізгі бағыт. Халықтың әл-ауқатының артуына байланысты бал өнімдеріне сұраныс та арта түсуіне шүбә ... ... ... ... ... тек қана оның ... және ... қасиеттерінде емес, одан тамаша ашықтқылар, алкогольсіз ішімдіктер өндіруге болатындығында да жатыр. Өнеркәсіптің 50-ден астам түрлеріне ... ара ... өзі ара ... өркендетуге итермелейді. Жасанды балауызды химиялық жолмен алу әзірше мүмкін болмай отыр. Болашақта ара ... ... ... ... ... ... биологиялық белсенді тағам түрлері (бал, балауыз, прополис, тозаң, ара сүті, ара уы) ... ... ... ... да ... оң ... ... сөзсіз. Мысалы, 1985 жылы Қытайда 200 тонна ара сүті өндірілген болса, 1990 жылы 1000 ... ... жері әлі ... бал беретін өсімдіктердің қорына бай. Осыны пайдалану, бал өндірісін бірнеше есе арттыруға жеткізеді. Осындай табиғаттың байлық қоры тек ішкі ... ғана ... ... ... де ара ... ... шығаруға мүмкіндік береді.
Шетелдік дәрілердің тым қымбат бағасы, іс жүзінде бұл дәрілерді қарапайым адамдардың ... ... осы ... ... жолдарын қарастыруға мәжбүр етеді. Бұл орайда ара өнімдері олардың қоспалары, биологиялық белсенді өнімдері таптырмас ... Ара ... ... барлық салаларымен салыстырғанда қаржыны аз шығындайтын сала. Оның үстіне арашының үнемі омартада болуы міндетті емес, белгілі бір ... ... ... ... атқарса жетіп жатыр. Сондықтан, ара шаруашылығы ірі бизнес ұйымдастыруға да, қосымша табыс көзі ретінде де пайдалы.
Бал арасынан алынатын өнімдердің сапасын ... ... ... ... ... Орта орыс араларының құнды популяциялары тек Күршім өзенінің бастауында ғана орналасқандықтан, осы жергілікті орынға қорықша мәртебесін беру. Бұл Шығыс Қазақстандағы орта орыс ... таза ... ... ... Осы ... ... ... қорынан қорық үшін телім бөлу;
- Сырттан араларды әкелуге тиым салу;
- Ара ... мен ... ... ... ара ... ... шаруашылығының Шығыс Қазақстандық ғылыми-зерттеу институтының негізінде ара шаруашылығы бойынша бөлімшесін қалпына келтіру және ара шаруашылығы үшін маман-кадрларды дайындау ... ... ... ... сақтау басқармасына бал және бал өнімдері негізінде шығарылатын дәрілік препараттарды ... ... ... ұсыну;
- Омарталарда тұрақты ветеринарлы-санитарлық жұмыстар жүргізу;
- Ара шаруашылығы өнімдеріне Қазақстан Республикасында, жақын және алыс шет ... ... ... Ара ... ... ТМД мен ЕЭС елдерінің салалық халықаралық жәрмеңкелеріне шығару;
- Жергілікті жерлердің омарталарын негізін пайдаланып, әр ауылдық аймақта ... ... ... ... ... ... салу үшін жағдай жасау. Бұл жергілікті елдердің жұмыспен қамтылу деңгейі мен кірістерінің жоғарылауына, сондай-ақ, туристік бизнес ... ... ... ... ... ... Балды өсімдіктерді және ауыл шаруашылық дақылдарын фитофагтардан, ... және ... ... үшін ... препараттарды қолдану;
- Пестицидтерден аралардың қырылуының алдын алу үшін тыңайтқыштармен өңдеу орындарынан омарталарды кем дегенде 4 км алыс ... ... ...
- ... ... ... ара ... қожалықтарын құру;
- Ара шаруашылығының жұмысшылары жеке гигиена ережелерін қатаң түрде ... ... ... ... үшін алуан түрлі аурулардың көзі болып табылатын микроорганизмдердің дамуына қолайлы шарттар туындайды;
- Әр омартаға ветеринариялық-санитарлық төлқұжат жасалуы тиіс. Паспорттандыру дер ... бір ... ... ... аймақ омартасының эпизооттық күйінің өзгеруіне жауап беруіне және пайда болған ауруларды жоюға, ара зиянкестерімен күресуге, ... ... ... ... араларды тасуды әсіресе, бал жинау мен бал өнімдерін сату кезінде бақылауға мүмкіндік береді;
- Тіршілік ортасына және аралардың күйіне әсер ... ... ... ... ... ... керек: ғылыми негізделген, араларды тиімді пайдалану және ... ара ... ... мен дамытуға бағытталған арашылар іс-әрекетін көтермелеу; аралардың тіршілік ортасын, олардың көбею жағдайларын, көшіп-қону жолдарын қорғау; бау-бақшаны, ауыл ... ... мен ... ... ... ... ... барлық территорияны аралармен оңтайлы қанықтыру; омарталарды мемлекеттік ветеринарлық-санитарлық қызмет көрсету, ара ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, ветеринариялық дәрігерлердің, зоотехниктердің, агрономдардың практикалық ...
- Ара ... және ... ... ... ғылыми-зерттеулерді ұйымдастыру;
- Ара шаруашылығы мен араларды қорғауды бұқаралық ақпарат көмегімен үгіт-насихат жүргізу;
- Кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар, фермерлік қожалықтар аралардың жай-күйіне әсер ... әр ... ... салу мен қайта құруды жүзеге асырғанда, жаңа технологиялық үрдістерді, мелиорация бойынша жұмыстарды ... ... ... ... және орман массивтерін шаруашылыққа пайдалану алдында олардың тіршілік ортасын, аралардың тіршілік әрекетін сақтау үшін ... ... ... алаңдар мен өсімдіктерді сақтау бойынша шараларды қамтамасыз етуі міндетті болуы тиіс.
Ауыл шаруашылығының өркендеуінің негізгі кепілі - аралардың өсімдіктерді ... ... ... Жер ... ... ... төрт бөлігі, егер жәндіктер тозаңдандырмаса құрып кетер еді. Араларды тозаңдандыруға ... ... ... мал ... ... ... өнімін 30-50 пайызға арттырады. Осы дақылдардан алынған қосымша өнімнің құны, бал мен балауыз бағасынан 10-15 ... ... оның ... алынатын жеміс пен тұқымның сапасын арттырады. Сонымен, ара шаруашылығының ауыл шаруашылық дақылдарының ... ... аса зор. ... ... ... ... бара жатуынан аралардың маңызы арта түспек. Болашақта жәндіктермен тозаңданатын дақылдар, тікелей ара шаруашылығының дамуы деңгейіне тәуелді ... ... ... ... ... ауыр металдардың тұздарымен, пестицидтермен ластануын бақылауда араның көмегі зор. Аталған заттардың аз мөлшерінің бар екендігі тозаң мен шірнеден оңай анықталады.
Соңында, ... ара ... ... ... ... сезімін, қуаныш, күш-қуат, денсаулық сыйлайтынын ұмытпауымыз керек.
Әдебиеттер тізімі
1. Мамаев Б. М. Определитель насекомых Европейской части СССР /Б.М. ... - М: ... 1976. - 304 ... ... Г. Я. Определитель насекомых Европейской части СССР: в 2 т. / Г. Я. Бей-Биенко. - Л.: Наука, 1965. - Т. 2.: - 668 ... ... В. М. ... ... ... / В. М. Чупохин. - Алма Ата : Наука, 1979. - 94 с.
4. Особенности географии, флоры и ... ... ... Сб. ... тр / Мин - во ... РК, ... - Усть-Каменогорск, 1994. - 120 с.
5. Риб Р. Д. Ара ... / Р. Д. Риб - ... 2006 ж - 358 ... ... ... и ... продукции пчеловодства / Г.М. Туников [и др.] ; - М.: Колос, 2001 - 176 ... ... С. И. ... о работах Казахстанской опытной станции пчеловодства / С. И. Барышников. - Алма - Ата: ... 1973. - 16 ... ... С. И. ... ... и ... Казахстана /С. И. Барышников Алма - Ата : Кайнар, 1986. - 144 ... ... С. И. ... ... / С. И. ... Р. Д. Риб, А. И. ... - Алма - Ата : ... 1990 - 304 с.
10. Бей - Биенко Г.Я. Общая энтомология / Г.Я. Бей - Биенко. - М. : ... ... 1971. - 479 ... ... В. ... растения Алтайского края / В. Верещагин. - ... : ... ... издательство, 1961 - 100 с.
12. Вредные и полезные насекомые Дальнего Востока СССР. - Л.: Наука, 1967
13. ... М.С ... ... /. М.С. ... Ф.Н. Правдина в 7 томах М.: Просвещение, 1984. - 464 ... ... по ... ... ... - Алма-Ата: АН КазССР 1963. - Т.21. - 149 ... ... В.Ф. ... беспозвоночных: учебник для биологических факультетов пединститутов /В.Ф. Натали; Под ред. проф. О.Н. Сазоновой. - М.: Просвещение, 1975. - 487 ... Н.Н. ... ... ... ... ... СССР /Под ред. С.П., Тарбинского, Н.Н. Плавильщикова. - М.-Л.: Сельхозгиз 1948. - 1128 ... ... Г.А. ... / Г.А. ... М.: ... 1982. - 319 с.
18. Гуссаковский В.В. К фауне перепончатокрылых Гиссарского хребта / В.В. ... ... 1940. - 84 ... ... П.И. Насекомы и цветы / П.И Мариковский Алма-Ата: Наука, 1977. - 258 с
20. Тобиаса В.И ... ... в ... ... перепончатокрылые и чешуекрылые /Под ред. В.И.Тобиаса, А.Л.Львовского - Ленинград: 1990.
21. Фауна СССР: Насекомые ... - Л.: ... 1969. - 17 ... ... ... ... и ... Восточного Казахстана: Сб. науч. тр/Мин - во ... РК, ... - ... 1994.-120 с
23. Билаш Г. Д Пчеловодство / Г. Д Билаш., А. Н ... В. Г ... М: ... ... 1991. - 511 ... Билаш Г. Д. Селекция пчел / Г. Д Билаш, Н.. И Кривцов.М.: Агропромизат, 1991. - ... ... В. С ... ... пчел / В. С. ... О. Ф ... М. : ... 1978. - 92 с
26. Глухов М. М. Медоносные растения / М. М ... М.: ... 1974. - 304 ... ... О. Ф., ... А. К. ... и ... пчел / О. Ф. Гробов А. К.Лихотин М.: Агропромиздат, 1989. - 240 ... ... Е. К. ... ... ... / Е. К. ... - М.: ... 1992. - 334 с.
29. Кривцов Н. И. Получения и использование продуктов пчеловодства / Н. И. Кривцов, В. И. ... - М.: Нива ... 1993. - 285 ... ... Н. И. ... / Н. И ... В. И Лебедев, Г. М Туников. М.: Колос, 1999. - 395 ... ... В. И ... медоносной пчелы / В. И Лебедев, Н. Г. Билаш. - М.: Агропромиздат, 1991. - 239 с.
32. Миньков С. Г. ... ... ... / С. Г. ... - Алма - Ата: Кайнар, 1974. - 204 ... ... Е. Г ... ... и опыление сельскохозяйственных растений / Е. Г Пономарева., Н. Б Детерлеева. - М.: Агропромиздат, 1986. - 223 ... ... Г. Ф. ... ... ... / Г. Ф ... - ... 1961. - 336 с.
35. Тарганов Г. Ф. Анатомия и физиология медоносных пчел / Г. Ф ... -М.: ... 1968. - 344 ... ... В. Н. Наша ... / В. Н ... С. И ... - Алма - Ата: Кайнар, 1985. - 288с.
37. Чудаков В. Г. Технология продуктов пчеловодства / В. Г. ... - М.: ... 1979. - 160 ... ... М. М. Медоносные растения /М. М. Глухов. - М.: Колос, 1974. - 304с
39. Лаврехин Ф. А. Биология ... ... / Ф А. ... С. В. ... М.: Колос, 1975. - 296 с
40. Митяева И.Д. Насекомые Казахстана /Под ред. И.Д ... - ... ... ... 1980. - 139 ... Мариковского П.И. Фауны и биология насекомых Казахстана /Под ред. П.И. Мариковского - Алма-Ата: Наука, 1978. - 175 ... ... И.П., ... С.И., Р.Д. Риб., ... Н.А. ... ... пчеловодства в Казахстане. - Алма-Ата: Кайнар, 1974.
43. Сапарбаев Б. Марал мүйізі мен Алтай балын бүкіл елімізге ... ... ... Сапарбаев//Дидар. - 2009. - 14 ... - Б. ... ... ... и ... Сборник научных трудов / Научн. Ред. Кан Н.С. - Усть-Каменогорск, 2000. - 85 с.
45. ... Д.С. Мед и ... ... продукты: Опыт и исследования одного врача. - Алматы: Газетно-жур. изд-во, 1991. - 46 ... ... В., ... А. Мед настоящий и фальшивый: Культура здоровья в курсе // Основы безопасности жизни. -2004. - №8 - c. ... ... и ... ... справочное пособие пчеловода. - Ростов н/Д, 2000. - 192 с.
48. Риб Р.Д. ... ... - ... 2004. - 408 ... ... ... Восточно-Казахстанской области в 1988 году. - Б.м.: Б.и., 1989. - 30 с.
50. Пчеловодство Восточного Казахстана ... ... в ... ... - 2007. - №1 - 23 ... Иойриш Н.П. Ара шаруашылығының өнімдері және оны пайдалану. - Алматы: Қайнар, 1979 - 172 бет.
52. Темнов В.А. ... ... ... - М.: Колос, 1967. - 192 с. ... ... ... кететін шығындар (2011-2012 жыл) мың/тенге
Барлық шығын
соның ішінде
Материалдық шығындар
Еңбекақы қоры
Негізгі қара-жатты ұстауға кеткен шығын
Басқа шығын-дар
Барлығы облыс ... ... ... үшін ... пестицидтердің қауіптілігі
Пестицидтер
Шығын нормасы, кг/га
Улылығы (аралар өлімі), %
Араларды оқшаулау мерзімдері, тәулік
Препараттың қауіптілік дәрежесі
1
2
3
4
5
Гербицидтер:
Иллоксан
4,0
3,0
1
Қауіптілігі аз
Гексилур
1,6
3,0
1
Қауіптілігі аз
Бетанал
6,0
5,0
1
Қауіптілігі аз
Базагран
2,0
7,0
1
Қауіптілігі аз
Тотрил
3,0
11,0
1
Қауіптілігі аз
Лонтрел
4,0
14,0
1
Қауіптілігі аз
Зенкор
1,4
15,0
2
Қауіпті
Зеллек. 12,5% ... ... 25% ... 10% ... 70% ... 25% ... аз
Ниссоран, 10% к.э.
0,05
1,0
1
Қауіптілігі аз
Лепидоцид
2,00
2,1
1-2
Қауіптілігі аз
Фитолавин
0,07
Белгіленбеген
1
Қауіпсіз
Фунгицидтер:
Ридомил
1,0
9,7
1
Қауіптілігі аз
Азоцен, 25%
0,5
6,5
2
Қауіптілігі аз
Даконил, 75%
2,0
3,0
1
Қауіптілігі аз
Альетт, ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық-түлік тауарларының сапасын бақылау. сапа әдістері және деңгейі өнімдердің пестицидтермен ластануы. оларға гигиеналық сипаттама7 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Автокөліктік ластануға экожүйенің әсері80 бет
АЗХС зауытындағы цехтың желдету жүйесін автоматтандыруды жобалау21 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы майды депарафиндеу 39/2 қондырғысының сүзгілеу бөлімінің автоматтандырылуын жобалау23 бет
Биоиндикация экожүйенің ақпараттық компоненттерін іздеу ретінде6 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Тұлғаның денсаулық жағдайының ерік сапаларымен байланысы жайлы теориялық тұрғылар101 бет
Халық денсаулығы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь