ПДТ-сы (психикалық дамуының төмендеуі) бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауын еңбек іс-әрекетімен түзету

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ҚАЗІРГІ МЕКТЕПТЕ БЕЙІНДІК БАҒДАРЛЫ ОҚЫТУ ЖҮЙЕСІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жалпы орта білім беретін мектептегі бейіндік бағдарлы оқыту жүйесінің педагогикалық.психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2 Мектептегі бейіндік бағдарлы оқыту жағдайында оқушыларды бейін таңдауға даярлаудың мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
1.3 Білім беру үдерісінде бейіндік бағдарлы оқыту жүйесін қалыптастырудың моделі және педагогикалық.психологиялық шарттары ... ... 41
2 ҚАЗІРГІ МЕКТЕПТЕ ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА БЕЙІНДІК БАҒДАРЛЫ ОҚЫТУ ҮРДІСІН ҰЙЫМДАСТЫРУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ТӘЖІРБИЕЛІК.ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСЫ
2.1 Бейіндік бағдарлы оқыту үдерісін ұйымдастырудың мазмұны ... ... .52
2.2 Бейіндік бағдарлы оқыту үдерісін ұйымдастырудың әдістемелері... 68
2.3 Бейіндік бағдарлы оқыту үдерісін ұйымдастыруға арналған тәжірибелік.эксперимент жұмысының қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..85
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...93
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...96
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңында: «Білім беру жүйесінің басты мақсаты ұлттық және жалпыазаматтық құндылықтарға ғылым мен практиканың жетістіктеріне негізделіп, жеке тұлғаның қалыптасуына, дамуына, кәсіби өсуіне бағытталған білім алуға мүмкіндік жасау» – керектігі белгіленген.
Білім беру саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясатын іске асырудың ұйымдастырушылық негізі – білімді жаңартудың жалғастырылуын қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
Бағдарламаның негізгі мақсаты – білім берудің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, экономиканың тұрақты дамуы үшін сапалы білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету арқылы адам капиталын дамыту, сол сияқты жоғары білім республика экономикасының барлық салалары үшін құзыретті және бәсекеге қабілетті мамандарды кәсіби даярлауды қамтамасыз етуде, ғылым мен өндірісті біріктіруде маңызды рөл атқарады, жоғары білімнің еуропалық аймағына кіруді қамтамасыз етеді, деп көрсетілген [1].
Мектепте оқу үрдісіне қойылатын жаңа талаптарды осы көзқарастар тұрғысынан іске асыру – тікелей білім сапасын арттыруға, мектеп пен жоғары оқу орындарындағы білім берудің сабақтастығын күшейтуге жұмыс жасайтын жаңа тәсілдерді пайдалануды білдіреді. Сондықтан да қазіргі таңда кәсіптік білімге орай бейімдеп оқыту көзқарасы жаңа заман үдерісіне сәйкес ғылымның мол жетістіктерімен қаруланған, бейіндік қабілеті шыңдалған оқушы тәрбиелеу болып табылады. Мұндай тұлғаға қойылатын бірінші кезектегі нақты талап: ойлылық, салмақтылық, белсенділік, әлеуметтік жауапкершілік, терең білімділік, кәсіби сауаттылық.
Қазақстандағы бейіндік оқыту жүйесі дамуы - мектептерде білім берудің 12 жылдық моделіне көшуін, 16-18 жастағы азаматтардың білімділік деңгейін, олардың қабілеті мен қызығушылығын ескере отырып бәсекеге қабілеттілігін көтеру мақсатында мүмкіндіктерді кеңейтуін; жоғары сынып оқушыларының мектептен кейінгі өмірлік жолды таңдауға бейімделудің негіздерін жасауды, олардың кәсіптік мақсаттарын іске асыруға, еңбек нарығын кәсіби техникалық кадрлармен қамтамасыз ету проблемаларын шешуге бағытталған.
Бейіндік оқыту - бұл жалпы білім беретін мектептің жоғары буынында оқытуды даралауға, оқушыны әлеуметтендіруге, сонымен бірге мектептің жоғарғы сатысы мен орта және жоғары кәсіби білім берудегі сабақтастықты жүзеге асыруға бағытталған арнайы дайындау жүйесі.
Бейіндік бағыт беру саласы күрделі де алуан түрлі. Ол экономикалық, әлеуметтік, психологиялық–педагогикалық т.б. қатынастарды қамтиды. Бейіндік бағыт беру ісін жүргізу кадрлар даярлауды жоспарлаумен, халық ағарту жүйесін одан әрі жетілдірумен тығыз байланысты. Сондықтанда бұл бағытта көптеген ғылыми–зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Ресейлік зерттеушілер тұлғаның кәсіби өзін-өзі анықтауын қалыптастыруда таңдау бір реттік сәт емес, оның болашақ кәсіби іс-әрекеті дамуының ұзақ үдерісі ретінде қарастырады. Тұлғаның әлеуметтік астарларының кәсіптік өзін-өзі анықтауын Л.А.Амирова [2], В.М.Архипов [3], В.Г.Афанасьев [4], В.В.Бахарев [5], Л.П.Бусева [6], В.А.Журавлев [7], С.В.Кушнир, В.Н.Шубкин [8], В.В.Ядовтың [9] еңбектерінде көрсетілген.
Жоғары сынып оқушыларының кәсіптік өзін-өзі анықтауының психологиялық-педагогикалық қалыптасуға әзірлік мәселелері Н.Ю.Буганова, Н.Э.Косаткина, Е.А.Климова [10], Е.В.Лямкина, Б.П.Невзоров, С.Н.Чистякова [11]т.б. орын алған.
Бейіндік оқытуды енгізуге Л.К.Артемова [12], Т.П.Афанасьева [13], И.С.Артюхова, Л.В.Байбрадова, С.Г.Броневщук, А.И.Влазнев, М.И.Губанова, П.С.Лернер [14], Н.В.Немова [15], Н.Ф.Радичев, М.М.Фирсова, А.В.Хуторский [16], С.Н.Чистякова [17] т.б. еңбектері арналған.
Қазақстандық ғалымдар Б.А.Әлмұхамбетов, М.Жадрина [18], С.Т.Каргин, М.Ковжасарова [19], Д.М.Қазақбаева [20], С.Д.Мұқанова [21], А.А. Мұқатаев [22], С.Қ.Омаров т.б. бейіндік оқытудың әр түрлі аспектілерін қарастырады.
Жалпы орта білім беретін мектептердегі бейіндік оқытуды жүзеге асыру білім беру сапасын арттыру міндетін шешудегі тиімділігімен, қазіргі заман талаптарына сәйкестігімен жалпылама маңызы сипатталады. Сонымен қатар, бейіндік оқытуды жүзеге асыру үдерісінде жалпы орта білім беретін мектептегі педагогикалық жүйенің дәстүрлі дамуы бейіндік оқыту міндеттерінің жүзеге асуына нақты шектеу тудыратындығы байқалады. Бейіндік оқытудың инновациялық үдерістеріне барлық көрсетілген жүйедегі максималды әсер ететін даму факторлары нақты жағдайларда енгізілетін, жалпы орта білім беретін мектептің педагогикалық жүйе элементтерін бейімдемей, білім берудің қарқынды дамуын жүзеге асыру мүмкін емес. Кейбір теориялық-педагогикалық зерттеулерде бейіндік оқытуды енгізу шарттары білім беруді жүзеге асыру үдерісіндегі нормативтік талаптардың шарттарын ескермейді. Сонымен қатар, бейіндік оқытуды жүзеге асыру тәжірибесінде білім беру сапасының жаңа жетістіктерін және жалпы орта білім беретін мектептердің бейіндік бағдарлы оқыту жүйесінің дамуына жағдай жасайтын жаңа механизмдерді іздеу қажеттілігі туындайды. Бұл мысалы, оқушының жаңа сапасын құрылымдағанда, оның саналы бейіндік оқытуды таңдауы және білім алу үдерісіне белсенді қатысуында, оқушының бейіндік оқытуды таңдауына ықпалды көмектесуге қабілетті оқытушының жаңа сапаларын құрылымдауда, білім алу мақсатындағы дидактикалық және әдіснамалық міндеттерді тиімді шешуде, білім беру үдерісіндегі қарқынды мұқият бақылауда анық көрінеді.
Зерттеу мәселесі аясында жарық көрген ғылыми еңбектерге, оқу-әдістемелік құралдарға жасалған талдау, қазіргі мектепте жоғарғы сынып оқушыларының бейіндік бағытын таңдаудың арнайы әдістемелік ұйымдастырылмауы және мәселенің теориялық негізі мен жүзеге асыру жолдары жеткілікті деңгейде зерттелмегендігі арасындағы қарама-қайшылықтардың болуы зерттеу тақырыбын «Қазіргі мектепте бейіндік бағдарлы оқыту жүйесін қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық шарттары» деп таңдауға негіз болды.
Зерттеу объектісі – жалпы орта білім беретін мектептің жоғарғы буынына білім беру үдерісі.
Зерттеу пәні – қазіргі мектепте бейіндік бағдарлы оқыту жүйесін қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық шарттары.
Зерттеу мақсаты – қазіргі мектепте бейіндік бағдарлы оқыту жүйесін қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық шарттарын теориялық тұрғыда негіздеу, оны тәжірибелік эксперимент арқылы сынақтан өткізу.
СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННЫХ ИСТОЧНИКОВ
1. Ананьев Б. Г. Человек как предмет познания. - СПб.: Питер, 2001. - 288 с.
2. Асеев В. Г. Возрастная психология. - Иркутск, 1984. - 320 с.
3. Астапов В. М. Введение в дефектологию с основами нейро- и патопсихологии. - М., 1994. - 325 с.
4. Астапов В. Хрестоматия. Дети с нарушениями развития Учебное пособие для студентов и слушателей спец. факультетов. - М., 1985. - 218 с.
5. Актуальные проблемы нейропсихологии детского возраста Учебное пособие/ под ред. Цветковой Л.С. - М., 2001. - 300 с.
6. Бехтера Н.П. Нейрофизиологические аспекты психической деятельности человека. - Л., 1971. - 271 с.
7. Богданова Т. Г., Корнилова Т. В. Диагностика познавательной сферы ребенка. - М.: Роспедагенство, 1994. - 68 с.
8. Блонский П. П. Избранные педагогические и психологические сочинения. В 2т. Т.2./ Под ред. Петровского А. В. - М.: Педагогика, 1979. - 400 с.
9. Блонский П. П. Педология. - М.: Гуманитарный издательский центр ВЛАДОС, 2000. - 288 с.
10. Бурлачук Л. Ф., Морозов С. М. Словарь-справочник по психодиагностике. - СПб.: Питер, 2003. - 528 с.
11. Венгер Л.А. Овладение опосредственным решением познавательных задач и развитие когнетивных способностей ребенка // Вопросы психологии 1983г. №2.
12. Веккер Л. М. Психические процессы. В 3-х т., - СПб.: Изд-во Ленинградсткого университета, Т. 3. 1981. - 325 с.
13. Возрастная и педагогическая психология: тексты./Под ред. Шуаре Марта О. - М.: Изд-во Московского университета, 1992. - 272 с.
14. Волков Б. С., Волкова Н. В. Методы изучения психики ребенка. - М.: Академия, 1994. - 296 с.
15. Волков Б. С. Психология младшего школьника. - М.: Педагогическое общество России, 2002. - 128 с.
16. Вулдридж Д. Механизмы мозга. - М.: Мир, 1965. - 344 с.
17. Выготский Л. С. Психология. - М.: ЭКСМО - Пресс, 2000. - 1008 с.
18. Власова Т. А., Певзнер М. С. О детях с отклонениями в развитии. 2-е изд., испр. и доп. - М., 1973. - 421 с.
19. Власова Т. А., Лебединская К. С. Актуальные проблемы клинического изучения задержки психического развития у детей // Дефектология. 1975. № 5.
20. Выготский Л. С. Умственно отсталый ребёнок. - М., 1956. - 290 с.
21. Гуревич К. М. Индивидуально-психологические особенности школьников. - М.: Просвещение, 1988. - 176 с.
22. Детская практическая психология./Под ред. Богдана Н. Н. - Владивосток: Изд-во ВГУЭС, 2003. - 116 с.
23. Дружинин В. Н. Экспериментальная психология. - СПб.: Питер, 2003. - 319 с.
24. Дети с задержкой психического развития /Под ред.Т. В. Власовой, В.И. Лубовского, Н. А. Цыпиной. - М., 1984. - 210 с.
25. Дети с ограниченными возможностями проблемы и инновационные тенденции и воспитание и обучение Хрестоматия по курсу Коррекционная педагогика и социальная психология / Сост. Соколова Н.Д. - М., 2001. - 267 с.
26. Жидкина Т.С., Кузьмина И.Н. Методика преподавания ручного труда в младших классах коррекционной школы. - М.: Академия, 2005. - 192 с.
27. Зак А. З. Развитие теоретического мышления у младших школьников. - М.: Наука, 1984. - 220 с.
28. Исследование особенностей прогностической деятельности /сост.: Л. И.Переслени, В. Л. Подобед, Л. Ф. Чупров. - Абакан., 1990. - 317 с.
29. Калмыкова З.И. Особенности генезиса продуктивного мышления у детей с задержкой психического развития // Дефектология.1978г. № 3
30. Корнева В.Д. Эти загадочные малыши. - Ярославль., 1999. - 200 с.
31. Крайг Г. Психология развития. - СПб.: Питер, 2000. - 992 с.
32. Лапшин В. А., Пузанов Б. П. Основы дефектологии. - М., 1990. - 342 с.
33. Лебединский В. В. Нарушение психического развития у детей. - М., 1985. - 217 с.
34. Лейтес Н. С. Умственные способности и возраст. - М., 1971. - 351 с.
35. Лурия А.Р. Высшие корковые функции человека и их нарушение при локальных поражениях мозга. - М., 2000. - 373 с.
36. Мухина В. С. Возрастная психология: феноменология развития, детство, отрочество. - М.: Академия, 2000. - 456 с.
37. Макланов А.Г. Общая психология. - СПб., 2001. - 206 с.
38. Мустаева Л.Г. Коррекционно-педагогические и социально-психологические аспекты сопровождения детей с задержкой психического развития: Пособие для учителей начальной школы, психологов-практиков, родителей. - М., 2005. - 284 с.
39. Никишина В.Б. Василенко Т.Д. Психодиагностика в системе социальной работы: Учебное пособие для студ. высших. учебн. завед. - М., 2004. - 310 с.

40. Немов Р. С. Психология. В 3-х кн. - М.: Гуманитарный издательский центр ВЛАДОС, Кн. 1, 1997. - 688 с.
41. Обухова Л. Детская психология: Теории, факты, проблемы. - М.: Академия, 1995. - 360 с.
42. Общая психология. /Под ред. Петровского А. В. - М.: Просвещение, 1976. - 479 с.
43. Основы психодиагностики./Под ред. Шмелева А. Г. - Р.-на-Д.: Феникс, 1996. - 544 с.
44. Отбор детей во вспомогательные школы. Под ред. С. Д. Забрамной. - М., 1971. - 224 с.
45. Особенности умственного развития учащихся вспомогательной школы. Под ред. Ж. И. Шиф. - М., 1965. - 249 с.
46. Пиаже Ж. Речь и мышление ребенка. - СПб., 1997. - 304 с.
47. Поддъяков К.И. Мышление дошкольников. - М., 1977. - 275 с.
48. Педагогика./Под ред. Пидкасистого П. И. - М.: Роспедагенство, 1995. - 638 с.
49. Психодиагностика: Теория и практика./ Под ред. Талызиной Н. Ф. - М.: Прогресс, 1986. - 206 с.
50. Рубинштейн С. Я. Психология умственно отсталого школьника: Учеб. пособие для студентов пед. институтов по спец. №2111 «Дефектология. - 2-е изд., перераб. и доп. - М, 1979. - 200 с.
51. Рогов Е. И. Настольная книга практического психолога. В 2 кн. - М.: ВЛАДОС - ПРЕСС, Кн 1., 2002. - 384 с.
52. Рубинштейн С. Л. О мышлении и путях его исследования. - М.: Наука, 1958. - 220 с.
53. Столяренко Л. Д. Основы психологии. - Р.-на-Д.: Феникс, 1997. - 736 с.
54. Тихомиров О. К. Психология мышления. - М.: Наука, 1984. - 280 с.
55. Холодная М. А. Общие вопросы психологии. - СПб.: Питер, 2002. - 272 с.
56. Хомская Е.Д. Нейропсихология. - М., 2002. - 350 с.
57. Цветкова Л.С. Мозг и интеллект. Нарушение и восстановление интеллектуальной деятельности. - М., 1995. - 421 с.
58. Шкуренко Д. А. Общая и медицинская психология. - Р.-на-Д.: Феникс, 2002. - 352 с.
59. Эльконин Д. Б. Психология обучения младшего школьника. - М.: Просвещение, 1974. - 198 с.
        
        Кіші мектеп жасындағы ақыл-ойы тежелген балалардың еңбек іс-әрекеті арқылы ойлауын түзету. ... ... ... төмендеуі) бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауын еңбек іс-әрекетімен түзету ... ... ... 
І ... ... бар кіші ... жастындағы оқушылардың ойлау үрдістері дамуының теориялық аспектілері (Тарауға бет салынбайды)
1.1. ПДТ-сы бар кіші мектеп ... ... ... ерекшеліктері ..............................................................8
1.2. ПДТ-сы бар балалардың ойлауын түзетуге еңбек іс-әрекетінің әсері ... ... ... бар ... ... түзету мақсатындағы еңбек Сабағының ұйымдастырылу ерекшеліктері ...................................................................................23
ІІ БӨЛІМ. ПДТ-сы бар кіші мектеп жастындағы ... ... ... ... Тәжірибелік-экспериментальды зерттеу
2.1. ПДТ-сы бар кіші мектеп жастындағы оқушылардың ойлау түрлерін зерттеу .................................................................34
2.2. кіші ... ... ... ... ... ... қалыптастыру Бойынша еңбек САБАғЫНЫң жүйесі................................................................................................................43
2.3. кіші мектеп жастындағы оқушылардың ойлауын дамыту бойынша жүргізілген экспериментальды жұмыс нәтижелері....................................................................................................51 ... ... ... ... 2.4. ... ... ойлауды дамытуға ұсыныстар..57
Қорытынды ..............................................................................60
Пайдаланылған дерек көздерінің тізімі ...............................62
қосымша (қосымшаға бет салмайды)
Кіріспе
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................................................................3
1 ҚАЗІРГІ МЕКТЕПТЕ БЕЙІНДІК БАҒДАРЛЫ ОҚЫТУ ... ... ... ... ... орта білім беретін мектептегі бейіндік бағдарлы оқыту жүйесінің педагогикалық-психологиялық негіздері...............................................9
1.2 Мектептегі ... ... ... ... ... ... таңдауға даярлаудың мүмкіндіктері........................................................................25
+ Білім беру үдерісінде бейіндік бағдарлы ... ... ... ... және ... шарттары........41
2 ҚАЗІРГІ МЕКТЕПТЕ ЖОҒАРҒЫ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА БЕЙІНДІК БАҒДАРЛЫ ОҚЫТУ ҮРДІСІН ҰЙЫМДАСТЫРУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ТӘЖІРБИЕЛІК-ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСЫ
2.1 Бейіндік бағдарлы ... ... ... ... ... ... оқыту үдерісін ұйымдастырудың әдістемелері... 68
2.3 Бейіндік бағдарлы оқыту үдерісін ұйымдастыруға арналған тәжірибелік-эксперимент жұмысының қорытындысы..........................................85
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................................................93
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................................................96
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан ... ... ... ... - ... ...
Білім беру саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясатын іске ... ... ... - білімді жаңартудың жалғастырылуын қамтамасыз ететін ... ... ... беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
Бағдарламаның негізгі мақсаты - білім берудің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... үшін ... білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету арқылы адам капиталын дамыту, сол сияқты жоғары білім республика экономикасының барлық салалары үшін ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде, ғылым мен өндірісті біріктіруде маңызды рөл атқарады, жоғары білімнің еуропалық аймағына кіруді қамтамасыз етеді, деп көрсетілген ... оқу ... ... жаңа ... осы көзқарастар тұрғысынан іске асыру - тікелей білім сапасын арттыруға, мектеп пен ... оқу ... ... ... ... ... ... жасайтын жаңа тәсілдерді пайдалануды білдіреді. Сондықтан да қазіргі таңда кәсіптік білімге орай бейімдеп оқыту көзқарасы жаңа заман ... ... ... мол ... ... ... ... шыңдалған оқушы тәрбиелеу болып табылады. Мұндай тұлғаға қойылатын бірінші кезектегі нақты талап: ойлылық, салмақтылық, белсенділік, әлеуметтік жауапкершілік, терең білімділік, кәсіби ... ... ... ... ... ... - ... білім берудің 12 жылдық моделіне көшуін, 16-18 ... ... ... ... ... қабілеті мен қызығушылығын ескере отырып бәсекеге қабілеттілігін көтеру мақсатында мүмкіндіктерді кеңейтуін; жоғары сынып ... ... ... ... ... ... ... негіздерін жасауды, олардың кәсіптік мақсаттарын іске асыруға, еңбек нарығын кәсіби техникалық кадрлармен ... ету ... ... ...
Бейіндік оқыту - бұл жалпы білім ... ... ... ... ... ... оқушыны әлеуметтендіруге, сонымен бірге ... ... ... мен орта және ... ... ... берудегі сабақтастықты жүзеге асыруға бағытталған арнайы дайындау ... ... беру ... ... де алуан түрлі. Ол экономикалық, әлеуметтік, психологиялық - педагогикалық т.б. қатынастарды қамтиды. Бейіндік ... беру ісін ... ... ... ... халық ағарту жүйесін одан әрі жетілдірумен тығыз байланысты. Сондықтанда бұл бағытта көптеген ғылыми - зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Ресейлік ... ... ... ... ... қалыптастыруда таңдау бір реттік сәт емес, оның болашақ кәсіби іс-әрекеті дамуының ұзақ үдерісі ретінде қарастырады. Тұлғаның әлеуметтік астарларының кәсіптік ... ... ... [2], ... [3], В.Г.Афанасьев [4], В.В.Бахарев [5], Л.П.Бусева [6], В.А.Журавлев [7], С.В.Кушнир, В.Н.Шубкин [8], В.В.Ядовтың [9] еңбектерінде көрсетілген.
Жоғары ... ... ... ... анықтауының психологиялық-педагогикалық қалыптасуға әзірлік мәселелері Н.Ю.Буганова, Н.Э.Косаткина, Е.А.Климова [10], Е.В.Лямкина, Б.П.Невзоров, С.Н.Чистякова [11]т.б. орын алған.
Бейіндік оқытуды енгізуге Л.К.Артемова [12], ... [13], ... ... ... ... ... П.С.Лернер [14], Н.В.Немова [15], Н.Ф.Радичев, М.М.Фирсова, А.В.Хуторский [16], С.Н.Чистякова [17] т.б. еңбектері арналған.
Қазақстандық ғалымдар Б.А.Әлмұхамбетов, М.Жадрина [18], С.Т.Каргин, М.Ковжасарова [19], ... [20], ... [21], А.А. ... [22], ... т.б. ... ... әр түрлі аспектілерін қарастырады.
Жалпы орта білім беретін мектептердегі бейіндік оқытуды жүзеге асыру білім беру сапасын арттыру міндетін ... ... ... ... талаптарына сәйкестігімен жалпылама маңызы сипатталады. Сонымен қатар, бейіндік оқытуды жүзеге асыру үдерісінде ... орта ... ... ... ... жүйенің дәстүрлі дамуы бейіндік оқыту міндеттерінің жүзеге асуына ... ... ... ... Бейіндік оқытудың инновациялық үдерістеріне барлық көрсетілген ... ... әсер ... даму факторлары нақты жағдайларда енгізілетін, жалпы орта білім беретін мектептің педагогикалық жүйе элементтерін бейімдемей, білім берудің қарқынды дамуын ... ... ... ... ... теориялық-педагогикалық зерттеулерде бейіндік оқытуды енгізу шарттары білім беруді жүзеге асыру үдерісіндегі нормативтік талаптардың шарттарын ескермейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... білім беру сапасының жаңа жетістіктерін және жалпы орта білім беретін мектептердің бейіндік бағдарлы ... ... ... ... жасайтын жаңа механизмдерді іздеу қажеттілігі туындайды. Бұл мысалы, оқушының жаңа сапасын құрылымдағанда, оның саналы бейіндік оқытуды ... және ... алу ... ... ... ... бейіндік оқытуды таңдауына ықпалды көмектесуге қабілетті оқытушының жаңа ... ... ... алу ... ... және ... міндеттерді тиімді шешуде, білім беру үдерісіндегі қарқынды мұқият бақылауда анық көрінеді.
Зерттеу мәселесі аясында жарық көрген ғылыми ... ... ... ... ... қазіргі мектепте жоғарғы сынып оқушыларының бейіндік ... ... ... ... ... және ... теориялық негізі мен жүзеге асыру жолдары жеткілікті деңгейде зерттелмегендігі арасындағы қарама-қайшылықтардың болуы зерттеу тақырыбын деп таңдауға негіз болды.
Зерттеу ... - ... орта ... беретін мектептің жоғарғы буынына білім беру үдерісі.
Зерттеу пәні - ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастырудың педагогикалық-психологиялық шарттары.
Зерттеу мақсаты - қазіргі мектепте бейіндік бағдарлы оқыту ... ... ... шарттарын теориялық тұрғыда негіздеу, оны тәжірибелік эксперимент арқылы сынақтан өткізу.
Зерттеудің болжамы - егер жалпы орта ... ... ... ... ... ... бағдарлы оқыту жүйесі жүйелі және жоспарлы түрде ұйымдастырылса, онда оқушылар өз қабілеттері мен ... сай, ... ... қажетті білім берілетін бейіндік бағытты тиімді таңдай алады, өйткені бұл жүйе қазіргі заман талабына жауап ... ... ... ... ... ... мақсатымен болжамына сәйкесті келесідей міндеттер қойылады:
1. Жалпы орта білім ... ... ... ... оқыту жүйесін қалыптастырудың теориялық негіздерін айқындау;
2. , ұғымдарының ... ...
3. ... орта ... ... мектепте жоғарғы сынып оқушыларының бейіндік бағдарлы оқыту жүйесін қалыптастырудың тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... жасау, көрсеткіштері мен деңгейлерін анықтау.
4. Жалпы орта білім ... ... ... ... ... ... ... әдістемелері мен технологияларын тәжірибелік эксперимент арқылы тиімділігін тексеру.
Зерттеудің жетекші идеясы: Қазіргі мектепте ... ... ... ... ... болашақта жоғарғы сынып оқушыларының өз қабілеттері мен қызығушылықтарына сай мамандық таңдауларына жол ашады, қоғамды білікті ... ... ... ... және ... негіздері: философияның танымдық ілімі мен жеке тұлғаның даму теориясы, танымның диалектикалық принциптері, тұлғалық-бағдарлы теориясы, іс-әрекет және қабілеттілік ... ... ... ізгіліктік педагогика тұжырымдамалары, оқу үдерісін басқару теориясы, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік тұжырымдамалар, диагностикалаудың ... ... ... философиялық, психологиялық, педагогикалық, ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау жасау, мектеп құжаттарымен танысу (ресми материалдар, жоспарлар, бағдарламалар т.б.), сауалнама және ... ... ... жоғарғы сыныптарға жүргізілген іс-тәжірибені сараптау, эксперимент нәтижесіне баға ... ... ... ... ... жұмысы №43,38 жалпы орта білім беретін мектептерде жүргізілді.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының Заңы, ... ... ... ... ... 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім ... ... ... Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты, Қазақстан Республиксының 2011-2020 жылдарға арналған білім ... ... ... ... ... 12 жылдық білім беруді дамыту тұжырымдамасы, Қазақстан Республикасының бейіндік оқытуды дамыту тұжырымдамасы.
Заңнама, тұжырымдамадағы осы мәселеге тоқтал ... ... ... ... генетикалық байланысы туралы отандық психологияның фундаментальды ережесі дамуында ... бар ... ... ... ... ... ... қаланған. Кіші мектеп жасында негізгі үш форма өзара тығыз әрекеттеседі, олар: көрнекі-әсерлі, көрнекі-бейнелі және сөздік-логикалық ойлау. Ойлаудың ... ... оның ... ... ... ... ... әлемді танудың жалғыз үрдісін қалыптастырады, осыған байланысты шынайы әлемнің танымдық үрдісі спецификалық сипатқа ие болады. Бұл ... ... ... ... бағытталған заттық әрекеттерде дамитынын ұмытпаған жөн.
Шынайы заттармен әрекеттесе ... ... ... ... олардың функциональдық тәуелділіктерін өзгерте отырып, бала қабылдаудың статистикалық сипатын жеңе ... Ол ... ... ... ұғынып, заттың динамикасына өз пікірі бойынша немесе оның алдына ересек адам қояйған міндеттерге ... ... ... ... ... Баланың қоршаған объектілерге жанама әсер етуінің мұндай жағдаяттары ойлаудың көрнекі және сөздік-логикалық формаларының ара қатынасы үшін жағымды жағдай жасайды (туындатады). ... ... аса ... ... ... тілі шығатын уақыты. Заттармен әрекеттесу барысында баланың өзінің айтуына ... ... ... ... ой ... ... болатын мотивтер пайда болады. Өз әрекеттерін сөзбен жинақтау толыққанды бейнелердің туындауы мен жетілуіне және ... ойша ... алып ... Осы негізде анағұрлым икемді, серпінді болатын бейне-түсініктер қалыптасады.
Тақырыптың өзектілігі ПДТ-сы бар бала ойлауының ... ... ... ... және ... ... тұруында. Ол ойлаудың болмысы мен оның даму заңдылықтарын тереңірек тануға жетелейтін негізгі жолдарының бірі болып табылады. ПДТ-сы бар бала ... даму ... ... практикалық педагогикалық мүдде ұсынады. Педагогтардың көптеген бақылаулары баланың мектептің бастауыш сыныптарында ойлау әрекеттерінің үлгілерін игермесе, онда оның орта сыныптарда үлгермеуші ... ... ... ... ... Осы ... ... ең маңызды бағыттардың бірі ретінде бастауыш сыныптарда ПДТ-сы бар балалардың толыққанды дамуын қамтамасыз ететін, тұрақты танымдық қызығушылықтарын, ойлау әрекетінің ... мен ... ... ... ... ... қалыптастыратын жағдайларды жасау. Нақты әрі шетелдік отандық ғалымдардың еңберктері керек
ПДТ-сы бар балалардың ойлау әрекетін дамыту үшін ... ... ... ... ... танымның негізгі компоненттері: іс-әрекет, сөз бен бейне арасындағы өзара байланысты қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Зерттеу проблемасы зерттеудің ... ... ... ... сабақтардың ролі зор екенін, оның ПДТ-сы бар баланың ақыл-ой тәрбиесіне қосқан үлкен ... ... ... ... коррекциялық (түзету) жұмысы балалардың қоршаған ортаға деген қызығушылығын ... ... өз ... ... ... балалар барлық сұрақтардың шешімін ересектерден күтуін қояды. Тақырыптың өзектілігі кіші мектеп жасындағы ойлаудың меңгерілген білім негізінде ... егер ... ... онда ... ... да ... ... ол толықтай жетілмейтіндігінде.
Ойлауды қалыптастырудағы мақсатқа бағытталған сабақтар баланың қоршаған әлемдегі бағдарлау тәсілдерін айтарлықтай өзгертеді, оның ... ... ... ... ... ... байланыстар мен қарым-қатынасты ажыратуға үйретеді. Балалар тек қана мақсатқа ғана емес, сондай-ақ оған жетудің ... де ... ... Ал бұл ... ... ... ... жеке әрекеттерін бағалауға және олардың дұрыс, бұрыстарын айыра білуге дағдыландырады. Балаларда қоршаған ортаны мейлінше жинақтай қабылдау қалыптасады, олар өз ... ... ... құбылыстардың өтуін болжап, қарапайым уақытша және себепті бағыныштылықты түсіне бастайды.
Ойлауды дамытуға бағытталған оқыту баланың ... ... да ... ... ... ... есте ... тілдің негізгі функцияларын (тиянақтаушы, танымдық, жоспарлаушы) қалыптастыруға бейімдейді. Сабақ үрдісінде ... ... ... және ... ... ... талпыну балалардың сөздің айтылу тәсілдерін іздеуге, олардағы барлық тілдік мүмкіндіктерді қолдануыларына баулиды.
ПДТ-сы бар ... ... ... ... оқу ... ... ... (түзетуші) бағытынан, даму кемшілігін индивидуальды түзетуден тұрады, сондай-ақ ойлаудың еңбек іс-әрекеті құралдарымен арнайы жұмысын қарастырады.
Психологиялық-педагогикалық әдебиетте (Е.А. ... Э.А. ... ... жалпыға ортақ еңбек икемділігінің классификациясын ұстана отырып, жалпыға ортақ еңбек икемділігіне біз конструктивті технологиялық икемділікті (еңбек іс әрекетінің мақсатын ... және ... ... ... іс ... жоспарлау), ұйымдастырушылық, бақылаушылық және бағалаушы икемділікті (білік) жатқызамыз. Жалпыға ортақ еңбек икемділіктерін қалыптастыру оқытудың бастапқы сатысында (VII түрлі ... ... ... 1-4 ... ... жүзеге асырылуы тиіс және ол олардың құрылымдық компонентерінің (білім мен нақты еңбек икемділігі) бірлігінде балалардың конструктивтік технологиялық, ұйымдастырушылық, бақылау және ... ... ... тиіс. Сондықтан педагогикалық практикада кіші мектеп жасындағы ПДТ-сы бар балалардың ойлауы бойынша коррекциялық бағдарламалар дайындауға іс әрекеттік ықпал орынды. ... ... ... бар кіші ... ... оқушылардың ойлау ерекшеліктерін зерттеу (зерделеу).
Зерттеу нысаны: ПДТ-сы бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауы.
Зерттеу пәні: ПДТ-сы бар кіші мектеп ... ... ... ... ... ... ... Тақырыптың атымен бірдеей жазыылады
Зерттеу міндеттері:
1. Баланың ақыл-ойын дамыту проблемасы бойынша ғылыми зерттеулерді талдау;
2. Кіші ... ... ... ойлау ерекшеліктерін айқындау;
3. Ойлаудың алуан түрін қалыптастыруға еңбек сабағының әсерін анықтау;
4. Балалардың ойлау іс-әрекетін нәтижелі ... ... ... ... жүйесін жоспарлауға ұсыныстар дайындау.
Зерттеу болжамы: біз бастауыш сынып оқушыларында көрнекі- бейнелі ойлау басым болады; балалардың көпшілігінде оның ... орта және ... ... бірақ жүйелі, мақсатқа бағытталған еңбек іс-әрекетінің әсерімен ... ... ... мүмкін деп болжаймыз.
Зертеу әдістері: психологиялық-педагогикалық әдебиеттерді талдау, ... ... ... ... - Л.С. ... ... бар ... арналған білім беру мекемелеріндегі коррекциялық-педагогикалық үрдісті ұйымдастыруда баланың педагогикалық ... және ... ... қағидаттарының іске асуындағы оқытудың жетекші ролі туралы концепциясы болып табылады.
Жұмыстың теориялық және практикалық мән-маңыздылығы. Аталмыш зерттеудің ... ... ... кіші ... жасындағы ПДТ-сы бар балалардың ойлауының дамуы туралы білімді кеңейтуге және нақтылауға жол ашатындығында. Зерттеу ... тек қана ... ... ... ... қатар логопедтер де қолдана алады. Сондай-ақ жасалған жұмыстың нәтижелері мұғалімдердің практикалық қызметінде және практикадағы студенттер қызметінде қолданылуы мүмкін.
І тарау. Кіші ... ... ... бар ... ... ... ... аспектілері.
1.1. Кіші мектеп жасындағы пдт-сы бар балалардың ойлау ерекшеліктері
Психикалық ... ... (ПДТ) - ... ... ... ... бұзу, мұның салдарынан мектеп жасына жеткен бала мектепке дейінгі ойынның қызығушылықтары шеңберінде қала береді. К.С. Лебединский ПДТ-ның этиопатогенетикалық классификациясын ... [7]. ... ... ... типтері этиопатогенетикалық қағидаттар бойынша ажыратылады (дифференцацияланады):
а) конституциялық пайда болуы (шығу тегі);
б) самотогенді пайда болуы (шығу тегі);
в) ... ... ... ... ...
г) церебрастеникалық (мидың-органикалық) пайда болуы (шығу тегі).
ПДТ-ның ... ... осы ... ... екі ... компоненттері: енжарлық құрылымы; нейродинамикалық ауытқушылықтар сипатының ара қатынас ... мен ... ... ... ... бар балалардың бәріне тән типтік ерекшеліктер бар:
- ... бар бала өз ... өз ... ... ... бір ... көпшілік мектептің сынып атмосферасына сіңіспейді, ол құрдастарымен жиі жанжалдасады, мектеп талаптарын қабылдамайды әрі орындамайды, бірақ сонымен бірге ол өзін ... ... ... ... ... ережелері бар ойынның жоғарғы формалары (мысалы, сюжеттік-ролдік ойындар) ПДТ-сы бар балалар үшін қолжетімсіз әрі ... ... ... бас ... мәжбүрлесе де, ол өзіне қиын оқу іс-әрекетінен бас тарту қажет болғанда ойынға иек ...
- өзін ... ... және оқу ... ... және оның ... ... бала жеке мақсатқа бағытталған іс-әрекетін ұйымдастыруда қиналады;
- мұғалім берген ақпаратты оқушы баяу қабылдайды және дәл сол ... ... ал ... ... ... үшін оған ... тірек және барынша кең көрсетілген нұсқаулық қажет. Сөздік-логикалық ойлауы жеткілікті дамымағандықтан, бала ұзаққа дейін ықшамдалған ойлау операцияларын игере ...
- ... бар ... ... қабілеттілігі төмен болады, тез шаршайды, қалыпты балаға қарағанда жасаған ... ... мен ... ... ... ...
- олар үшін ... олардың индивидуальды даму қарқынына сай келмейтін көпшіліктік мектеп бағдарламасы бойынша оқу ...
- ... ... ондай бала алғаш рет өзінің оқушы ретіндегі дербессіздігін (жалтақтығын) түсіне бастайды, онда өзіне сенімсіздік сезімі, жазалаудан қорқу пайда болып, мейлінше ... ... ... кетеді. [16].
Уақытша кедергісі бар балаларды ұзақ бақылау көрсетілген көмекті пайдалана білу икемділігі мен одан әрі оқу үрдісінде игерілген ... ... ... ... уақыттан кейін бұл балалардың көпшіліктік мектептерде жақсы оқып кете ... ... ... бар ... ... ... мәліметтерді және мұғалімге көмек үшін олармен коррекциялық жұмысты ұйымдастыру бойынша жалпы ұсыныстарды Т.А. Власова мен М.С. ... ... ПДТ ... ... әрі көпжоспарлы зерттеу кейінгі жылдары құнды ғылыми деректерді алуға көмектесті. [6].
Осы ... ... ... ... жоғары сыныптың үлгермеуші оқушыларының үлгермеулерінің түрлі себептері, оның көрініс беруінің ... ... ... ... психикалық дамудың жағымсыз тенденциясының компенсация мүмкіндіктері бар деген ойды тудырды.
Психикалық ... және ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді зерттеу нәтижесінде олардың танымдық, эмоциональды-ерікті іс-әрекетінің, мінез-құлығы мен тұлғасының спецификалық ерекшеліктері айқындалды. ... бар ... ... ... ... ... ... тән. Олар мектептегі оқытуға толықтай дайын болмайды. Оларда икемділік, дағды қалыптаспаған, бағдарламалық материалды меңгеру үшін білім жетіспейді. Олар ... ... ... оқу мен ... ... алмайды. Мектепте қалыптасқан тәртіп ережелерін сақтау олар үшін қиын. Олар іс-әрекетті еркін ұйымдастыруда қиындық көреді. Бұл қиындықтар олардың ... ... ... ... түседі.
Қоршаған ортаны жан-жақты әрі терең тану тек ... ... ... ... келетін ойлаудың қатысуымен ғана мүмкін болады. Ойлау екі жолмен: біріншісі - ... ... ... ... және ... ... ... - көрнекі-бейнелі және логикалық ойлауды қабылдаудан дамиды. ... екі жолы да ... ... бірақ белгілі бір кезеңде бір арнаға түседі, өз спецификасы ... ... ... ... ерекше роль атқарады. Ойлау бұл заттар мен құбылыстардың жалпы және маңызды қасиеттерін, олардың арасындағы ... мен ... тану ... ... даму кезеңінің жетістігі жоғалмайтынын, ойлаудың мейлінше кеш кезеңдерімен алмаспайтынын, адамның бүкіл өмірі бойына өз ролін атқаратынын ескерген жөн. ... ... ... және көрнекі-бейнелі ойлауға келе жатқан ойлау үрдісінің қалыптаспағандығы мейлінше ересектеу жаста орындалмауы мүмкін.
Балада алғашқы ойлау үрдістері оны қоршаған заттардың ... мен ... тану ... ... ... үрдісінде және өз әрекеттерінің заттармен тәжірибесі барысында, қасында, қоршаған ортада болып жатқан құбылыстармен танысу нәтижесінде пайда ... ... ... мен ... ... өзара тығыз байланысты және бала ойлауының алғашқы сәулесінде практикалық (әрекетті) ... ... яғни олар ... ... ... ... ... бұл формасы деп аталып, мейлінше ерте ... ... ... ... ... адамның проблемалы практикалық міндетті шешудің жаңа шарттарымен және жаңа тәсілдерімен кездескен жерінде пайда болады. Мұндай міндеттер ... бала ... ... шағы ... - ... және ойын жағдаяттарында кездеседі.
Заттық іс-әрекеттің дамуы және оны баланың сөзбен айтуы оны қоршаған адамдардың белсене қатысуымен іске ... ... бала ... ... ... қояды, оларды шешудің тәсілдерін көрсетіп, іс-әрекетін айтады. ... ... ... сөз қосу, тіпті, әлі сөйлеу тілін игермеген баланың ойлау үрдісін ... ... ... ... іс-әрекет бірмәндес практикалық міндеттер тобын шешудің жинақтау сипатына ие болады және басқа аналогиялық жағдаяттарға жеңіл ... ... ... ... ... тіл, оның ... ... ішінен қайта құрғандай, тіпті, алғашқы да тек естілетін ғана болады. Ойлау мазмұнының өзгеруі оның мейлінше жетілген формаларын талап етеді, ... ... ... көрнекі-бейнелі ойлауға арналған алғышарттар қалыптасады.
Кіші мектеп жасында көрнекі-әрекетті ойлаудың мазмұнында да, ... да ... ... ... ... ... ... мазмұнының өзгерісі оның құрылымының өзгеруіне әкеледі. Өзінің жинақталған тәжірибесін қолдана отырып, бала ойша ... ... ... ... ... ала қарастыра алады.
Көрнекі-әрекетті ойлау - ойлау әрекетінің барлық ... ... ... ... ... жағдайды (шартты) талдау, жетістік құралдарын таңдау. Практикалық проблемалы міндетті шешу барысында заттың тек қана ... ... мен ... ғана ... ... белгілі бір жағдаяттағы заттардың өзара ішкі байланыстарына да ... ... ... береді. Мектепке дейінгі жаста бала алдында туындайтын практикалық міндеттерге еркін бағдарланады.
Көрнекі-әрекетті ойлаудың артынан кіші мектеп жасындағы баланың ойлауының негізі ... ... ... ... ... болады. Ол тек бұрын практикалық түрде шешіп келген тапсырмаларды ғана шешеді.
Ең ... ... ... ... ішкі ... қандай тапсырмаларды шешу барысында да заттардың сонкретті бейнелерін операциялау қабілеті ретінде ... ... ... ... баланың білім мен білікті игеруінің тікелей нәтижесі емес. Ол психикалық дамудың белгілі бір ... ... ... ... болып, дамиды: заттық әрекеттердің дамуы, орынын басу, сөйлеу, еліктеу, ойын әрекеті және т.б. Бейнелер өз кезегінде жинақтау ... ... және ... ... ... ... ... Ойлау әрекетінің өзі бейнелерді операциялау ретінде көрінңс береді.
Кейін балалар ... ... ... байланыстары мен қарым-қатынастары туралы күрделі түсініктерді операциялай бастайды. Сөйтіп, олар қолда бар бөліктерден құрастыруға болатынды ... бұл ... ... ... алдын-ала бүтіндей елестете алады: аталмыш конструктордан қандай конструкция құруға болады, бөліктері түрлі ... ... ... картинкадан қандай бейне (сурет) шығаруға болады; олар заттардың немесе олардың бөліктерінің кеңістікте орын ауыстыруын және т.б. елестете алады. Кіші ... ... ... ... ... ... ойлауға айналады. Балалар күрделі схемалық бейнелерді түсінеді, олардың ... ... ... ... тіпті өз беттерімен сондай бейнелерді жасайды.
Көрнекі-бейнелі ойлаудың дамуы бейнелерді - ... ... ... ... ... тілімен тығыз байланысты.
Бейнелі ойлау негізінде сөздік-логикалық ойлау қалыптаса бастайды, ал ол ... ... ... шеңберін шешуге, ғылыми білімді игеруге мүмкіндік береді.
Бірақ сөздік-логикалық ойлаудың дамуы ойлаудың көрнекі формаларының деңгейіне тәуелді, әйтпесе ол баяу әрі ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде мектепке дейінгі жаста ойлаудың көрнекі ... ... ... есте ... жөн.
Көрнекі-әрекетті, көрнекі-бейнелі және сөздік-логикалық ойлаудың арасында терең екі жақты байланыс бар. Бір жағынан, практикалық тапсырмаларды шешу ... ... ... ... сөздік-логикалық ойлаудың пайда болуына арналған қажеттіні дайындайды. ... ... - ... ... ... ... ... сипатын өзгертіп, қарапайым тапсырмаларды шешуден күрделі практикалық тапсырмаларды шешуді көшуге ... ... ... ... ... және сөздік-логикалық ойлауға көшу бағдарлық-зерттеушілік іс-әрекеттің (қызметтің) мейлінше жоғары типтерінің қалыптасу деңгейіне байланысты. Бұл көшу - тапсырмалар және сөздік жоспардағы ... ... ... ... мейлінше жоғары типі негізінде бағдарлық-зерттеушілік іс-әрекет сипатының өзгерісінде жүзеге асады.
Осылайша, ойлаудың үш негізгі: көрнекі-әрекетті, көрнекі-бейнелі және сөздік-логикалық формалары өзара ... ... ... ... ... шынайы әлемді танудың тұтас үрдісін қалыптастырады, ол үрдістің түрлі жағдайларында ойлаудың біресе бір формасы, кейде басқа формасы ... ... ... ... ... ... үрдіс тұтастай спецификалық сипатқа ие болады. Бұл кезде танымдық ... онда ... ету ... тасымалдағыш ретінде жүретін сөйлеу тілі қосылады. Бұл іс-әрекет тәсілі тілдің көмегімен бекітіліп, ... ... ... ... ... ... сөйлеу функциясы ойлауының дамуы айтарлықтай өзгереді.
ПДТ-сы бар кіші мектеп жасындағы балаларда ... ... даму ... ... ... ... өздерінің күнделікті зат-құралдармен іс-әрекетінің тәжірибесін өз беттерімен қорытпайды (жинақтамайды). ... ... ... ... ... ... ... ететін жағдаятты пайымдау кезеңі болмайды. Балалар ересектердің көмегімен ... ... ... ... олар өз ... ... ... қорытады және оларды жаңа тапсырмаларды шешуде қолдана алмайды, яғни оларда іс-әрекет тәсілін тасымалдау деген болмайды.
ПДТ-сы бар ... ... ... келе ... ... қарағанда проблемалық практикалық тапсырмаларда бағдарлана білмейді, олар бұл жағдайды талдамайды. ... ... жету ... олар қате ... ... сол бір ... ... қайта-қайта қайталай береді. Шынында оларда нағыз сынақтар болмайды.
Оның үстіне ПДТ-сы бар ... ... ... шешуге сөйлеу тілін қосуымен ерекшеленеді. Қалыпты дамып келе ... ... ... өз ... ... тілінің талдауымен түсінуі арқылы өзіне көмектесуге тұрақты ... ... ... Бұл ... сөйлеу тілі ұйымдастырушы және реттеуші функцияларды орындай бастайтын, яғни балаға өз іс-әрекетін жоспарлауға мүмкіндік ... өз ... ... ... ... ... бар балаларда мұндай қажеттілік туындамайды. Сондықтан олардағы практикалық іс-әрекеттер мен олардың сөздік мағыналары арасындағы байланыстың жеткіліксіздігі көңіл аудартарлықтай, ... пен сөз ... ... ... ... Сондықтан, олардың іс-әрекеті жеткіліксіз ұғынылған, іс-әрекет тәжірибесі сөзде тиянақталмаған, қорытылмаған және бейне-түсініктері баяу әрі ... ... ... ... ... ... ... және бастауыш мектеп жасында ПДТ-сы бар балаларда көрнекі-бейнелі тапсырмаларды шешу мүмкіндігі мүлдем болмайды. Мұндай тапсырмаларды ... ... ... сөзі мен ... ... ... жоқтығы айқындалады. ПДТ-сы бар балаларда ойлау іс-әрекетінің негізгі компоненттері: іс-әрекет, сөз және бейне арасындағы әлсіз ... ... ... ... ... ... ... ойлау элементтерінің қалыптасуы да мәз емес, ол баяу дамиды.
Ойлаудың көрнекі формаларын уақытында қалыптастыру ПДТ-сы бар балалардың танымдық іс-әрекетінің ... ... ... және ... ... ... ... және әлеуметендірудің маңызды звеносын құрайды.
Қорытындылай келе, ПДТ кезінде ойлаудың жеткіліксіздігі ең алдымен ... ... ... ... мен ... ... төмендеуінде, кез келген құбылыстың мағыналық жағын түсінудің қиындауында көрініс береді. Ойлау ... ... ... ... бір ... ... ... қиналады. Ойлаудың дұрыс жетілмеуі сөйлеу тілінің жалпы бұзылуымен тікелей байланысты, сондықтан нақты жағдаятпен байланысы жоқ, сөздік анықтамалар балаларда ... ... ... (орнатылады). Тіпті жеткілікті дәрежедегі сөздік қор және сақталған граматикалық құрылыс барысындағы дұрыс сөйлеу тілінде қарым-қатынас функциясы аз ... [5]. ... - ... ... ... ... бағынышты, тапсырма жүзеге асатынын ескеретін, түсінік жүйесіне сүйенетін іс-әрекет болып табылады. Тапсырма сәтті орындалуы үшін осы мақсатты үнемі ұстанып, операция ... ... ... ... ... ... нәтижемен салыстыру қажет. Осы салыстыру негізінде дұрыс емес ... ... ...
Жоғарыда аталғандарды қорыта келе, бастауышта оқытудың мектеп жасына дейінгі балаларда пайда болған ойлау формасын қолданатынын айтып кеткен жөн. Балалар психологтарының көбі кіші ... ... ... ... түрі деп ... ... ... Бастауыш мектептегі оқудың соңында көрнекі-бейнелі ойлаудан сөздік-логикалық ойлауға көшу болады. Бұл көшу оқу үрдісі есебінен, яғни ... ... ... бар балалардың белгілі бір білімді игеру үрдісінде жүзеге асады.
1.2. Еңбек іс-әрекетінің ПДТ-сы бар балалардың ойлауын ... ... ... ...
Психикалық дамуының төмендеуі бар оқушыларды еңбекке үйрету көпшіліктік ... ... ... ... бастауыш сыныптарындағы курсының жалпы мақсатына, шығармашылық, әлеуметтік белсенді, қоғамдық пайдалы еңбекке жауапкершілікпен қарайтын, техникалық шығармашылыққа қызығушылық ... және ... ... ... ... ... ...
Еңбекке оқытудың спецификалық міндеттері балалардың ойлау және сөйлеу ... ... ... танымдық белсенділігін арттыруға бағытталған. Кіші мектеп жасында тұлғаның маңызды белгілерінің қалыптасуына оқу іс-әрекетінен бөлек, белгілі бір ... ... ... ... ... де ... тигізеді.
Еңбек сабақтарындағы ойлаудың дамуы қазіргі уақытта ... ... ... ...
Осы қағидаттың бастауыш сыныптарда іске асуы кіші мектеп жасындағы келесі жастық кезеңге толыққанды өтуге ... ... ... психикалық жаңа құрылымдарды қалыптастырады. Оларға бірінші кезекте психологтар мен педагогтар абстрактілі ойлауды, іс-әрекеттің еркіндігін, ... ішкі ... ... бақылау мен өзін-өзі бағалауды жатқызады. Оқытудың тиісті жағдайларында бастауыш сыныптардағы еңбек ... осы жаңа ... ... ... ... ... етеді.
Белгілі болғандай, І сыныпқа балалар нақты-бейнелі ойлаумен келеді. Еңбек сабағындағы дәстүрлі оқыту әдістері, соның ішінде еңбек операцияларына мәжбүрлеу абстрактілі ... ... ... сынып оқушысына әрбір іс-әрекет көрсетіледі, ал бұл оның дерексіз ойлау мүмкіндігін, келесі операцияларды елестетіп, жоспарлауын шектейді.
Э. А. ... ... ... көрсеткендей - оқушының абстрактілі ойлауыныңың сәтті дамуын қамтамасыз ететін сыртқы әрекетінің ақыл-ойға көшуге жаңа, маңызды қадамы - бұл ... ... ... ... ... ... таңда бастауыш сыныптың көптеген мұғалімдері қолданып жүрген операциялар бойынша орналастыру (абстрактілі ойлаудың дамуы) Э.А. Фрапоның мәліметтері ... жаңа - ІІІ ... ... ... ... ... ... қоймай, сонымен қатар оқушылардың әрбір бұйымды дайындауы барысында қолдану үшін қажет.
Мысалы, былай ІІІ ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Сабақтың басында тақтаға дайын бұйымның (түрлі-түсті қағаздан жасалған шағын гирлянда) және заттық-көрнекі ... ... ... ... Ол карта келесілерден құралған:
- жоғарғы шетіне 2 см ... ара ... ... ... парағы;
- төменгі шетіне осындай үлгідегі нүктелермен қойылған қағаз парағы;
- әрбір ... және ... ... ... ... ... сызылған линиялары (сызықтары) бар қағаз парағы;
- сызық ... дәл ... ... ... ... бар ... парағы;
- түрлі-түсті қағаздың тілімдерінен жапсырылған сақиналар (шығыршықтар).
Көрініп тұрғандай, заттық-көрнекі ... ... ... ... ... ... жұмыстың жүйелілігі және жұмыстың әрбір кезеңіндегі тапсырманың орындалуы сәйкес келуі тиіс талаптар ... ... ... ... операциялық дайындалуы мұғалімнің жетекшілігімен (мұғалімнің түсіндіруі және көрсетуі арқылы) ... ... ... ... ... ... одан әрі не ... керектігін балалар өз бетімен көрсетті.
Оқу жылының екінші тоқсанының ... ІІІ ... ... ... ... ... ... қарап алып, жұмыс жоспарын өз беттерімен белгілеп, ... ... мен ... ... бұйымдарды дайындады.
Еңбекке баулу сабақтарындағы дамудың одан арғы жолы ... ... ... - ... ... ... кішкентай қораптардың, кубиктердің және т.б. жазықтығындағы бейнелер тәсілінің бірі) жоспары мен сызбасын өз беттерімен құрудан және сол ... ... ... тұрды.
Сызба құруға үйрету де барлық (құрал-саймандарды дайындаудан дайын бұйымды ... ... ... ... ала қарастыратын белгілі бір жоспар бойынша жүргізілді.
Ақырында, абстрактілі ойлауды дамыту үшін бұйымдардың өзі ... ... ашық ... ... ... ал ... сыртынан да ішінен де қарастыру мүмкіндігіне ие болды, яғни ... ... ... ... ... ... ... жабылды, ең соңында дерексіз ойлауды (жабық кубиктің ішкі құрылысын елестету керек болды) талап еткен жабық модель ұсынылды. ... ... ... ... ... үйрету кіші мектеп жасындағы оқушыларды жүйелі, мақсатқа талпына әрекет етуге үйретеді, өз бетінділіктерін дамытады.
Еңбек сабақтарындағы өз ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Оқу-жаттықтыру жаттығуларынан кейін, экспериментальды сыныптарда мұғалімнің ... және ... өз ... жұмыс сабақтары жүргізілді, өз бетінділік деңгейі біртіндеп өсті: ... ... өз ... ... ... орындады, содан соң тапсырма алғанан кейін оны қарастырып, жұмысты өздері жоспарлады.
Еңбекке баулу ... ... бірі - ... бар кіші ... ... ... ... мен қиялын дамыту. Бұл мысалы, бұйымның конструкциясын, соның ішінде: формасын, көлем-мөлшерін, санын, іріктеуші детальдарды біріктіру ... ... ... ... және ... түрліше безендіру болуы мүмкін.
Еңбек сабақтарындағы ең кең тараған жұмыс түрі қағазбен және картонмен жұмысты - ... ... ... жасауды қарастырамыз. Бұл жұмыстар дидактикалық мақсаттары мен сурет (бейне, кесін) конструкциясының күрделілігіне қарай түрлі сыныптардағы бастауыш мектеп оқушыларымен ... ... ... ... ... ... ... белгі қою дағдысы, қайшылар мен желіммен жұмыс (ойлаудың түрлі жақтары) тәсілдері жетілдіріледі; күрделі фигураларды қарапайымға ... және ... ... ... ... күрделілерін құрай отырып, оқушылар өздерінің геометриялық фигуралар туралы білімдерін бекітіп, тереңдететіндіктен, оларды формасы, шамасы, түсі, кеңістікте ... ... ... ... үйренетіндіктен, оқушылардың сенсорлық даму міндеттері шешіледі. Жазықтықты құрастыру элементтерімен жұмыс ... ... ... одан әрі дамыта түседі. Осылайша, бұл сабақтар конструкторлық ойлаудың дамуына жол ... ... ... ... ... ... Алайда, жұмысты егерде жұпта ұйымдастырса аппликацияларды түрлі-түсті етіп те ... ... яғни ... да бір басқа түсті детальды партадағы көршісіне айырбастау (алмастыру). Басқа вариант та болады - детальдың боялмаған ... ... ... сабақтағы іс-әрекетін ол ойлауды және оның балалардың қиялындағы бір ... ... етіп ... ... ... ... ... желкенді кеменің детальдарының графикалық бейнесі негізінде оларда ... кеме ... ... ... ... ... үшін осы жұмысты ойын формасында ұйымдастырған дұрыс. Мұғалім қандай да бір ертегінің ... ... ... ... ... жағдайды жасай алады. Мысалы: Африкада маймылдарды емдейтін Айболиттің дәрі-дәрмегі бітіп қалыпты, енді оған жаңасын алып баруға көмектесу керек.
-- Айболиттің ... ... ... барғаны кімнің есінде? (Кемемен жүзіп барды.)
-- Онда бізге де жүзуге тура келеді. Суда жүретін қандай қозғалыс құралдарын білесіздер? (сал, ... ... ... кеме, су велосипеді және б.)
-- Сіздердің үстелдеріңізде түрлі-түсті қағаздың шаршылары ... ... ... ... ... ...
-- ... қараңыздар. Мұнда қандай фигура бейнеленген? (Шаршы.)
-- Шаршы қандай фигураларға бөлінген? (Екі үшбұрыш пен төртбұрышқа.) Бұл болашақ бұйымдарыңыздың деталдары.
-- ... ... неше ... ... яғни ... дайындамасы нешеу? (Үшеу.) Бірдейлері бар ма? Болса қайсысы? (Үшбұрыштар.) Олар бір-бірінен несімен ерекшеленеді? (Өлшемімен.)
-- Бұл геометриялық фигуралар қай ... ... ... ... ... қараңыз. Ол сіздерге нені елестетеді? (Қайықты.)
-- Үшбұрыштар неге ұқсайды? (Желкенге.)
Одан әрі қарай ... ... ... ... ... ... ... тақтаға желкенді кеменің бейнесін жинақтаған (қағаздан алдын ала дайындалған детальдарды сулап, тақтаға жапсыру.) жөн.
-- ... ... ... ... оның бөлшектерінің атын атаңыз. (Корпус, үлкен желкен және кіші ... ... ... ...
-- ... ... ... кіші желкенді, корпусты көрсетіңіз.
Осылайша, сызбаның талдауы мен геометриялық формалардың шынайы техникалық объектілер бөліктерімен ара ... ... ... ... ... ... желкенді кеме бейнесін жасауға көмектесті.
Сөйтіп, ПДТ-сы бар кіші мектеп ... ... ... ... ... ... ... еңбек үрдісіне қызығушылығы болып табылады. Үлкен алаңдаушылыққа, еркіндіктің болмауына қарай алғашқыда оқушы көбінесе үлгіні қайталамайды, қандай да бір кездейсоқ детальдар ... өзі ... ... бастайды. Жоспарлау, сызбалар және т.б. мақсатқа жетуге ... ... ... үлгі ... іс-әрекеттің қажетті элементтерін міндетті түрде орындауды талап етеді.
Сабақтағы жұмысты ұйымдастыру барысында мұғалімде ... ... ... ... ... өзін-өзі бақылауды дамытуға үлкен мүмкіндіктер болады. Оқушының өз ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың операциялық формаларын дамытады, ал ол оқушының қателіктердің алдын алуына, өзін бұйым жасау кезінде бағалауына мүмкіндік береді.
1.3. ... бар ... ... түзету мақсатындағы еңбек Сабағының ұйымдастырылу ерекшеліктері
Еңбекке баулу бастауыш сынып оқушыларынан өз іс-әрекеттерін еркін ұйымдастыра білуді, моторика дамуының ... ... - ... ... ... ... бір ... талдауды, салыстыруды, жинақтауды (қорытуды) талап етеді. Оның үстіне, ол ... ... ... ... ... білуді, өзін-өзі бақылауды жүзеге асыруды талап етеді.
Кез келген еңбек тапсырмасын орындаудың ... ... ... ... лайықты (пайдалы), саналы іс-әрекет сипатын беретін адамға ғана тән ақыл-ой әрекеті болып табылады. Мұндай іс-әрекеттерге ең алдымен талдау ... және (бір ... ... ... ... салыстыру жатады. Баланың бақылау, көрнекі материалды жан-жақты қарастыру, салыстыру әрекетін жүргізе білуіне К.Д. Ушинский ерекше үлкен мән ... ... ... ақыл-ой дамуын салыстыра байланыстыра отырып, ол шақырды. Салыстырусыз өзін-өзі бақылау әрекеті орындалмайды, себебі оның негізінде орындалатын жұмысты ... ... ... ... ... [26]. ... мектеп жасындағы оқушылардың объектілерді талдай білуін арнайы зерттеу - психикалық дамуының төмендеуі бар ... ... ... келе ... ... ... объектіден аз белгі табатынын көрсетті; сондай-ақ талдаудың жоспарсыздығы (белгілерді атау ... бала ... да бір ... ... ... ... ... бір жағынан, біресе басқа жағынан сипаттайды) және жүзеге асырылатын іс-әрекеттің ырықсыздығы да оларға тән. Үлгі бойынша ... ... ... ... балалар оны тисіті түрде қарастыра алмайды, тек үстірт қараумен шектеліп, ... ... ... ... ... ... ... қарауға шақырған сөздерінің нәтижесі де аз болып қалады. Іс-әрекеттің осы кезеңінде көптеген оқушылар өз мүмкіндіктерін асыра бағалайды, яғни олар ... ... ... ... деп, ... ... сенімді жауап береді. Іс-әрекетті дұрыс ойластырмау мен тапсырмадағы әлсіз бағдарлану көпшілігін балалар түзете алмайтын, көптеген қате әрекеттерге ұшыратады. Объектілерді салыстыру ... да ... ... картина байқалады. Көбінесе бала аталмыш ақыл-ой әрекеті жүзеге асуы тиіс, ... ... ... қиналады, кезең-кезеңмен орындалатын жұмысты берілген үлгімен салыстырмайды. Нәтижесінде олар дайындаған ... ... ... ... (детальдардың өлшемі мен саны бойынша, олардың өзара орналасуы және т.б. ... ... ... ...
Балалардың сараптамалық-синтетикалық іс-әрекетінің жеткіліксіз қалыптасуы олар үлгі бойынша ... ... ... барысында әсіресе жазықтықтың алуан түрлі үлгісін, соның ішінде толықтай бөлшектелмеген сурет бойынша құрастыру кезінде көрінеді. Қашанда дайын детальдардан жаңа ... ... ... ... ... орындау осы категориядағы балалардың көркем ойлау ерекшеліктерін, ... көру ... ... ... ... ... ... қалыптасуының артта қалушылығы балалардың алда тұрған жұмыстың кезеңдерін дұрыс бөлшектеуге, олардың жүйелілігін дәл белгілеуге, өздерінің алдағы іс-әрекеттерін және ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, олар алда тұрған еңбек іс-әрекетін жоспарлауға қиналады. Өзін-өзі бағалау ... да ... ... болып шығады - оларда орындаған жұмыстарын тексеруге деген қажеттілік болмайды. Өз жұмыстарын бағалау барысында ... ... (қол ... ... ... оны үлгідегімен салыстырмайды және көбінесе оған жоғарылатылған баға береді.
Балалардың жоспарлау және бақылау-бағалау әрекеттерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... [47].
Сөйтіп, сөйлеу тілінің ұйымдастырушылық ролі сөйлеу тілінің іс-әрекетті бағыттауы мен реттеуінде, оны дәлдікке және тиянақтылыққа бейімдеуінде көрінетіні белгілі. ... ... ... бар балалар ұсынылған үлгіні дұрыс сипаттауда, орындалатын немесе алда тұрған жұмыс туралы әңгімелеуде, жасалған жұмыс туралы ... есеп ... ... ... ... ... схемалы түрде қалыптасады, бұл кезде балаларға тән сөздік қордың көмескілігі мен шектеулігі, граматикалық формалардың аз түрленуі, байланысшы сөздерді дұрыс рәсімдеудегі ... ... ... бала ... ... ... әңгімелей отырып (мұғаліммен бірлесіп алдын ала талдағаннан ... ... ... (осыларды айта отырып ол бәрін қолымен көрсетеді). Балалар керекті сөздерді қолдануда қиналады, бір сөзді басқа ... ... ... ... ... ... ... кезінде шығыршық сөзінің орнына , , деп, ал ... тілу ... ... - , ... ... ... психикалық дамуының төмендеуі бар балаларды оқыту барысында тек олардың жалпы ерекшеліктерін біліп қоймай, сонымен қатар оқушылардың осы тобының ... және ... ... ... ... ... шарттасқан үлкен индивидуальды қасиеттерін де ескерген жөн.
Балалардың оқу іс-әрекетін түзетуде ... ... мен ... орынын ұйымдастыру сұрақтарының да үлкен маңызы бар. Оқытудың алғашқы күнінен ... ... ... орынын дайындау және оны тәртіпті ұстауды үйрету, аталмыш жұмыс түріне қажетті аспаптарды, қолдан жасалған құралдар мен материалдарды дұрыс орналастыру, оларды ... ... өз ... қою тәрбиесіне ерекше көңіл бөлген жөн.
Еңбек мәдениеті сондай-ақ материаларды үнемдеп жұмсай білуде және оңтайлы жұмыс тәсілдерін табуда ... ... ... нәтижелі тәсілі - бормен тақтаға жазып алдын ала жатттығу жасау болып табылады. Бұл жағдайда мұғалім тақтаға материал форматының суретін ... ... ... ... ал ... бормен қажет детальды өз жұмыс орнында қалай ... ... ... барлық детальдарға қатаң сақталған материалдар саны берілетін тапсырма дайындау мақсатқа лайықты болады. Оқушыға материал тек ... ... ... ... ғана ... тиіс екені ескертіледі [11].
Оқушылардың ұйымдастырушылық білігі мен дағдыларын ... ... ... жұмыс қауіпсіздігі ережелері мен еңбек гигиенасын үйрету барысында жұмыстың дұрыс тәсілдері мен оның жүргізілуіне қойылатын талаптарды бір ... ... ... екенін, оны жүйелі көрсету керектігін ұмытпаған жөн.
Іс-әрекетті ұйымдастыру мен ... жеңу ... ... ... ... ... ... тапсырманы алдын ала ойластыруға үйретуге ерекше көңіл бөлінеді. Бұл қарым-қатынаста жекелеген бөліктерінің ... ... ... алдын ала анықталуын, сондай-ақ операцияның жүйелілігін сақтауды талап ететін, аппликациялық жұмыстар ... ... ... ... Оқушыларда ұйымшылдық дағдылары, алдын ала құрылған жоспармен әрекет ете білу икемділігі қалыптасады.
Баланың мектепке ... ... ... ... ... де, ... ... күрделі оқу материалдарын оқытуда да пропедевтикалық жұмыстың қажеттілігін тудырады. Бұл мұғалімнің оқушымен жұмыста, қиындықтардың біртіндеп ... ... ала ... ... ... ... ... Сөйтіп, қайшымен қиюды үйрету барысында алдымен қағазды тік сызықпен қию дағдысы қалыптасады, содан соң сәл иілген ... ... ... балалар тікбұрышты фигуралардың бұрыштарын дөңгелектеуді үйренеді, ең соңында қисық сызықты формаларды қиюға көшеді. Бұл жұмыс детальдап түсіндіруді және жаттықтыру ... ... ... ... ... ... ... ретінде үлгіні талдауға үйретуді де келтіруге болады. Психикалық дамуының төмендеуі бар балалардағы аталмыш ақыл-ой әрекетінің ... біле ... ... ... ... ... бөлшектей алатын, белгілері аз қарапайым объектілерді талдаудан бастайды. Келесі сабақтарда - бұл ... ... ... ... ... ... ... талабы өсіп отыратын болады.
Оқу материалының біртіндеп қиындауы - оқушылардың өз ... ... ... ... бірі болып табылады. Мұғалім оқушының потенциалды мүмкіндіктерін пайдалануға бағдарланған болуы тиіс, бүгін нені меңгере ... ... неге ... ... ... ... тиіс. Бұл мұғалімді балаға әлсін-әлсін айтып отырудан құтқарады, оқушыға дайын шешімді айту ниетінен бас тартуға көмектеседі. Баланың өзінің ойлануына, ... ... қате ... ... жол ... ... ... мүмкіндік беру керек. Кейде дұрыс жауапты алу үшін ... ... ... ... да немесе оған жетекші сұрақтармен көмектесу де жеткілікті [13].
Қиындықтары бар балалардың психофизикалық даму ерекшеліктері ... ... ... ... жандану міндетін ысырып шығарады. Бұл жағынан мұғалімнің оқушылардың сөйлеуіне түрткі болған, оларға жұмыстың түрлі кезеңдерінде ... ... ... бар. ... мұқият ойластырылған және алдын ала дайындалған болуы тиіс. Олар ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл кезде баланың ойын дәл айтпауы, сөзді дұрыс қолданбауы, фразалардың ... ... ... жіберуі мүмкіндігін естен шығармау керек. Оқушыны түзете және оның жауабының қате ... ... ... ... ... оның жауап беру ниетін қолдау керек, оның жауап беруге өзінің мүмкіншілігі жоқтығын сезінуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... сұрақтары оқушының объектіні дәл, жүйелі және толықтай ... ... ... іздеу барысында ол белсене ойлауға, пікір айтуға, ... ... ... ... ... бұйым құрастыруда оқушы аталмыш бұйым қандай детальдардан тұрады, олар нешеу, көлемі мен атауы бойынша бірдей ... бар ма, ... ... ... ... ... мөлшері бойынша әр түрлі детальдар бар ма, олардың ... ... ... ... ... береді.
Ойлау операцияларын дамыту үшін ынталандырушы сұрақтар бұл екі ... ... ... емес ... ... ... бейнелерін салыстыруды талап ететін сұрақтар болып табылады. Мысалы, аппликациясын дайындау барысында ... ... ... ... ... Оқушы сұрақтарға жауап бере отырып, аталмыш объектілердің ортақ белгілері секілді, ... ... ... ... ... де ... ... тиіс. Жұмыстың мұндай түрі оқушылардың үлкен қызығушылығын тудырады, әсіресе салыстыратын және талданатын объектілер шебер таңдалған ... ... ... ... ... ... немесе детальдың геометриялық формасы қандай деген сұрақ қоюдың да пайдасы бар. Себеп -- салдар байланыс орнататын ... ... ... ... [25].
Жұмысты жоспарлау және орындау барысында оқушыларға көмек көрсету келесі сұрақтар қойылғанда көрінеді: жұмысты неден бастау керек? Сіз ... не ... Не ... Нені істеу қалды? Балалар заттық-инструкциялық картаға немесе ... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап береді.
Мұғалімнің жұмыстың орындаушылық кезеңінде қоятын сұрақтарының да ... ... ... Бір сұрақтар оқушыға іс-әрекеттің оңтайлы тәсілін табуға, кей сұрақтар болуы мүмкін қателерді ... қате ... ... ол ... үшін не ... керек) алдын ала болжауға көмектеседі. Балаға осы кезеңде қойылатын сұрақтар, орындалған жұмысты түсінуге, өзін-өзі бақылауды дамытуға, ... ... ... ... ... ... ... аз жасаған сайын, ол соғұрлым үлкен қызығушылықпен жұмыстана бастайды және танымдық белсенділігі де жоғарылайды.
Мұғалімнің сұрақтары балаларды өзінің жұмысын және ... ... ... ... бағалауға үйретеді. Жұмысты бағалау барысында балалар әдетте оның тек сыртқы сипатына - тазалығына, мұқияттылығына көңіл аударады. Сондықтан ... ... ... берілген үлгімен салыстыру негізінде бағалауға үйрету маңызды. Мұғалім оқушы аталмыш жұмысты неге дәл ... ... оның қай жері ... және қай жері ... ... ... ...
Оқушылардың ойлау іс-әрекетін жандандыратын сұрақтардан басқа танымдық белсенділіктің дамуына ... ... ... ... және оған ... оң ... ... Мұның шарттарының бірі - баланың дайындалатын бұйымның атқаратын қызметі ... дәл ... ... болып табылады. Мұғалімнен ол аталмыш жұмыстың не үшін: есептеу материалы - ... ... ... ... - ... және т.б. ... ... біледі. Оқушы өзінің еңбегінің мектепке, ата-аналарға, өзіне қажет екенін, өзінің жұмысы арқылы ол басқаларға қуаныш сыйлай алатынын ... ... ... ... ... үлкен маңызы болады. Бұл түрдің баланың өз қолдарымен осындай бұйым дайындауға ниетін (қызығушылығын) тудыруы маңызды. ... ... ... ... ... ... бұл нәтижелер мінсіздіктен (үлгідегідей орындалмаса да) алшақ жатса да құнттылықпен, құрметпен қарауы керек. Бала мұғалімнің қашанда оған көмекке келуге дайын ... ... ... ... ... атқаратын қызметі бойынша өз қолданыстарын табуы: кіші жолдастарына немесе ата-аналарына сыйлануы, сабақтағы көрнекі құралдар ретінде ... ойын үшін ... ... [30]. ... ... ... әкелетін алаңғасарлық, ұқыпсыздық (жинақсыздық) секілді ерекшеліктерін де ескеру қажет. Мұғалімнің жиі ... ... ... деген қызығушылығын төмендетеді, сондықтан қателерді ескерту - коррекциялық (түзетуші) жұмыстың маңызды тобының (звеносының) ... ... ... үрдістерінің әлсіздігіне және оқу материалының мәнін түсінудің жеткіліксіздігіне байланысты пәнаралық байланыстарды жүзеге асырудың үлкен маңызы бар, яғни ... ... оқу ... ... ... ... қоршаған ортамен танысу және тіл дамыту сабақтарының сәйкесті материалдарымен байланыстырғанда жұмыс нәтижелі ... Бір ... ... жағдаятта зерттеу білім, білік және дағдыны мейлінше саналы, толық әрі берік бекітуге көмектеседі. Осы байланыстарды мұғалімнің шебер пайдалануы ... ... ... деген қызығушылықтарын оятып, одан әрі дамытады. Мұндай байланыстардың жүзеге асырылуы әрбір тақырыпты оқу барысында қарастырылуы ... ... ... ... бар ... ... әрекеттерін жүзеге асыруда қиналуы, сондай-ақ осы әрекеттерді тек еңбек сабақтарында ғана емес, сондай-ақ тұтас оқыту үрдісінде ... ... ... оны ... ... ең ... сабақтарынан бастап қалыптастыру қажеттігі туралы мәселені алға қояды.
Ең алдымен, оқушыға үлгіне дұрыс талдауды, талдау тәсілін, осы операцияның ... ... ... ... ... Ол ... ... қажетті сипаттамаларын - бөліктерін, детальдарын, белгілерін көрсетуі ... ... ... ... орналасуын да белгілеуі, яғни олардың кеңістіктік сипаттамаларын да анықтауы тиіс. Балаларды өлшеуіш операцияларды пайдалануға үйреткен жөн, ... ... ... ... олар оны ... ... талдай бастайды. Талдауға үйрету барысында мұғалім алдымен оқушының жауаптарын түзетеді және оның ... ... қол ... ... оған белгілі бір сұрақтарды қояды, содан кейін оқушы объектіні өз бетімен ... тиіс [41]. ... ... ... ... ... ... соңында оқушыдан оның өз бетімен жасаған толық әрі дұрыс талдауын талап етеді.
Үлгіні мақсатқа бағыттала қарастыру, оның барлық ... ... ... ... икемділігін қалыптастыруға оқушының үлгіні толықтай көшіруге, яғни өз ... ... дәл ... ... ... көмектеседі. Мұғалім оқушыдан дәл үлгідегіде көрсетілгендей кітапқа арналған белгі бауды немесе шырша гирляндасын орындауды талап етеді. Бұл үшін ... ... ... кілемшелер, детальдарынан жасалған күрделі емес бұйымдар және т.б. қолданылуы мүмкін. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... және сол бойынша әрекет етуі қалыптасқанда ғана рұқсат етуге болады, ... ... ... ... ... ... ... (басқарылуы) азаяды, орындалған бұйымдарда үлгінің айтарлықтай белгілері болмай қалуы мүмкін.
Талдауды ауызша айтатын болса, онда ол дәл әрі ... ... ... ... ... ... үлгінің белгілерін дұрыс айыра білмесе және өзінің ойын дәл баяндай білемесе, онда көрсетілген ақыл-ой әрекеті дұрыс жүзеге ... ... ... ... ... оқушылармен бірге үлгіні сипаттауға қажетті сөздердің, терминдердің мағыналарын арнайы талдауы және олардың айтылымдарының грамматикалық дұрыстығын қадағалауы тиіс [26]. ... ... ... ... ... тек ... ... операцияларын ғана дамытып қоймай, психологиялық дамуының төмендеуі бар балаларда жеткіліксіз қалыптасқан қиял және сезу үрдістерін де ... ... ... оның оқытуда да үлкен маңызы бар.
Үлгіні талдауға ... ... ... ... екі (немесе одан да көп) белгісіне бір мезгілде бағдарлануда қиналатынын ескеріп, оларды осыған арнайы үйрету ... ... ... ... ... ... ... (конвертті немесе басқа ұсақ-түйектерді жасау барысында), (түрлі аппликациялардағы) көрсете білуді үйренулері керек.
Талдау бақылауының дамуына екі ... ... ... ... ... - ... ортақ әрі өзгеше белгілерін анықтау (бөліп көрсету). Салыстыруды орындай отырып, оқушылар объектілерді ұзақ қарастыруға, ... ... ... ... ... бір ... салыстыру тәсілін басқаларды салыстыруға көшіруге әдеттенеді. Балалар ... ... ... ... ... ... белгілерді жақсы талдап, бөлшектейді.
Бұл кезде оқушылардың объектіні қайта жасау ... ... ... әкеледі. Сөйтіп, балаларға қандай да бір объектінің кейбір белгілерін басқаға өзгертіп, қайта жасау ұсынылады. Мысалы, салыстыру үшін және ... ... ... үшін ... ... арналған түрлі-түсті геометриялық фигуралардан жасалған аппликациядан әшекейленген (олар алдыңғы еңбек сабақтарында дайындалған болуы мүмкін) екі белгі ұсынылады. Балалар ... ... ... ... ... ... ... қағаздан қиылған геометриялық фигуралар ретіндегі шынайы заттарды белгілейді. Содан соң оқушылар келесі сұрақтарға жауап бере ... ойша ... ... ; және т.б. [19]. ... қайта жасай отырып, оқушылар тапсырманы қалай орындайтындарын (қалай ... ... ... ... ... да бір ... қосу қажет пе, қолда бар детальды басқасына ауыстыру ... пе әлде ... ... ... жеткілікті ме?. Әрекеттің ойластырылуы мен ұйымдастырылуына іс-әрекетті сүйемелдеуші тіл көмектеседі. Оқушылар өз өтініштерін дәл тұжырымдай отырып, мұғалімнен қажетті геометриялық фигураны ... ... ... егер ... ... ... немесе көлемін немесе басқа бір белгісін көрсетпестен) сұраса, ол ... ... ... ... бергенше, оған басқа түсті, басқа көлемді шаршыны ұсынған жөн. Осылайша, ... ... ... белгілерін көрсетуді, заттың дәл әрі толық сипатына көздері үйренеді.
Осылайша, психикалық дамуының төмендеуі бар балалардың ойлау ... ... ... олардың ақыл-ой әрекеттерінің қалыптасу деңгейін бағалау қажет: үлгіге талдау жүргізе білу, алда тұрған жұмысты ... оны ... оған ... ... баға ... Сондай-ақ балалардың іс-әрекетін сыртқы ұйымдастыруға және олардың еңбек қауіпсіздігі ережелерін сақтауына көңіл ... ... Оның ... балалардың индивидуальды ықпалының маңызы зор: олардың талпыныстары бағаланады, қиындықты жеңе ... ... ... өз ... деңгейі. Жасқаншақ, шешім қабылдай алмайтын балалардың оқу материалын игерудегі ең кішкентай жетістіктері үшін де мадақтау керек, өздеріне тым ... және ... ... ... ... ... жіберген қателерінің себебін түсіндіру керек. Мұғалімнің балалар тұлғасына құрметпен қарауы сыныптың барлық оқушылары арасындағы өзара ... ... үлгі ... ...
ІІ тарау. ПДТ-сы бар кіші мектеп жастындағы оқушылардың ойлау үрдістерінің дамуын Тәжірибелік-экспериментальды зерттеу
2.1. ПДТ-сы бар кіші мектеп жастындағы оқушылардың ... ... ... Хабаровскадағы №37 жалпы білім беретін мектеп базасының коррекцияның VII түрінің 3-сыныбында жүргізілді. ... жету үшін және алға ... ... ... шешу үшін ... әдістер таңдалынды: айқындаушы, қалыптастырушы және бақылау эксперименттері.
Айқындаушы эксперимент кезеңінде оқу мен тәрбиенің әдеттегі жағдайларында қалыптасқан бала дамуының ... ... ...
Көрнекі-бейнелі және вербальды-логикалық ойлауды зерттеу арнайы іріктелген әдістемелердің көмегімен жүргізілген болатын: Т. В. Эксакусто мен О. Н. ... ... ... ... және ...
әдістемесі оқушылардың вербальды-логикалық ойлауын бағалуға; әдістемесі көрнекі-бейнелі ойлауды бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді салыстыруға көмектеседі.
Біздің дипломдық жұмысымыздың практикалық зерттеу ... ... үш ... ...
Бірінші кезеңді жүргізу үшін айқындаушы эксперимент әдісі қолданылды, ол әрқайсысында 12 баладан бар 3-сынып оқушыларының екі ... ... және ... ... ... ... эксперименттің мақсаты 3-сыныптағы бақылау және экспериментальды топ оқушыларының вербальды-логикалық және көрнекі-бейнелі ойлауын бағалау, сондай-ақ өзара ... ... ... ... ... зерттеудің аталмыш кезеңін жүргізу бізге кіші мектеп жасындағы оқушылар ойлауының басым түрін айқындау үшін, сондай-ақ соңынан табылған қандай да бір ... ... және ... кіші ... ... оқушылардың ойлауына әсерін анықтау үшін қажет болды.
Зерттеудің бұл кезеңінің мақсатын іске ... үшін ... ... әдістемелер қолданылды.
Бақылау және экспериментальды топтардағы кіші мектеп жасындағы ... ... және ... ... бағалау әрбір баламен жеке (индивидуальды түрде), жайлы, жақсы жағдайда жүргізілді.
Практикалық зерттеудің екінші кезеңін жүргізу үшін қалыптастырушы эксперимент ... ... оның ... ... ... ... оқушыларының ойлауын дамыту бойынша мақсатқа бағытталған, жүйелі жұмыс жүргізу.
Зерттеудің үшінші кезеңінде ... ... ... ... Оның ... бақылау және экспериментальды топтардағы 3-сынып оқушыларының вербальды-логикалық және көрнекі-бейнелі ойлауын ... ... ... ... ... ... ... жүргізу қалыптастырушы экспериментті жүргізгеннен кейін балалардың ойлау дамуында өзгерістердің ... ... еді.
... ... жүргізілген айқындаушы эксперименттен кейін вербальды-логикалық ойлауды бағалау үшін және ... ... ... және ... ... 3-сынып оқушыларының көрнекі-бейнелі ойлауын бағалау үшін сандық және сапалық талдау жүргізілді, ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер алынды:
- әдістемесі бойынша жалпы көрсеткіш ұпайларының есебін шығарғанан кейін, 8 оқушы 15-16 ұпай және 4 ... 21-22 ұпай ... ... ... мәндерді шкалалық бағаларға аудара отырып: 8 кіші мектеп жасындағы оқушыда вербальды-логикалық ойлау ... ... ... ... ... және 4 оқушыда вербальды-логикалық ойлау дамуы орта деңгейге ... ...
- ... бойынша жалпы көрсеткіш бойынша ұпайлар бағасынан кейін 8 оқушы 36-37 ұпай ал 4 оқушы 45-47 ұпай ... ... ... ... ... бағаларға аудара отырып, 8 оқушы көрнекі-бейнелі ойлау дамуының орта деңгейіне, 4 кіші мектеп оқушысы көрнекі-бейнелі ойлау дамуының жоғары деңгейіне ие ... (1- ...
1- ...
1- ... ... ... ... оқушыларының айқындаушы эксперименті сәтіндегі вербальды-логикалық және көрнекі-бейнелі ойлау дамуының деңгейі ... ... ... ... даму ... күңгірт түспен көрнекі-бейнелі ойлаудың даму деңгейі)
Бақылау тобының ... ... ...
- әдістемесі бойынша жалпы көрсеткіш ұпайларын есептеп шығарғаннан кейін 7 кіші мектеп оқушысы 15-16 ... 5 бала 21-22 ... ... Яғни 7 ... - ... ... ... даму деңгейіне, 5 бала - вербальды-логикалық ... орта даму ... ... келеді. Оқушылар эксперимент барысында ала алатын ұпайлардың максимальды саны 30 ұпайға теңелді. Сондықтан, төменгі деңгейге шартты түрде - 10 ... кем ... ... орта деңгейге - 11 ден 22 ... ұпай ... ... ... - 23 тен 30 ға ... ұпай жинағандар жатады.
- әдістемесі бойынша тапсырманың әрбір сериясын орындаудың жалпы көрсеткіш бойынша ұпайлар бағасынан кейін 6 кіші мектеп ... 36-37 ... 6 бала 45-47 ұпай ... Яғни 6 бала ... ... ... орта деңгейіне сәйкес ұпай алса, 6 кіші мектеп оқушысы көрнекі-бейнелі ойлау дамуының жоғары деңгейіне сәйкес ұпай алды (2-диаграмма). Көру ... ... ... ... ойша талдаудың табысты болуы блокты құрайтын элементтер санына ғана емес, өзара (тең) ... да ... ... оқушылар тіпті екі элементті блокты ойша талдауда қиындыққа тап болып жатты.
Аталмыш топтың балаларында ... ... ... ... ... ... ... маңызды белгілерді бөліп алуды орындауда қиындықтар кездесті. Сыналушы балалардың қиналуына түрлі себептер себепші болды. Бір жағдайларда ... ... ... ... ... Басқа жағдайларда мінез-құлықтың (тәртіптің) бұзылуы. Елітегіш, жеткіліксіз үйлестірілген қозғалыс, жалпы қозғалтқыш тежегіштік құрастыру тапсырмасының орындалуына ... ... ... оқушыларда анық көрінген жағымсыз (теріс) реакция байқалды. Д.Витя өзінің шешуі дұрыс емес екенін естіген соң, ... ... ... ... үнмен: деп жаңа картиналарды қараудан бас тарта бастады. Баланың ... көз ... үшін оны ... ... тура ... Басқа оқушылардың арасынан да тапсырманы орындау барысында осындай сәтсіздік реакциясы ... ... адам ... ... ... ... бағалағанына мүлдем бей-жай қараған оқушылар да болды, олар тіпті өздеріне бәрібір екендігін көрсеткісі келді.
Жалпы алғанда ІІІ сынып оқушыларының көпшілігінде ... ... ... ... ... ... білу икемділігінің қалыптаспағандығы анықталды. Ол олардың танымдық іс-әрекет құрылымының бұзылуымен байланысты. ... ... ... ... бар ... ... сараптамалық-синтетикалық дамыту бойынша коррекциялық-дамытушы жұмыс жүргізу қажет. Осылайша, ІІІ сыныпта оқитын балалардың көрнекі-бейнелі ойлауындағы ... ... ... орта деңгейге сәйкес келеді. Айқындалған қиындықтар талдау мен синтез операцияларының ... ... ... ... ... Бақылау тобындағы 3-сынып оқушыларының айқындаушы эксперимент сәтіндегі вербальды-логикалық және көрнекі-бейнелі ойлауының даму деңгейі ... ... ... ... ... ... күңгірт түспен - көрнекі-бейнелі ойлау дамуының деңгейі көрсетілген)
Жүргізілген айқындаушы эксперимент нәтижелері 1-кестеде көрсетілген.
1-кесте
Жүргізілген айқындаушы ... ... ... ... ... ... ...
Төмен
Экспериментальды топ
Вербальды-логикалық
-
К.А., Ф.К., К.К., Я.А.
Т.О.,Л.К.,Ш.Л.,У.К.,П.А.,Т.И.,Н.И.,Г.Ж.
Көрнекі-бейнелі
К.А., Ф.К., К.К., Я.А.
Т.О., Л.К., Ш.Л., У.К., П.А., Т.И., Н.И., Г.Ж.
- ... тобы ...
- ... К.Н., Б.Ф., Р.Т., З.А. ... С.Д., М.Т., К.О., З.Т., П.А., Л.Ю. ... ... К.Н., Б.Ф., Р.Т., З.А., П.А. ... С.Д., М.Т., К.О., З.Т., Л.Ю.
-
Алынған мәліметтер экспериментальды топтағы кіші мектеп оқушыларының 67%-ы вербальды-логикалық ойлаудың ... ... 33%-ы орта ... ... 67%-ы ... ойлаудың орта даму деңгейін, 33%-ы жоғары даму деңгейін көрсетті. Бақылау тобындағы кіші мектеп жасындағы оқушыларда 58%-ы вербальды-логикалық ... ... даму ... ал 42%-ы орта даму ... ... 50%-ы ... ойлаудың орта даму деңгейі ал 50%-ында жоғары даму деңгейі бар.
Жоғарыда келтірген мәліметтерден экспериментальды ... кіші ... ... ... ... және көрнекі-бейнелі ойлау даму деңгейлері бақылау тобындағы кіші ... ... ... және ... ... даму ... ... екені көрініп тұр. Зерттеудің аталмыш кезеңі нәтижелерінен кіші мектеп жасында көрнекі-бейнелі ... ... ... де ... Сөйтіп, ақыл-ой тапсырмаларын шешу барысында балалар шынайы заттар мен олардың бейнелеріне сүйенетіні ... ... ... ... деректер негізінде (деректерге сүйене) жасалады.
Эксперименттер кезіндегі бақылау - балалар өздеріне ұсынылған тапсырмаларды орындауда бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленгенін ... а) ... ... затты дұрыс көрсетті, сонымен бірге қажетті түсініктерді атады; кейбіреулері тапсырманың тек бір ... ғана ... ... ... түсініктерді атай алмады; үшіншілері тапсырманы орындау барысында әрбір тапсырманы орындауда ... десе де ... б) ... заттарды дұрыс топтастырған балалар да болды, бірақ олар өз шешімдерін адекватты түсіндіре алмады; в) сыналушылар арасында негізгі түсініктердің қоры ... ... да ... ... ... ... қате ... болды. Мысалы, К.Коляның тектік түсініктері түрлік түсініктердің шектеулі шеңберін біріктірді. Бір немесе басқа заттың бейнесін қабылдау оның ... ... ... ... алып келді. Бірақ бұл түсініктің тым тар көлеміне (ауқымына) ... ол бұл ... ... ... ... г) ... ... экспериментальды жағдайдың шарттылығын түсінбей, инструкцияның сөзбе-сөз орындалуына бағдарланды, яғни бейнеленген заттар арасынан ... ... ... ... ... ... заттарды іздеді; д) кейбір сыналушылардың шешімдерінің дұрыс болмауы заттардың бірінен баланың маңызы жоқ белгілерді көрсетуінен болды.
Жүргізілген зерттеу жұмысы ... бар кіші ... ... балалардың ойлауының дамуындағы кейбір ерекшеліктерді анықтауға мүмкіндік беріп, келесі қорытындылар жасауға негіз болды:
1. ... ... ... ... іс-әрекеті оларды үлгірімі жақсы балалардан ерекшелейтін спецификалық ерекшеліктер қатарына ие. Бұл ПДТ-сы бар оқушылардың дамуында ауытқушылықтары бар ... ... ... деп есептеуге негіз болады.
Сөйтіп, балаларға шешу үшін - мазмұны жағынан қолжетімді, өз бетіндік ... ... ... ... ... ... берілді. Оқушылар инструкцияны дұрыс түсінді, бірақ өз жұмыстарын тиісті түрде ұйымдастыра алмады.
2. ПДТ-сы бар балаларға мейлінше ... әрі анық ... ... бір ... ... көз жұма ... алушылық тән. Бұл тәсілдер алға қойған тапсырмаларды шешу үшін ... ... ... бір ... ...
3. ... іс-әрекетінің жеткіліксіз мақсатқа бағыттылығы да ПДТ-сы бар балаларға тән ерекшеліктің бірі болып саналады. Тапсырманы орындау барысында ... ... ... ... ... алмады. Қорытуды бір-бірден емес, бірнеше белгілеріне қарай ... ... ... ... қиналғанын айтып өткен жөн.
4. Экспериментальды топтағы балалардың спецификалық ерекшеліктері экспериментте ұсынылған көмекті олардың қалай пайдаланғанынан табылды. Үлгірімі ... ... ... бар балалар үшін көмектің басқа формалары анағұрлым нәтижелі болып шығады. ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда ПДТ-сы бар балалардың тапсырманы орындау барысындағы қателердің көбеюіне алып келеді.
5. ... ... ... бар балалардың ойлауында айтарлықтай үлкен потенциальды мүмкіндіктер бар екені айқындалды. Бұл мүмкіндіктер осы балалардың іс-әрекет үрдісінде оларға көрсететін көмекті ... ... ... іске ... Сәйкес келетін коррекциялық-тәрбие шаралары болғанда бұл балаларды мектеп бағдарламасын игереді деп есептеуге дәл осы мүмкіндік негіз береді.
Қорытындылай келе ... ... ... ... ... ... бар оқушылар ерекше топқа бөлініп алынса да, осы топтың жекелеген өкілдерінің бір-бірінен айтарлықтай айрықшаланатынын айтып кету қажет. Іште қаралатын ... ... ... ... - ... ... кірмеді.
Жоғарыда баяндалғандарды қорыта келе, жүргізілген айқындаушы эксперимент нәтижелерінің бастауыш сынып ... ... ... ... ... балалардың көпшілігінде оның дамуының орта деңгейі болатынын баса айтқан жөн. Осылайша, айқындаушы эксперимент қорытындыларынан бастауыш сынып оқушыларының көрнекі-бейнелі ... ... ... және ... ... ... қажеттігі көрінді. Алайда ойлаудың басқа түрлерін де ұмытпаған жөн. ... кіші ... ... ... ... ... түрлерін қалыптастыру Бойынша еңбек Сабағының жүйесі
Сан түрлі еңбек балаларға көп қуаныш сыйлап, олардың ... ... ... Еңбек әрекеті табиғатқа деген сүйіспеншілікке, оған ұқыпты әрі қамқорлай ... ... ... ... іс-әрекетіне қызығушылығы дамып, оған саналы, жауапкершілікті қарым-қатынасы қалыптасады.
Еңбектің үлкен ... мәні бар. Ол ... ... кеңітеді, ойлау мен қиялдың дамуына жағымды жағдай жасайды (тудырады).
Біз ұсынған сабақ коррекциялық 3-сыныптың шартымен құрылды.
Бағдарлама мазмұны еңбек ... ... ... ... ... ... (терімен) жұмыс, табиғи материалмен жұмыс, пластилинмен, жарамсыз материалмен және ұсақ моншақтармен жұмыс) ... ... ... ... ... қол ... олардың ойлауын дамытатын ойыншықтар, мектеп пен үйге арналған түрлі пайдалы заттарды ... ... ... қарапайым тәсілдерін игеруге бағытталған.
Бағдарлама кіші мектеп жасындағы оқушыларға арналған. Оқыту барысында топтық сабақтар режимі: аптасына екі рет үш ... ... ... ... ... ... түрлеріне: құрастыруға және бұйымды дайындауға, практикалық жұмыстарды орындауға барынша тұрақты, ұзақ қызығушылық танытқан оқушылар біріктіріледі.
Мақсаты: ... бар кіші ... ... ... ... ... және ... (коррекциялау).
ПДТ-сы бар бастауыш сынып оқушыларының қол саусақтарының бұлшықеттері жеткіліксіз дамыған, қажетті қозғалыс координациясы жоқ, ... ... ... ... ... жағдай педагогтан фронтальды нұсқаулықтан басқа индивидуальды (жеке) нұсқаулықты ... ... ... ... ... ... келесі компоненттерден тұрады:
- вербальды-логикалық ойлауды дамыту;
- көрнекі-бейнелі ойлауды дамыту.
Егер бала ... ... ... ... ... қол ... ... міндетіне баланың түсінуіне немесе дайындауына қаншалықты көмектесуі емес, оның ... ... ... ... жағдай жасауы кіреді.
Бұл үшін педагогқа баланың маңызы бірдей интеллектуальды және моторлы компоненттері ретіндегі сабақтағы ... ... ... қажет, яғни сабақта практикалық жұмыстың орындалуы тәртібі мен ... ... ... ... ... бағытталған, арнайы ұйымдастыру бөлім болуы тиіс және баланың бұйымның материалын қайта жасаудағы өз ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды оқытуға арналған үлкен мүмкіндіктер жатыр. Бірақ кіші мектеп жасындағы оқушылардың оқытудың бұл деңгейіндегі кідірісі олардың дамуына кері әсерін ... ... ... ... ең ... ... өз бетімен орындау барысында көбінесе дәрменсіз болып қалады. ... ... және ... ... ... көрнекіліктердің басқа түрлерін де пайдалану практикалық жұмыс сабағының уақытын ұлғайтады, ... ... ... ... өз бетімен жұмыстануына, ал мұғалімнің дайындығы әлдеқайда аз оқушыларға көмектесуіне мүмкіндік береді. ... ... тыс ... ... ... мәні ... жалпы жетекшілігімен кіші мектеп оқушыларының өздерін қызықтырған еңбек тапсырмаларын өз бетерімен орындайтындығында. Бұл ... ... ... ... мен көп ... ... етуі кіші ... оқуышалырының жас ерекшеліктерін және олардың барлық жобалы жоспарлардың сәтті орындалуына ... ... ... ... ... таңдалуы тиіс.
Жоспарлаудың балалардың ойлау икемділігі мен дағдыларын қалыптастыратын бағыттылығы бар: оқушылардың кез келген еңбек іс-әрекеттерінде ұлғайып, тереңдейтін ... ... ... жоспарлау, ұйымдастыру және бақылау. Еңбек мәдениетінің ережелерін орындау, материалдарды ... ... ... аспаптар мен материалдарға ұқыппен қарау үлкен мәнге ие болады. Қолөнермен айналысу кезінде оқушылар қайшы, ине, түрлі өлшеу аспаптарымен матаны ... ... ... ... ... ... ... құралдар және аспаптармен жұмыс жасау дағдыларын нығайта түседі.
Бұйымды дайындауды түрлі қиындық деңгейінде: сурет үлгісі бойынша, қарапайым сызба бойынша, оқушының ... ... мен ... ... отырып, баланың жеке ойы бойынша құру қажет. ... да бір ... ... барысында бала іс-әрекеттің жүйелі орындалуын, құралдармен жұмыс тәртібін қалыптастыруға үйренеді. Ең мәнсіз операцияны жіберіп алу ... сол ... ... ... ... - ... бәрі ... жұмыс сапасында көрінеді. Бала көрнекі көрінген талаптар жүйесінде әрекет етеді, іс-әрекет нұсқаларын таңдап, салыстырады, тапсырманы шешудің анағұрлым оңтайлы жолдарын ... ... ... алдын ала жоспарланған нәтижемен салыстырады, оны бағалайды. Бұл оқушылардың жоспарлау қабілетін қалыптастырады. ... қате ... ... ала ... ... ... дәл елестетуге көмектеседі. Бұл оқушы бұйымының сапасында көрінеді, оқушыға еңбек қуанышын түсінуге көмектеседі.
Тақырыптары және көлемі бойынша бағдарламаның ... ... мен ...

Тақырып
Барлық сағат
Теориялық
Практикалық
1 ... ...
2
2
-
2 ... тоқу
38
5
33
3 ... жұмыс.
30
3
27
4
Матамен, былғарымен (терімен) жұмыс.
72
4
68
5
Жарамсыз материалмен жұмыс.
62
4
58
6 ... ...
10
1
9
7 ... ...
2
2
- ... ...
21
195
Қағазбен жұмыстың перспективалық жоспары: ПДТ-сы бар кіші мектеп жасындағы балаларды аппликация жасауға үйрету
Сабақтар саны - 15 ... - 3 ... ... - 5 ...
3-блок - 5 сабақ.
4-блок - 2 сабақ.
1-блок
Мақсаты: бейнелі ойлауды дамыту
1-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- ... ... ... ... ... дамыту және гүлдер бейнесін беретін қию, қиыстыру тәсілдерін меңгеру.
- қағаз парағын түрлі бағытқа қию және ... ... ... ...
2-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- қағазбен жұмыс барысында конструктивті-логикалық ойлауды дамыту.
- қию және қиыстыру тәсілдерін бекіту, нығайту.
- еңбексүйгіштік пен ... ... ... ... ... ...
- қию, ... құрастыру бойынша өзіндік жұмыс дағдыларын нығайта отырып, логикалық ойлау дағдыларын дамыту.
- аппликацияға арналған ... ... ... ... ... ...
Мақсаты: жануарлар туралы бейнелі түсініктерді дамыту, қию тәсілдерін меңгерту
4-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- ассоциативті ойлауды, әлемді эмоциональды-бейнелі қабылдауды ...
- ... ... құру ... игеру.
- деталдарды біріктіру (қосу) тәсілі - желімдеумен таныстыру.
5-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- ... ... ... ... мен жануарлардың қағаз фигураларын құрастыруға үйретуді жалғастыру.
- түрлі құбылыстар арасында ... ... ... ...
- деталдарды құрастыру барысында балалардың ассоциативті-бейнелі ойлауын тереңдету.
6-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- қағаз парағынан фигураларды қию дағдыларын дамыту және ...
- ... ... әлемімен танысу арқылы ассоциативті ойлау мен бейнелі қабылдауды дамыту.
7-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- Құбылыстардың өзара байланысы деңгейіндегі бейнелі ... ... ...
- ... ... ... және оны қағаздан жасау тәсілімен таныстыру.
- қол білезіктерінің ұсақ бұлшықетін дамыту және қозғалыс дәлдігін ...
- ... ... ... ... ... ... үрдісінде туындаған қиындықтарды талдау.
8-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- қағаздан жасалған фигураларды қия білуді нығайту.
- тапсырманы ... ... ... ...
- ... ... ... жапсырып бағдарлану арқылы ассоциативті-нақты және абстрактілі ойлауды қалыптастыру.
- ұқыптылыққа тәрбиелеу.
3-БЛОК
Мақсаты: логикалық ... ... пен ... ... дамыту
9-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- құстар ... ... ... дамыту және құстар бейнелерін беретін қию, қиыстыру тәсілдерін игеру.
- қағазбен жұмыс жасау барысында конструктивті-логикалық ойлауды дамыту.
- ... ... ... тәсілдерін игеру.
10-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- жануарлардың, өсімдіктер мен құстардың формаларын салыстыру арқылы ассоциативті ойлауды қалыптастыру.
- балаларды өз ... ... ... ... ... етуге үйрету.
- балалардың аппликация дайындауға қызығушылықтарын арттыру.
11-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- балаларды жүйелі әрекет етуге үйретуді жалғастыру.
- ... ... ...
- ... ... ... отырып, қағаздан аппликация қиюды үйретуді жалғастыру (2).
12-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- абстрактілі-бейнелі ойлауды дамыта ... ... ... ...
- аппликацияның түсі мен көлемін еркін таңдауға жаттықтыру.
- тәртіптілікке тәрбиелеу.
13-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- әлі ... ... ... ... ең ... бөліп алуға үйретуді жалғастыру.
- мұғалімнің ауызша түсіндіруі негізінде балалар ... ... ... ... ... ... көрсету арқылы, ым-ишара арқылы нығайту, бекіту.
- табиғатқа, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу.
4-БЛОК
Мақсаты: шығармашылық ойлауды және ... ... ... ... дағдыларын дамыту.
14-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- шығармашылық ойлауды дамытуға ...
- ... ... ... қоса ... білу ... ...
15-сабақ. Тақырыбы
Міндеттері:
- шығармашылық ойлауын дамытуды ...
- ... ... ... жаттықтыру.
- еңбекті құрметтеуге тәрбиелеу.
- өткен материал базасындағы балалардың шығармашылық қабілеттерін және ... ... ... ... ... ... ... дағдыларын дамыту.
- аппликация қия білу дағдысын нығайта түсу.
Еңбек сабағы ... ... бар кіші ... ... салыстыру, жинақтау, талдау, синтездеу, классификациялау секілді ойлау операцияларын қалыптастыру маңызды. Алайда, тапсырманы орындау кезінде ойлаудың ... ... ... анықталды.
Біз балалардың ойлау іс-әрекетінің мақсатқа бағытталуының бұзылуын айтып өттік. ПДТ-сы бар балалардың нұсқаулықтан жиі ... ... ... олар ... аппликацияларды бірдей жасай бастады. Бұл оқушылар бір объектіні шынайы өмірдің құбылыстары арасындағы күрделі байланыстарды көрсететін жинақтаудың түрлі жүйесіне қосу ... ... ... ... ... де ... ... орындау кезінде оқушылардың ойлауының кейбір бейқамдығы (инерттілігі), үлгідегі, стереотипті (таптауырынды, жауыр болған) әрекеттерге бейімділіктері анық байқалды.
ПДТ-сы бар оқушылар ... ... ... ... да ... тапсырмадағыдай орындады. Экспериментатордың бірінші тапсырма дұрыс орындалмады деген ескертуі сыналушыларға әсер етпеді, оларды басқа шешу ... ... ... ... ... ... психологиялық әдебиетте бар ПДТ-сы бар балаларда талдаудың жоғары формалары жеткіліксіз ... ... ... ... сәйкес келеді.
Тәжірибелер барысында ПДТ-сы бар оқушыларды бақылау экспериментатордың ... ... ... ... бағалағанын олардың түрліше қабылдағанын анықтады.
2.3. кіші мектеп жастындағы оқушылардың ойлауын дамыту бойынша ... ... ... ...
Ойлау - бұл танылатын объектілер арасындағы байланыстар мен қарым-қатынасты ... ... ... мен ... ... адам санасындағы қоршаған ортаның көрінуінің жоғары, ... ... және ... ... ... ... ... кейін: жүзеге асыру үшін бақылау және экспериментальды топтардағы 3-сынып оқушыларының вербальды-логикалық ойлауын бағалау үшін ... және ... ... ... үшін ... қайта қолданылды, нәтижелерге сандық және сапалық талдау ... ... ... тағы ... ... ...
- ... бойынша жалпы көрсеткіш ұпайларының есебін шығарғанан кейін, 5 оқушы 15-16 ұпай және 7 бастауыш мектеп оқушысы 21-22 ұпай алды. Яғни 5 кіші ... ... ... ... ... ... төмен деңгейге сәйкес келеді және 7 оқушының вербальды-логикалық ойлау дамуы орта деңгейге сәйкес келеді;
- ... ... ... ... ... ... есептерден кейін 3 оқушы 36-37 ұпай ал 9 бастауыш сынып оқушысы 47-48 ұпай ... Яғни 3 бала ... ... дамуының орта деңгейіне, 9 оқушы көрнекі-бейнелі ойлау дамуының жоғары деңгейіне сәкес ... ... ... ... ... ... ... жетекші сұрақтары мен бала бұл көмекті ма әлде мұны түсінбей ме деген сыни қарсылықтарына баланың қалай ... ... ... аударған дұрыс.
3-диаграмма
3-диаграмма. Экспериментальды топтағы 3-сынып оқушыларының бақылау ... ... ... және ... ойлауының даму деңгейі (ашық түспен - вербальды-логикалық ойлау дамуының деңгейі, күңгірт түспен - ... ... ... ... ... ... тобында:
- әдістемесі бойынша жалпы көрсеткіш бойынша 6 кіші мектеп оқушысы 15-16 ұпайдан, ал 6 бала 21-22 ... ... Яғни 6 ... - ... ... ... даму ... 6 бала - вербальды-логикалық ойлаудың орта даму деңгейіне сәйкес келеді.
- әдістемесінде жалпы ... ... 6 кіші ... ... 36-37 ұпай ... 6 бала 45-47 ... алды. Яғни 6 бала көрнекі-бейнелі ойлаудың орта даму деңгейіне, ал 6 кіші ... ... ... ... ... даму ... сәйкес келеді. (4-диаграмма).
4-диаграмма
4-диаграмма. Бақылау тобындағы 3-сынып оқушыларының бақылау эксперименті сәтіндегі ... және ... ... даму ... ... ... - ... ойлаудың даму деңгейі, күңгірт түспен - ... ... даму ... ...
Бақылау экспериментін жүргізу нәтижелері 2-кестеде көрсетілген.
2-кесте
2-кесте. Бақылау экспериментін жүргізу нәтижелері
Топтар
Ойлаудың түрлері
Деңгейлер
Жоғары
Орта
Төмен ... топ ... ... Ф.К., К.К., Я.А., Н.И., П.А., Т.И. ... Л.К., Ш.Л., У.К., Г.Ж.
Көрнекі-бейнелі
К.А., Ф.К., К.К., Я.А., Т.И., Н.И., П.А., Т.О., У.К. ...
- ... тобы ...
-
Б.Е., К.Н., Б.Ф., Л.Ю., Р.Т., З.А.
Д.В., С.Д., М.Т., К.О., З.Т., П.А. ... ... К.Н., Б.Ф., Р.Т., З.А., П.А. ... С.Д., М.Т., К.О., З.Т., Л.Ю.
- ... экспериментальды топтағы оқушылардың 42%-ында вербальды-логикалық ойлау дамуының төменгі деңгей, 58%-ында орта деңгейі бар; оқушылардың 25%-ында ... ... орта ... 75%-ында жоғары деңгейі бар. Бақылау тобындағы кіші мектеп оқушыларының 50%-ында вербальды-логикалық ойлау ... ... ... және ... орта деңгейі бар; 50% бала көрнекі-бейнелі ... ... орта және 50%-ы ... деңгейіне ие.
Осылайша, аталмыш зерттеу кезеңі нәтижелерінен экспериментальды топтағы кіші мектеп оқушыларының көрнекі-бейнелі ойлау дамуының деңгейі қалыптастырушы экспериментті ... ... ... өскені көрінді. Оның үстіне, балалардың вербальды-логикалық ойлау даму деңгейлері де жоғарылай ... Ал ... ... ... бақылау тобындағы балалардың вербальды-логикалық және көрнекі-бейнелі ойлау дамуының деңгейі өзгеріссіз қалды.
Жоғарыда баяндалғандарды қорыта келе, жүргізілген бақылау экспериментінің нәтижелері кіші ... ... ... ... ... ... бағыттала, жүйелі жұмыс жүргізу барысында көптеген оқушылардың ойлаудың жоғары даму деңгейіне қол жеткізгенін ... деп атап ... ... ... зерттеуді аяқтаған соң біз айқындаушы және бақылау эксперименттерінің нәтижелеріне салыстырмалы талдау жүргіздік (3-кесте).
3-кесте
Айқындаушы және бақылау эксперименттері нәтижелерінің жиынтық ... ... ... ... түрлері
Деңгейлер
Жоғары
Орта
Төмен
Айқындаушы эксперимент
Экспериментальды топ
Вербальды-логикалық
-
4
8
Көрнекі-бейнелі
4
8
- ... тобы ...
-
5
7 ...
6
- ... ... ... топ ...
-
7
5
Көрнекі-бейнелі
9
3
-
Бақылау тобы
Вербальды-логикалық
-
6
6 ...
6
- ... ... ... ... ... ... топтағы кіші мектеп оқушылары ойлауының дамуы бойынша жүргізілген жұмыс уақытында біздің ... ... ... ... деңгейін көтере алғанымыз көрінеді (5-диаграмма).
5-диаграмма
5-диаграмма. Экспериментальды топтағы 3-сынып оқушыларының айқындаушы және ... ... ... көрнекі-бейнелі ойлауының даму деңгейі (ашық түспен - вербальды-логикалық ойлау дамуының деңгейі, күңгірт (қара) түспен - ... ... ... ... ...
Ендеше, практикалық зерттеу кезінде алынған нәтижелер бастауыш сынып оқушыларында көрнекі-бейнелі ойлаудың ... ... ... оның орта даму ... бар ... бірақ оны дамыту үшін мақсатқа бағыттала, жүйелі жұмыстану барысында оқушылардың көпшілігінде ойлау ... орта және ... ... ... ... ... ... барысында кіші мектеп оқушыларының ойлауын үйде дамыту бойынша ата-аналарға арналған жалпы ұсыныстар мен ... ... ...
Жүргізілген бақылау экспериментінің нәтижелері кіші мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында көптеген оқушылардың ойлау дамуының жоғары деңгейіне ие болатынын көрсетті.
2.4. Еңбек сақтарындағы ойлауды ... ... бар бұл ... ойлауы әлсіз болғандықтан мұғалімге оқушылардың білімі мен практикалық білік дейгейін анықтау маңызды. Мұғалім жалпы еңбек ой білігінің ... ... ... ... ... ... талдау, өз іс-әрекеттерін бақылау, алда күтіп тұрған іс-әрекеттер мен операцияларды ... өз ... ... ... ... ... есеп ... өз жұмысын және сыныптағы жолдасының жұмысын бағалау.
Жойылған білім мен білікті қалпына келтіріп, бекіту үшін алғашқы сабақтардағы оқушы ... ... ... ... былтырғы оқу жылы бағдарламасынан алынған күрделі емес материалы бойынша мақсатқа лайықты ұйымдастыру. Тек ... ... ғана ... біртіндеп жұмысқа қосылып, еңбек сабақтарын орындаудағы өз іс-әрекетін ұйымдастырып, ... ... ... ... ... ... еске түсіре және қалпына келтіре алады.
Орындалатын жұмысқа деген жағымды қарым-қатынасқа тәрбиелеу үшін балаларды тіпті түкке тұрмайтын ... үшін де ... жөн. ... ... көмек біртіндеп азаюы көмектеседі: жұмыстың қажет тәсілін (амалын) көрсетуден қайталайтын нұсқаулыққа дейін немесе оқушы зейінін аударғанға ... әлде ... оның өз ... ... ...
Сөйлеу мен іс-әрекет арасындағы өзара байланысты дамыту үшін ... ... есеп ... ... ... бар. ... орындаған жұмысы туралы әңгімесі баланың жасалған іс-әрекеттердің дұрыстығын ... ... ... және ... ... ... түсінуін нығайтуға көмектеседі (бейімдейді).
Балаларды ауызша нұсқаулықты дұрыс түсінуге үйреткен дұрыс. Мұнда сондай-ақ тапсырманың біртіндеп күрделену қағидатын сақтау ... ... ... бар ... ... ... ... ұқсастықты кездестіре алмаса да, айырмашылықты ажырату бейімдігін көрсететінін ... ... ... ... ... ... ... барысында олар көбінесе маңызды белгілерін бөліп көрсетпей, кездейсоқ сыртқы белгілеріне сүйенеді. Яғни, мұғалім оқушылар ойлауының бұл ерекше ... ... ... ... ... ... үйренуі тиіс, яғни:
1) болмыстың бейнеленуінен оның жағдаяттық көрнекі бейнесінен түсініктерде, ережелерде, заңдылықтарда бейнеленуге өтуін жасау;
2) бұл ... мен ... ... ... тағы да ... ... ... жасау, яғни тапсырмаларды шешуге, гипотезаларды (ғылыми болжамдарды) тұжырымдап, ... ... ... ... ... мен ... дамытатын, оқу еңбегі әрекеті мен өндіргіш еңбектің ұжымдық формасына жүйелі қосылуын ... ... ... бар балалардың көрнекі бейнелерінің серпінділігі аз болғандықтан, олар тапсырма әсерімен жеткіліксіз бағыттала өзгертіледі. ... ... ... ... ... ... ойша талдау ұлғая береді, көрнекі ойлау тәсілдері ... ... ... ролі ... ... ... ... мейлінше қол жетімді бола бастайды.
Мұғалімдер оқыту әдістемесін көрнекілік қағидаты негізінде ғана құрудан және тек бір ... ... ғана ... сақ болуы тиіс. Оқытудың көрнекілік әдістері қажет-ақ, бірақ олармен шектеліп қалуға болмайды. Мұғалімнің міндеті - ... ... ... ... ... ... танымның жоғарғы сатысы - логикалық, ауызша жинақтауға көшіру.
Еңбекке баулу сабақтарында маңызды тәрбиелік міндеттер орындалады. Еңбек тапсырмаларын орындай отырып, ... ... ... ... оған ... ... танытуға, осы жолда кездескен түрлі қиындықтарға төтеп беруге үйренеді. Тұлғаның бұл ... ... өз ... ... ... біле ... оларға қатысты төзім мен әдептілікті көрсететін, ойларын жинақтап, ойлануға мүмкіндік беретін, ең кішкентай жетістіктері үшін ... ... ... ... ... ... ... дамуының төмендеуі бар оқушылардың еңбек әрекететерін бағалауға үлкен көңіл бөле қараған жөн. Бағалаудың ... ... ... ... ... сай дұрыс орындалуы, яғни үлгіге сәйкес бағалануы болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген айқындаушы эксперимент нәтижелері бастауыш сынып оқушыларында көрнекі-бейнелі ойлау басым ... ... ... оның ... орта ... ... көрсетті. Айқындаушы эксперимент нәтижелері ПДТ-сы бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауын дамыту ... ... ... және ... ... еңбек іс-әрекетінің көмегімен жүргізілген жұмыс барысында оқушылардың көпшілігінде ойлау дамуының орта деңгейі бар екенін көрсетті.
Айқындаушы эксперимент қорытындыларынан бастауыш сынып ... ... ... ... ... және ... түрде дамыту қажеттігі көрінді. Алайда, мұнымен қоса ойлаудың басқа түрлерін де ұмытпаған жөн. Қалыптастырушы экспериментті ... үшін ... ... кіші ... оқушыларының көрнекі-бейнелі ойлау дамуына акцент түсірілген, перспективалық жоспар дайындалып, практикада қолданылды.
Практикалық ... ... ... ... ... жүргізу процедурасының әрбір кезеңінде өз психологиялық-педагогикалық әдісі қолданылған, үш кезеңнен: айқындаушы, ... және ... ... ... атап ... жөн. Жүргізілген айқындаушы эксперимент нәтижелері бастауыш сынып оқушыларында көрнекі-бейнелі ойлау басым ... ... ... оның ... орта ... бар екенін көрсетті.
Алынған нәтижелерді жинақтай келе, экспериментальды топтағы кіші ... ... ... ... бойынша жұмыс жүргізу кезіндегі айқындаушы және бақылау эксперименттерінің ... ... біз ... ... ... даму ... ... алғанымызды ерекше атап өткен жөн.
Аталмыш проблеманың ... ... ... оларды экспериментальды жолмен тексере келе, келесі негізгі теориялық және практикалық қорытындыларды тұжырымдауға болады.
ПДТ-сы бар кіші ... ... ... ... ... ... ... өзекті проблемаға айналды. Себебі ПДТ-сы бар кіші мектеп жасындағы оқушылардың ойлауы игерілген білімнің негізінде дамиды, соңғылары болмаса, онда ойлаудың ... да ... ... және ол толық көлемде жетіле алмайды.
Осылайша, аталмыш дипломдық жұмысымызда біз алға ... ... ... ... ... ... оқушыларында көрнекі-бейнелі ойлау басым: балалардың көпшілігінде оның ... орта ... ... ... оны ... бағыттала және жүйелі түрде дамыту барысында оқушылардың көпшілігінің ... ... орта және ... ... ... ... Аталмыш жұмыстағы алға қойған мақсатымызға толықтай жеттік.
СПИСОК ... ...
1. ... Б. Г. Человек как предмет познания. - СПб.: Питер, 2001. - 288 с.
2. Асеев В. Г. Возрастная психология. - ... 1984. - 320 с.
3. ... В. М. ... в ... с ... ... и патопсихологии. - М., 1994. - 325 с.
4. Астапов В. Хрестоматия. Дети с нарушениями ... ... ... для ... и ... спец. факультетов. - М., 1985. - 218 с.
5. Актуальные проблемы нейропсихологии детского возраста Учебное пособие/ под ред. Цветковой Л.С. - М., 2001. - 300 с.
6. ... Н.П. ... ... ... деятельности человека. - Л., 1971. - 271 с.
7. Богданова Т. Г., Корнилова Т. В. ... ... ... ... - М.: ... 1994. - 68 с.
8. ... П. П. Избранные педагогические и психологические сочинения. В 2т. Т.2./ Под ред. Петровского А. В. - М.: ... 1979. - 400 с.
9. ... П. П. ... - М.: Гуманитарный издательский центр ВЛАДОС, 2000. - 288 с.
10. ... Л. Ф., ... С. М. ... по психодиагностике. - СПб.: Питер, 2003. - 528 с.
11. Венгер Л.А. Овладение опосредственным решением познавательных задач и ... ... ... ребенка // Вопросы психологии 1983г. №2.
12. Веккер Л. М. ... ... В 3-х т., - СПб.: ... ... ... Т. 3. 1981. - 325 с.
13. ... и ... психология: тексты./Под ред. Шуаре Марта О. - М.: ... ... ... 1992. - 272 с.
14. ... Б. С., ... Н. В. ... изучения психики ребенка. - М.: Академия, 1994. - 296 с.
15. Волков Б. С. Психология младшего школьника. - М.: Педагогическое ... ... 2002. - 128 с.
16. ... Д. ... ... - М.: Мир, 1965. - 344 с.
17. ... Л. С. ... - М.: ЭКСМО - Пресс, 2000. - 1008 с.
18. ... Т. А., ... М. С. О ... с ... в ... 2-е изд., ... и доп. - М., 1973. - 421 с.
19. Власова Т. А., ... К. С. ... ... ... ... ... ... развития у детей // Дефектология. 1975. № 5.
20. ... Л. С. ... ... ... - М., 1956. - 290 с.
21. ... К. М. ... ... школьников. - М.: Просвещение, 1988. - 176 с.
22. Детская практическая психология./Под ред. ... Н. Н. - ... ... ... 2003. - 116 с.
23. ... В. Н. Экспериментальная психология. - СПб.: Питер, 2003. - 319 с.
24. Дети с задержкой психического развития /Под ... В. ... В.И. ... Н. А. Цыпиной. - М., 1984. - 210 с.
25. Дети с ограниченными возможностями проблемы и инновационные тенденции и воспитание и ... ... по ... ... педагогика и социальная психология / Сост. Соколова Н.Д. - М., 2001. - 267 с.
26. Жидкина Т.С., ... И.Н. ... ... ручного труда в младших классах коррекционной школы. - М.: ... 2005. - 192 с.
27. Зак А. З. ... ... мышления у младших школьников. - М.: Наука, 1984. - 220 с.
28. ... ... ... ... ... Л. И.Переслени, В. Л. Подобед, Л. Ф. ... - ... 1990. - 317 с.
29. ... З.И. Особенности генезиса продуктивного мышления у детей с задержкой психического развития // ... № 3
30. ... В.Д. Эти ... ... - ... 1999. - 200 с.
31. ... Г. Психология развития. - СПб.: Питер, 2000. - 992 с.
32. Лапшин В. А., ... Б. П. ... ... - М., 1990. - 342 с.
33. Лебединский В. В. Нарушение психического развития у ... - М., 1985. - 217 с.
34. ... Н. С. ... ... и ... - М., 1971. - 351 с.
35. Лурия А.Р. ... ... ... ... и их нарушение при локальных поражениях мозга. - М., 2000. - 373 с.
36. ... В. С. ... ... ... ... ... ... - М.: Академия, 2000. - 456 с.
37. Макланов А.Г. ... ... - СПб., 2001. - 206 с.
38. ... Л.Г. Коррекционно-педагогические и социально-психологические аспекты сопровождения детей с задержкой психического развития: Пособие для ... ... ... психологов-практиков, родителей. - М., 2005. - 284 с.
39. ... В.Б. ... Т.Д. ... в системе социальной работы: Учебное пособие для студ. высших. учебн. завед. - М., 2004. - 310 с.
40. Немов Р. С. ... В 3-х кн. - М.: ... ... ... ... Кн. 1, 1997. - 688 с.
41. ... Л. Детская психология: Теории, факты, проблемы. - М.: Академия, 1995. - 360 с.
42. ... ... /Под ред. ... А. В. - М.: ... 1976. - 479 с.
43. ... ... ред. Шмелева А. Г. - Р.-на-Д.: Феникс, 1996. - 544 с.
44. Отбор детей во вспомогательные школы. Под ред. С. Д. ... - М., 1971. - 224 с.
45. ... ... ... ... ... ... Под ред. Ж. И. Шиф. - М., 1965. - 249 с.
46. ... Ж. Речь и ... ... - СПб., 1997. - 304 с.
47. ... К.И. ... ... - М., 1977. - 275 с.
48. Педагогика./Под ред. Пидкасистого П. И. - М.: ... 1995. - 638 с.
49. ... ... и ... Под ред. ... Н. Ф. - М.: ... 1986. - 206 с.
50. Рубинштейн С. Я. Психология умственно отсталого школьника: Учеб. пособие для студентов пед. институтов по спец. №2111

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыруда анимацияларды пайдалану21 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Тірек –қимыл аппараты бұзылған балаларға білім беру. 27 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Психикалық аурулар сипаттамасы, ерешеліктері."10 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь