Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек түрлерімен таныстырудың маңызы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
І МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚАЗАҚТЫҢ ОЮ.ӨРНЕК ТҮРЛЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою.өрнек түрлерімен таныстырудың маңызы
1.2 Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою.өрнек түрлерімен таныстырудың мүмкіндіктері 

ІІ МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚАЗАҚТЫҢ ОЮ.ӨРНЕК ТҮРЛЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою.өрнек түрлерімен таныстыру жолдары
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою.өрнек түрлерімен таныстыруда жүргізілетін жұмыстар

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Өресі биік, өрісі кең өнер атауының қай саласынан болсын, жер жүзіндегі басқа да халықтар сияқты қазақ халқы да өзінің көне замандардан бері келе жатқан тамаша тарихымен және өзіне ғана тән қайталанбастай ерекшелігімен көзге түседі. Ал қандай да болсын өнер және талант иелерін өмірге келтіретін де сол халық. Сондықтан да біз оларды халықтық дейміз. Міне, сол халық таланттарының қолынан шыққан зергерлік бұйымдар, киім үлгілері, тұрмыс жиһаздары, әсем де зәулім ғимараттар қай заманда болмасын өз маңызын жоғалтпайтыны мәлім[1]. Сол халық ортасынан шыққан шеберлердің көркемдеп, сәндеп жасаған бұйымдарының әсемдігіне, шебер жасалғандығына, қазір де қарап көз тоймайды.
Кейбір зерттеушілер мен творчество қызметкерлері қазақтың қолөнерінің идеялық маңызын көтеріп, қолөнердің ою-өрнек сияқты негізгі ұлттық қорын жоққа шығарды. Мәселен, С.М.Дудин[2], Е.Р.Шнейдер[3]: «Қазақ ою-өрнегі иран мәдениетінің тек бір бөлігін ғана көрсетеді. Қазақ халқының ұлттық өнеріне жатпайды», - деп топшылады.
Бірақ халықтың қолөнері өзінің тарихы, теориясы мен кейбір ұйымдастыру мәселелерінің жеткілікті элементтеріне қарамастан, күнделікті тұрмысқа қажетті қоршаған затты, көпшілік тұтынатын бұйымды әсемдеуге бейім өнер ретінде, социалистік қоғам кезінде де жалпы мәдени дәрежені де жоғары көрсетуге тән дамып келе жатыр.
Біз жоғарыда көрсеткендей көне заманнан келе жатқан қолөнері өзінің өсу жолында өз халқының дәстүрлі көркемдік мұрасын сақтап қалды. Қоғамдық дамудың қай сатысында болсын қоғаммен бірге дамыған қолөнері әр дәуірде өшпес ізін қалдырып, әлеуметтік-көркемдік жағынан дәуір тынысын қалт жібермей әсерін тигізіп отырды. Қолөнерінің қазіргі дәуірдегі дамуы күрделі де аса бай. Онымен бірге ол күнделікті тұрмысымызды, гүлденген өмірімізді жан-жақты бейнелеуде, халықты эстетикалық жағынан тәрбилеуге қызмет етеді.
Ерте кездегі авторлардың айтуы бойынша Қазақстан топырағын мекендеп, тіршілік еткен сақтар мен массағаттардың барлық заттары әшекейленген, киімдерінің өзіне тән үлгілері болған. Мысалы, киізден жасалған төбесі шошақ бас киімі, ұзын шапаны мен көннен жасалған жұмсақ аяқ киімдері әшекейленген[4].
Геродот: «Олардың барлық заты алтын мен мыстан жасалған. Жайдың металдан істелген бөлшектері, оғы, айбалталары мыстан жасалған. Бас киім мен белдік әшекейлері түгелдей алтыннан істелген. Сондай-ақ ат омырауындағы өмілдіктер де мыстан соғылып, жүген-сулығы, ауыздығы, т.б. бөліктері түгелдей алтынмен әшекейлендіріліп, безендірілген», - деп жазады.
Әрбір баланың шығармашылық қабілеттері тек оның жеке басының туа біткен қабілеттеріне ғана емес, сондай-ақ оны тәрбиелеп отырған қоғамдық ортасының тарихи қалыптасқан дәстүрлі ұлтының дүниетанымына да
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін мектептер білім мазмұнының тұжырымдамасы.Алматы, Қазақстан 1993.9 сәуір.
2. С.М.Дудин «Ковровые изделия в Средней Азии» («Сборник музея антропологии и этнографии Академии Наук»)
3. Е.Р.Шнейдер Искусство народностей Сибири // Искусство народностей Сибири. Л., 1930. С.57-100
4. Атутов П.Р., Бабкин Н.И., Васильев Ю.Н. Связь тудового обучения с основами наук. М. Просвещение 1983ж
5. Ә.Марғұлан Казахское народное прикладное искусство, 1–3 т.,1986–90
6. К.Ақышев "Курган Иссык. Искусство саков Казахстана", Позднесредневековый Отрар, Отрар в XIII-XV
7. Т.К.Басенов «Архитектура и городское строительство»
8. М.С.Мұқанов «Менің мектептерім» 1940ж
9. Ә.Тәжімұратов "Шебердің қолы ортақ" (А.,1977ж.)
10. Арғынбаев X. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987
11. Айғабылов Н. «Еңбек тәрбиесінің психологиялық аспектісі» // Қазақстан мектебі журналы. 1986 №6 29 бет.
12. Ш.Ахметов «Қолөнер сабағын өткізу тәжірибемен» // Қазақстан мектебі журналы. 1975 №6.
13. Әбілова 3.Оқытушыларға эстетикалық тәрбие беру. Алматы: Мектеп, 1972.
14. Әбітова Б. «Салт дәстүріміз - сабақта» // Қазақстан мектебі, 1993. №222 бет
15. Әбдуалиева Ш. «Халық қолөнері» Алматы 1992, 120 бет.
16. Қасымов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. Қазақстан 1995.
17. Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан 1977.
18. Методика трудового обучения с практикумам/ Под. ред. Д.А. Торжевского.М.: Просвещение 1987.
19. Ә.Сағымбаев «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» Кәсіптік білім Алматы 2007
20. Б.Асанова, А.Птицина, Ұ.Әбдіғапбарова «Қазақ ұлттық ою-өрнектерінің тарихы және теориясы» Алматы 2010ж
21. Т.Тілеубекұлы «Қазақтың ою-өрнектері мен зергерлік бұйымдары» Алматы 2003ж
22. Құнанбаев А., Қалың елім қазағым. – Алматы: Жалын, 1995ж
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Өресі биік, өрісі кең өнер атауының қай
саласынан ... жер ... ... да ... ... ... ... да
өзінің көне замандардан бері келе жатқан тамаша тарихымен және өзіне ғана
тән қайталанбастай ерекшелігімен көзге түседі. Ал ... да ... ... ... ... ... келтіретін де сол халық. Сондықтан да біз оларды
халықтық дейміз. Міне, сол ... ... ... ... ... киім ... ... жиһаздары, әсем де зәулім ғимараттар қай
заманда болмасын өз маңызын жоғалтпайтыны ... Сол ... ... шеберлердің көркемдеп, сәндеп жасаған бұйымдарының әсемдігіне, шебер
жасалғандығына, қазір де қарап көз тоймайды.
Кейбір зерттеушілер мен творчество қызметкерлері ... ... ... ... қолөнердің ою-өрнек сияқты негізгі ұлттық қорын
жоққа шығарды. Мәселен, С.М.Дудин[2], ... ... ... ... тек бір ... ғана ... Қазақ халқының ұлттық өнеріне
жатпайды», - деп топшылады.
Бірақ халықтың ... ... ... ... мен кейбір ұйымдастыру
мәселелерінің жеткілікті элементтеріне қарамастан, ... ... ... ... ... ... бұйымды әсемдеуге бейім өнер
ретінде, ... ... ... де жалпы мәдени дәрежені де ... тән ... келе ... ... ... көне ... келе ... қолөнері өзінің өсу
жолында өз халқының дәстүрлі көркемдік мұрасын сақтап қалды. ... қай ... ... ... бірге дамыған қолөнері әр дәуірде
өшпес ізін қалдырып, әлеуметтік-көркемдік жағынан дәуір ... ... ... ... отырды. Қолөнерінің қазіргі дәуірдегі дамуы күрделі
де аса бай. Онымен бірге ол күнделікті тұрмысымызды, гүлденген өмірімізді
жан-жақты бейнелеуде, ... ... ... ... қызмет етеді.
Ерте кездегі авторлардың айтуы ... ... ... мекендеп,
тіршілік еткен сақтар мен массағаттардың барлық заттары ... ... тән ... ... ... ... жасалған төбесі
шошақ бас киімі, ұзын шапаны мен ... ... ... аяқ ... ... ... заты ... мен мыстан жасалған. Жайдың металдан
істелген бөлшектері, оғы, айбалталары ... ... Бас киім мен ... ... ... ... Сондай-ақ ат омырауындағы өмілдіктер
де мыстан соғылып, жүген-сулығы, ауыздығы, т.б. бөліктері түгелдей ... ... - деп ... ... ... ... тек оның жеке басының туа біткен
қабілеттеріне ғана емес, сондай-ақ оны тәрбиелеп ... ... ... ... ... ұлтының дүниетанымына да байланысты. Ал
қазақтың ұлттық ... ... келе ... ... айналған рухани
қазынасы арқылы қалыптасатыны анық. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... дәстүрімен тереңірек таныстыру
қажет.
Этнограф-ғалымдар ... ... ... ... ... және т.б ... сәндік-қолданбалы өнерінің даму тарихы, ою-өрнек жасалу технологиясы
және мән мағынасы қарастырылған.
Қазақ ұлттық ою-өрнегінің бірнеше ондаған ... ... бар. ... ұрпақтан ұрпаққа мұра болып, үнемі қолданыста болып, дамып келе
жатқан өнер ... ... ... ... ... үшін ... ... дұрыс таңдай білу қажет, оның ою-ырғағы мен мөлшерін, яғни ... ... ... мен ... ... жобалау қажет. Оюдың жақсы шығуы
оюшының ой ұшқырлығында, шеберлігі мен ... ... ... ... ... қандай түрі болса да, ол – адам ойының жемісі. ... ... ... ... ескен арқандай бірігіп тұруы керек.
Ара жігі бадырайып, үйлеспей, олпы-солпы болса, ою өзінің сәнін, сұлулығын,
үйлесімін ... ... ... ... Қазақ ою-өрнегі қошқар мүйіз
түрінен бастау алатындықтан ... ою ... ... да осы ою түрі басты
көрініс табуы қажет. Басы қошқар ... ... ... ... ... дами ... алуан түрге еніп, ара жігі әр түрлі ою-өрнектермен толыға келе, үлкен
күрделі ою түрі шығады. Ою тасы қошқар мүйіз ... ... ... ... ... сән бере келе ... жымдасып, байланыс пен сәндік тауып
жасалатын ою түрін әрлендіре түседі[11]. Табиғаттағы әсем гүл шоғырындай ою-
өрнекте өз ... ... ... ... көз ... көзге қуаныш,
көңілге жылылық, ортаға әсемдік, сұлулық шашып тұрары анық. ... ... ... өнер ... ... ... ... жеткізе білген.
Зерттеу мақсаты: Ғасырлар бойы сақталып, бізге дейін мұра болып жеткен
ата-бабаларымыздың ұлттық қолөнерінде ерекше орын ... ... ... ... ... сай ... жасына дейінгі балаларға үйрету әдістеріне
зерттеу жүргізе отырып, тиімді жолдарын анықтау
Зерттеу міндеті:
- Ғылыми әдебиеттерді пайдалану
- Мектеп ... ... ... ... ою-өрнек өнерімен
таныстырудың маңызын анықтау
- ... ... ... ... ... ... өнерімен таныстыру
жолдарын көрсету
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек ... ... ... ... ... ... ... қазақтың ою-өрнек
өнерімен таныстыру процесі
Зерттеу әдістері: Мектеп ... ... ... ... ... ... процесі бойынша ғылыми мәліметтер жинау және оларды
талдау ... ... ... ... жүргізу.
Зерттеу болжамы: Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек
өнерімен таныстыру процесінен мынадай нәтиже ... ... ... ... ерекшеліктері туралы түсініктерінің кеңеюі;
- Қазақ қолөнеріне деген эстетикалық сезімдерінің оянуы;
- Халық қазынасына деген жауапкершілік сезімдерінің болуы.
Курстық жұмыстың ... ... екі ... ... ... және ... тұрады.
І МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚАЗАҚТЫҢ ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек өнерімен таныстырудың
маңызы
Бүгінгі таңда жаңалыққа жаны құмар жас ұрпаққа заман талабына сай ... ... ... оны ұлттық құндылықтар арқылы ... ... ... бірі ... ... ... ... құрмет тұтып, тәрбиенің
қайнар көзі ретінде қарастыру қай заманда ... да ... ... күн ... тұрары белгілі. Әсіресе, бүгінгі жаһандануға бет
бұрып, әлемдік бәсекелестікке, оның талаптарына жауап беру ... ... ... ... отыр. Елбасының бұл жайлы «толық өркениетті
ел болу үшін ... өз ... өз ... ... ... ... өзге ... игеруге ұмтылғанымыз жөн» деген сөзі ... ... ... ... бүгінгі таңда басты мақсат – ... ... ... мен адамзаттық құндылықтар, рухани-мәдени мұралар
сабақтастығын сақтай отырып, тәрбиелеу болып отыр[12].
Жер бетіндегі өмір сүруші әрбір ұлт өз ... жан – ... ... ... ... ... армандайды. Бала бойына рухани мұраларды
сіңіре ... бірі – ... ... ... – рухани уыз. Халық көптеген ... ... ... олар арқылы баланың жеті қырлы, бір ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінде ұлттық мәдениет, өнер
және ... ... ... пен іскерлік қалыптастыру,
мәдениеттілікке баулу, ... ... ... соңды жасалған мәдени мұраны
жүйелі меңгеруге, жалпы әлемдік рухани игіліктерді бағалай білуге тәрбиелеу
қажеттілігіне баса көңіл бөлу керектігіне мән ... ... ... маман бойында кәсіби мәнді сапалардың қалыптасып, ол тұлға дамуымен
ұштасып, нәтижесінде жас ұрпақтың біліктілігі мен іскерлігін ... ... ... ... ... ... ел ... ұстап отқан жас буын – мектеп жасына дейінгі балалар үшін маңызы
айрықша[13].
Қазақ қолөнері көркем ... бір ... ... ... Бұл ... дәуірден бастап бүгінгі күнге дейін тұрмыста ... ... ... ... ... негізінде бала айналадағы дүниенің қимыл-
қозғалыстарының алуан түрлі реңін түсінеді. Балалардың өнер ... ... ... ... ... дамуының
және шығармашылық мүмкіндіктерінің қалыптасуының негізгі тірегі болып
келеді. Мектеп жасыны ... ... ... ... ... ... ... әдебиет сабағында және ертеңгілік-тер мен ойын-сауықтар
барысында халқымыздың ұлттық өнерімен танысып,көркем ... ... ... ... ... халық шеберлері - ағаш шебері, ұста,
зергер, тоқымашы, кестеші, ... ... т.б. ... ... олардың
қолынан жасалған бұйымдар туралы мағлұмат беру балалардың білім деңгейлерін
жетілдіре түседі[14].
Балалар ағаш шебері ... ... ... ұста темірден жасалатын
бұйымдарды соғатынын, ... ... ... ... ... ... ... мағлұмат алып, ұлттық бұымдардын жасалу ерекшеліктерімен
танысады.
Қайсыбір қолөнер шеберін алсақ та олар ... ... ... ... ... ... ежелден халықтық өнердің бір түрі. Оның шығу ... Ал ... ... мен ... әр ... тыныс-
тіршілігіне,тұрмыс салтына орай өзгеріп,дамып,жетіліп отырған. Өнердің де
басқа түрлері секілді,ою-өрнектің де балалардың ой-өрісі мен білімдерін жан-
жақты ... ... мол. ... ішінде аспан әлеміне,өсімдікке,жер-
су атауларына геометриялық кескінденге қатысты ... ... ... ... ... ие. Сондай-ақ қол өнер бұйымдарында
түрлі түстер ерекше орын алады. Қазақтың қолданбалы өнеріндегі кеңістік пен
идея болмыс пен ... ... ... ... табады[15].
Ақ түс – шындық, пәктіктің нышаны болса, жасыл түс – ... ... ... ... ... ерекше үйлестіре білген жөн ... өз ... ... мен ... ... ... ... Қазақтын ұлттық ою-өрнектері мен оның атаулары көп.
Ғылымдар ... ... ... ғана ... Солардың халық арасында көп
тараған түрі-мүйіз тектес ою-өрнегі. Ою-өрнектің бұл ... ... ... ... жасалып, тек атаулары өзгеріп отырады. Мысалы: қошқар,
арқар ... ... ... төртқұлақ, түйе табан, сыңар өкше қос алқа, құс
қанаты, қаз табан т.б. ою-өрнектердің негізгі ... Осы ... ... ... ... Қазақ оюларының мазмұны мал өсіру мен
аңшылықты, жер- су, көшіп-қону көріністерін.
Тігуге де, ... да, алып ... де өте ... осы ... ... ... жоқтың қасы. Ою-өрнекті жақсы саналы жасау ... ... ... ... ... білу қажет, оның ою-ырғағы мен
мөлшерін, яғни оюдың заттың ... ... мен ... ... ... ... ... шығуы оюшының ой ұшқырлығында, шеберлігі мен оюдың ретін
келтіріп үйлестіре білуінде. Ою-өрнектің қандай түрі болса да, ол – ... ... ... ... ... ... ескен арқандай
бірігіп тұруы керек[9]. Ара жігі бадырайып, үйлеспей, олпы-солпы болса, ою
өзінің сәнін, сұлулығын, үйлесімін тіпті мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... бастау алатындықтан қандай ою түрін жасағанда
да осы ою түрі басты көрініс табуы қажет. Басы ... ... ... ... өрнек дами келе неше алуан түрге еніп, ара жігі әр ... ... ... ... ... ... ою түрі шығады. Ою тасы қошқар мүйіз
бастаған өрнек түрлері бір-біріне үйлесе сән бере келе бірігіп, ... пен ... ... жасалатын ою түрін әрлендіре түседі. Табиғаттағы
әсем гүл шоғырындай ою-өрнекте өз шеберін тапса, ... ... ... ... ... ... ... ортаға әсемдік, сұлулық шашып тұрары
анық. Біздің ... ... өнер ... ... ... ... ... оюшы ою-өрнек жасап, оған ат беріп, оны ... ... ... ... ... ең басты мәнері, ең көп түрі және
әр түрі мәнер жасауда жиі қолданылатын ... ... ... жаңа ... ... ... өз дәуіріндегі заман
ағымына қарай лайықтап отырған. ... ... көне ... ... мен ... өз ... ... қарай тақырыптық мағынасы,
композициясы, симметриясы мен ассиметриясы, колориты мен ритмы, сондай-ақ
оған арналған ... мәні де ... ... ... ... бір ... ... реттеп
орналастыру деген сөзі[6].
Өрнек үшін симметрия да маңызы зор. Оның екі жағының бірдей болуы ... ... ... кез ... ... ... бір элементтің қайталанып отыруын ритм немесе ырғақ дейді.
Ою өрнек өнері ... ... ... өнердің барлық түріне арқау
болып, ғасырлар бойы халықпен бірге жасасып, оның ... және ... ... ... ... ... ... мәдени асыл қазынасының
өзекті бір саласына айналған ою-өрнек қайта түлеп, бай мазмұнға жаңа түрге
ие бола ... ... ... дәрежесінің, дүниеге көзқарасының
ойлау, ұғыну және шығармашылық ... ... ... ... ... ... түсті.
Жанадан көркем-кесіпшілдік орындары ашылып,олардың заттары сәнді ... ... ... ... математикадан, музыкадан, бейнелеу мүсіндеу, кесте
тігу мен ою-өрнек алу өнерінен хабардар болуы келешекте рухани ... ... ... ... шығуына жол ашатыны анық.
2. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек өнерімен таныстырудың
мүмкіндіктері
Халық педагогикасы негізінде тәрбиеленушілердің тұлғасын ... ... және ... ... ... ... ... баса
назар аударылып, педагогикалық іс-әрекеттерде қолданған әдіс-тәсілдердің
тиімді eкендігі мәлім. ... ... ... ... етіп ... орны ... қазақтардың мына ерекшелігіне баса назар ... ... ... ... ... ... кілем тоқуға үйретеді, ал
олар үлкейгенде осының бәрін өз бетінше жасауларын талап ... ... мен ... ... ұстаздары кішкентай жасынан қыздарды қолөнерге
әдемі бұйымтайлардың ою-өрнектері мен суреттерін көрсете ... ... ... ... ... иіру мен тоқудың жәй ғана тәсілдерін үйрете
отырып, үлкейе келе күрделі технологиялық амалдарды жан – жақты ... ... ... ... ... ... талғам,
өзбетінше жұмыс істеу, нақтылық, ұқыптылық сияқты қасиеттері қалыптасып
отырады.
Қазақ халқының сан ... бойы ... ... ... өркен жайып
дәстүрге, тұрмыс тіршілігіне қалыптасқан мәдениеттің бір ... ... ... ... ... ... әлемдегі басқа халықтармен
салыстырғанда ұлттық ою-өрнек арқылы ерекшелінетіндігі баршаға мәлім.
Соның ішінде ... ... ... ... сан алуан
түрлері МДҰ-да балалардың танымын молайтып, шығармашылыққа ... ... ...... және ... ... жүйелі
ырғақпен қайталанып, үйлесімді бейнеленуі немесе құрылымы. Халқымыздың
бізге жеткен ою-өрнек үлгілері - бай ... ... ... ... ... жете ... оларға үйрету тәрбиешілердің басты міндетінің бірі
болмақ. Ою-өрнектерді композициялық құрлымына қарай бір ... ... ... үш ... ... ... ... өсімдіктердің гүлі , жапырағы, сабағы сияқты
болады.
2)Зооморфтық ою-өрнек оларға аң, құс, ... тағы ... ... ... ... ... ... дөңгелек ирек, торкөз сияқты өрнектер
жатады[17].
Ою-өрнекті қағазға, ағашқа, теріге, ... ... ... сабақта
балаларға айтып түсіндірумен бірге практикада балалардың жас ерекшелігіне
байланысты жасатып үйрету қажет. Ол үшін ... ... ... ... заман
талабына сай толығымен ою-өрнектер бейнеленген қол өнер ... ... ... қолданбалы сәндік барлық түрлерінде оюлар мен
өрнектер алғашқы элемент ретінде қолданылып келген. Ою мен өрнек қол ... ... және ... ... аша ... ... ... сабақ барысында балалардың өз қолымен жасалатын
бұйымдардың әр қайсысына ... мен ... ... ... ерекше
назар аудару қажет сияқты. Бұл балаға эстетикалық, ... ... ... ... ... ... ... сан
ғасырлар бойы қалыптасқан қазақ халқының тарихы мен өмірі мен бірге
ілгерлей ... ... бала ... ... ... түсіндіріп отыру
керек. Халық арасындағы шеберлер ою-өрнекпен сәулетті ... мен ... ... ... ... ... өмірге
керектеніп отырған[18].
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті барысында тәрбиеші ... әр ... ... ... ... бұйымдар, темір бұйымдар, бас киімнен
аяқ киімге дейінгі киім ... үй ... ат ... ... оның ... ... ... отырса баланың сабаққа ... ... ... ... бар ... ... құмартып,
құштарлығы, белсенділігі артуы сөзсіз.
Заттың бетін өрнектеу үшін ... әр ... ... ... ... ... шеку, қашау тісеу, құрау ... ... ... ... Осы ... ... ... барысында
түсіндіріп, тәсілдерді іске асыру үшін қандай құрал-саймандар керек
екенін және ... ... ... іс ... ... ... ... халқының ою-өрнек өнерін кезінде көптеген ғалымдар зерттеген. Дей
тұрғанмен қазақ өнерінің осы бір ... ... ... ... әлі ... тұрғыдан терең зерттеу қажет сияқты. Қазақ халқы сан ... ... ... ... бас ... сәукеле, бөрік,
тахия, кепеш, кимешектің ... әйел ... ... ... алдыңғы жиегіне, еркектердің теріден және матадан ... ... ... тізесі, балағына, сыртқы киім шапан, камзол,
мешпет, ... ... аю ... ... сәнді киімдердің арқасы
етек жеңіне, аяқ киімдер мәсі, ... ... ... киіз ... жел ... ... ... және кигізден жасалған етіктің
іші сыртын тіпті бай, манаптар уық, ... ... да ... ... үшін ... түрлерін кеңінен қолданып келгені
белгілі[20].
Ат ... ер, ... ... мілдірік, жүген, ноқта, ... ... ... ... ... сол сияқты тұрмысқа
керекті ағаш, темірден жасалатын табақ, ожау, кесе, аяқ, ... тағы ... ... неше алуан түрлерін керектенгені жөнінде балаларға
сабақ барысында баланың жас ерекшелігіне қарай түсіндіріп, ... ... ... ... ... ... кейбір ою-өрнегі бар бұйымдарды
тікелей көрсетіп ... ... ... көзімен көріп, ою-өрнек салып
жасалған бұйымдарды көру, ұстау, есту ... ой ... ... ... ... ерекшелігін, жасалу тәсілін, керектіленетін материал, ою-өрнекті
салу үшін қандай аспап, құрал қолданылатындығын сабақ ... ... ... ... ... отыру керек. Ою-өрнектің
дамуымен қалыптасуында әрбір тарихи дәуірдің салып кеткен үлгі таңбасы ... ... әр ... ... айқын танылады. Ою-өрнектердің
көптеген түрлері бар ... ... ... өрнек, гүлді өрнек, ... ... ... ... ... ... ... өрнек, балық көз
өрнек, т.б. Балық көз өрнек көбінесе ... ... ... ... ... жиі ... сабақ барысында
әртүрлі малдың мүйізі, сүйегінен жасалған ... ... ... ... ... ... ісмерлері үлкен әжелеріміз ... ... ... ... ... жүні, әртүрлі бояуларды пайдалану арқылы ... ... ... Тебенмен, инемен, бізбен ... ... ... ... ... ... ... тіккенде ою-өрнекті бір-
бірінен ажырату үшін су жүргізілетін болған. Су ... ... ... бөлу, ажырату, анықтау, айқындау дегенді білдіреді. Бір сөзбен
қорытып ... ... ... ... ... ... дамытып
насихаттау және сабақ барысында балаларға ою-өрнек туралы жас ерекшелігіне
байланысты ... ... ... ата-бабадан қалыптасқан ою-өрнекті
өмірде кеңінен бейнелеу осы арқылы ... ... ... әлі де іске аспай өмірге кеңінен қолданылмай келе ... ... ... ... ... ұлттың ою-өрнек элементтерін сабақ барысында оңайынан қиына
қарай үйрету дегеніміз дидактикалық принципті басшылыққа ала ... ... өз ... ... сабақ барысында үйрену үшін қайшы, қарындаш,
өшіргіш, бір ... ... алып оңай ... қарындашпен бейнелеп
сызып, қайшымен өрнекті қайшылап алған соң оған бояу ... ... ... ... ... ... ... Бала қағаз, қарындаш пайдаланып
шаршы, ромбы, үшбұрыш, шеңбер ... ... ... ... өрнектермен
композиция құруға болатындығын үйрету арқылы ... ... оны ... ... ... ... ... үйретуге болады[18].
Ою-өрнек элементтерінің аталуы әртүрлі болған. Мысалы мүйіз ою, қолтық
ою, мүйіз,қошқар мүйіз, қос ... ... ... ... ... шеңбер,
сырғатеру, шимай, терек, төртқұлақ, тағы басқа сан алуан түрі болған.
Оларды өмірде керектенетін киім ... киіз үй ... ... сырмақ, текемет түскиізге тағы басқа өмірде қолданатын барлық
заттарды әшекейлеу, ... үшін ... ... ... ... ... ... түрін өз қолымен жасай білуге үйрету
сабақтың негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... ... өте құрметтегендігінің бір белгісі:
Бабамнан қалған мұра төспен көрік
Ұста әкемнің ... ... ... ... мол байлық деп
Басқа байлық мен үшін ... ... ... ... ... сабақтарда қолдану, ұлттық ою-өрнектің ғасырлар бойы ата-
бабамыздан ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, өркендеп өсіп ... ... сан ... ... ... ... тұрмыс тіршілігімізге
кеңінен қолданылып келе жатқан қолөнердің баға ... ... ... кеңінен түсіндіріп насихаттау, балалардың көзімен ... ... ... ... ... ... тұрмыс
тіршілігі қандай болғандығын ою-өрнек мәдениеті ... ... ... ... ... ... игеруге, өз бетімен ою-өрнек
нақыштарын технологиялық саймандарды қолданып ... ... ... ... ... ... қажет[21]. Балалар сабақта
шеберлік, үнемшілдік, төзімділік, әдемілік, мәдениеттілік тәрбие алу ... ... ... ... Балаларды жұмыс барысында барысында еңбектің
ақ-қарасы жоқ, «Еңбек етсең ерінбей тояды қарның тіленбей»,- деп ұлы ойшыл
Абай ... ... ... ... ... ... ... әдіс
амалдарын үйрету арқылы еңбек сүйгіштік ... беру мен ... ... ... ... ... қажет[22].
Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті, ұлтымыздың көшбасшысы
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: ... ... ... Жалпыға
ортақ еңбек қоғамына жиырма ... ... ... ... – еңбек
тек еңбекпен ғана жеміс өнбек, тек еңбек ғана ... ... ... ... ... ... ... ету арқылы
елімізді өркениетті елдердің ... ... ... ... ... ... түсіндіріп, балалардың ұлттық қолөнеріміз
ою-өрнектеріміздің ... ... ... ... Отан сүйгіш
тәрбие қалыптастыруымыз керек. Сондықтан да ұлттық ... ... ... ... ... ... қолданылуы тиіс[20].
ІІ МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ ҚАЗАҚТЫҢ ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ
ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ... ... ... ... ...... ... иесі, сол қоғамның иелері
халқымыздың тұрмыс қажеттілігінен туындаған ұлттық өнер ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетімізді қолданбалы
сәндік қолөнермен өркендетуге ... ... ... ... Тәуелсіз
мемлекетімізде ертеңгі ұрпақтың рухани байлығы мен мәдениетіне, ... ... ... мен ... іскерлігі мен кәсіби шеберлігіне
байланысты өндірісте ... ... ... ... ... ... жоғары бағалануда. Қазіргі кезде жаңа өмір өзінің жаңа талаптарын
қойып отыр. Оның міндеті өнердің бұрынғы келбетін бүгінгі күнге ... ... Сан ... ... ... бұйымдар әсемдігі, өрнегі тұрмысқа мән
берумен адамдарға ... ... ... Көз ... ... ... ... түрлі-түсті ою-өрнек, оның орналасуы адамзат ... біте ... ... ... келе жатқан қарым-қатынасын, көңіл-
күйін, жан дүниесіндегі тылсым күштердің бірлігін аңғаруға болады. Қолөнер
шеберлері табиғат ... өнер ... ... еткен. Өнер
туындыларының бет бедеріне ширатыла түскен ... ... ... ... ... сыр ... Қазақ қолөнерінің түрі, сапасы, өрнегі,
бояуының өмірге келуі ... ... ... байланысты[12]. Шебердің
қолынан шыққан бұйымдар күнделікті тіршілікпен қатар сол ... ... ... баға жетпес үлгісі. «Шебердің қолы ортақ» деген мақал
ел ішінде бекер айтылмаса ... ... ... жету үшін ... ... білім қажет. Шығармашылық ізденіс үстіндегі халық
шеберлері тұрмысқа ... ... ... ... ... тапты. Өз
ұрпағының “сегіз қырлы, бір сырлы” өнегелі, өнерлі болып өсуін мақсат еткен
ата-анамыз өз ... бар асыл ... ... ... үйретіп
келген.
Балаларды қазақтың киелі ою-өрнекгімен таныстыру жұмыстары мектеп жасына
дейінгі кезеңнен бастап ... ... ... бұл жұмыс тек мектепке
дейінгі ұйымдарда ғана емес, отбасы тәрбиесінде де өзіндік орын алуы ... ... ... ... ... жұмысы балабақшада
келесі материалдық базаның болуын талап етеді:
− Ұлттық бұрыш (ою-өрнек бейнеленген туындылар: киімдер, көрпелер, ыдыс-
аяқтар);
... ... үшін ... ... ... ... ... туындылармен танысуға, балаларға өз
əсерлерін көркемдік жəне ойын ... ... ... Балаларды оқыту барысында əдіс-тəсілдерді қолдану жас ерекшелігіне,
оның ойлау қабілеттеріне ... ... ... ... ... алуымен қоса, оның шығармашылықпен ... ... ... ... ... ... бұл ... өз шығармашылығынан туындаған қолөнер бұйымдарын да
орналастыруға ... ... ... ... ою-өрнегіне деген
эстетикалық қызығушылықтары да арта түседі.
Балаларды ... ... ... қай ... және ... ... да түсініктерін қалыптастырған жөн. Мысалы: «Қаз мойын»
– кілемдерге, сырмақтың шетіне ... ... ...... салынады. «Толқын» – алашаға салынады. «Жауқазын» – көйлектерге
салынады. «Төрт мүйіз» – кілемдердің ортасына ... «Гүл ... ... ... салынады. «Ботакөз» – кілем, ... ... ... ... ... ... ... қай түрінде болмасын ою-
өрнектің қарапайым, салуға және қиып ... оңай ... ... мына ... ... болады:
1. «Ит құйрық» - табиғат ... ... ... ... ою. ... ... төрт түлік малға, мал күту рәсіміне байналысты
бұйымдарда, шығармаларда қолданылып жатады.
2. ... су» ... ... ...... аш" деп өсиет қалдырған ата-
бабамыз суды өмір нәрі, тіршілік көзі деп түсінген. Бұл өрнек те сол ... ... ... су ... көбіне көгілдір, көк сия түстерге
боялады.
3. «Қошқармүйіз» ою-өрнегі ... ... мен екі ... ... ... ... келіп, оның қолтық тұсынан қойдың ... ... бір ... ... ... екі буын ... тұрады. Одан байқаған адамға
қошқардың тұмсық пішіні аңғарылады. Текеметте, сырмақта, басқұрда, алашада,
кілемде, былғары, сүйек, ... ... ... ... ... ... ою-өрнегі бірнеше түстерден жолақтар жасап алма-кезек
орналасады. Қазақтарда кейбір түстердің символдық мәні бар. Көк түс ... ақ түс – ... ... сары түс – ақыл ... қайғы
мұңның, жасыл түс – жастықтың, ... ... ... ... ... түсті белгілі тәртіппен кемпірқосақ көркіне ... Бұл ... ... қоржын, басқұр тоқуда жиі
пайдаланылады[6].
Бейнелеу өнері сабақтарында ою-өрнекті ... ... ... ... ... ... ... техника арқылы ою-өрнектерді бейнелеу балаларда
жағымды эмоция тудырады, таныс тұрмыстық заттарды ... ... ... ... ... ... үшін ... заттарды қолдануға
болады. Мысалы: жапырақ, ... ... ... көкөністер, қарындаштың
теріс бөлігі, жіп;
Дәстүрден тыс әдіспен сурет салуды үйренген ... өз ... ... іздеп тауып көрсетеді. Бұл баланың өмірге шығармашылықпен
қарауының, кез ... ... әр ... ... ... білу іскерлігін
дамытудың алғы шарты болып табылады.
«Көкөністер бастырмасы»: Балалар бастырма көмегімен салынған бейнеге
ерекше қызығушылық ... ... ... ... балалардың көз
алдында даярланған штамптар даяр сатып ... ... ... ... ... ... асқабақ қабығынан, және қызылшадан түрлі
пішіндер жасауға ... ... ... дөңгелек, үшбұрыш, төртбұрыш
даярлау; картоп немесе өзге көкөніс қиығында ... ... ... кесу;
штампты гуашқа батыру немесе оған ... ... ... ... мата ... ... сурет шығатындай етіп бастыру; ... ... ... ... оюын ... ... ұлттық ою-
өрнектерден сәндік композициялар құрастыруға болады. Жұмысқа ұлттық нақыш
беру үшін жеке ... ... ... әшекейлеуде ұлттық ою-
өрнектерді жүйелі қолдану өте ... ... ... ... арқылы
кеңістікті бағдарлауға үйренеді және олардың аттарын атап ... ... ... ... Нүктелер арқылы сурет салу (нүктелі сурет)
дәстүрден тыс әдіске жатады. Сурет көптеген жекеленген нүктелер ... онда бұл ... салу ... ... деп аталады. Нүктелер
саусақ немесе қылқалам ұшымен тықылдату ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Нүктелер арқылы салынған
сурет мозаика сияқты болады. Педагог контур ... ... ... ... ... ... сызықтармен қосу ұсынылады. Пайда
болған бейнені ... ... ... ... ... соң балалар ашық
түстерді немесе суық және жылы ... көп ... ... ою-өрнек туралы түсініктерін қалыптастыруда олардың аттарын да
жаттатып, бір-бірінен айырмашылықтарын ажыратуға үйретіп ... ... ... ... ... де аса мән ... табиғатта жиі кездесетін және сол күйінде пайдалануға жарай беретін
ақ, сары, көк, қызыл және қара ... ... ... ... ... ... ағашты, теріні, қайысты бояуға жұмсалған. Сол сияқты малдың ... ... көк ... да бояу ... ... Көк ... бүрі,
мойыл, долана, қарақат, бүлдірген, итмұрын және тағы ... да ... ... жемістердің шырыны да даяр тұрған бояу десе болғандай ... ... шие ... әр ... өсімдіктерді, олардың қабықтары
мен тамырларын қайнатып бояу жасау әдісін көп қолданған. ... ... ... ... ... анар, жүзім және өрік ағаштарының
қабықтарынан қызыл, сары, күрең, қошқыл түсті ... ... Қына ... тас бетінің қынасы) «томарбояу» дейтін қурай мен тобылғының
тамырларын қайнатып та бояу ... ... ... қол ... тартып не келіге түйіп ұнтақтап
қайнатады. Шеберлер, қайнауына қарай, бояуынан арылған ... ... ... ... ... одан әрі ... беру арқылы оны қоюландырған,
кейде порошок түріне келтірген. Мұндай қайнатынды бояуға ашудас, мұсатыр,
тотияйын, тұз, қарағайдың шайырын ... Сол ... қара ... ыс, ... ... сүйектері мен бидайдың, арпаның күйіктерінен де бояу
жасаған. Бұларды бірімен-бірін қоспалау арқылы әр түсті ... ... ... әрі ... үшін ... көкпек, итсигек, қара жусан сияқты
ащы шөптердің тұндырмасын, ... ... ... май ... ... ... ... дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек өнерімен
таныстыруда жүргізілетін жұмыстар
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... өнерімен таныстыру −
балалардың шығармашылық қабілеттерін ... ... ... болып табылады.
Ал балалардың айналадағы өмірден алған әсерлері бұл ... ... ... салу процесінде балада бейнелеушіге белгілі бір ... ... әлем ... ... ... ... ... Балалар
сабақ кезінде түрлі материалдармен жұмыс жасауға дағдылар мен іскерліктерге
ие болады, оларда ... ... мен ... ... ... ... шығармашылықпен пайдалануға үйренеді.
Мектепке дейінгі ересек жастағы баланың айналасындағы ... ... ... ... ... шектеулі. Бала қабылдағанының
барлығы бірдей оның суреті немесе мүсіні үшін тақырып бола алмайды.
Ою-өрнекпен таныстыруда өзара ... ... бар ... тобының
бейнеленуі маңызды болып есептеледі. Мысалы, киіз ... ... ... ыдыс-аяқтар, төсек орындары және т.б. ... ... ... ... ... ... түр-түсі және орналасу
реті эстетикалық талапқа сай болу ... ... бала ... ... мен ... оңай аңғарады, алайда бұл қатынастарды сурет
немесе мүсін арқылы беру үшін мектеп жасына дейінгі бала ой мен ... ... ... ... бірқатар бейнелеу іскеліктерін меңгеруге ... ... ... ... ... екінші дәрежелі екенін анықтау және
композициялық міндеттерді шешу қажет[9].
Бұл бейнелеу тәсілдерін меңгеру – ойды ... ... ... ... ... Үйретудің маңызды міндеті ритмді, симметрияны, түсті
ескере отырып, ою-өрнек жасай білуді дамыту ... ... ... бұл
негізінен естияр топтардан бастап жүргізіледі. Бұл міндет ... ... пен ... ... жүзеге асады. Мүсіндеуде
жасалған ыдыстар мен декоративтік пластиндерді бояулармен боялған ... ... ... ... ... баулудың маңызды міндеттерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... заттың формасын, оның құрылысын, түсін және басқа
сапаларын бере білу, ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Бейнелеу іскерліктерімен техникалық дағдылар тығыз
байланысты. Кез келген затты бейнелеу үшін кез ... ... ... және ... ... білу ... ал осы сызықтардың көмегімен заттың
формасын қалай беру керек – ... өзі ... ... ... өнеріне үйретудің әдістері мен тәсілдері:
• Бақылау
• Заттарды пайдалану
• Үлгіні пайдалану
• Картиналарды пайдалану.
Балалардың ... ... ... ... ... олардың
айналасындағыны бақылай білуі, болмыс құбылыстары арасындағы байланыстарды
анықтап, жалпы және жеке ... ... ... ... ... ... ... арнаулы бейнелеу тәсілдеріне, түрлі бейнгелеу
материалдарын пайдалану әдістеріне үйрету қажет. Тек сабақта жүйелі түрде
үйрету процесінде ғана ... ... ... бейнелеу және құрастыру әрекеті жөніндегі ұйымдастырылған оқу
іс-әрекетінде шартты түрде көрнекі және ... деп ... ... ... ... тән тәсілдер тобы ойын тәсілдерін
құрайды. Ал ... ... ... ... ... бар болғаны тар көлемде үйрету маңызына ие, ... ... ... ... ... ... ... жасау затты белгілі бір
қашықтықта, сурет ... ... ... ... ол қандай болса, сондай
жағдайда бейнелеуді көздейді. Оны неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... бірге егжей-тегжейлі қарап
шығып, талдау процесіне бағыт беріп, оны сөзбен және ым-ишарамен ... жөн. ... ... оқу іс-әрекетінде ұлттық ою-өрнектер
бейнеленген кесе немесе қуыршақтың киімін пайдалану.
Үлгіні пайдалану. Натура сияқты үлгі де үйрету әдісі және ... ... де ... ... іс-әрекеті түрлерінде ... және ... ... үлгі ... ... ... үлгілерден ою-өрнек элементтерін көшіріп алуға, элементтердің
орналасуы және үйлестіруге үйренеді. Үлгілерді пайдалану сол ... ... ... ... үлгі тәрбиешінің арнайы
нұсқауынсыз ұсынылуы ... ... оны ... ... өз ... Бұл ... үлгіні қолдану баланың сыни тұрғысынан ойлауны
арттырады[21].
Кейде үлгі үйрету тәсілі ретінде де пайдаланылады. Мысалы, заттың ... ... ... үлгі ... ... емес, бейнелеп отырған
зат туралы балалардың түсінігін нақтылау үшін пайдаланылады.
Картиналарды пайдалану.
Картиналар ... ... ... ... ... түсініктерін
нақтылау үшін бейнелеу құралдары мен тәсілдерін анықтау үшін қолданылады.
Картина көркем шығарма ретінде образдарды әдемі әрі әсерлі ... ... ... ... ... үшін ... барысында қандай да бір
детальдарды нақтылау үшін картинаны кейбір балаларға көрсетіп алу қажет,
бұдан кейін ... алып ... ... ... оны одан әрі ... ... ... соғады.
Олардың бейнелеу қабілеттері мен шығармашылығын ... ... ... ... ... ... сұрақтар қойып нақтылау
арқылы сурет салдыруға болады.
Балабақшада шығармашылық саласы аясында өтетін сурет ... ... ... ... ... ... баулуда жетекші роль
атқарады[12].
Сурет салуды заттық, затқа қарап сурет салу, сәндік бейнелеу, ... салу деп ... ... ... ... ... – балалардың айнала қоршаған
тіршілікті тануға көмектесу, олардың аңғарымпаздығын ... ... ... және ... ... ... өнерінің тағы бір түрі – мүсіндеу. Мүсіндеудің бейнелеу және
техникалық ... ... ... үшін ... ... ... мүсіндеуге арналған материалдарды мұқият іріктуіне үйретудің
мазмұны мен тәсілдеріне ұқыпты қарайды.
Балабақшада мүсіндеуге саз ... пен ... ... ... ... балалар ою-өрнек бейнеленген заттарды мүсіндеу кезінде
неғұрлым айқын сипаттық белгілерін бейнелей ... ал ... ... ... күйінде қалдырады. Сондықтан да ... ... ... формасын соларға тән өзгеше сипаттарымен бейнелей ... ... ... ... ... өзара ұйқастығы мен
айырмашылықтарын өзара кеңістіктегі орналасуын, ... ... ... үйреткен дұрыс.
Жапсыру (аппликация латын тілінен шыққан – үстіне қою, салу дген мағына
білдіреді) негізгі фонға ... және ... ... ... ... әр ... заттарды көркем безендіру үшін қолданылады.
Балабақшада аппликациялық жұмыстардың дайын формалаларын жапсыру (сәндік-
геометриялық және өсімдік формаларынан, затттық – жеке ... ... мен кесу ... ... ( жеке ... сюжетттік, сәндік)
сияқты түрлерін қолданады.
Балалардың қиялын, ... ... ... ... ... бар. ... ... өздері кескен дайын геометриялық
фигуралардан болмасын ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың бар зейінін ою-
өрнектегі элементтерді белгілі ырғақпен қайталап ... ... ... таба білуге бағыштауға мүмкіндік береді.
Балабақшада бейнелеу іс-әрекеті ... ... салу ... жасау
аппликация және конструкциялау сияқты түрлерін қамтиды. Баланың айналадағы
дүние туралы ... ... осы ... ... өз
мүмкіндіктері бар. Сондықтан бейнелеу іс-әрекетінің алдында тұрған жалпы
міндеттер ... ... ... ... және ... ... ... өзгешеліктеріне қарай нақтыланады[15].
1. Бейнелеу және құрастыру әрекетінің бір түрі - сурет салу.
Сурет салу ... ... ... ... көрсету үшін
үлкен мүмкіндік беретін сүйікті сабақтарының бірі.
Суреттердің тақырыбы алуан түрлі болуы ... ... ... ... бәрін салады: жекелеген заттарды және айналадағы
өмірден алынған ... ... ... мен ... ою-
өрнектерді және т.б.
Сурет салудың әсерлі құралдарын пайдалану олардың ... ... ... затпен ұқсастықты беру үшін сурет ... ... ... ... үшін және декоративті планда түс ... ... ... отырып, балалар сюжетті жұмыстарда өз
ойларын толығырақ әрі байырақ бейнелей бастайды.
Алайда сурет салуды жете ... оның ... ... ... ... бала үшін айтарлықтай күрделі, сондықтан тәрбиеші
жұмыстардың тақырыбына баса назар аударуға тиіс.
Балабақшада ... ... ... ... ... мүмкіндіктері бар
түрлі-түсті қарындаштар, акварель және гуашь бояулары пайдаланылады.
Қарындашпен сызықтық форма жасалады. Оның ... бір ... ... ... ... ... алуан детальдар қосылады. Содан кейін
сызықтық бейнелер боялады. ... ... ... ... ... ойлау қызметін жеңілдетеді.
Бір бөліктің суретін салып алған кейін, ол онан әрі ... ... ... еске алады немесе натурадан көреді. Оның ... ... ... ... анық ... ... суретті бояуға
көмектеседі.
Бояулармен сурет салғанда форма бояу дақтары ... ... ... алып ... ... түс пен ... сезінуді дамыту үшін
үлкен маңызы бар. Бояулармен айналадағы өмірдің алуан ... бай ... ... ... «Жайлауда» тақырыбында ашық аспан, күннің батуы ... киіз үй және т.б. Бұл ... ... орындағанда көп
еңбек, жақсы дамыған техникалық дағдыларды талап ... ... және ... ... екінші бір түрі - мүсіндеу.
Бейнелеу және құрастыру әрекеті түрлерінің бірі ретінде мүсін ...... ... ... жасалады. Мүсіндеу жұмсақ
материалмен ғана емес, сонымен қатар қатты материалмен де ... ... ... бір түрі болып табылады. Мектеп жасына дейінгі
балалар ... ... тез ... ... пластикалық материалдармен –
саз балшықпен, пластилинмен ғана жұмыс істеу тәсілдерін меңгере алады.
Балалар адамдардың, ... ... ... ... ойыншықтардың мүсіндерін жасайды. Тақырыптардың
алуан түрлілігі мүсіндеу, бейнелеу іс-әрекетінің басқа түрлері ... ... және ... ... қанағаттандыра отырып,
тәрбие міндеттерін орындайды.
Материалдың әсемділігі мен бейнеленетін форманың ауқымдылығы ... ... ... ... ... мүсіндеуде бірқатар техникалық
тәсілдерді меңгеруіне мүмкіндік береді. ... ол ұзақ ... ... етеді. Мүсіндеуде бұл міндет шешу ... Бала ... ... ... ... де одан кейін оның бөліктерін түпкі ойға
сәйкес ... және ... ... ... түрі - ... аппликация.
Аппликация сабақтары процесінде балалар өздері ою-өрнек бөліктері мен
силуэттерін қиып, жапсыратын алуан ... ... ... да ... танысады. Силуэтті кескінді жасау үлкен ой мен қиял ... ... ... ... ... ... негізгі белгілері болып
табылатын детальдар болмайды.
Аппликация сабақтары математикалық ... ... ... ... ... ... аса ... геометриялық формаларының
аттарымен, белгілерімен танысады, заттардың және ... ... ... мне ... ... ... ... Осы күрделі ұғымдарды
балалар декоративтік ою-өрнек жасау процесінде немесе затты бөлік-бөлігі
бойынша бейнелеген ... оңай ұғып ... ... ... дейінгі балалардың бойында түсті, ритмді,
симметрияны сезу дамиды және осының ... ... ... ... ... ... жасау немесе форманы бояу керек емес. Балаларға түрлі
түстер мен ... ... бере ... ... ... ... таңдай
білугe тәрбиелейді[13].
Ритм мен симметрия ұғымымен балалар сәби жастың өзінде-ақ декоративтік ою-
өрнек элементтерін бөлген кезде танысады.
Аппликация сабақтары бөбектерді ... ... ... үйретеді,
өйткені өнердің бұл түрінде композиция жасау үшін бөліктерді ... ... ... ... ... ... қол ... еттерін дамытуға, қимылдарды
үйлестіруге жәрдемдеседі. Бала қайшы ұстауға, қағаз ... ... ... қиып ... ... ... ... бір-біріне
бірдей қашықтықта орналастыруға үйренеді.
4.Бейнелеу және құрастыру әрекетінің келесі бір түрі - ... ... ... ... ... іс-әрекетінің басқа
түрлеріне қарағанда ойынмен көбірек байланысты. Ойын ... ... ... ... ал балалардың жасап шығарғандары әдетте ойындарда
пайдаланылады[14].
Балабақшада конструкциялаудың мынадай түрлері ... ... ... ... ... ... және басқа
материалдардан конструкциялау.
Конструкциялау процесінде мектеп жасына дейінгі балалар білімге, ... ... ие ... ... материалдарынан конструкциялай отырып,
олар геометриялық ауқымды формалармен ... ... ... пропорцияның маңызы туралы түсінік ... ... ... ... балалардың геометриялық жазық фигуралар ... жақ, ... ... ... ... ұғымы нақтылана түседі.
Балалар қағазды майыстыру, жинау, кесу, желімдеу жолымен жалпақ ... ... ... танысады[19].
Табиғи және басқа материалдармен ... ... ... ... қабілеттерін көрсете білуіне, жаңа бейнелеу дағдыларына ие
болуға мүмкіндік береді.
Конструкциялау жұмыстары үшін, әдеттегідей, дайын формалар ... ... ... ... ... ... алады.
Конструкциялаудың барлық түрлері балалардың контрукторлық ойы ... ... ... ... ... ... оның ... алдын ала елестетіп, өзінде бар дайын ... ... ... ... ... ... кейін пайдалануы керек.
Конструкторлық ойды қалыптастырудың күрделі процесі тәрбиеші жағынан зейін
аударып, ... ... ... талап етеді.
Ою-өрнектермен таныстыруда тәрбиеші күнделікті ұйымдастырылған оқу іс-
әрекетінен тыс жұмыстар ... ... ... ... ... ... шығармаларының репродукциясын қолдану арқылы әңгіме сабақ өткізу,
сәндік қолданбалы өнер туындыларының көне ... ... ... ... ... ... ... өнер шеберлерімен, зергерлермен
кездесулер ұйымдастыру, баланың өзі тұратын ауылдағы, қаладағы ... ... даңқ ... ... ... ... ... жасату, өнер шығармаларының репродукциясынан,
балалардың ... ... ... ... ... ... ... көрмесін балабақша көлемінде
ұйымдастыру, т.б.
ҚОРЫТЫНДЫ
Балаларды қоғамдағы жаңа өзгерістер мен өз ... ... ... ... ету, ... ... ... рухани негізін дамыта отырып, білім
меңгеруге, еңбек етуге үйрету қажет. Осы орайда ... ... ... оған ... ... ... ... баулу, шеберлігін дамытудың
маңызы ерекше. Қазақ халық қолөнері деп халық тұрмысында жиі ... ... ... ... ... бейнелеу сияқты шығармашылық
жиынтығын айтады. Шын мәнінде қолөнер ... ... ... ... бар. ... ... ... күнкөріс тіршілігіне қажетті үй-жәй
салуды, киім - кешек тігуді, азық - түлік өндіруді өзінің ... ... ... ... - күн ... ... ... пайланса, әсем бұйымдар
жасап өмір де, сән - салтанатта құра ... ... біз ... ... түрі болса да, халық өмірімен, сол халықтың
қоғамдық ... ... ... ... кәсібімен тығыз
байланысты екендігін көреміз.
Халық педагогикасы ... ... ... қалыптастыруда
балабақшадағы оқу-тәрбие үдерісін және олардың күнделікті өмірін дұрыс
ұйымдастыруға баса назар ... ... ... ... ... ... мәлім. Сонымен қатар, шеберлікті мирас
етіп қалдыруда отбасының орны ерекше.
Қазақ қолөнерінің даму жолының ... ... бар. Ол ... ... ... бастау алады. Оған Қазақстан жерінде жүргізілген археологиялық
зерттеулердің нәтижесінде анықталған ... ... ... дәлел
ретінде көре аламыз. Яғни, қазақтың қолөнері Республика жерінде бағзы
замандарда ... сақ, ... ... ғұн, қарлұқ және тағы басқа ... ... ... бастау алып, бүгінгі күнмен ұштасып
жатқанынының айғағы.
Ертеңгі келер күннің ... ... ... ықпал етіп,
адамзат қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек ... ғана ... ... ... өсіп ... өркениетті дүниеде өзіндік орын
алуы оның ұлттың білім ... ... даму ... ... ... әр ... ... білім беруі сол елдің
экономикалық дамуына, халқының ... ... ... деңгейіне
сай болуы керек. Ұлттың ... ... ... ... ... ғана ... ... сияқты, жел соқса, шайқалып жылдам
қопарылып түседі. ... ... ... жеті ... ... мен ... іскерлігі мен парасаттығына тікелей
байланысты.
Осы бағытта жас ... ... ... көне ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа, әкеден балаға сабақтасып,өзіндік
тарихымен, ... ... ... жолымен, көшпенді елімізді
бүкіл әлемге өзінің ерекшелігімен таныта білген -қолөнер.
Қолөнердің ... ... салт ... ... орнының
қаншалықты биік, жоғары екеніне, нақышына ... ... ... ... кеңейткен ол ою-өрнек. Өткен өмірімізден өшпес ... ... ... ... ... келе ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін мектептер ... ... ... 1993.9 ... ... «Ковровые изделия в Средней Азии» («Сборник ... и ... ... ... Е.Р.Шнейдер Искусство народностей Сибири // Искусство ... Л., 1930. ... ... П.Р., ... Н.И., ... Ю.Н. ... тудового обучения с
основами наук. М. ... ... ... ... ... ... ... 1–3 т.,1986–90
6. К.Ақышев "Курган ... ... ... ... ... ... в ... Т.К.Басенов «Архитектура и городское строительство»
8. М.С.Мұқанов «Менің мектептерім» 1940ж
9. Ә.Тәжімұратов "Шебердің қолы ортақ" (А.,1977ж.)
10. Арғынбаев X. Қазақ ... ... ... ... ... ... Н. ... тәрбиесінің психологиялық аспектісі» // Қазақстан
мектебі журналы. 1986 №6 29 бет.
12. Ш.Ахметов ... ... ... тәжірибемен» // Қазақстан мектебі
журналы. 1975 ... ... ... ... ... беру. Алматы: Мектеп, 1972.
14. Әбітова Б. «Салт дәстүріміз - сабақта» // Қазақстан мектебі, ... ... ... Ш. ... ... ... 1992, 120 ... Қасымов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. Қазақстан 1995.
17. Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан 1977.
18. ... ... ... с ... Под. ред. ... ... 1987.
19. Ә.Сағымбаев «Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» Кәсіптік білім Алматы
2007
20. Б.Асанова, А.Птицина, Ұ.Әбдіғапбарова ... ... ... және ... ... 2010ж
21. Т.Тілеубекұлы «Қазақтың ою-өрнектері мен зергерлік бұйымдары» Алматы
2003ж
22. Құнанбаев А., Қалың елім қазағым. – Алматы: Жалын, ... ... оқу іс – ... ... ... айы, ... ________________________
Тобы: Ересектер
Білім беру саласы: Шығармашылық
Бөлімі: Сурет ... ... ... ... ... ою - өрнекпен әшекейлеуге үйрету, балалардың қызығушылығын
арттыру, байқампаздығын, ойлау қабілеттерін, тілдерін дамыту, тиянақтылыққа
тәрбиелеу.
Көрнекіліктер: ... ... ... ... жай ... ... ... үлгісі.
|Әрекет |Тәрбиешінің ... ... ... ... | | ... |І. ... шеңбері | ... | | |
| ... ақ ... | |
| | | |
| ... мен де, ... ... тұрып |
| ... сен де. ... ... |
| ... достарым, ... |
| ... ... ... | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... | ... ... ... кіріспе әңгіме өткізіп, балалардан |Кесе, тәрелке, шәйнек. |
| ... ... ... білетіндерін сұрайды. | |
| | | |
| |- ... мына ... не ... ... |- ... |
| ... ... ... үлкен түрі айтады. | |
| |Бұл ... ... ... бір түрі ыдыс -| |
| |аяқ. |Ет |
| |- ... ... ... ... |- ... |
| |- ... ... ... ұқсайды? |- ... |
| |- ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | | |
| |ІІІ. ... ... ... беру | |
| |IV. Д/о: ... әшекейлейік» | |
| ... ... ... әр түрлі оюлармен | |
| ... ... ... ... | |
| ... атауы және элементтері бекіту. | |
| | | |
| |V. ... ... | |
| | | |
| |Ал ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| |Жел ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| | | |
| | | |
| |VI. ... ... реті |Ою - ... ... |
| ... ... үлгі ... ... |оның түсі таңдау. |
| ... ... ... ою - өрнекті |
| | ... ... жай |
| | ... ... | ... ... |
| | ... |
| | | |
| | | ... |VІІ. ... «Біз не ... ... ой ... |
|түзетуші |Табақ туралы ... |
| ... ... | |
| | | |
| ... ... ... ұйымдастыру және | |
| ... ... ... | ... ... ... ... туралы түсінік алады және маңызын.
Игереді: Табақ суреті үстіне өрнек салуды;
Меңгереді: ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың ою-өрнек түрлерімен таныстыру32 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қарапайым математикамен таныстыру12 бет
Java тілінде өрнектердің жазылу тәртіптері7 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Алгебралық өрнектер15 бет
Ақпарат және оны өрнектеу жолары8 бет
Ақпарат және оны өрнектеу жолары. Ақпаратты өлшеу. Информатика ұғымы16 бет
Ақпарат және оны өрнектеу жолары. Ақпаратты өлшеу. Информатика ұғымы. Ақпараттық технологиялар және техника. Есептеу техникасының даму тарихы9 бет
Ақпарат және оны өрнектеу жолдары30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь