Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САБАҚТАРЫНДА ҰЛТТЫҚ ҚОЛӨНЕР ТУЫНДЫЛАРЫН ҚОЛДАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

ІІ БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САБАҚТАРЫНДА ҰЛТТЫҚ ҚОЛӨНЕР ТУЫНДЫЛАРЫН ҚОЛДАНУДЫҢ ПРАКТИКАЛЫҚ МӘНІ
2.1 Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.2 Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдануға бағытталған жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Н.Ә.Назарбаевтың Қазақ халқына жолдауында «Ғасырдағы экономикалық және әлеуметтік ұмтылыстағы негізгі жетекші күш-адамдар, олардың ерік-жігері, табандылығы, білімі, біліктілігі» делінген [1]. Бүгінігі күні мемлекетіміздің өркениетке жету жолындағы өр талабына тұғыр боларлықтай ұрпақ оқыту, тәрбиелеу ісін жаңа сапалық өзгерістер деңгейіне көтеруді талап етіп отыр. Білім беру саласында болып жатқан өзгерістер, білім беру мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық сипаттарының бекітілуі сияқты мәселелер орындаушылардан шығармашылық, бастамалық, жұмыстың жоғары сапасын және кәсібилікті талап етеді. Егеменді еліміздің қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық бетбұрыстарына қарай болашақ ұрпақты тәрбиелеуде басты шығармашыл тұлғаны дайындау мектепке дейінгі ұйымнан басталады. Шығармашыл тұлғаны тәрбиелеуде бейнелеу өнерінің орны ерекше. Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы Заңында" жеке адамның шығармашылық, рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі деп көрсетілген. Қазақтың ұлттық ою-өрнек түрлерінің алғашқы үлгілері андронов мәдениеті мен байырғы сақ, ғұн, үйсін өнерінен зерделенген. Шетелдік (В.Куррер), кеңестік (С.В.Иванов, В.В.Стасов, Ф.К.Волков, С.А.Давыдов, Н.Ф.Думцов, т.б.)және қазақ ғалымдары Ә.Марғұланның, Т.Бәсеновтың, Е.Масановтың, М.Мұқановтың және т.б. зерттеу материалдарын айтсақта жеткілікті [2]. Бұлар өздерінің еңбектерінде ою-өрнектердің түрлері, атаулары, шығу тарихы туралы көптеген құнды еңбектер жазып, деректер келтіреді. Аталмыш зерттеушілердің көпшілігі, әсіресе Шығыс халықтарының ою-өрнектеріндегі айшықтардың, мүйізге, жапыраққа, геометриялық денелерге ұқсас өрнектердің нені бейнелейтінін және олардың атауларының қандай ұғымдар негізінде қалыптасқанын ерекше қызыға зерттеген. Олай болса, мектепке дейінгі кезеңнен шығармашыл тұлғаны қалыптастыруға дамытуға бейнелеу өнерінің дәстүрден тыс түрлері өз ықпалын тигізеді. Ол көркемдік шығармашыл әрекетінің негізі және оның дамуы болып табылады. Бала кез келген әрекет барысында ғана емес, тек дамытушы әрекет барысында дамиды. Бүгінгі қоғамымыздың ұлттық тұрғыда кемелденуі жас ұрпақты өз халқының рухани қазынасы мен тәрбиенің озық, өнегелі дәстүрлері мен тереңір-ек таныстырып, соның негізінде жеке тұлғаның рухани мүмкіндіктерін дамытуға байланысты тәрбие мен білім беруде бүгінгі мұғалімнің кәсіби даярлығын қамтамасыз етуді міндеттейді. Балаларға еңбек әрекеті үлкен әсер етеді. Өйткені, еңбек – белгілі мақсатты істі орындауға адамның ақыл-ойын дамытудың маңызды факторларының бірі болып табылады. Қазақ халқында ағаштан үй жасауды, жүннен жіп иіруді, иірілген жіптен маталар тоқуды, жүннен текемет пен киіздер басуды, терілерден былғары илеуді, ағаш материалдарынан ыдыс-аяқтар жасай білуді, кілем, алаша, басқұрлар тоқуды ши тоқуды және т.б. көптеген бұйымдарды өз
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Халыққа Жолдауы. // Дала мен Қала №5. 8- ақпан, жұма. 2008
2. Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. –Алматы,1978. – 128 б
3. «Зерек бала». мектепке дейінгі кіші жастағы (3-5 арналған) балаларды тәрбиелеу оқыту бағдарламасы.
4. Швайко Г.С. Балабақшадағы бейнелеу өнері сабақтары.-М.: Валдос.2000.
5. Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері.-Алматы:Қазахстан, 1995.-240 б
6. Мүсәлімов, Теміржан, Самылтыров, Мұхаметқали. «Бейнелеу өнерінің негіздері». Алматы.
7. Крупская Н.Қ. О дошкольном воспитании. Сборник статей и речей М.,1978,127-128-беттер.
8. «Бейнелеу өнері»(Дидактикалық материал) «Алматы кітап».
9. Балкенов Ж. Сурет салуға үйрету. –Алматы, мектеп, 1987жыл
10. Д.А.Кошанова.А.Г.Молдаханова. «Біздің балабақша» 2007жыл.
11. Балкенов Ж. Халық мұрасындағы ұлттық өрнек және рең. - Қарағанды: КарГУ, 1996. – 198 б.
12. Балкенов Ж. Сурет салуға үйрету. –Алматы, мектеп, 1987.
13.Нүсіпбекова М.И.Бейнелеу өнері «Аруна» баспасы Алматы 2002ж.
14. Маргулан А.Х. Казахское народное прикладное искусство. – Алма- Ата: Өнер, 1986. – 256 с.
15. Күнпейіс Ж.Қ Қолөнер материалдарын технология сабақтарында оқытудың теориялық негіздері.Алматы “Дарын” 2006.
16. Жарықбаев Қ.Қазақ тәлім - тәрбиесі. –Алматы:Санат,1995. –352 б.
17. Байбатшаева А.Е, Жолдасбекова С.А. Тоқыма материалдарының негіздері. Шымкент: ОҚМУ, 2002ж-71 б
18. «Отбасы және балабақша» журналы №7,2009ж.
19. «Бейнелеу өнерінің сиқырлы әлеміне саяхат»М.И.Нүсіпбекова (триз)
20. Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. –Алматы,1978. – 128 б.
21. Айдарова З., Дирксен Л. Бейнелеу өнері. Оқу құралы. –Астана: Фолиант, 2010. -216 бет
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Н.Ә.Назарбаевтың Қазақ халқына
жолдауында «Ғасырдағы экономикалық және ... ... ... ... ... ерік-жігері, табандылығы, білімі, біліктілігі»
делінген [1]. Бүгінігі күні мемлекетіміздің өркениетке жету жолындағы өр
талабына ... ... ... оқыту, тәрбиелеу ісін жаңа сапалық
өзгерістер деңгейіне көтеруді ... етіп ... ... беру ... ... ... ... беру мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық
сипаттарының бекітілуі сияқты мәселелер ... ... ... ... ... және ... талап етеді. Егеменді
еліміздің қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық бетбұрыстарына қарай
болашақ ұрпақты тәрбиелеуде басты ... ... ... мектепке
дейінгі ұйымнан басталады. Шығармашыл тұлғаны тәрбиелеуде бейнелеу өнерінің
орны ерекше. Қазақстан Республикасының "Білім беру туралы ... ... ... рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік
пен салауатты өмір салтының берік ... ... ... ... ... ... бірі деп көрсетілген. Қазақтың ұлттық ою-
өрнек түрлерінің алғашқы үлгілері андронов мәдениеті мен ... сақ, ... ... ... ... ... кеңестік (С.В.Иванов,
В.В.Стасов, Ф.К.Волков, С.А.Давыдов, Н.Ф.Думцов, т.б.)және қазақ ғалымдары
Ә.Марғұланның, Т.Бәсеновтың, Е.Масановтың, М.Мұқановтың және т.б. ... ... ... [2]. ... ... еңбектерінде ою-
өрнектердің түрлері, атаулары, шығу тарихы туралы көптеген құнды еңбектер
жазып, ... ... ... ... көпшілігі, әсіресе Шығыс
халықтарының ою-өрнектеріндегі айшықтардың, мүйізге, ... ... ... өрнектердің нені бейнелейтінін және олардың
атауларының қандай ұғымдар негізінде қалыптасқанын ерекше қызыға зерттеген.
Олай болса, мектепке дейінгі ... ... ... қалыптастыруға
дамытуға бейнелеу өнерінің дәстүрден тыс түрлері өз ... ... ... ... ... негізі және оның дамуы болып табылады. Бала
кез келген әрекет ... ғана ... тек ... ... ... ... қоғамымыздың ұлттық тұрғыда кемелденуі жас ... ... ... ... мен ... ... ... дәстүрлері мен тереңір-
ек таныстырып, соның негізінде жеке тұлғаның ... ... ... тәрбие мен білім беруде бүгінгі мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... үлкен әсер
етеді. Өйткені, еңбек – белгілі мақсатты істі орындауға адамның ақыл-ойын
дамытудың ... ... бірі ... табылады. Қазақ халқында ағаштан
үй жасауды, жүннен жіп иіруді, иірілген жіптен маталар тоқуды, ... пен ... ... ... ... ... ағаш
материалдарынан ыдыс-аяқтар жасай білуді, кілем, алаша, басқұрлар ... ... және т.б. ... ... өз қолдарымен жасай біліп, өз
балаларын аталған іс-әрекеттерге кішкентайынан араластырып отырған. Егер
бала ... ... ... қана ... ... ... қалыпта болғандықтан нәтижиесі төмен болады. Керісінше, егер
бала әр түрлі,ылғый ... ... ... ... қызығушылықпен қатысса,ол үнемі дамиды. Балалар сурет
салғанды өте ... ... ... ... бормен, қылқаламмен
ғана емес өзінің сүйікті ісіне олар  өзгеде заттарды пайдаланады. Мысалы:
алақан, саусақ, табандарымен, әр түрлі ... ... ... ... ... қызық көреді.   Бейнелеу өнерінің  дәстүрден тыс түрлерінің
ішінде көкеніс бастырмасы,  жіп графикасы, бір басылымда ... ... ... ... ... ... салу балаларға ұнайды. Мұндай
сабақтарда балалар әрекет етеді, жаңа ... ... өз ... ... Балаларда өнер арқылы әсемдікке сүйіспеншілік және ынта
тәрбиелейді, эстетикалық сезім дамиды. Бейнелеу өнері әрбір баланы ... ... ... жаңа ... ... ... Көбіне мектепке
дейінгі ұйымдарда бейнелеу өнері ұйымдастырылған оқыту іс-әрекетінде ұлттық
қолөнер туындыларын қолдану және ... ... ... қарама-
қайшылық туындайды. Осы жағдайлардың жүзеге асу барысын білу және одан әрі
дамыту мақсатында біз зерттеу жұмысымыздың тақырыбын « ... ... ... ... ... қолдану» деп белгіледік.
Зерттеудің мақсаты: Бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... теориялық тұрғыдан негіздеу және оның жолдарын ұсыну.
Зерттеу объектісі: Мектепке дейінгі ұйымдардағы оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ұлттық қолөнер туындыларын
қолдану.
Зерттеу болжамы: Егер біз ... ... ... ... ... ... қолдана білсек, мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... Ғылыми әдістемелік әдебиеттер арқылы бейнелеу ... ... ... туындыларын қолдану ерекшеліктерінің теориялық негізін
анықтау.
- Ұлттық қолөнер туындыларына сипаттама беру.
Зерттеу әдістері: ғылыми және әдістемелік әдебиеттерді жинақтау, ... ... ... ... ... ... екі ... қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ ... ... ... ТУЫНДЫЛАРЫН ҚОЛДАНУ
МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... ... ... қазақ халқының өнерін, іскерлігін, қолөнер
шеберлерін қолынан шыққан алуан түрлі заттар мен ... ... ... ... ... көзделген. Бұрынғысы мен бүгінгісін
салыстыра отырып, ұлттық өнерді ... ... ... ... ... еңбеккер, жан-жақты жетілген ... етіп ... ... жол ... ... ... ... жеріне деген және
ұлттық өнерге деген сүйіспеншілігін қалыптастыра білуіміз керек. Сондай
қолөнер түрлерінің біріне кілем, ... ... ... ... ... тұскиіз
жасау ертеден келе жатқан үлгілері бола алады деп түсіндіреді[2]. Жоғарыда
атап өткен ғалымдардың еңбектерінде ою-өрнектердің түрлері, ... ... ... ... ... еңбектер жазып, деректер келтіреді. Аталмыш
зерттеушілердің көпшілігі, ... ... ... ... мүйізге, жапыраққа, геометриялық денелерге ұқсас өрнектердің
нені бейнелейтінін және олардың ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, геометриялық денелерге ұқсас
сынық сызықтар, дөңгелек және бұрышты сызықтар ... ... ... шықты дей келіп, біреулері ... ... ... шықса керек десе, кейбіреулері жан-жануарлардың ішкі-тысқы
көріністерінен, сүйек бітімдерінен ... ... ... Тағы ... әр ... ... ... сынып жатқан ши, ... ... ... ... бұрыш көріністерінен) шықса керек
деседі. Ал енді ... ... ... шыға ... ... ... өрістей түсуіне байланысты, олардың ой-қиялынан
туған ... ... ... шығу ... ... ... ... атаулары туралы мәселе әлі де болса көп зерттеуді талап ... ... ... ... ... ... де, ... да көп. Ою-
өрнек өнері ғасырлар бойы қазақ халқының бейнелеу ... жеке түрі ... Үй ... ... ... заттарды, ұлттық киімдерді, бұйымдарды
әшекейлеудегі негізгі мәнерлі өнер ... - ... ... ... ... сөзі ... нағыз мәнін толығымен аша алмайды, оның заңдылықтары
тек өнерде ғана емес, табиғатта, ғылымда, ... ... ... өлшемсіз кең түрде ашуға болады. Жалпы, өрнек атауының мағынасына
қарай мынадай топтарға жіктеуге ... ... ... ... (космогониялық) – көк әлеміне байланысты өрнектер.
Оларға «ай», «айшық», «жұлдызша», «күн ... «күн ... «күн ... батқан күн», «ай-таң», «ай-гүл», «ай таңба», «түнгі ай», ... ... ... ... ... жатады.
2. Малға, малдың денесіне, ізіне байланысты өрнектер. Бұл ... ... ... ... «Өркеш», «түйе табан», «түйе мойын», «қошқар
мүйіз», «арқар мүйіз», «қырық мүйіз», «қос мүйіз», «сыңар ... ... Аңға ... өрнектер: «Бөріқұлақ», «түлкібас», «бөрікөз», «иттабан»
т.б.
4. Құрт-құмырсқаларға ... ... ... ... ... ... ... із».
5. Құстарға байланысты өрнектер: «құсқанат», «қазтабан», «қазмойын»,
«құсмойын», «құс тұмсық», «қарға ... ... ... ... ... ... «үш, ... сегіз, он екі
жапырақты гүлдер», «гүл», «жетігүл», «жауқазын», «жапырақ», «шытырман» т.б.
7. Қару-құралдарға байланысты өрнектер: «балта», ... ... ... «түйме», «безгек», «нөр», «ожау», «қармақ», «қайнар»,
«желі» т.б.
8. Геометриялық ою-өрнектер: «қос ... ... ... «ирек»,
«тарақ», «қаңқа», «қос дөңгелек» және т.б. Шын мәнінде қолөнер түрлерінің
әрқайсысының ... ... ... бар. ... ... ... күн ... қажетті үй-жай салды,киім-кешек тігуді, азық-түлік өндіруді
өзінің тұрмыстық кәсібі етіп, оларды күнбе-күнгі тіршілік барысында ... әсем ... ... ... ... та құра ... ... халық творчествосының қандай түрі болса да, халық өмірімен, ... ... ... , күн ... ... тығыз байланысты
екенін көреміз. XIX ғасырда және XX ... бас ... ... ... ... киіз ... ... ағаш төсек жасау, ағаш өрнектеу, кесте
тігу, ... ... киіз басу кең өріс ... Бұл ... жастарға арнап ер-
тұрман мен белдік, қыз-келіншектерге арнап сәукеле, шашбау, білезік,сырға
жасап оларды ... ... ... ... де ... ... ... мүліктердің бір тобы үй іші жабдықтары болса, екінші
тобы –қайыс өру, ... ... ... ... еді. ... қашау, сүйек ою, ағаш ою, мүйіз балқыту, металды өңдеп өрнектеу сияқты
ауыр кәсіппен де шұғылданды. ... ... ... тән іс» ,
«әйелдерге тән іс» деп екіге бөлініп келеді: ... ... ... пен
мүйізден, металл мен ағаштан бұйымдар жасап, оны әсемдеу сияқты ... ... ... ... тігу, жиек жүргізу, өрмек тоқу, ши орау,
сырмақ сыру, оюлау, шілтер шалу, тері киім тігу ... ... ... ... ... қолөнеріне әдеп-ғұрып жабдықтарымен қатар, аң
аулауға, мал ... және ... ... құрал-жабдықтар да кіреді.
Киіз үйдің сүйегі, ағаш ... ... ... ... кілем, сырмақ,
алаша, ши, түрлі бау-басқұрлар тоқып, арқан, жіп ... ... және ... ... ... ... өрім өріп қолдан әр алуан ыдыс-аяқ , адалбақан,
асадал,, бесік тағы басқа көптеген заттарды халық шеберлері, ... ... ... ... ... ... болды. Қолөнерде көңілге
қонымды әдістер архитектурада кеңінен қолданылып келеді. Ағаштан, ... ... ... көз ... ... бұйым жасаған, асыл тастардан сән
бұйымдарын соққан, сүйек пен мүйізді, шиді ... ... ... ісі ... ... өнер ... Қазақтың өрнекті әшекейімен
істелетін қолөнердің түрлері де, атаулары да өте көп. Солардың ішінде халық
арасында көбірек тарағаны – ою-өрнек. ... ісі тым ерте ... ... барлық түріне бірдей ортақ әсемдеп ішекейлеудің
негізі болып келеді. Қазақтың ұлттық ою-өрнегіндегі бір ... ... ... ... ... де ... ою-өрнектің негізі болған
«мүйіз» оюы үнемі араласып отырады. Ою-өрнек ісіне қазақ арасына ең ... ... ... ... ... ... киіз есіктің
маңдайшасы, түйенің жабуы, керегеқап киізден ойылып алынатын заттар, ... ... әр ... ... бастырып тігу арқылы ... ... ... ... ... ... ... дүниеге
көзқарасы,ойлау, ұғыну қабілеті де бұрын-соңды болып көрмеген ... ... ... ... ... ... мен қабілеті
де шыңдалып жетілді. Қолөнердің бір қатары өте көп еңбек етуді керек етті.
Адамзат ... ... ... ... біразы жаңа әдіс тауып, жаңа түрге
ие болды. Халықтың мәдени дәрежесі өскен сайын тұтыну ... ... ... ... талап қойып, олардың әрі ұнамды, әрі сәнді
болуын қалады. Еңбек үстіндегі творчестволық ... ... ... ... жаңа ... ... жасалып отырды. Халық әлі де болса
тұтынып келе жатқан ... ... ... мен ... ... ... ... –көне көркемөнер туынды шығармаларының бірі болып саналады.
Кілем, сондай-ақ ... ... ... дыбысты бәсеңдету ... ... ... салып тоқылған ең бағалы бұйымдардың
бірі болып келеді. Жалпы кілемдер ... ... ... және т.б. ... ... ... Әр ... әр елдің
қалыптасқан дәстүрі ерекшеліктеріне қарай кілемнің түр-түсі, ою-өрнегі,
оны дайындау тәсілі де әр түрлі ... ... ... ... ... және ... ... қолдан тоқу қатты дамыған.
Олардың негізгі ... ... ал ... ... өрнектері
«қорған» деп аталып, оны бойлай күлгін түсті «су» өрнегі жүргізіледі. Сан
алуан түрлі қолөнер бұйымдары әсемдігі, ... ... сән ... ... ... ... Шеберлердің қолынан шыққан қолөнер
туындыларын халықтың өмірімен, тұрмысынан бөліп алып қарау мүмкін ... бұл ... ... ... сән береді. Сондықтан қолөнер
атадан балаға мұра болып келе жатқан дәстүр. [ 5]. ... ... ... үйренбей өнеге алмас, Ұл атадан үйренбей сапар шекпес»-деп ... ... ... ... ... ... «Ата көрген оқ жонар, Ана көрген тон
пішер»- деп халық та бекер айтпаған болар. Анадан мұра болып ... ... бір ... ... ... тоқу өнері. Яғни кілем,алаша тоқу
өнері арқылы әрбір ана ... ... ерте ... ... ... қыры мен ... ... баулып, баптап отырған. Жалпы кілем-
алаша тоқу өнері, аса шеберлікті қажет ... өнер ... ... ... баға ... ... ... құрақ құрау өнері жатады. Дегенмен,
құрау өнері кез-келген адамның қолынан келе ... іс.. ... ... ... ... ... мата қиындыларын кәдеге жарату. Екіншіден,
үлкен сәнділікпен мата қиындыларынан әр ... ... ... ... ... көрпе, көрпешелер тігіп. Жалпы құрақтың бірнеше
түрлері ... ... ... ... оюлы ... ... иттабан, шаршы,
сегізгүл, раушангүл, қайшы, қарсы құлақ т.б.Құрақ құрау үшін оның ... әдіс ... ... ... ... жөн. Ең ... ол үшін сызба
үлгісін түсіріп аламыз. Одан кейін мата түсін ... алу ... ... ... бояу ... ... кейін барып геометриялық пішінге
байланысты қатырма қағаздан үлгі қиып ... сол ... ... ... ... да, ... ... қарап отырып, құрау тәртібі бойынша матаны бір-
біріне біріктіре тіге ... ... ... ... ... айтқанда,
қазіргі таңда қай бұйымды болса да жасауға, үйретуге ... ... ... қай ... ... ... үйретуге де
мүмкіншіліктер бар. Демек, қазіргі таңда ... алып ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде халқымыздың ұлттық
қолөнеріне жастарымызды тәрбиелеудің маңызы зор дер ... ... ... өнер халық өнері мен көркемдік өнеркәсіпті: керамиканы, тоқыма,
зергерлік бұйымдар өнеркәсібін қамтиды. Өнердің бұл түрі ... ... ... ... рөл ... ... ... түрлі заттар (мебель,киім, ыдыс-аяқ және басқалар) тұрмысқа қызмет
етіп қана ... ... ... оны әсемдейді. Сәндік қолданбалы ... тән ... ... оның ... әрі ... әрі әдемі болуы
тиіс. Көркем суреттермен, кестелермен әсемделген кәдімгі шыны-аяқ, ... өз ... ... ... ... ... бола ... Затты жасай
отырып, суретші оның атқаратын қызметімен санасуға, бұған конструкциясын,
формасын, таңдаған материалын бағындыруға тиіс. ... ... ... ... ... ғасырлық дәстүрлер үлкен рөл атқарады.
Советтік ұлттық-қолданбалы өнерді дамытуда Совет Одағы ... ... ... ... негізінде көркем өнеркәсіп туындылары
жасалады. Көптен өмір сүріп келе жатқан халықтың ... ... ... ... ... ... ... ойыншық (Киров обл.
Дымково сел.), ағаштан ойып жасалынған ойыншық (Москва обл. ... ... ... миниатюра (Иванов обл. Палех), Хохломаның
ыдыс-аяғы, сондай-ақ ағашқа және металға салынған көркем суреттер, қолдан
кестелеу және шілтер ... ... ою ... ағаш пен ... ... және ... кеңінен танымал.
Қазақтың ұлттық қолөнерлері:
- Ағаштан жасалатын бұйымдар. Ұлттық киімдер
- Ши орау қолөнері
- Теріден жасалатын бұйымдар
- ... ... ... ... ... ... ... Зергерлік бұйымдар
- Кесте. Көркем тігу қолөнері
- Ою-өрнек және ... ... ... ... ... ... ... қолөнерінде ағаштан көптеген заттар жасалады. Балташылар,
ағаш ұсталары, ершілер қайыңды, үйеңкіні, үйшілер, ағаш ойып, ... ... ... ... ... үй ... еден ... арба, шана,
жақтау, қақпа, тіреу сияқты ірі заттарды істейді. Ағаш ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Ағаш оюшылар оны жонып
күйдіреді де бояулап өрнектейді. Шыбық өрушілер, тоқушылар ... ... ... ... ... ... заттарды өреді. Бұл жұмысқа бұтақсыз,
оқырасы жоқ, таза ағаш таңдап алынады.
Киіз үй
Қазақтың байырғы ұлттық баспанасы киіз үй болған, оны ... ... үйі ... ... ... ... - кішілігін ... ... ... Киіз ... екі, үш ... бастап он екі, он сегіз, ... ... ... ... болған. Киіз үйлердің түрлері мен атаулары
да көп. Бұрынғы хан - сұлтандар мен ... ... ... 8 ... 30 ... ... ... Бұларды ақ орда, алтын орда, алтын үзік
деп ... Ал ... ... мен ... ... тән киіз ... алты
қанат ақ үй, боз үй, қоңыр үй, қара үй, жаба ... ... ... ... ... ... итарқа, жаппа деп атаған.
Қазақ үйлерінің сүйегі кереге, уық, ... ... ... табалдырық,
сықырлауық деп аталатын ағаш құралдардан тұрады.
Жүн және одан жасалатын заттар
Төрт түлік малдың жүні ... ... өмір ... ... роль ... оны ... ел бұдан мыңдаған жылдар бұрын білген. Қазақ халқының
шаруашылығында мал жүнінің ең ... және ... ... ең ... түйе және қой жүндері, ешкі түбіті, оның қылы, содан кейінгісі
жылқының жал - құйрығы, ... ... ... бұйымдар
Зергерлік – өте ерте заманнан келе жатқан өнер. ... - ... ... ... ... ... деп атау ... Орта Азия
халықтарында ерте кезден - ақ қалыптасқан. Қазақ шеберлер зергерлік өнерін
біліп бірақ алтын - ... ... ... ... ... ... ... орыс мемлекеттерінен сатып, айырбасқа алып отырған. Кесек
күміс пен ... ... ... ол ... қазақ зергерлері
көбінесе алтын, күміс ақшаларды қайта балқытып ... ол ... — әйел ... ... сәнді әрі күрделілерінің бірі. Қазақ
арасында оның түрлері өте коп. ... сән - ... ... ... - ақ
оның салмағының әсерінен шаш ұзын болып ... деп ... Мұны ... ... деп те санаған. Қазақ салтында шолпыны қыздар мен жас
келіншектер тағады, ал егде тартқан ... ерсі ... ... Ал ... сақиналарды қарт әйелдер де сала береді. Шолпылардың ... ... ... көп ... ... мынадай аттары бар: қоңыраулы шолпы, қозалы
шолпы, қос үзбелі шолпы, көзді шолпы, көп үзбелі шолпы, сағат баулы ... ... шаш, ... т. ... және ... ... және көркемдеп тігу ою - өрнекті әшекейлеудің ертеден келе жатқан
элементтерінің ... ... ... ... және жай ... ... ... халықтарға да ортақ өнер. Кесте өнері нағыз халықтық, ... ... көп ... ... ... ... халқына тән байырғы көне түрлері:
біз кесте, айқас ... ... - ... ... ... ... қайып тігу. Біз
кестенің шым кесте және ... ... деп ... екі түрі ... - ... ісі тым ерте ... ... - ақ қолөнерінің барлық түріне
бірдей ортақ әсемдеп әшекейлеудің ... ... ... Ою ... ... ... ... мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір нәрсені ойып, кесіп алып
жасау немесе екі затты оя ... ... ... бір ... ... ... ... деген мағына жатады.
Ал өрнек дегеніміз әр түрлі ою, ... ... ... ... бояп,
батырып, қалыптап істеген көркемдік түрлердің, әшекейлердің ортаң атауы
іспеттес. Сондықтан көбінесе ою - ... деп ... ... береді.
Ертедегі қазақ оюларын мазмұны жағынан іріктесек, негізінен 3 түрлі ұғымды
бейнелейді. Олар: біріншіден, мал өсіру мен ... ... жер - ... - қону ... ... күнделікті өмірде кездесетін әр түрлі
заттардың сыртқы бейнесін ... ... іске ... ... ... келе ... ... ою - үлгілерін жатқа жасап, оюға өз бетімен
жаңа түрлер енгізу дәрежесіне жетті.
Халық мұндай адамдарды «оюшы» деп ... ...... келе жатқан
кәсіп. Ол халықтың өмірімен, тұрмысымен бірге дамып, ұрпақтан ... ... Өнер ... ... ... деп ... ... табиғаттың әсем көріністерін қолөнер бұйымдарында жиі қолданған.
Қолөнер дүние жүзінің әр халқында бар. Сонымен қатар әр ... әр ... ... ... ... ... және эстетикалық талғамына
байланысты өзіндік ерекшелігімен өшпес із ... ... ... ... ... үй ... киім сәндеу кезінде, бас киімді
әшекейлегенде көп қолданып жүр. Оның ... ... ... ... отыр. Мысалы, ою-өрнекпен әшекейленген бұйымда қатырма
жапсыру, моншақтармен, түрлі түсті тастармен безендіру жиі кездеседі. ... ... ... ... ... қолданылады. Дегенмен, көне заманнан
келе жатқан қазақ қолөнері өз халқының дәстүрлі көркемдік мұрасын ... Сол ... бір түрі – ... ... Бірақ ерекшелігі – кестені
ұсақ моншақпен, кішкене түйме тәріздес долмалақ жылтыр материалмен орындау.
Моншақпен тек ... ғана ... ... неше ... сувенир заттарды
кестелеуге, панно тігуге болады. Моншақтардың тесікшелері өте ... ... ине ... жөн. Жіп ... түстес болу қажет.
Қолөнерде жүнді пайдалану. Қазақ қолөнерінде пайдаланылған ... ... - жүн. Оның ... ... зер ... ... мен күнделікті
тұрмыста қолайлы жақтарын қарастыра отырып, ... ... да ... ... ... дәстүрлі қолөнер түрі – киіз басу. Бұл көне заманнан
бері әйгілі. Бұрын киізді қара немесе ақ ... етіп ... ... ... басу ... ... кетті. Жүннің пайдалы да, сонымен қатар ... да бар. ... ... ... ... ... төзімді келеді. Ал
гигиена тұрғысынан қарағанда – шаң, ауа өткізгіштігі төмен. Бірақ қазақтың
киіз басу ... ... ... ерте кезден қазақ тұрмысында киіз үй мүлкінің бірі болып есептелсе,
қазірдің өзінде де маңызы жойылған жоқ. ...... ... ... ... түр ... әрбір шаршы метріне шамамен 230-400-ге дейін, ал
өнбойына бір миллионға жуық жіп тіндерін кетіріп өте тығыз тоқылатын ... ... ... ... қарағанда, бұрыңғы замандарда киіз
үйдің ішінен ... ... ... ... ... киіз үйдің туырлық пен
үзігі орнына да ... үй ... ұзақ ... оның өте ... мен төзімділігіне
байланысты болса керек. Сонау көне заманнан бергі келе жатқан халықтың
дәстүрлі үй ... бірі - ... ... ... сөз ... ол өзінің
қолданылу жағынан көптеген материалдардан, тіпті металдан да асып ... ... ... болар едік. Өйткені, ... ... ... ... жыртылмайтын, шаң-тозаңнан тез тазартылатын, ылғалдық
пен құрғақшылықты елең қылмайтын, күйде түсуден де қорықпайтын аса бағалы
мүлік. Оны ... ... ... ... ... ... байлықтың
бір белгісі деп білген.
Кілемнің осындай қасиеттеріне ... қай ... қай ... ... одан ... ... ... тек қой жүнінен тоқыған.
Әсіресе, Орта Азия мен ... ... ... ... мен ... түсі өте ... бағаланған. Оның себебі кілем ... қой ... ... ... аталған аймақтың шөбі мен
суына, табиғаты мен климатына, бұл ... ... ... ... әсіресе, қазақ халқының табиғи таланты мен тіршілігіне ... ... ... ... ... ... жұмсалатын қой жүнінің ең
сапалысы, жіңішке жібектей мамық жүннің алынатын оралығы – ... ... ... шығыс жағын тегіс қамтиды. Сондықтан да бұл
аймақта кілемнің сапалы түрлері көп. ... ... ... ... ... ... жүні бұл маңайда ерте ... ... ... орын ... Сән және ... өнер - сән ... бір саласы,
тұрмыска кажетті көркем, жиһаздық заттарды жасайтын шығармашылық түрі.
Негізінен, түрлі үй ... , ... ... ... ... ... сәндік құрал-жабдықтар, сувенирлер, құмыра, сый кеселер,
т.б.) жасайды. Сән және ... ... ... - ... ... қыш, шыны, асыл тастар, сүйек, былғары, т.б. Негізгі
техникалық әдістері көркем оймыш, шекіме, ... ... ... ... ... ... ... тері өңдеу, бедерлеу, зергерлік, инкрустация, фарфор,
фаянс, кілем тоқу, ... мата ... ... ... ... Сән және
қолданбалы өнер келелі өндірістік, технологиялық міндеттерді атқарғанымен,
өз дәуіріндегі өнер мен ... ... даму ... ... ... жергілікті этникалық ұлттық ерекшеліктің негізінде дамиды. Сәндік-
қолданбалы өнерге негізделген көркем-шығармашылық сабақтар ... ... ... ... ... ... да-мытуға ықпал
етеді,. Мәселен, халықтың сәндік-қолданбалы өнер ... ... ... берілген оюлар, түйсіктер мен түсініктер, тұжырымдар,
халықтың дүниетанымы жеке тұлғаның эстетикалык сапаларын ... ... ... мен материалдың, бұйым формасы мен нақыштарының үйлесімділігі,
олардың әсемдігі мен жарасымдылығы адамның ой ұшқырына әсер ... ... жан ... ... Саналуан, киын да күрделі өрнектерді жүзеге
асыру шығармашылықты шыңдайды, сәндік-қолданбалы өнер сабақтарында ырғақ,
бояу түстері, сызбалардың ... ... ... үғымдарды меңгереді.
Олардың әртүрлі материалдар мен ... ... ... ... ... ... ... екенін М.Горькийдің еңбек туралы, оның адамды
ұлы данышпан ететін ұлы күш екенін ... ... ... айтуға болады. Еңбек
адамның іскерлігімен ой-өрісін ғана ... ... оның ... ... ... ... ... байытады. Еңбек-өнер өрісі-
өмір жемісің-дегендей еңбек пен өнердің егіз екенін айтқан жөн. Өнердің қай
түрі болмасын қажымай, талмай еңбектенуді талап етеді.
Халықтың ... ... ... қатар, аң аулауға, мал
өсіруге және егіншілікке қажетті құрал ... ... ... ... өзі бірнеше түрге бөлінеді, олар: зергерлік-өнер, металды өңдеп
өрнектеу (алқа, жүзік т.б. ... Ағаш , тас ... ... ... кесте,
және көркемдеп тігу, тері өңдеу, өрмек тоқу т.б.
Қолөнермен айналысатын ... төрт ... ... ... әр ... бұйымдар жасайтын адам. Ұста-қару-жарақ, ер-тұрман,
сауыт-сайман жасаумен шұғылданатын адам.
Зергер-алтынмен ... ... ... сырға, білезік, алқа жасайтын
адамдарды айтады.Қазақтың ұста, ... ... ... ... ... ... ... үзбелеу тәсілдерін терең меңгерген. Алтын
күміспен әшекейленген алуан түрлі өңір жиектері мен алқалар, ... ... ... мен ... әдемі құс мұрын жүзіктер мен
білезіктер-міне осы дәлелі.
Киіз ... ... ағаш ... кебеже сандық жасап кілем, сырмақ алаша,
ши тоқу, ... ... ... ... ... ... жіп ... өрім-
өріп, қолдан әр алуан ыдыс-аяқ, адал бақан, ... ... және ... заттарды халық шеберлері, өнерпаздар өз ... ... ... әшекейлеп отырды. Шеберлер тас қашау, сүйек ою, ағаш ою, мүйіз
бақылту, металды өңдеп ... ... ауыр ... де ... ... «ер ... тән іс» және «әйел адамдарға тән іс» деп
екіге бөлініп келеді. Мысалы: тастан, ... ... ... ... ... бұйымдар жасап, оны әсемдеу сияқты ауыр жұмысты ер ... ... жиек ... ... ... ши ... сырмақ сыру, оюлау, теріден
киім тігу сияқты істерді әйел адамдар атқарады.
Тері илеу, киіз басу, ши тарту, шом, жазы ... ... ... ... бірлесіп атқарады.
ХІХ ғасырда және ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ халқының қолөнері ішінде
киіз үйдің сүйегін, ағаш ... ... ағаш ... ... ... киіз басу,
кілем тоқу, өрмек тоқу кең өріс алды. (өрмек тоқу, кілем тоқу).
Кілем – үй ... ... ... ... жылылығын сақтау, төсеніш
мақсатында қолданылады. Халықтың көне ... бері келе ... ... ... бірі ... ... тоқу – өте ... келе жатқан қолөнері. Ол қай ... ... орын ... ... түрі ... саналады. Иран, Үндістан, Франция,
Қытай, Түркия, Әзірбайжан, ... ... ... ... ... ... ... күнге дейін өз қасиетін жоймай, ірі рухани мәдениет
үлгісі ретінде сақталып келеді. Сондықтан да әр ... ... ... қарай кілемнің түр-түсі, ою-өрнегі, оны ... ... ... ... реңк ... ... ... оның бетіне салынған ою-
өрнек (лат.ornamentum – әсемдеу, сәндеу) болып табылады [6].Кілемдегі ... ... сол ... ... ... ... кілемдеріндегі ою-өрнек, біріншіден, қазақ халқының негізгі кәсібі
малшаруашылығы болғандығын ... Сол ... ... ... ... ... ... «қос мүйіз», «қыңыр мүйіз»), ... ... ... өркеші («өркеш»), малдың ізі (аша тұяқ),
құстың тұмсығы («құстұмсық») және т.б. ... ... ... зоо-
морфтік ою-өрнек аң стилінің (хайуандардың, дала қырандарының басы, бұлан,
бұғы т.б.) сюжеттеріне негізделген. Екіншіден, ... ... ... ... сипатты (космонологиялық, яғни ай, күн, ... ... ... ... ... ... ... кейде доға сызықтар
көптеп кездеседі. Мәселен, «сүйір», «ирек», «балдақ», «тұмарша», ... ... ... ... ... тектес (гүл, ағаш, жапырақ
және т.б.) оюлар да бар.
Көне түркілердің түсінігі бойынша құс – ... ...... ағаш –
жердің белгісі. Қазақ халқы да өзінің ұлттық дүниетанымын осы ... ... ... ... өрнектеп отырған. Бұдан шығатын қорытынды:
қазақ халқы ... ... ... ... бетіне салынған ою-өрнек
нақышы арқылы жеткізетін болған.
1.2 Бейнелеу ... ... ... ... туындыларын қолдану
мүмкіндіктері
Бүгінгі таңда, қазақ халқының өнерін, іскерлігін, ... ... ... ... ... ... мен бұйымдардың құндылық
жақтарын жастар санасына сіңіру, көзделген. Бұрынғысы мен ... ... ... ... ... ... ... болашақ
жастарды ертеңгі еңбеккер, жан-жақты жетілген азамат етіп ... ... жол ... ... ... ... ... деген және
ұлттық өнерге деген сүйіспеншілігін қалыптастыра ... ... ... ... ... ... алаша, сырмақ сыру, текемет басу, тұскиіз
жасау ертеден келе жатқан үлгілері бола ... деп ... [7]. ... ... ... ... туынды шығармаларының бірі болып саналады.
Кілем, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... түрлі-түсті ою-өрнек салып тоқылған ең ... ... ... ... ... ... ... Түркіменстан, Әзербайжан,
Дағыстан және т.б. елдерде ... ... Әр ... әр ... ... ерекшеліктеріне қарай кілемнің түр-түсі, ою-өрнегі,
оны дайындау ... де әр ... ... келеді. Қазақстан Республикасының
оңтүстігінде түкті және ... ... ... тоқу ... ... негізгі өрнектері «күмбез», ал жиектерінде текшелі өрнектері
«қорған» деп аталып, оны бойлай ... ... «су» ... ... Сан
алуан түрлі қолөнер бұйымдары ... ... ... сән ... рухани ләззат әкелген. Шеберлердің қолынан шыққан ... ... ... ... ... алып ... мүмкін емес.
Өйткені, бұл заттар тұрмысымызға ... сән ... ... ... ... мұра ... келе ... дәстүр. [ 8]. Балаларға еңбек әрекеті
үлкен әсер етеді. Өйткені, еңбек – белгілі мақсатты істі орындауға адамның
ақыл-ойын ... ... ... бірі ... ... ... ағаштан үй жасауды, жүннен жіп иіруді, иірілген жіптен ... ... ... пен киіздер басуды, терілерден былғары илеуді,
ағаш материалдарынан ыдыс-аяқтар жасай білуді, ... ... ... ши тоқуды және т.б. көптеген бұйымдарды өз қолдарымен ... ... ... ... ... ... ... отырған. Егер
бала үлкендердің көрсеткенін қайталап қана ... ... ... ... ... ... ... болады. Керісінше, егер
бала әр түрлі,ылғый өзгеріп отыратын ... ... ... ... үнемі дамиды. Халқымыз ертеден
«Қыз анадан үйренбей өнеге алмас, Ұл ... ... ... ... ата ... ... өсиет етсе, немесе «Ата көрген оқ жонар, Ана
көрген тон ... деп ... та ... айтпаған болар. Анадан мұра болып
қалған қазақ ... бір ... ... ... тоқу ... ... тоқу өнері арқылы әрбір ана өзінің ... ерте ... ... ... қыры мен ... ... ... баптап
отырған. Жалпы кілем-алаша тоқу өнері, аса ... ... ... ... ... ... ... баға жетпес қолөнерінің біріне құрақ құрау
өнері жатады. Құрақ құрау өнерінде мектеп оқушылары ... ... ... ... ... ... ... етеді. Дегенмен, құрау өнері кез-
келген адамның ... келе ... іс.. ... ... екі ... ... мата ... кәдеге жарату. Екіншіден, үлкен
сәнділікпен мата қиындыларынан әр түрлі пішінді жасай отырып, қиюластырып,
жастық, көрпе, көрпешелер ... ... ... ... түрлері болады:
ботакөз, шатыр, тырна, оюлы құрақ, ... ... ... ... ... ... ... т.б. Құрақ құрау үшін оның құрақ құрау әдіс
-тәсілдерін жетік меңгере білген жөн. Ең ... ол үшін ... ... ... Одан кейін мата түсін таңдап алу үшін, сызба ... бояу ... ... ... барып геометриялық пішінге байланысты
қатырма ... үлгі қиып ... сол ... ... ... қиып ... да,
сызба үлгіге қарап отырып, құрау тәртібі бойынша матаны ... тіге ... ... ... құраймыз. Қорыта айтқанда, қазіргі
таңда қай бұйымды болса да жасауға, үйретуге мүмкіншіліктер көп, солардың
ішінде қай ... ... ... ... де ... ... қазіргі таңда білім алып жатқан ... ... ... ... ... тәрбиелеуде халқымыздың ұлттық қолөнеріне жастарымызды
тәрбиелеудің маңызы зор дер ... ... ... сол ... ... бойы бастан кешкен өмір |
|салтының, таным түсінігінің жарқын айғағы. ... ... ... ... ... иесі, сол қоғамның иелері ... ... ... ... ұлттық өнер мұраларын |
|сақтап, сұрыптап, қазіргі уақытта ... ... ... мәдениетімізді |
|қолданбалы сәндік қолөнермен ... ... ... ... ... рухани байлығы мен мәдениетіне, саналы ұлттық ойлау қабілеті ... ... ... мен ... шеберлігіне байланысты өндірісте |
|шығаратын бұйымдарға қарағанда ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде жаңа өмір өзінің жаңа талаптарын қойып отыр. |
|Оның міндеті өнердің бұрынғы келбетін бүгінгі ... ... етіп ... ... ... ... ... әсемдігі, өрнегі тұрмысқа мән берумен |
|адамдарға рухани ләззат әкелген. Көз салып байыптап қараған адамға ... ... ... оның ... ... ... ... біте қайнасқан сонау заманнан келе жатқан қарым-қатынасын, |
|көңіл-күйін, жан дүниесіндегі тылсым күштердің ... ... ... ... ... ... өнер туындыларын арқау еткен. Өнер |
|туындыларының бет бедеріне ширатыла түскен ... ... ... бір ... ақтарыла сыр шерткендей. Қазақ қолөнерінің түрі, сапасы, өрнегі, |
|бояуының өмірге келуі көшпелі өмірмен тығыз байланысты. ... ... ... ... тіршілікпен қатар сол заманның ортақ қолөнер |
|мәдениетінің баға жетпес үлгісі. «Шебердің қолы ортақ» деген мақал ел ... ... ... керек. Нағыз шеберлікке жету үшін табандылық, |
|іскерлік, талғампаздық, білім қажет. Шығармашылық ізденіс үстіндегі ... ... ... ... ... алуан түрлерін ойлап тапты. |
|Өз ұрпағының “сегіз қырлы, бір сырлы”өнегелі, өнерлі болып өсуін мақсат |
|еткен ата-анамыз өз бойындағы бар асыл ... ... ... |
|үйретіп келген. ... ... ... ... ... ... ... |
|көзі, көркемдік дамуы мен дәстүр сабақтастығының негіздері, оқушыларды ... ... ... қалыптастырады. Технология |
|сабағында ... ... ... ... жан- ... дамыған жеке тұлғаны |
|қалыптастыру болғандықтан, жаңа технология бойынша әдістемелік жүйенің |
|басты бөлігі ұлттық қолданбалы қолөнерді ... ... ... ... ... табылады. Көркем еңбек ұрпақ үшін бүгін де, ертең де ... ... ... ... ... ... бұрынғы әлеуметтік орта ... жоқ. ... ... ... көбірек көңіл бөлетініміз -|
|дәстүрлі халықтың қолданбалы қолөнер бұымдарының, әшекейлерінің мән |
|мағынасын ашу. ... ... келе ... ... таңбалардың өмір |
|қажетінен, әдет- ғұрып , салт- дәстүр негізінен туғандығы мәлім,олардың |
|мағынасын ... ... ... ... ... ... бұзып алады. |
|Ұлттық қолданбалы қолөнерді тәрбие құралы ретінде пайдалана білу ... ... ... салт-дәстүрін ұрпақ санасына |
|сіңіруге үлгі боларлықтай педагогикалық іскерлік, шеберлік, ... ... ету ... ... ... үнемі білім берушілік |
|негізінде жүріп отыруы тиісті екенін ескере отырып, бүгініміз бен ... ... ... ... әрқайсымыздың борышымыз деп |
|білеміз. ... ... ... ... ... ... ... ҚОЛДАНУДЫҢ
ПРАКТИКАЛЫҚ МӘНІ
2.1 Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер ... ... ... ... - жас суретшінің дұрыс жолмен дамуына
алғашқы түрткі жасау, көркем ... ... ... ... істеу техникасын бастапқы меңгеру үшін мүмкіндігінше ... бере ... ... өнерге деген құштарлығын арттыру.
- Өзімізді қоршаған дүниені танып білудің, шығармашылық толғанысты
және әсемдікті түсіну қабітелетін ... ... ... ... қызығушылығын ояту арқылы өзін-өзі дамытатын
шығармашыл тұлға қалыптастыру.
- Қылқалам, акварель бояуымен айналыса ... ... ... меңгертіп қана қоймай, шығармашылық ойларын жүзеге асыру.
- Өнерге деген қызығушылығын арттырып, эстетикалық танымын ... ... салу ... оқушылардың байқағыштық әдістерін қалыптастыру.
- Үйлесімдік шешім табуға ... ... ... ... қабілеті мен
талғампаздық дағдысын жетілдіру.
- Адамгершіліктің ізгі ... ... ... өнерге деген
қызығуы мен сүйіспеншілігін ояту, шығармашылық ойлау қабілетін арттыру.
- Бейнелеу өнерінің түрлері, жанрлары және мәнерлік «тілінің» ерекшеліктері
туралы ... ... ... Композициялық тұтастық. Табиғат әлеміндегі және бейнелеу өнеріндегі бояу
түстері. Түстер үйлесімі, колорит.
- Табиғат ... ... ... қабылдау (объектілердің
кеңістікте орналасуы, заттар пішіні мен бояу түстері, жыл маусымдарындағы
көңіл күй ... ... ... ... Адам ... және оған ... ... мен мүліктер (пішінін, атқаратын
міндетін, адам өміріндегі орнын байқап талдай білу және ... ... ... тән ... мен ... ... ұғыну
Пәнді меңгеру деңгейіне қойылатын талаптар:
Міндетті деңгей:
-Бірнеше көрнекті өнер шеберлерінің аты-жөнін, ... ... ... ... ... ... ... көркемдік бейнелі тілін, көркем
образдарының ... ... ... өнері орталықтарының атын, орнын және шығаратын өнімдерінің
сипатын білу;
-Табиғат сұлулығын көре, сезіне білуі, сонымен бірге өз көргендерін, ... ... айта және ... ... білуі;
-Бейнелеу өнері шығармаларының образдық мазмұнын ашуға (ауызша) қажетті
түсініктемелер мен терминдерді дұрыс ... ... және ... ... ... білуге;
Мүмкіндік деңгей:
- Шығармашылық жағынан өз қабілетін көрсете білу;
- Кез- ... ... ойын ... ... түсіре білу;
- Баяу түрлерін ұқыпты қолдана білу;
- Екі-үш халық өнері орталықтарының атын, орнын және шығаратын өнімдерінің
сипатын білу;
Күтілетін ... ... өз ... ... қоя ... ... ... ортада өзін дұрыс ұстап белсенділік таныта алады;
- Басқалардың пікірімен санаса алады;
Нәтижені ... ... ... жұмыстарын жинақтау, көрме ұйымдастыру, аудандық облыстық
байқауларға жіберу;
Сурет салу
Мақсаты: сурет салудың ... ... ... мен ... ... ... кіші жастағы балаларда эстетикалық талғамдарын тәрбиелеу.
Міндеттері:
1. Ұлттық ... және ... ... өнер ... мен өнер ... ... сипаттарымен таныстыру.
2. Пішінін, түсі мен бөліктердің орналасуын жеткізе отырып ... ... ... ... мен ... кейіпкерлерін бейнелеу
тәсілдерін үйрету.
Мазмұны:
Қоршаған ортаның, қазақтың және басқа да ... ... ... заттары мен ұлттық ойыншықтардың ... ... ... ... түзу сызықтар (ленталар, жолдар) жүргізу және ... ... мен ... ... ... ... ... қарапайым табиғат құбылыстарын,
жануарларды, ойыншықтарды, ыдыс-аяқтарды, кейбір ... ... мен ... ... ... ... ... (ауа шарлары, аспанда қалқып жүрген бұлттар)
салуға үйрету.
Төртбұрыш пішінді ... ... ... ... ... ... ... бейнелеуге үйрету, оларды дөңгелек
пішіндермен (арба, вагон, машина) үйлестіру.
Жануарлардың бейнесін ... ... ... ... ... дағдылары мен біліктерін дамыту (қарындашпен, бояумен бір
бағытта бояу). Заттар мен ... ... беру ... ... қол ... ... дамыту.
Қазақ ою-өрнектерінің элементтерін салуға үйрету: «Қойдың ізі», «Құс
тұмсық», «Құс ... және ... ... ... ... ... ... пішіндерін, элементтерінің бірізділігін, олардың
арақашықтығын ескеріп, кеңістікте орналастырудың заңдылығын көрсету.
Балаларды ... тыс ... салу ... үйрету (саусақпен,
алақанмен, мөртаңбалармен, таяқшамен, сорғышпен және ... ... пен ... ... ... бояумен (гуашьпен)
ұқыпты қолдануға үйрету, негізгі түстермен және ... ... ... ... ... салу ... ... материалдарды меңгеру
нәтижесінде балалар:
- негізгі түстерді: (қызыл, сары, жасыл, көк, ... ақ) ... ... ... ... ... жұмыс істеуді;
- түзу, доғал, көлбеу, ұзын, қысқа, қиылысатын жолақшаларды қолдана
отырып қарапайым заттар мен ... ... ... ... мектепке дейінгі кіші жастағы балалардың қарапайым құрастыру
дағдыларын қалыптастыру.
Міндеттері:
1. Қағаз бен құрылыс материалдарынан құрастыруға үйрету.
2. Өз қиялымен түрлі құрылымдар ... ... ... мазмұнына қарай
біріктіру, бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге үйрету;
3. Өз ... жеке және ... ... қарым-қатынас орната
отырып, ұжымдық жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру;
4. ... ... мен ... ... ... ... ... бөлшектер мен пішіндерден қарапайым құрылыстар ... ... ... ... - ... ... ... пен төртбұрыш бойына бір-біріне жақын және ... ... ... орналастыру тәсілдерін қолдану.
Биіктету немесе бөлшектерін ауыстыру арқылы құрылысын ... ... ... ... ... мен жаяу жүргіншілерге
арналған кең және тар жолдар), «Лақтар мен боталарға арналған қоршаулар»
(биік, аласа), ... ... ... кең және ... ... материалдарының негізгі бөлшектері (текше, кірпіш,
пластина, призма) мен ... ... ... атай ... ... ... ... қарай (үлкен-кіші, ұзын-қысқа, биік-аласа, кең-
тар) ажырата білге үйрету.
Қағаздан құрастыру
Қағаздан құрастырудың бүктеу, ... ... ... ... ... ... парағын көлемді өзгерту іскерліктерін (мысалы, шөп, бақбақ,
құстар) қалыптастыру.
Жыл соңында құрастыру ... ... ... ... ... құрылыс материалдарының негізгі бөлшектерін біліп атауды;
- кірпіштер мен пластиналарды тігінен және көлденеңнен қоюды;
- құрылыстың ... ... салу және ... алмастыру арқылы
құрылысты өзгертуді;
- құрылыс бөліктерін ажыратуды;
- қағаз беттерін (умаждау, жырту, ширату) қайта жасауды білуі тиіс.
Жаңа «Мектепке дейінгі ... мен ... ... жалпыға міндетті білім
беру стандарты оқу жүктемесіне 5 білім саласының мазмұны кіреді:
«Денсаулық», «Қатынас», «Таным», «Шығармашылық», «Әлеуметтік орта».
«Шығармашылық» білім беру саласының мақсаты:
-      ... ... ... ... ... ... ... мен
эстетикалық талғамын қалыптастыру, шығармашылық ойлау мәдениеті мен
елестетуін дамыту.
«Шығармашылық» ... ... ... ... ... ... мүсіндеу;
-          жапсыру;
-          музыка.
Ерте және мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс істейтін педагогтарға
қойылатын жалпы талаптар:
-          эстетикалық талғамы бар, оны ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрады;
-          өзінің шығармашылық қабілетін қандай да бір іс – әрекет аясында
көрсетеді;
-          әр ... ... ... оның өсуі үшін ... ... ... қойылатын жалпы талаптар:
-       баланың өзінің шығармашылық ойын еркін білдіруге мүмкіндік беру;
-          баланы нәтижелі, бейнелеу іс – ... ... ... ... ... бейімделігін зерттеу және оларды дамытуға
ынталандыру;
-          табиғат құбылыстарын бақылау, эстетикалық талғамы мен ... ... ... ... және басқа да халықтардың әдеби, музыкалық және халық ауыз
әдебиеті шығармаларын тыңдау;
-          жетістікке жету жағдайын жасау; баланың қабілеті мен бейімін
зерделей отырып, ... өсуі үшін ... ... сәйкес бейнелеу өнері сабақтарына басшылық жасауда тәрбиеші
баланың күнделікті өмірден алған ... мен ... ... ... ... ойлауы, қиялдауы және арнайы қабілеттілігінің дамуына
ықпал етуін ескертуі тиіс. Бейнелеу өнері сабақтарын ұйымдастыруда айналаны
бақылату үшін ... ... ... ... ... ой
елегінен өткізіп, танымдық қасиеттерін дамытуды, баланың белгілі бір затқа
немесе ... ... ... ... ... ... ... таңдап алуға бағыттайды. Бейнелеу өнері арқылы ... ... ... ... болуы тәрбиешілердің шеберлігі мен
іздемпаздығы, шығармашылығы, білім ... де ... ... ... ... ... ... өнері түрлерін жетік біліп, балаға түсінікті
түрде қарапайым мазмұнын шығармашылықпен әңгімелеп бере білуі ... ... ... ... Сонымен қатар көркемөнер туындыларының
мазмұнын түсінуге, бояу түстерін ажырата білуге, көркемдік мәнерін ... ... ... ... ... ... алынады:
- бейнелеу өнері түрлері жайында баланың ... ... ... ... мүсін, сәулет өнері, сәндік-қолданбалы өнер
туындыларының әсемдігін, көркемдгін ... ... ... ... ... ... қызығушылық, сүйіспеншілік сезімдерін ояту;
- жақсыға сүйсініп, жаманға күйіне білуге, өнер арқылы адамгершілік,
ізгілік, ... ... ... ... ... ... нақыштарын сезіне білуге баулу;
- басқа халықтар өнерімен салыстыру, ерекшелігін ... ... ... ... асыруда баланың айналаны бақылау және
қабылдауын дамытуға, көркемөнер ... ... ... арттыруға, іскелік дағдыларды меңгеруіне баса назар аударылады.
Көркемөнер туындыларын, шағын көлемді мүсіндерді ... ... ... ... өнеріне байланысты көркем ... ... ... ... ... ... ... сазбалшық пен ермексаздан мүсіндеу,
түрлі-түсті қағаздан қиып ... ... ... көркем өңдеу,
музыка тыңдау т.б. жұмыстары кезінде танып ... ... ... ... ортадағы түрлі заттарды көркем бейнелеу тәсілін меңгеруге, заттың
көлемін, пішінін бояулар мен түстер ... ... ... ... ... дағдыларды өз қиялымен пайдаланады. Түрлі материалдардан (қағаз,
картон, мата, ... т.б.) ... ... ... ... оларды
өрнектеуді үйренеді. Ал мүсіндеу арқылы заттардың, адамның, ... ... ... ... ... ... Ермексаздан бейненің
кескінін, қимыл-қозғалыстарын, өзіндік ерекшелік, күнделікті көргендерін
еске ... ... дене ... ... ... ... туралы
алғашқы түсініктерді алады. Сәндік – қолданбалы өнер саласындағы ... ... ... желі ... үлгі ... қию, ... бетіне
желімдеп жапсыру кезінде элементтердің жарасымдылығын, оюлардың түс жағынан
үйлесімділігін ... ... ... ... Қатты, түрлі-түсті қағаз,
мата қиындылары т.б табиғи заттарда көркем құрастыру жұмыстары ... ... ... ... ... еңбек нәтижесінің
әсемдігінен сұлулықты сезіну ... ... ... еңбек етуге
тәрбиелейді. Балаларды бақшада ұлттық сәндік қолданбалы өнермен таныстыру,
үйрету олардың бойында ... ... ... шеберліктерін ұштауға
мүмкіндік берумен бірге олардың пайдалы нәрселерді жасасам ... ... өз ... ... ... ұйымшыл болуға, шығармашылықпен
белсенділік көрсетуге жол ашады, ... ... ... ... деген құлшынысын тудырады, әсемдік талғамын арттырып, түс
мен бояудың әдемілігіне ... ... ... ... ... ... ... рухани жағынан да ... ... ... ... ... сабақтарында балалар қазақ
халқының тарихы мен мәдениеті жайында ... ... ... халық
өнерінің әсемдік әлемін таниды. Тәрбие ... ... ... жағымды
эмоция туғызады, қабілеттерін дамытады. Балалардың қабілеттерін дамытуда,
педагогтың жеке басы, мәдениеті, білімі, өз ісін жете ... ... ... ... ... ... ... өмірде, тұрмыста шынайы
әсемдіктен қанағат, рухани азық алуынан ... ... ... адамгершілік тәрбие маңызыда мынада: осы
сабақтардың процесінде ... ... ... қасиеттеріне:
бастаған істі аяғына дейін жеткізе білуге, көңіл аудара және мақсаттылықпен
айналысуға, жолдасына көмектесуге, қиыншылықтарды жеңе ... және ... ... ... құру процесінде балалар жұмыстың
орындалуы туралы біріге, келісе ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің жалпы топтық сабағы көпшілік және
достық өзара ... ... ... ... (әдетте, екі сәби
бір бояулар жиынтығын, бір банкідегі суды пайдаланады т.б). ... ... ... ... жақсыға, әділдікке деген ... ... ... пайда болатын игі сезімдерді тереңдете түсу үшін
пайдаланылуы тиіс. Бірінші рет сурет салу – үш ... сәби үшін ... ... ... ... қиып ... мектепке дейінгі ересек
балалардың жүздерінде қуаныш күлкісі пайда болады. Сурет салу, ... ...... ... ... ... образды түрде
бейнелеу болып табылатын бейнелеу ... ... ... ...... жасына дейінгі балалар үшін ең қызықты нәрселердің бірі:
ол баланы терең толғанысқа түсіреді, жағымды сезім тудырады. ... деп ... ... ... ... ... ... сан түрлі жолдармен
қимыл-әрекетпен, сөзбен, бет құбылысымен ... ... ... Оған
өзінде қалыптасқан образдарды айта білу саласын кеңейтуге мүмкіндік ... Оған ... ... ... үшін саз ... ... мен ... үшін толып жатқан материал және т.б ... бұл ... ... ... керек. Қалыптасқан образдардың материалдық көрінісі
оларды тексерудің және байытудың тамаша құралы қызметін ... ... ... ... ... ... ... отыру қажет».
Әдетте, балалар өздерін толғандыратынды, өздеріне ... ... беру ... ала ... ... ... ... қиып
алуды және желімдеуді конструкциялауды ұнатады. Бірінші кіші балдырғандық
топтан бастап сурет салуға және мүсіндеуге аптасына аптасына екі рет ... ... ... саны өсе ... және ... ... ... мүсіндеуден, аппликациялаудан аптасына төрт рет сабақ өткізіледі.
Бейнелеу іс-әрекеті мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... ... ие ... Балалар қоршаған ортаны суретке ... ... ... ... түрлі-түсті қағаздан қиып жапсыру, табиғи
материалдардан көркем өңдеу, музыка ... т.б. ... ... ... ... алады. Олар қоршаған ортадағы түрлі заттарды көркем
бейнелеу тәсілін меңгеруге, ... ... ... ... мен ... айқындай білуге жаттыға отырып, бұл дағдыларды өз ... ... ... ... ... мата, ермексаз т.б.)
әшекейлеуді, бұйымдар үлгісін жасауды, оларды ... ... ... арқылы заттардың, адамның, жануарлар мен ... ... ... ... ... ... кескінін, қимыл-
қозғалыстарын, өзіндік ... ... ... еске ... дене ... «бөлшектердің» өзара байланысы ... ... ... ...... өнер ... ... жұмыстар
қағаздан арнайы желі құруға, үлгі арқылы қию, қағаз ... ... ... ... жарасымдылығын, оюлардың түс жағынан үйлесімділігін
меңгеруге үлкен ... ... ... түрлі-түсті қағаз, мата қиындылары
т.б табиғи заттарда көркем құрастыру жұмыстары негізінде балалардың ... ... ... ... ... әсемдігінен сұлулықты
сезіну дағдыларының дамуымен бірге еңбек ... ... ... ... сәндік қолданбалы өнермен таныстыру, үйрету олардың ... ... ... шеберліктерін ұштауға мүмкіндік берумен бірге
олардың пайдалы нәрселерді ... ... ... оятады. өз беттерімен
жұмыс істеуге, ұйымшыл болуға, шығармашылықпен белсенділік көрсетуге ... ... ... ... халық шығармашылығына деген құлшынысын
тудырады, әсемдік талғамын ... түс мен ... ... ... жетілдіреді. Олардың адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеумен бірге,
рухани жағынан да дамуына әсерін тигізеді.
Айналадағы ... ... ... ... қазақ халқының тарихы
мен мәдениеті жайында біраз мағлұматтар алады, халық өнерінің ... ... ... ... әсемдікке баулиды, жағымды эмоция туғызады,
қабілеттерін дамытады. Балалардың қабілеттерін дамытуда, педагогтың ... ... ... өз ісін жете ... ... рөл ... ... балалардың өнерде, өмірде, тұрмыста шынайы әсемдіктен
қанағат, рухани азық ... ... ... ... ... ... талғамын қалыптастыруда үйрету
үлкен рөл атқарады. Оқу ... ... ... музыкалық, сурет өнерінің
классикалық шығармаларымен толық игеруді үйренеді.
Балалардың бойында эстетикалық талғамның негіздерін қалай ... ... ... ... ... көруге және сезінуге, оны аялауға
баулимыз. Балалардың көркемдік қабілеттерін, эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... педагог рухани байлығы
қалыптасқан ұрпақ тәрбиелеудің негіздерін қалай береді.
2.2 Бейнелеу өнері сабақтарында ... ... ... ... ... ұлттық қолөнерін ұрпақ тәрбиесімен ұштастыру – ұлттық мәдениеттің
көрінісі. Ұлттық мәдениетті еркін игерген, ... бай, ... ... мол, ... де білімді ұрпақ тәрбиелеу – ... ... ... Олай ... ... ... ... қолөнердің танымдық әрі
тәрбиелік мәні ... ... беру ... ... туындап отырғаны
белгілі. Ал ол тіл үйрету сабақтарында ... ... ... ... Баланы қазақ халқының керемет қол өнері туралы
түсініктерін терең дамыту ... ... ... жастағы балалар
тобынан бастап ұлттық ою-өрнектерді ... ... ... ... ... жұмыс нәтижелерін ата-аналармен бірге қарап, талқыласа,
бала өзіне назар ... ... өз ... ... ... тплпынысы
күшейе түседі. Балалардың сурет көрмесін балабақшада ... ... Әр ... жеке ... ... ... баланың еңбектерін түгелдей
жинақтап отыру қажет. Бұл баланың жұмысының ... мен ... алда ... ... ... ... керектігінің көрсеткіші болып
табылады. Сабақ үлгілерін жазған кезде әртүрлі ... ... ... ... қолдандық. Бұл оқу іс-әрекетінің үлгісі
сіздерге ұнаса, әр түрлі ... мен ... ... ... топ және ... ... ... арналған.
І. Сабақтың тақырыбы: Өрнек түрлері.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: балаларды ою-өрнек түрлерімен таныстыру.Ою-
өрнек салу ... ... ... ... ... ... есте сақтау, жылдамдық, шапшан-
дық, көрегендік қасиеттерін дамыту.
Тәрбиелік: Эстетикалық тәрбие беру ұйымшылдыққа, ... ... ... ... ұқыптылыққа, өзінің
және өзгенің уақытын бағалауға үйрету.
Сабақтың құрал-жабдықтары: Ою-өрнектің негізгі сегіз ... ... ... көрнекілік.
Сабақтың барысы:
1. Жаңа тақырыпты әңгімелеу. Бұлар ... ... ... атаулары, шығу тарихы туралы көптеген құнды еңбектер жазып,
деректер келтіреді. ... ... ... ... ... ою-өрнектеріндегі айшықтардың, мүйізге, ... ... ... ... нені бейнелейтінін және ... ... ... негізінде қалыптасқанын ерекше қызыға зерттеген.
Мысалы, геометриялық денелерге ұқсас сынық сызықтар, дөңгелек және ... ... ... т.б. ... ... дей келіп, біреулері
кәдімгі геометриялық пішіндес ... ... ... ... ... ішкі-тысқы көріністерінен, сүйек бітімдерінен шықса керек
десті. Тағы біреулері өсімдіктердің әр түрлі көріністерінен (мысалы, сынып
жатқан ши, ағаш ... ... ... ... ... ... керек деседі. Ал енді біреулер геометриялық түрлердің
шыға бастауы өрнек жасаушылардың өнерлерінің өрістей түсуіне байланысты,
олардың ой-қиялынан ... ... ... ою-өрнектердің шығу тарихы, олардың
сюжеттік мазмұны мен ... ... ... әлі де болса көп зерттеуді
талап етеді.
Ұлттық ою-өрнек түрлері. Қазақтың ою-өрнектерінің ... де, ... ... Ою- ... ... ... бойы ... халқының бейнелеу өнерінің ... боп ... Үй ... ... ... заттарды, ұлттық киімдерді,
бұйымдарды әшекейлеудегі негізгі мәнерлі өнер әдісі - ою-өрнек ... ... ... сөзі ... ... ... ... аша алмайды, оның заңдылықтары
тек өнерде ғана емес, табиғатта, ғылымда, техникада болғандықтан өрнектің
мәнін өлшемсіз кең ... ... ... Жалпы, өрнек атауының мағынасына
қарай мынадай топтарға жіктеуге болар еді.
1. Ай, күн, жұлдыздарға (космогониялық) – көк ... ... ... ... ... ... «күн ... «күн көзі», «күн сәулесі»,
«шыққан, батқан күн», «ай-таң», «ай-гүл», «ай ... ... ай», ... ... ... ... ... жатады.
2. Малға, малдың денесіне, ізіне байланысты өрнектер. Бұл оюдың негізін
«қошқармүйіз» ... ... ... ... табан», «түйе мойын», «қошқар
мүйіз», «арқар мүйіз», ... ... «қос ... ... мүйіз» т.б.
3. Аңға байланысты өрнектер:
«Бөріқұлақ», «түлкібас», «бөрікөз», «иттабан» т.б.
4. Құрт-құмырысқаларға байланысты өрнектер:
«алақұрт», ... ... ... «шыбынқанат», «тышқан із».
5. Құстарға байланысты өрнектер:
«құсқанат», «қазтабан», «қазмойын», «құсмойын», «құс тұмсық», «қарға тұяқ»
т.б.
6. Өсімдік бейнелі өрнектер:
«арпабас», «үш, ... ... он екі ... ... ... «жауқазын», «жапырақ», «шытырман» т.б.
7. Қару-құралдарға байланысты өрнектер:
«балта», «ебелек», «өрім-өрмек», «өткерме», «шарбақ», ... ... ... ... ... ... ... Геометриялық ою-өрнектер:
«қос тұмарша», «балдақ», «омыртқа», «ирек», «тарақ», «қаңқа», «қос
дөңгелек» және ... ... ... ... Ал енді ... ... ... сақтап қалуымызға тырысайық . Төрт ... ... ... ... ... ою-өрнектердің элементтерін талдап топқа бөлуін
талап ету.
Бірінші топқа: Космогониялық
Екінші ... ... ... ... бейнелі өрнектер
Төртінші топқа: Геометриялық өрнектер
Топтап бөліп болғаннан кейін тақтаға сурет салу ... ... ... ... ... ... ... жаттықтыру.
3. Балалардың өзіндік жұмыстары.
-салып жатқан өрнектің пішімін анықтау
- жобалау және үйлестіру жолдары
- ... салу ... ... ... ... ... Сұрақ қою арқылы сабақты ... ... ... атап ... ... неше ... мен атаулары
бар? Ою-өрнектерді қандай топтарға ... ... ... көрме ұйымдастырып салыстыру арқылы бағалау.
5. Жұмыстың орындарын жинау.
Зооморфтық, Өсімдік өрнектері, Космогониялық
Өрнектердің пайда болуы
ІІ.Сабақтың тақырыбы: Өрнектердің түстері мен бояулары
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың ... ... ... түс пен ... ... ... мағынасы туралы
түсінікнік беру. Түстерді таңдауда эстетикалық
көзқарастарын дамыту. Бояуды дайындау жол
жолдарын меңгерту. Жұмыс үстінде ұқыпты-
лыққа тәрбиелеу.
Сабақтың ... ... ... ... әше
кейленген қолөнер бұйымдарының үлгілері, түрлі түсті өрнектер үлгілері.
Сабақтың барысы:
1. Өткен сабақты қайталау, бекіту.
2. ... ... ... ... Қазақ ою-өрнектерінің неше түрлері бар?
4. Оларға мысал келтіріңдер.
2. Жаңа ... ... ... ... ... қарай
оюластырудың зор мәні бар. Әрбір түс ... ... ... ... ... нашар болып шығады. Ретсіз орналасқан бояу түстері қандай әсем
көрнекті болса да кұңгірт, салқын түске айналдырады.
Бояу мен түстерді ... ... ... ... ... ... символдық мәні болған. Әрбір халық түрлі символдық
мәнге ие. Фон және ... түсі ... ... ... болып
келеді. Қазақта кейбір түстердің мынандай символдық мәні бар: көк түс ... ... ... түс – ... күн ... ... ақ түс ... қуаныштың, бақыттың символы, қара түс – жердің символы, жасыл
түс – ... ... ... ... осы ... ... бояғанда
оған белгілі мән беріледі.
Қазақ өрнектерінде түстердің орналасуының өзіндік тәртібі бар. Мысалы:
кестелі ұлт киімдерінде қара ... көк ... ... түс (фон) ... ... Сары және ... жіптер негізгі түстер үшін ұнамды болып
есептеледі. Ал қара түспен ... ... ... олар ... ... сандыққапқа, басқа оюлар мен күміске жүргізген.
Өрнектерді халықтық мәнер көптеген оюлар мен ... бояу ... өте ... ... тым ашық ... ... ... жаратпайды. Көп
түсті өрнектермен тігілген кестелерде, құрақтарда, ши орау түрлерінде
олардың көрнекі ... бір рет ашық ... ... де, одан әрі ... ... етіп бояу реңін біркелкі жарасымды ... ... ... ... ... Өрнектерді құру заңдылығына байланысты оны үш
түрге бөлеміз:
1. Өрнекті ленталар (фриз, жиектеу, жолақты, т.б.)
2. Табақша (айнала қоршау ішіндегі ... ... ... ... ... өрнекпен безендіру)
Бұдан басқа өрнектер жазықтық бетіндегі және рельефтік болып екі түрге
бөлінеді.
Жазық өрнектер – ... ... ... ... ... ... ... сызықтар
көмегімен безендіріледі. Жазық өрнектер киімдерді, үй ішін, тұрмыс заттарын
т.б. безендіруге пайдаланылады. Сонымен қатар сәндік ... ... ... ... қабырға газеттері т.б. маңызды рөл атқарады.
Рельефтік ... ... ... ... ... ... таста немесе
темірде арнайы көркем жұмыстар көмегімен арнайы материалдармен жасалады.
Қолөнерде пайдаланылатын бояулардың негізінен үш түрі ... Осы ... ... ... ... ... түсті ұнтақ пен сұйық
боялар.
2. Табиғатта даяр күйінде кездесетін бояулар. Бұлар ... ... әр ... ... мен өсімдік жемістерінен, малдың қаны мен
бауырынан алынады.
3. Шеберлер өздері қолдан жасап ... ... ... әр ... ... ... Тақырыпты түсіндіру. Өрнек - әшекейлерді бояудың ... ... зор мәні бар. ... түс ... бір ... ... өрнек әрсіз, нашар болып шығады. Ретсіз орналасқан бояу түстері
қандай жақсы ою ... да ... ... ... ... Ою-өрнектерді әр
түсті бояулармен алмастырып отырудың кейде ... ... ... да бар. Бояу мен ... ... пайдаланудың қазақ халқының
этнографиялық тарихымен де байланысты ... мәні ... Фон ... түсі ... ... композициялы болып келеді. Бағана айтып
өткендей қазақтарда қайсыбір түстің символдық мәні бар. Көк түс ... ... күн ... ... сары ... ... символы, қара түс-жерсимволы, ... ... ... Ал енді осы ... символикасын және өткен сабақта ... ... ... ... ою-өрнек элементтерін ақ қағаз
бетіне түсіріп көрсету.
Мысалы: «ағаш» өрнегін – жасыл ... ... ... түспен, көк
фонмен т.б.
4.Балалардың өзіндік жұмыстары. Кез ... ... ... ... ... ... ... мағынасын ескере отырып фон таңдау және өрнектің түсін
таңдау.
-Өрнектің пішінін анықтау
-Жобалау, үйлестіру
-Түс ... фон ... ... ... ... ... ... Оқушылардың жұмыстарын көрме
ұйымдастырып салыстыру арқылы бағалау.
6.Жұмыс орындарын жинақтау
ІІІ. Сабақтың тақырыбы: Өрнектерді құрудың композициялық негізі.
Сабақтың түрі: ... ... ... ... Қазіргі заманғы ұлттық өнері туралы мағлумат беру.
көлем, сәйкестік, композиция туралы және ою-өрнек-
тер жайында тереңірек білім беру.
Дамытушылық: Оқушылардың ой-өрісін, ... ... ... ... ... ... ... талап ету.
Тәрбиелік: Оқушыларды топпен жұмыс істеуге баулу. Жұмыста
рын эстетикалық тұрғыдан ұқыпты ... ... ... ... ... ... ою-өрнек элементтері бейнеленген кесте-
лер ұлттық ою-өрнекпен безендірілген әр ... ... ... ... ... 1. ... үш ... бөліп үш бөлек отырғызу. Топтардың
аттары: 1-ші – ... 2-ші – ... 3-ші – ... ... Өткен
сабақтарды, топтар бір-біріне сұрақ қою арқылы бекіту (әр топ төрт ... ... ... ... 5 ... ... отырады. Тақырыпты
әңгімелеу. Ұлттық өнер оның ... ... ... ... ... ... мен көркем білім беруде мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... көп, ол ... өзіндік ерекше
қасиетке ие өнер. Бұл қасиетті қазақ ... ... ... де ... түсініп, бағалайды. Қазақтың халықтық қолөнерінде әрбір қазақ
қызы, әйелі өзінің тұрған үйін безендіре білген. ... ... де ... киіз ... ... тоқу, құрақ көрпе-төсек, қоржын мен ... ... ... және тағы басқа жасау келеді. Сәндік қолданбалы
өнер заттары ... ... ... ... ... Осы арқылы біз
халқымыздың ерекшелігін көре аламыз. Сәндік қолданбалы өнерді әзірлеу үшін
мынандай ... ... ... ... тас, ... табиғи немесе
жасанды заттар. Кейбір материалдар өндеуді талап етеді. Мысалы: алтын мен
күміспен қаптау, ағашты лакпен ... т.б. ... ... ... ... мен мүсіндеу өнерімен тығыз байланысты. Осының барлығын ою-
өрнекпен безендіреді. Сәндік ... өнер ... ... ою ... ойма ... оймалық немесе тереңдетілген ою;
3. биік рельефті ою;
4. ... ... ... ... қиық немесе селдір ою;
6. көлемде ою немесе мүсіндеу.
Сабақты түсіндіру барысында көрнекіліктерді ... ... ... ... ... ... ... да атақты суретшіміз Әбілхан
Қастеев «Өнерді қайдан үйрендің?» - деген ... ... ... ... ... ... - деп жауап берген болатын. Сол сияқты ... ... ... ... салып көрсек, ою-өрнекке қарап, оларды өзіміз
бейнелеп біз де ... адам ... ... Ол үшін ... ала ... үш ... бір мағыналы тапсырма беріледі.
Балалардың өзіндік жұмыстары: ... ... ... ою-өрнекпен
әшекейлеулерін керек.
1. топқа – тақия
2. топқа – табақ (папье-маше)
3. ... – кесе ... ... ... ... ... ... Жұмыстарын аяқтағаннан кейін әр топтан бір бала шығып жұмысын
қорғайды.
Қорғағаннан кейін жұмыстары бағаланып, сабақ бекітіледі
ІV.Сабақтың тақырыбы: ... ою ... ... ... ою тігу, әшекейлеу, ұлттық қолөнер жайлы түсінік
беру. ... ... ... ... ... ... арқылы танымдық
қабілетін дамыту. Баланың сөздік қорын байыту. Қол ... ... ... ...... ... ... дұрыс орындату. Аяққапқа
ою тігу ... ... ... ... ... іске ... орындау кезінде оюдың ерекшелігін, құрылысын шеберлік көзімен
бейнелей білу көзделеді. Оқушыларды техника қауіпсіздік ережелерін сақтауға
дағдыландыру. ... ... ... ... ... ... ... тапсырма бойынша қолданылатын сөздерді дұрыс айту, түзетіп отыру,
жазу.
Пәнаралық байланыс: тіл дамыту, қазақ тілі пәнімен байланыстырып, ... ... ... бұйымның көне ұлттық қолөнердің бір түрі екенін
баяндау, толықтыру.
Сабақтың ... Ине шуда жіп, ... ... аяққап, ботамойын оюы,
ақ түсті қарындаш.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі
2. Жаңа сабақты түсіндіру
3. Қызығушылығын ояту
4. Дәптермен жұмыс
5. Мағынаны таныту
6. Топтастыру
7. ... және ... ... – ыдыс ... ... қапшық. Аяққаптың пішіні екі түрлі: бірі
тік төрт бұрышты, екіншісі ауыз жағы тік төрт бұрышты, ал түп жағы ... ... ... киізден жасалады. Қажетті көлемде пішін аламыз, ... ... бір – ... ... ... ... ( аузынан басқа
бөлігі ) шуда жіппен жөрмеп тігеміз. ... ... ... ... ... ... Инемен жұмыс жасау кезінде қауіпсіздік ... ... ... түйреуішті кеудеге түйреме, аузыңа салма, инені қадағышқа
қадап ... ... ... жасау жоспары
1. Алдымен жіпті ал, өлше
2. Содан соң ... ... ... ... ... ... ұшын ... не істедің? сұрағы бойынша балалар жауап береді. Мысалы: Алдымен мен
жіпті алдым, өлшедім.
«Ботамойын оюы» туралы ... ... ... ... ... жануарлардың
мүйізінен, дене мүсінін бір элементінен ою ойып ... Бота – ... Бұл ою ... мойнына ұқсас болған.
1. аяққаптың оң жағын өлше, белгіле.
2. екі бөлек киізді бір - біріне беттестіріп, шуда жіппен жөрмеп тігеміз.
- Сен не ... ... ... оң жағын өлшедім, белгіледім. содан кейін белгінің
үстіне «ботамойын» оюын ... ... ... ... тіктім.
ІІ. Қызығушылығын ояту. 1. Киізден жасалған бұйым (аяққап )
2. Аяққаптағы өрнек.(ою)
3. Аяққапты пішетін құрал.
Мағынаны таны
Не ... ... ... түрлері
Не білгім келеді?
Тігу жолдарын
Жөрмеп тігу
Не білдім?
Аяққапқа ою тігуді.
V.Сабақтың тақырыбы: ... ... ... элементтері арқылы
материалдарды көркемдеп өңдеу.
Сабақтың мақсаты:
Білімділігі: қазақ халқының сәндік қолданбалы өнері жайлы жалпы мағлұматтар
беру, олардың ... ... ... ... бұйымдардың адам өміріндегі маңызын айту,
олардың қабілеттерін ғылыми негізде дамыту.
Тәрбиелігі: оқушыларды ұлттық салт-дәстүрге, ... ... ... ... тәрбиелеу.
Түрі: аралас
Әдісі: сұрақ - жауап, түсіндіру, әңгімелеу, бейнелеу.
Көрнекілігі: ... ... ... ... ... ... ... салу.
Құрал - жабдықтар: түрлі-түсті қарындаштар, өшіргіш,  ұштағыш,қайшы,
сызғыш. Т.б.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі:
а) ... ... ... ... ... оқу ... аудару
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
- Балалар, үйге қандай тапсырма берілді?
Сұрақтар:
Өнер дегеніміз не? Ою-өрнек дегеніміз не? Пейзаж ... не? ... не? ... ... не? Мозайка дегеніміз не? Эскиз дегеніміз
не? ҚР ... ... «Біз өз ... ... ... ... алға ... беретін боламыз.» Балалар, сабағымызды
бастамай тұрып екі топқа бөлінейік.  І топ- ... ІІ топ ... ... ... Жаңа ... қолданбалы өнер деп тек қана тәжірибелік жағынан емес, эстетикалық
мәні ... да ... ... ... ... ... қолөнер арқылы
өмірге келген көркем туындыны айтады. ... ... ... ... да ... өз тұрмысын өздері әсемдеуге ұмтылған. Адам өмірінде
сәндік қолданбалы өнер шығармалары ... орын ... ... ... ХV
ғасырда қолөнер қолөнер ұлттық дәстүр тұрғысынан ...... ... ... ... ... ағаштан жасалған
бұйымдар, темірден түйілген бұйымдар, барлық адам қолынан ... ... ... ... бұйымдары. Тұскиіз- сәндік үшін төсектің тұсына ұстайтын ... ... Оны ... үшін ... басылған жұқа киіз таңдалып
алынады. Тұскиізді безендіріп, әшекейлеу үшін түсті барқыттар, жібек, ... ... ... ... ... ... бетіне түрлі түсті ою-
өрнек басылған киіз. Оның бетіне жүнді бояп, ою-өрнек ... киіз ... ... ... киізден сырып оюлап жасалған төсеніш. Екі түсті
киізден оймалаған немесе ... ... ою ... ... жиек ... жасайды. Қоржын- өрмек құрып тоқылатын бұйым.
2. Ағаштан жасалған бұйымдар. Сандық киім кешек тағы ... ... ... ағаштан жасалған бұйым. Кебеже ағаштан жасалған әшекейлі сандық.
Оған тамақ, ... ... ... ... ... ... киім ілетін
өрнектелген бұтақты, не бұтақтарын қолдан жасаған сырық.
3. Зергерлік бұйымдар. ... ... ... ... зат. ... ... құлаққа салынатын сәнді зат, алтын, ... асыл ...... ... ... ... омырауша, өңір,
өңірше.
Демек қазақ халқының қолөнер бұйымдарының ... өте көп. ... ... ... ... Міне ... өнеріміз «Өнер-өмірдің өзіңдей мәңгілік»
демекші ұрпақтан- ұрпаққа жалғасып, өмірмен бірге ... ... Енді ... сәт» ... ... ... ойындары)(модульдік технология бойынша)
2.     І тур. «Бой сергіту»
Әр топқа 5 ... ... ... дегеніміз не?
2. Басы да екеу, аяғы да екеу. Ол не да екеу, аяғы да ... Ол ... ... ... ою ... ... Еңбек ... ... ...     
  5. Кіруге адам бапайды.
Төрт бұрышты тақтайды.
Затыңды аман сақтайды. (сандық)
1. ... ... ... оюын ... ... ... көрпе дегеніміз деген не?
4. Өнер туралы мақал айтып бер?
5. Жансызда бір ... бар ... ... ... ... ... қарасаң ештеңе емес
Беліне буыныпты аямай-ақ (ұршық)
ІІ тур   Тәжірибелік кезең. «Өнерлі өрге
озар»                                                                       
 
Заттарды ... тур ... он ... тең ... бір ... кем.)
2.Еңбексіз өмір жоқ ...
(Ауырсыз жеңіл жоқ)
3. Шын шеберде …
(мін жоқ)
4. ... жер ... ... ел ... ... ... ұзартады ...
(ұят бетті қызартады)
6. Байлықтың атасы еңбек ... ... ... ... ... ... қарай ізет)
8. Өмір үйретеді ....
(еңбек ширатады)
9. Өрнегі көптің ....
(ермегі көп)
V. Бекіту
VI. Қорытындылау.
- Сонымен балалар, біз бүгін не жайында өттік?
- Қолөнер ... ... неше ... ... 4
- Қандай?
- Зергерлер, ұсталар, ісмерлер, ағаш шеберлері.
VII. ... Үйге ... ... тапсырмасын аяқтау.
2. Ер тоқымның, қамзол, сәукеле  суретін бейнелеп келу.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бала бақшада бейнелеу өнерінің сан алуан ... ... ... ... ... иллюстрациялар, эстамптар ),
скульптурамен, сәндік-қолданбалы өнер туындыларымен танысады. Балабақшаны
безендіруде өнерді кеңінен пайдаланумен ұштастыра ... ... ... ... ... сабақтарда бейнелеу өнерімен таныстыру балалардың
түрлі жанрдағы шығармаларды толық қабылдауына жағдай жасайды. Одан ... ... ... бұл үшін арнайы сабақтар өткізілетін мектепке
дейінгі мекемелерде өрбиді. Балаларда өнер арқылы әсемдікке, ... ынта ... ... ... ... ... алдында
айналадағы дүниенің, формалардың, қимыл-қозғалыстардың байлығы мен ... ... ... ... көмегі арқылы балалар жаңа заттармен және өмір
құбылыстарымен танысады, жоғары идеяларға бой ұрады, біздің ... ... ... өзгерістерге үн қосады. Н.Қ.Крупская: «Балаға өнер арқылы өз
ойлары мен ... ... ... ... ... тереңірек
сезінуге көмектесу керек; балаға мұны өзін-өзі танып білу, басқаларды танып
білу құралы, коллективпен ... ... ... ... ... ... өсу ... етуге және мүлде жаңа, терең де ... толы ... ... аяқ ... көмектесу керек» - деп жазды.
Бейнелеу өнері ... ... ... ... мен ... ... ұштастыра білу, олардың шындық пен ... ... ... ... деген қызығушылығын арттырады.
Қоршаған шындық объектілерін көркем ... ... мен ... ... ... жұмыс оқушыларды еңбекке баулиды және
табиғат сұлулығын қорғай білуге тәрбиелейді. Қорыта айтқанда, қазіргі таңда
қай ... ... да ... ... ... көп, ... ішінде
қай мамандықтың саласына бағыттап үйретуге де мүмкіншіліктер бар. ... ... ... алып ... ... қоғамның иелерін ұлттық негізде
еңбекке тәрбиелеуде халқымыздың ұлттық ... ... ... зор ... ... тізімі:
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік
саясаттың басты ... ... ... // Дала мен Қала №5. 8- ... 2008
2. Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. –Алматы,1978. – 128 ... ... ... ... ... кіші ... (3-5 ... балаларды
тәрбиелеу оқыту бағдарламасы.
4. Швайко Г.С.  Балабақшадағы бейнелеу өнері сабақтары.-М.: Валдос.2000.
5. ... С. ... ... қолөнері.-Алматы:Қазахстан, 1995.-
240 б
6. Мүсәлімов, Теміржан, Самылтыров, Мұхаметқали. «Бейнелеу ... ... ... Н.Қ. О ... ... ... статей и речей
М.,1978,127-128-беттер.
8. «Бейнелеу өнері»(Дидактикалық материал) «Алматы кітап».
9. Балкенов Ж. Сурет салуға үйрету. –Алматы, ... ... ... «Біздің балабақша» 2007жыл.
11. Балкенов Ж. Халық мұрасындағы ұлттық өрнек және рең. - ... 1996. – 198 ... ... Ж. ... ... ... ... мектеп, 1987.
13.Нүсіпбекова М.И.Бейнелеу өнері «Аруна» баспасы Алматы 2002ж.
14. ... А.Х. ... ... ... искусство. – Алма- Ата:
Өнер, 1986. – 256 с.
15. ... Ж.Қ ... ... ... ... ... негіздері.Алматы “Дарын” 2006.
16. Жарықбаев Қ.Қазақ тәлім - тәрбиесі. –Алматы:Санат,1995. –352 б.
17. Байбатшаева А.Е, ... С.А. ... ... ... ОҚМУ, 2002ж-71 б
18. «Отбасы және балабақша» журналы №7,2009ж.
19. «Бейнелеу өнерінің сиқырлы әлеміне саяхат»М.И.Нүсіпбекова (триз)
20. Арғынбаев Х. ... ... ... ... – 128 ... Айдарова З., Дирксен Л. Бейнелеу өнері. Оқу құралы. –Астана:
Фолиант, 2010. -216 бет

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық спорт түрлеріндегі ойын жаттығуларының маңызы23 бет
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Ілияс Жансүгіров шығармашылығы3 бет
Алкалоидтардың тиомочевина туындыларының синтезі мен биологиялық белсенділігін зерттеу9 бет
Алматы қаласы туралы3 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь