Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие берудің әдістемесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

I. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім тәрбие берудің мақсаты мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру арқылы қоршаған ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу ерекшеліктері ... ... ... ... 11

II. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ӘДІСТЕМЕСІ

2.1 Мектепке дейінгі экологиялық тәрбие беру үрдісін тиімді ұйымдастыру мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру жолдары ... ... 19

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі кезде адамзатты қоршаған ортаның күрделі экологиялық проблемалары толғандыруда және оларды жедел шешу тәсілдері іздестірілуде. Бұл ізденістерде айналадағы орта туралы білімнің берері мол. Бұл арада шешілуге тиісті ең негізгі мәселе адамның табиғатқа тигізетін әсері қандай және одан қалпына келмейтін қандай тізбекті өзгерістер туындайтынын анықтауда болып отыр.
Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскенде экологиялық білім мен тәрбие берудің маңызы арта түсуде. Бұл проблемалар президент Н.А.Назарбаев ұсынған "2030 стратегиясы" бағдарламасында басты орында тұр[2].
Экологиялық тәрбие – балалардың бойында табиғаттың барлық субьектілеріне қатысты ізгілікті, қайырымдылықты, парасаттылықты қалыптастыруды көздей отырып, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік сезімдерін дамыту процесі.
1977 жылы халықаралық экологиялық қоғам “экологиялық тәрбиеге – қоршаған ортадан қорықпай, керісінше одан ләззат алу ” негізінде болу қажеттігіне айрықша мән берген.
Қоршаған орта бүлініске ұшырап ауқымды экологиялық проблемалар туындаған қазіргі жағдайда білім мен насихат барлық адамдардың - мұғалімдердің, дәрігерлердің, ғалымдардың, саясаткерлердің назарына ілініп отыр. Қоғамның іргелі құрылымынан қолдау тапқан экологиялық білім мен насихат қана жаңа адамды - XXI ғасырдың азаматын қалыптастырады және аса күрделі, әрі шиеленіскен әлеуметтік - экологиялық жағдайда іс - әрекет жасауға үйретеді.
Экологиялық білімнің тиімділігі жүйелілік тәсілге негізделіп үздіксіз жүзеге асырылғанда ғана артып табысқа жетеді. Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құрудың мақсаты - ғылыми және тәжірибелік білімнің бірлігі негізінде балалардың экологиялық көзқарасын қалыптастыру, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын құндылықты, мінез-құлықты, іс-әрекетті қамтамасыз ету.[2]
Табиғаттың әсерімен балада гуманистік сезімдерді бекітудің педагогикалық құндылығын ұлы педагогтар Ж.Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци, Ф.А.Дистерверг ерекше атап көрсеткен.
Табиғатты және онымен қарым-қатынасты тек сөз жүзінде тар практицизм мен утилитаризм шеңберінде зерттеуге орыс ағартушылары: В.Г.Белинский, А.И.Герцен, Н.А.Добролюбов, Д.И.Писарев, Н.Г.Чернышевский қарсы болды.
Экологиялық білім көпшіліктің санасына айналадағы ортаны сақтаудағы жауапкершілік идеясын ұялатып, қоғамның әр мүшесінде табиғатқа аялай қарауды қалыптастыруы тиіс. Мұны тездету үшін іс - әрекеттің нақтылы
1. ҚР Білім туралы Заңы. Астана. 2004 жыл.
2. Н.Назарбаев “Біздің халқымыз жаңа өмірге бейімделуі керек”.//”Егемен Қазақстан”. 31 мамыр. 2000 ж.
3. Оқу-тәрбие процесіндегі экологиялық сабақтастықтың ғылыми-теориялық негіздері. Монография. ТКО «Зерде» баспасы. –Алматы, 2005.-181 б.
4. Балабақшадағы экологиялық тәрбие жұмыстарына арналған көмекші құрал. Техникалық байланыстар жөніндегі Германия қоғамы. –Алматы. 1998. 15- б
5. Табиғатты бағала да аяла. (Баланы мектепке дайындау сыныбы мен топтарында экологиялық тәрбие беруге арналған көмекші құрал). –Алматы: «Зерде» баспасы, 2001. -72 б.
6. Мектепалды топтарында қысқа мерзімде (3 айлық) баланы мектепке дайындау бағдарламасы. –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1999. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте ) -35 б.
7. Біз мектепке барамыз (хрестоматиялық жинақ) –Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 2001. (М.С. Сәтімбековамен авторлық бірлестікте). –95 б.
8. Айналаны қоршаған орта. Экология. Әдістемелік нұсқау. –Алматы: Алматы кітап, 2003. –55
9. Окружающий мир. Экология. Методическое пособие. –Алматы: Алматы кітап, 2003. –55 с
10. Айналаны қоршаған орта. Экология. Әліппе-дәптер №1. –Алматы: Алматы кітап, 2003. –48 б.
11. Айналаны қоршаған орта. Экология.Әліппе-дәптер №2. –Алматы: Алматы кітап. 2003. –48 б.
12. Балабақшадағы экологиялық тәрбие /Отбасы және балабақша-1996. №11-12/
13. Көбеева Н «Бала және табиғат» \\ Үйелмен және балабақша. – 1993. № 5
14. Құлшанова С Табиғатты қорғау. \\ Отбасы және балабақша. – 1993. № 6
15. Керімбаева Р Табиғат. Бала. Тәрбие.\\ Отбасы және балабақша. – 1997. № 1
16. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру\\Веретенникова С.А. - Алматы : Мектеп, 1983ж.
17. Әубәкірова Э. Экологиялық мазмұны бар тәрбие //Алматы 2012. №1, -56 б
18. Бейсенова. Ә. С. Экология және табиғатты тиімді пайдалану.-
Алматы: Ғылым, 2004. -328б
19. Сарыбеков М. Н. Төменгі класс оқушыларын табиғат қорғауға
тәрбиелеу методикасы // Қазақстан мектебі. -1993. №7 -22 б.
20. Отбасы және балабақша №5-2012//Қ.Ә.Исаева «Ата-аналармен жұмыс жүргізуде жаңа әдістер»
21. Бала мен балабақша №2-2011//А.Қабдолла «Балаларға экологиялық тәрбие беру мәселелері»
22. Бала мен балабақша №8-2011//Л.Ташева «Табиғатты қорғау-міндетіміз»
23. Бала мен балабақша №4-2013//А.Сапарбаева «Қоршаған ортаның қадір-қасиетін балаларға ұғындыру»
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе ......................................................................................................................... 3
* МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларға экологиялық білім тәрбие берудің мақсаты мен міндеттері ...................................................................................................... 6
+ Мектеп жасына дейінгі ... ... ... беру ... қоршаған ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу ерекшеліктері ............... 11
* ... ... ... ... ... ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ӘДІСТЕМЕСІ
+ Мектепке дейінгі экологиялық тәрбие беру үрдісін тиімді ұйымдастыру мүмкіндіктері ...................................................................................................... 15
+ Мектеп жасына ... ... ... ... беру жолдары ........ 19
ҚОРЫТЫНДЫ ......................................................................................................... 25
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР .................................................................... ... ... ... ... ... ... ... ортаның күрделі экологиялық проблемалары толғандыруда және оларды жедел шешу тәсілдері іздестірілуде. Бұл ізденістерде айналадағы орта туралы білімнің берері мол. Бұл ... ... ... ең негізгі мәселе адамның табиғатқа тигізетін әсері қандай және одан қалпына келмейтін қандай тізбекті өзгерістер туындайтынын анықтауда болып отыр.
Қазақстан Республикасы ... ... жаңа ... ... ... ... мен ... берудің маңызы арта түсуде. Бұл проблемалар президент Н.А.Назарбаев ұсынған "2030 стратегиясы" бағдарламасында басты орында ... ... - ... бойында табиғаттың барлық субьектілеріне қатысты ізгілікті, қайырымдылықты, парасаттылықты қалыптастыруды көздей отырып, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік сезімдерін дамыту процесі.
1977 жылы ... ... ... "экологиялық тәрбиеге - қоршаған ортадан ... ... одан ... алу " ... болу ... айрықша мән берген.
Қоршаған орта бүлініске ұшырап ауқымды экологиялық ... ... ... жағдайда білім мен насихат барлық адамдардың - мұғалімдердің, дәрігерлердің, ... ... ... ... ... ... ... құрылымынан қолдау тапқан экологиялық білім мен насихат қана жаңа адамды - XXI ғасырдың азаматын қалыптастырады және аса ... әрі ... ... - ... ... іс - әрекет жасауға үйретеді.
Экологиялық білімнің тиімділігі жүйелілік тәсілге негізделіп ... ... ... ғана ... ... ... ... экологиялық білім беру жүйесін құрудың мақсаты - ... және ... ... бірлігі негізінде балалардың экологиялық көзқарасын қалыптастыру, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын құндылықты, мінез-құлықты, іс-әрекетті қамтамасыз ету.[2]
Табиғаттың әсерімен ... ... ... ... ... ... ұлы ... Ж.Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци, Ф.А.Дистерверг ерекше атап көрсеткен.
Табиғатты және онымен қарым-қатынасты тек сөз жүзінде тар ... мен ... ... ... орыс ... ... ... Н.А.Добролюбов, Д.И.Писарев, Н.Г.Чернышевский қарсы болды.
Экологиялық білім көпшіліктің санасына айналадағы ортаны сақтаудағы жауапкершілік идеясын ұялатып, қоғамның әр мүшесінде табиғатқа ... ... ... ... Мұны ... үшін іс - ... нақтылы бағдарламасы және үздіксіз экологиялық білім беруге қатысатындардың жұмыстарын үйлестіріп ... ... ... жас ... жеке ... ... ... ізгілік, ғылымилық, жүйелілік ұстанымдарына негізделген үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құру, оның ... ... ... ... мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан да соңғы республика көлеміндегі мектепке ... ... ... тәрбие жұмысы бұрынғы қалыптасқан бағдарламадағы бөлімінен бастау алады. Ал табиғатпен таныстыру - балалардың ... ... ... ... бірі. Мұнда балалардың қоршаған орта жөніндегі ұғым түсініктерін ... ... және ... ... ... алуының маңызы зор.
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау туралы заңына (12 ... 63-65 бап), ... , ... (3 бап) ... ... экологиялық білім мен тәрбие беруді дамытудың ұлттық стратегиясы жасалды[1].
Қазір Қазақстан Республикасының экологиялық саясаты мен экологиялық дамуындағы негізгі құжаттар - , және т.б. ... ... ... себебі тек тиімсіз технологиялар, табиғат қорғау қызметінің және заңдарының жеткіліксіздігі ғана емес ... ... ... ... ... ... табылады.
Экологиялық мәдениет дегеніміз - бұл экологиялық білімділік, табиғатқа саналы көзқарас және табиғатты пайдалануға іс жүзінде ... - бұл ... ... Өндіріс орындарының күрт арту кезеңінде, ғылыми-техникалық революцияның дамуына байланысты, қоршаған ортаны ... ... және ... ... үнемді пайдалану қазіргі күннің өзекті проблемаларының бірі болып отыр.[6]
Табиғатпен таныстыру барысында балаларға екендігі жөнінде нақты ... ... ... да ... жылдарда мектепке дейінгі жастағы балалардың тірі және өлі табиғатқа деген ... ... ... ... ... ... яғни ... қорғау - экологиялық тәрбие жұмысымен ұштастырылып келеді.
Зерттеу мақсаты: Мектеп жасына ... ... ... тәрбие беру мәселелерін зерттеу арқылы оларды тиімді ұйымдастыру жолдарын айқындау.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... балаларға экологиялық тәрбие берудің маңызын анықтау
- Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... балаларға экологиялық тәрбие беру жолдары
Зерттеу нысаны: Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру процесі
Зерттеу әдістері: Мектеп жасына дейінгі ... ... ... беру процесі бойынша ғылыми мәліметтер жинау және оларды талдау арқылы тәжірибелік ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беруден мынадай ... ... ... ... ... ... орта туралы түсініктерінің кеңеюі;
- Қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік сезімдерінің оянуы;
- Қоршаған ортаның дамуына деген жауапкершілік сезімдерінің болуы.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Кіріспе, 2 ... ... және ... ... тізімі.
* МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... ... ... ... мен ... берудің мақсаты мен міндеттері
Қоршаған табиғи ортаны қорғау ... ... беру ... ... ... ... ... келеді.Экологиялық тәрбиенің қалыптасуы жалпы қоғам дамуына, ондағы әлеуметтік топтардың, жеке тұлғаның санасында ... орын алуы ... ... қалыптастыруға ерекше үлес қосады.
Экологиялық тәрбиенің негізгі мақсаты - балалардың ... ... ... ... үлкен парасаттылық, жауапкершілік, қарым-қатынасын қалыптастыру. Осы тәрбие арқылы адамның мәдениеттілік сезімі, экологиялық санасы қалыптасады.
Осыған орай келесі міндеттерді бөліп шығаруға ...
... тірі жəне өлі ... ... ... ... табиғаттанушылық көзқарастарын қалыптастыру;
− табиғаттағы өзара қатынастығы жəне ондағы адамның орны ... ... ...
− жердегі барлық тіршілікке, табиғатқа деген махаббатты, аялап қарауды тəрбиелеу;
− балаларды табиғаттағы жəне оны ... ... ... енгізу;
− табиғаттағы экологиялық білімді, адамгершілік тəртіптің дағдыларын ...
- ... ... ... ... оның ... ... жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру барысында келесі ... ... ...
... жас ерекшеліктерін және дербес ерекшеліктерін ескеру;
− балаларға тек қана жеке бағыттағы нақты мазмұнды ғана ... ... ... ... ... ... білу;
− жеке ерекшеліктеріне, яғни өзіндік қабілеттеріне байланысты шығармашылық ... ...
... ... ... ... ... жағдай туғыздыру;
− психологиялық жағына қолайлы жағдай жасау жəне балалардың ... ... ...
... жеке тұлға ретінде қарау;
− ата-анамен педагогтар арасындағы ынтымақтастықты нығайту.
Балаларды экологиялық дамыту келесі тізбектеме бойынша ...
... -- ... ... ... ... жəне ... маңыздылығы);
− адам -- табиғатқа (адамның табиғаттағы жақсы жəне жаман іс-əрекеттері);
− табиғатты қорғау тəртіптері (əркімнің ... ... ... ... ... ... тəрбиесі балабақшада келесі материалдық базаның болуын талап етеді:
− тірі ... ...
... ... ...
... өткізу үшін оқу-құралдар, көрнекіліктер.
Мектеп жасына дейінгі балаларға қоршаған ортаның заттары мен құбылыстарын таныстыру арқылы олардың бір-бірімен байланысын түсіндіру барысында ... ... ... ... ұғым негіздері қаланады. Балалардың мұндай табиғат жайында ... ... ... ұғымдары, олардың бастауыш сыныпта дүниетанымды оқыту барысында және жоғарғы сыныптарда биологиялық пәндер бойынша берілетін білім жүйесінің алғашқы баспалдағы болмақ.
Осы ... ... ... бірнеше қарама-қайшылықтарды атап айтсақ:
* балалардың табиғатпен дұрыс қарым-қатынаста болмауы;
* ... ... ... ... қалыптаспауы;
* табиғатқа қамқорлық жасау, экологиялық мәдениетті ... ...
* ... ... дүниетанымдық көзқарасты қалыптастыруға арналған әдістемелік құралдардың аздығы;
Осы қарама-қайшылықтарды ескере отырып, Қазақстанның жергілікті табиғатына сай, өлке тану принципіне негізделген, нақтылы қай ... ... ... табиғат жайында материалдарды енгізу керектігі, оны оқытудың жолын ... ... ... ... ... ұғым бере отырып, оның дүниетанымын қалыптастырудың жолдары мен әдістерін анықтап, саралайтын ғылыми зерттеу жұмыстарының теориялық-әдістемелік базасы жеткіліксіз даму ... келе ... ... және тиімді зерттеулерді қажет етеді[8].
Ғалымдар табиғат туралы қарапайым білім беру барысында баланың дүниетанымын қалыптастырып, ақыл-ойын, тілін дамытуға болады дей ... осы ... ... ... Оған дәлел, мектеп жасына дейінгі педагогикаға көз жібертетін ... бұл ... қай ... өмір сүрген пелагогтар болмасын, олардың тәлім-тәрбиелік ілімдерінің ... осы ... орта ... ... ... ... ... тоқталған кезде, негізінен ТМД елдерінің ғалымдарының еңбегіне жүгінуге тура ... ... ... ... ... (1950-60 ... Қазақстанда тікелей бұл мәселемен шұғылданған ғалымдар болмады. Орыс балабақшаларының ... ... ... ... ... ... ... мақсаты ғана орындалып отырғандықтан, әдістемелік еңбектер де аударма қалпында қалып келді. Оның бастауы 20-30 жылдардан мектеп ... ... ... ... мәселелерімен шұғылданған Е.И.Водовозова, Н.К.Крупская, Е.И.Тихеева, Л.К.Шлегердің педагогикалық ... ... ... ... ... ... оның ... ортаға, табиғатқа деген көзқарасын, дүниетанымын дамыту ретінде орын алды[9].
Осыдан кейін 30-50 ... ... ... ... зерттеулерде де, мектеп жасына дейінгі балаларға табиғат жайында білім беру ісі өзекті мәселеге айналды. Л.С.Выготский: -деген ... ... ... балабақша қабырғасында табиғат жайында алған алғашқы қарапайым ұғымдары, оның ... ... беру ... ... ... байланысы болған жағдайда ғана баланың ақыл ойының болуы нәтижелі ... ... ақ аса ... ... В.А.Сухомлинский де өз тәжірибесінде баланы табиғат құбылыстарының құпия сырлары арқылы ... беру ... ... жан жақты дамыту жолдары жайында бағалы еңбектер қалдырған. Әсіресе, атты еңбегінде педагог кішкентай баланың мектеп табалдырығын тұңғыш ... ... ... ... ... бітіргенге дейін, өз тәрбиеленушілерін қоршаған ортаны танып, білім әлеміне ендіріп, ашық аспан ай астында сурет, ана тілі, ... ... ... ... ... ... ... ақыл ой тәрбиесі өте күрделі және жан-жақты құбылыс. Оның негізі мектеп жасына ... ... ... Себебі, бала дүниеге келгенде, алғашқы түсетін ортасы ата-анасынан кейін сәби жасынан бастап үнемі танып білетін қоршаған орта, ... оның ... мен ... ... ... ... ерекшеліктерін, әр жыл мезгіліне байланысты қоршаған ортада, өсімдіктер мен жануарлар әлемінде болып жататын сан алуан өзгерістер мен құбылыстарды ... ... ... ... ... дамыту мақсаты көзделеді. Тіпті баламен жүргізетін барлық педагогикалық процестер, ақыл-ойын, тіл дамытуда пайдаланатын ойындар, жұмбақ мысалдар, әңгімелер, қолданылатын көрнекі ... мен ... ... ... ... жемісі екендігін ғалымдар әрқашан мойындаған.
Бала табиғат жайында жүйелі түрде білім алу қажет ... ... ... ... ... өздерінің ғылыми зерттеулерінде көтереді.
Сондай ақ бұл мәселеге ерекше көңіл бөлгендердің бірі - С.А.Веретенникова, Н.Ф.Виноградовалар болды.
А.П.Усова балаға ... ... ұғым беру ісін екі ... бөліп қарады:
1. Қарапайым, яғни балаға білім арнайы оқытусыз күнделікті ойын, еңбек іс- әрекеттерінде бақылау арқылы жүргізіледі.
2. Балаға күрделі ұғым тек ... ... ... ... ... ... ғана ... және екеуі де бір-бірімен тығыз жүргізілуі керек. Бұлайша берілген білім нақты жүйелендірілген, бала ұғымына сай келетін табиғат құбылыстарының ерекшеліктерін, жыл ... ... ... ... ... өзгерістер мен олардың іс-әрекеті жайында, шынайы түсінікті қамтыған жағдайда ғана нәтижелі ... деп ... атты ... ... баланың ақыл-ойын, тілін дамыту мәселесіне өте үлкен мән берген[12].
ҚР-да мектеп ... ... ... ... жайында ұғым беру мәселесінің жайына тоқталсақ, Республика көлемінде мектеп жасына дейінгі табиғат туралы жүйелі ұғым беру ... ... ... ... және ... ғылымдары мәселелерімен шұғылданушы ғалымдардың қандай да зерттеу жұмыстары болмасын, табиғатқа көңіл аудармай қойған емес. ... ... ... ... ... ... оқу құралдары, бағдарлама болған жоқ. Ш.Ахметов пен Қ.Шоназаровтың 1959 жылы жарық көрген сол ... ... ... үшін ... ... бірі ... Онда ... жасына дейінгі балаларды халық ауыз әдебиетімен таныстыруда қолданылатын үлгі әңгіме, ертегі, санамақ, ойын негіздері енгізілген.
Сондай-ақ, сол ... ... ... ... негізгі құралдарының бірі кітабы болды. Бұл кітап 1965жылдан бастап, алғаш М.Гумеров, А.Асылбеков және т.б. ... ... ... ... келе жатқан әдеби күнтізбе[16].
Республика көлемінде мектеп жасына дейінгі балаларды дамыту мәселелеріне арналған Б.Баймұратова, Ә.Әмірова, Т.Левченко, М.Сәтімбекова, т.б. ... ... бар. ... ... ... қазақ балабақшаларында жаппай қолданылып келген қазақ балалар әдебиетінің озық туындылары деген атпен шыққан хрестоматиялық құралы болды. Бұл ... ... ... ... ... шағын, тілі жеңіл, сәбидің түсінігіне лайық, оларды еңбекке ... ... ... ... мен ... ... таныстыру мақсатында берілген[14].
1970-80жылдардан бастап, ТМД ғалымдары мектеп жасына дейінгі балаларға табиғат жайында жүйелі білім беру ісіне арналған ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... Л.И.Мыщик, И.С.Фридкина, Т.В.Зеленцова балаларға өлі табиғат жайында ұғым беру мәселесін зерттесе, К.Э.Фабри, С.Н.Николаев, П.Г.Саморукова тірі ... ... ... білім беру ісімен шұғылданады. Бұл жұмыстардың барлығы мектепке дейінгі балаларды ... ... ... ... ... әдістерін, бағыттарын көрсеткен зерттеулер.
С.Н.Николаева балаға тірі табиғат жайында жүйелі білім беру ісінің негізгі бағыттарын былайша топтастырған:
* ... бір ... ... ... мен мекендейтін жануарлар жайында білім жүйесін қалыптастыру
* осы өсімдіктер мен ... ... ... мен ... ... ... ... топтастырып қарау және олардың өмір сүретін ортамен сабақтастығын ұғындыру.
* Жыл мезгілдері ауысуының өсімдіктер және ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру мәселесіне ерекше көңіл бөлген ғалымдардың бірі Қ.Аймағанбетова болды. Тәлімгердің 6 жасар және төменгі сынып балаларына арналған , және ... ... ... ... ... ... өзін қоршаған табиғат құбылыстары туралы алғашқы ғылыми ұғым беру жолдарын қарастырған. Мұнда ... ... ... талабына сай жоспарлап, оны ашық аспан аясында бақылау, сабақ, серуен, саяхат, табиғаттағы еңбек үрдісінде ... ... ... ... ... ... негізделе отырып жүзеге асыруды ұсынады[3].
Балаларды табиғатпен таныстыруда алдымызда мынадай мақсат тұрады: балалардың табиғатқа деген көзқарасын дамыту,өлі және тірі табиғатпен ... ол ... өз ... айтуға үйрету. Өз өлкеміздің аң-құстарын, өсімдіктерін таныту, қорғауға, әсемдігін көруге, сезінуге, ... ... ... ... ... ... балаларға адам мен табиғат арасындағы қарым - қатынасты анықтайтын экологиялық тәрбие беруге байланысты мектепке дейінгі ұйымдардың алдында негізінен мына ... ... ... Атап ... ... экологиялық тәрбие беру жөнінде білім деңгейін көтеру;
- ... ... ... ... ... ата- ... ... Әртүрлі жастағы балалар топтарындағы оқу-тәрбиелік жұмыстар;
- Болашақ табиғат жанашыры болатын ұрпақ тәрбиелеу
- Мектепке дейінгілердің экологиялық көз ... ... және ... ... ... және ... ... тұжырым шығаруға үйрету.
- Шығармашылықты, елестету мен ойлауды дамыту[3].
Сайф ... - ... ... жеймін десең, түбіне балта шаппа..." - ... ... Жас бала ... ... әсем ... айналадағы әсемдікке қызығады, содан әсерленеді, көркемдікті түсініп, оның мәнін түсінеді, әсемдікті танып, талғауды үйренеді. Мысалы: Балаларды гүлдермен таныстыру кезінде, олардың ... ... ... ... ... хош иісі мен ... берер әсемдігін көреді, сезінеді. Осы сұлулықты бұзғылары ... Оны ... ... ... бетіне өз қиялдарынан бейнелеп салады [15].
+ Мектеп ... ... ... ... ... беру ... қоршаған ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу ерекшеліктері
Баланың дүниеге ... ... ... 7 жыл оны ... мен ... ең басты кезең болғандықтан оны ескерусіз өткізіп алуға болмайды. Баланың болашағы сол ... ... ... өте ... Олай ... ... ... және материалдық жағдайы осы кезеңде алған тәрбие негіздеріне тәуелді. Сұлулыққа тәрбиелемей тұрып ... ... ... ... жұмыс істейтін адамды қалыптастыру мүмкін емес. Сұлулық бала бойында қуаныш сияқты ең жақсы ... ... ... ... ... шығармашылықпен жұмыс істеуі мен денсаулығына оң ықпалын тигізеді. Бірақ бала мұның бәрін сезіну үшін сұлулықты өз көзімен көріп,оны қабылдай ... ... ... тәрбие арқылы, ересектердің өнегесі арқылы дүниені таниды,көруді,сезінуді,тыңдауды үйренеді. Тәрбиеші жақсы өнегені ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі алғашқы қабылдаған қуанышты сәттер оның болашақтағы өміріне ... ... бере ... бойы ... қалады[19].
Жаңа ғасырда табиғатсыз баланы тәрбиелеуді көз алдымызға елестете алмаймыз. Сондықтан да балабақшадағы ... ... ... ... бірі "Балаларды айналамен таныстыра отырып,оларға ... ... ... ... ... Баланы өз туған өлкесінің табиғатын сүюге, оны аялай ... оны ... ... арттырып,жауапкершілігін күшейтуге,табиғатпен бірге өмір сүретінін сезінуге үйрету мақсат. Егер балалар сұлулықты өмірден өз көздерімен көре ... ... ... ... ... олар ... бар екеніне сенеді. Балаларды табиғатқа деген сүіспеншілікке тәрбиелеу барысында оларды сұлулықты көріп қана қоймай, сол сұлулық жолында ... ... ... ... ... ... бағыттағы іс-әрекет түрлері кезінде нақты нәтижелерге қол жеткізу тәрбиешінің кәсіби шеберлігін танып, экологиялық тәрбие жұмысы кезінде тиімді әдіс-тәсілдерді игеруін қамтамасыз ... Сол ... ... ... тәрбиелілігінң деңгейін көтеруге олардың тұлға ретіндегі экологиялық білімін дамытуда пайдалануға болатын мынадай әдіс түрлерін пайдалануға ... ... - ... ... қалыптаса бастаған дағдыларды бағалауға бағыт береді және оларға сипаттама беруді қамтамасыз етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы ... жету - осы әдіс ... ... мен моделденген іс-әрекетінің бір-бірімен байланыста болуында. Сондай-ақ, заттарды күтіп-баптауда, оларды жөндеуде және жаңартуға қатысу балаларға қажеттітәжірибелік дағдыларын ... ... ... - ... ... ... тану ... мақсатқа бағытталған қабылдау, сезім мен тиімділіктің бірлігі көрінетін танымдық күрделі үрдіс. Ол табиғатпен, тіршілік объектілерімен, қоршаған ортамен тікелей байланыста ... ... ... Табиғи объектілер мен табиғат құбылыстарын бақылауды ұйымдастыру балаларды ... ... ... ... болып табылады. Бақылау балаларға табиғат жөніндегі нақты түсініктерді меңгертіп, ойлау қабілетін , ... ... ... ... құстарды бақылау арқылы бала көптеген жаңалықтарға тап болады. Ал жүйелі бақылау баланың жеке басының бақампаздығын аңғартады, осының әсерінен баланың дүниетанымы ... ... ... ... ... көзқарасы пайда болып, білуге деген ынтасы арта түседі[11].
Табиғатты бейнелеу әдісі - экологиялық тәрбие жүйесіндегі өзіндік орны бар әдіс ... ... ... ... ... ... шеберлер дайындаған көркемдік суреттерді, музыкалық және әдеби шығармаларды тамашалап, табиғат ... ... ... ... өнері туындыларымен таныса алады. Табиғатпен тікелей байланыста алынған халқымыздың ұлттық тұрмыс бұйымдары балалардың ол жөніндегі түсініктерін кеңейтіп, олармен жақын танысуға ... ... ... бұл әдіс түрі ... ... адамдарға жоғары дәрежедегі рухани байлық, көтеріңкі көңіл-күй ... ... ... әсер ету арқылы әсемдікті сақтай білуге итермелейтіні жөнінде ұғым қалыптастырады.
Тіл дамыту іс-әрекетінде үлкен ерекшелік үлесіне ... өз ... ... ... болады. Сөз белгілі бір формада және деңгейде кез ... ... ... және ол ... ... үш ... ... атқарады. Мәселен, түрінде (әңгіме де, пікір алмасуда) үлкен мен баланың қарым-қатынасында табиғат туралы және ... ... ... ... ... ... табуымен нақтыланады. арқылы (мұғалім әңгімесі, кітап оқуы) балалар білімінің жаңа ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбиелілігінің деңгейі мен тұлға ретіндегі экологиялық білімін дамыту ... ... ... ... түрін ұсынуға болады:
- Балабақшаның немесе мектептің, ... ... ... ... ... тәрбиеші көмегімен желімдеу;
- Теңіздер мен мұхиттар жөнінде қарапайым түсініктер беру;
- ... ... ... ... ... белгілеу;
- Өнер туындыларынан көрмелер ұйымдастыру, ондағы табиғаттың әсем ... ... ... ... ... ... сезімдік талғамын, әдемілікке ұмтылу қабілеттерін дамытады. Кішігірім көрмелерді көру, мұражайларға саяхат жасау, ... ... ... білу ... тұлға болып қалыптасуына ықпал етеді. Үлкендердің басшылығымен қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып ұйымдастырылатын жақын жердегі экожүелерге, орманға, жорықтарға шығу, көргендерін шамаларына ... ... ... ... - ... сауықтыру мәні бар өте маңызды жұмыстар. Бұдан балалар таза ауада демалып, табиғат әсемдігінен талғамдық ләззат ... ... мен ... ... ... ... олардың қимыл қозғалыстарын бақылайды.
Халықтық тәрбие тағылымындағы асыл мұралардың бірі ... ... ... зор ... ... ... оны ... қарашығындай сақтап, жас ұрпаққа тәрбиелік маңызы бар әңгімелер, ұлағатты терең ойлар жеткізе білуінде. Үлкендердің ... ... , , - ... ... де мағынасы терең, ауқымы кең философиялық терең ой, ... ... ... ... ... дені ашық аспанда, серуендеу кезінде жүргізілетіндіктен серуеннің соңы ойынға ... ... топ ... жас ... орай ... ойын ... ... психологиялық ерекшеліктерін айқындап, табиғатқа деген қызығушылықтарын арттырып, ептілікке, шапшаңдыққа, тапқырлыққа тәрбиелейді.
Балалардың көңілін өсіріп, ойын сергіту мақсатындағы бағдарлаудың мазмұнына сай тәулік, ... ай, жыл ... ... ... байланысты алынған дидактикалық ойындар. Уақыт бойынша бағдарлай білу, адам тәрбиелілігінің көрсеткіші атты ... ... ала ... ... өмір ... ... табиғатқа қамқорлықты одан әрі жүргізуге бағытталған кең ауқымды тәрбие жұмысының үлгі жоспарлары ... ... ... ... әрекет қадамдар. Ал табиғат және халық даналығы, қызыл кітап, қорықтар, тақырыптарда қоршаған ортаны қорғаудың қажеттілігі, табиғат ... ... ... ... ортамен таныстыру және экологиялық тәрбие жұмысын жүргізудің ... ... бала ... табиғат қорғау туралы таным, түсінік ұялатып, тәрбие жұмысының жүйкелі жүргізілуіне бағыт - бағдар береді[17].
Экологиялық құндылықтарының қалыптасу процесі ... жəне ... ... келеді, өйткені ол оқыту мекемесінің экологиялық тəрбие мазмұнынан ғана ... ... оның ... ... өмір ... ... ... жасына дейінгі балаларды табиғатты қалай зерттеу мен қорғауға, оның ... ... ... білімдерді өздерінің жолдастарының және ересектердің арасында насихаттауға үйрету ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі іс-әрекетте қоршаған табиғи ортада саналы түрде ... ... ... ... ... деген қажеттілікті тәрбиелеу болып табылады [5].
Мектеп жасына дейінгі баланың ... ... ... мен іскерлігіне қойылатын талаптарды есепке ала отырып, негізгі іскерліктер мен оны құрайтын дағдыларды сипаттайық.
Экологиялық білім беру тұрғысынан алғанда ең ... ... ... ... орта ... ... ... болып табылады.Ал бұл баланың ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті барысында меңгерген іскерліктер мен дағдыларын қаншалықты дәрежеде ... ... ... ... мен ... дамуы процесінде өз бетінше жұмыстану барысында қоршаған ортаға деген сүйіспеншілігі мен оны қорғауға деген жауапкершілігінің өзара байланысы ... ... жеке ... ... ... қалыптасады - сенімділік, жауапкешілік, қамқорлық, т.б. Балалардың ... ... ... ... ... пайда болған бағалы ойлар, білімдер тәрбиелік маңызға ие болады.
Қоршаған орта нәтижелі тәрбие құралы болуы үшін, педагог баланы ... орта ... ... белгілі бір іс-шараларын бағытталған түрде қатыстырып отыруы тиіс. Бала табиғат оъектілерін тиімді пайдалану ... ... ... олар бала үшін ... және ... көрсету заты болады да, ал осы объектілерге қатысты құқықтық және этикалық талаптарды орындау - ... ... ... ... ... нақты маңызды іскерлікке қоршаған табиғи ортаны ластану мен бұзылудан ... ... ... үш ... ... ... зор.
Іскерліктердің бірінші түрі - жеке мінез-құлқындағы мәдениеттілік (мысалы, қоршаған ортада теріс қылықтарды ... ... ... ... ... ... шуламау және т.б.).
Екіншісі, басқа адамдардың іс-әрекеті нәтижесінде табиғи ортада пайда болған теріс нәтижелердің алдын алу не жоюға бағытталған. ... ... ... өзін-өзі ұстау ережелерін бұзуға қарсылық жасау. Мұндай іскерліктер белгілі бір сезімдік-жігерлілік сапаларды тәрбиелеуді, адамдармен еркін ... ... ... ... ... іскерліктер пайда болған теріс, жағымсыз құбылыстарды еңбек іс-әрекеті нәтижесінде жою. Мысалы, ... келе ... ... ... ... орындарда неме балабақша мен өз үйінің аймағындағы қоқыстарды ... ... ... ... мен табиғат қорғаудың қазіргі мәселелерін насихаттаудағы іскерліктер мен дағдылар балалардың экологиялық білімін қорытындылайды. Себебі, оларды жүзеге асыру тіршілік жағдайларында орта және оны ... кең ... ... ... ... ... ... білімдерді халық арасына тартудағы рөлі ерекше. Мұнда тек материалды ... аз, ... ... өзінің көзқарастарын қорғауға эмоционалдың - мотивациялық дайындық, белгілі бір моральдік позиция, жігерлік сапаларды ... ... және ... ... ... ... ... ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ӘДІСТЕМЕСІ
+ Мектепке дейінгі экологиялық тәрбиелеу үрдісін тиімді ... ... жас ... және ... ... табиғатқа қызығушылығын ескере отырып сүйіспеншілік сезімдерін арттыру арқылы ... ... ... Отансүйгіштікке, патриоттыққа тәрбиелеу алдымызда тұрған маңызды мақсаттардың бірі десек болады. Ең ... ... ... сүюіміз және соны балаларға жеткізуіміз, табиғатсыз өмір сүре алмайтынымызды балаға ... ... ... ... ... ... ... ашықтығы, әр түрлі дыбыстар, иістер тартады. Олар өздеріне жаңа әлем ашады: барлығын қолмен ұстап қарауға, иіскеуге, егер жағдай болса ... ... ... өлі және тірі ... ... ... ... өте ерте жастан қалыптаса бастайды. Балалар бәрін байқайды: орман алқабындағы еңбекшіл құмырсқалар илеуін қалың шөптегі ... ... ағаш ... ... т.б.
Қазіргі таңда балалардың дамуында экологиялық біліктілігіміздің, жаңа технологиялардың маңызы ерекше. Экологиялық тәрбие адамгершілік тәрбиесімен өте тығыз ... ... ... оны ... ... және сезіне білу адамгершілік негіздерді қалыптастыруға көмектеседі. Оның ... ... де сан ... Экологиялық тәрбие балалардың сезімдері мен санасына ықпал жасап, көзқарастары мен нанымдардың орнығуына жәрдемдесе отырып, оның ... ... ... ... қосады. Тіпті балаларға табиғаттағы адамдар еңбегінің маңыздылығын көріп, бағалауды үйретеміз[20].
Экологиялық біліктілік арқылы ұжымдық, топтық, жеке ... ... ... ... ... барлық оқыту - тәрбиелеу үрдісімен байланысты.
Осы оқу іс-әрекеттерді тиімді дұрыс пайдалануы мектеп жасына ... ... ... ... ... игеруге қызығушылықтарын тудырады. Балалар оқу іс-әрекетінде алған білімдерін іс-жүзінде тәжірибелерде өздері жасап, ... ... ... ... ауа қалай енетінін анықтауды қызыға орындайды.
Мектеп жасына дейінгі балалардың экологиялық ... мен ... ... ... зор әсер етеді. Отбасындағы табиғатты қорғау тәрбиесі - балаларда туған ... ... ... ... ... ... негізі. Әр отбасының ересек мүшелері баланың алғашқы тәрбиелеушілері болып табылады. Ана сүтімен, әкенің күлкісімен, ата, әжелердің шексіз ... ... ... ... ... ... табиғаттың элементтеріне деген алғашқы сүйіспеншілік сезімі кіреді. Осы сүйіспеншілік кейін баланың саналы ... ... ... ... ... табылады. Табиғатқа деген сүйіспеншілік туған үйінің босағасында қалыптасады. Мұнда ата-аналар ең маңызды рөл атқарады.
Республикамызда осы бағытта бір қатар жұмыстар ... ... ... ... ... бойынша материалдар жиналып, сарапталуда.
Республикада отбасылық табиғат қорғау мәселесі бойынша мына жұмыстар жоспарланып отыр:
1)Балаларға берілетін ... ... ... ... ... ... ... қорғау тәрбиесі бойынша алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибені одан әрі зерттеу және тарату.
3)Ата-аналарға ... ... ... ... дидактикалық материалдар мен тақырыптық фильмдер жасау.
4)Ата-аналарға арналған университетін ұйымдастыру.
Тәрбиеші-педагогикалық үрдістің ең басты тұлғасы және экологиялық тәрбие берудегі шешуші ... ... ... Ол ... ... және ... ... кең көлемде таныс болуы тиіс, сонымен қатар балаларды тәрбиелеу тәсілдерін қолдана білуі ... Бала ... ... ... өте зор, сол ... де ол ... мен дамыту әрекетінде кеңінен пайдаланылады. Дегенмен, табиғат өздігінен бала бойына қажетті жеке тұлғалық сапаларды ... ... оған ... түрде ересектер тарапынан басшылық жасау қажет.Балалардың табиғатқа қызығушылығы оның құбылыстары арасындағы өзарабайланыс пен олардың пайдасын жете ... ғана арта ... ... ... дейінгі ересек топ балалары үшін табиғат құбылыстарының барлығы тең дәрежеде балаларды қызықтыра алмайды. Мысалы: табиғаттың кейбір құбылыстары, өзінің қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде мүлдем көрініс таппауы мүмкін. Сондай-ақ балалар қарапайым шеңбер, жұлдыздар, ... ... ай т.б ... де жете көңіл бөлмеуі мүмкін. Табиғаттың нақ осы құбылыстары мен объектілері қазақ халқының күнтізбесінің негізіне ... ал ... ... ... жете ... ... өмір тіршілігі үшін аса қажет болады. Балабақшадағы тәрбие бағдарламасына сәйкес балаларды табиғатпен ... ... ... ... білімділік және тәрбиелік міндеттер жүзеге асырылады. Балаларды табиғатпен таныстыру және шынайы қамқорлыққа алу жағдайында адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... өздері бақылап, бағып-баптап жүрген жануарлар мен өсімдіктердің болуы оларды қоршаған ортаға ұқыптылықпен қарауға, еңбекке деген сүйіспеншілікке және ... ... ... бала бойында бәртіндеп тапсырылған іске жауапкершілік сияқты қасиеттер де қалыптаса береді. ... ... ... ... ... дамыту,оның өзіндік логикалық ойлауын,сөздік қорын, санасының жетілуіне әсері мол ... атап ... ... ... ... баланың келешекте рухының жоғары болуына,батыл пікір,нақты шешім айтуына және оны дәлелдеп ... ... ... ... ... кезеңнен өзі өсіп-өнетін ортасын, қоршаған табиғатын бағалай білуге және оларға дұрыс қарауға үйретудің маңызы зор. Ол үшін ... ... ... экологиялық білімдерді енгізген жөн. Күштемеу, сүйіспеншілік, шындықты білуге ... және ... ... сияқты адамдық қасиеттерді тану үрдісінде балалар адамның табиғат алдындағы жауапкершілігін түсіне біледі. ... ... ... ... ... кез-келгеніне мейлі ол ағаш, көбелек, бұтақ болсын оларға ешбір зиян ... ... ... білдіреді. Балалар тірі атаулының бәрін бағалай білуі тиіс. Табиғатқа деген сүйіспеншілікті тек оның әсемдігімен масаттану және тынығуға жиі бару деп ... ... ... өздері де ағаштар отырғызуға, бұлақтардың көзін ашуға, ұя жасауға қатысып, табиғатқа зиян келтіретін тұрмыстық қалдықтардан ... ... ... сұрақтарға жауаптар іздейді[23].
Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық ... беру ... ... ... бөлімінде сапалы түрде қарастырылады. Алдына қойған негізгі мақсаттары:
1. Балаларға айнала қоршаған ортаны адам ... ... ... ... ... ... ... ортаның бір-бірімен үнемі байланыста болатынын ұғындыру.
3. Балаларда алғашқы экологиялық ұғымдарды қалыптастыру және табиғатқа ... ... ... ... ... мақсатқа қол жеткізу үшін бағдарламаны құрастыруда балалардың жас ерекшелігіне байланысты жинақталған білім жиынтығын былайша топтауға болады. Мәселен, ... ... ... ... орта мен ... арасындағы қарым-қатынастар, өсімдіктер мен жануарлар туралы алғашқы оң және теріс көзқарастар туралы түсінік беріледі.
Екінші сәбилер ... - ... ... деген сұранысы мен қамқорлығы, туған өлке мен атамекен, тұрмыстық ғимараттар, оның ... ... ... ... ... мен оның ... ... туралы ой-өрістер дамытылады.
Естиярлар тобында - адамның табиғатты пайдалану кезіндегі теріс ... ... ... ... ... ... қамқорлығын, аяушылық сезімдерін ояту, өсімдік пен жануарлар дүниесінің адамға қажет екеніне толық көздерін жеткізу, үй және ... ... ... ... ... ... жасау элементтерін бойларына дарыту.
Ересектер мен мектепалды даярлық топтарында балаларда өсімдіктер мен жануарлардың әр түрлілігі мен бірлестіктерін, топтарын ажырату, олардың ... ... ... мен ... ... ... Сондай-ақ балалардың қоршаған ортаның сапасы, ластану және адамның ... ... ... ... ... ... ... дамытылады.
Қоршаған орта туралы алған ұғымдары табиғатқа шығу арқылы бекітіледі. Балалар естіген және көргендерін қолымен ұстап ... ... әр ... ... ... алады. Туған мекенге деген алғашқы патриоттық сезімі оянады.
Балалардың қоршаған орта туралы түсініктеріне қойылатын негізгі ... ... тобы ... ... ... ... ортаны бағдарлау;
- табиғаттағы заттарды (өлі және тірі заттар) ажырата білу;
- ауа, су, топырақты ажырату және олардың пайдасы туралы айтып бере ... ... пен ... ... олардың адам үшін қажеттілігін іс
жүзінде білу.
ІІ сәбилер тобы бойынша ... ... ... ... ... ... жеке ... гигиенасын
сақтауды;
- ірі құрылыстар, көліктер мен мекемелер туралы;
- үй және жабайы жануарларды ажыратып, олардың адам ... ... ... ... тобы ... ... табиғаттағы заттардың бір-бірімен байланысы, адамның табиғатты пайдалану себептерін;
- табиғаттағы өзгерістерді байқау, жыл мезгілдерінің ауысуын, әр жыл мезгілінің ерекшеліктерін;
- ... ... ... оны ... олардың пайдасы мен зияны туралы мәселелерді;
- табиғаттағы заттарды атап, оның не үшін керектігін;
Ересек және ... ... ... ... адамның табиғат байлықтарын дұрыс пайдалануы немесе пайдаланбауы;
- өсімдік пен жануарлардың ... ... ... сиреп немесе біржола құрып кететіні;
- тірі организмдердің өмір сүруі және тіршілігінің адамға тәуелділігі;
- өзен мен көлдер және жерді қадірлей білу мен ... ... ... ... ... адам денсаулығына әсері туралы мәселелерді білулері тиіс; [16].
Қоршаған ортаға деген жағымды қарым-қатынасты айқындаудың бір ... ... ... іс-әрекеті. Демек, экологиялық тәрбие үрдісінде көрініс табатын ... ... ... ... ...
- ... әр ... оқиғаларды бейнелейтін немесе табиғатты қорғау, көркейту іс-әрекетін білдіретін сюжетті-рольді ойын;
- балабақша және ... ... ... ... ... объектілері үшін немесе оларды күтіп-баптауды жүзеге асыру, сондай-ақ, заттарды қайта өңдеу (ойыншықтарды, ... және т.б. ... ...
- ... алған әсерлерін және адамдардың табиғаттағы іс-әрекеттері негізінде бейнелеу өнерінің туындыларын жасау;
- табиғатпен тілдесу, өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... ... жасау - бақылау, оларды еркелету, күтіп-баптау іс-әрекеті, қолға үйрету мен белгілі-бір жағдайға бағындырып үйретуді қамтитын кешенді іс-әрекет;
- ... ... - ... ... өз ... айтумен сабақтасып келген іс жүзіндегі танымдық іс-әрекет;
- тіл, сөйлесу іс-әрекеті, сұрақтар, хабарламалар, әңгіме, ... ...
- ... ... кейбір мәліметтер мен қызықты да құпия әсерлер жөнінді пікір алмасу, әңгімелесу арқылы табиғат жайындағы түсініктерін айқындау;
- ... - өз ... ... ... табиғат туралы және табиғаттағы адамдардың іс-әрекеттері жөнінде мәліметтерді алуды қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... ... балалардың табиғат жөніндегі қалыптасқан түсініктерін айқындайтын және жаңа ықпал ететін іс-әрекет түрлері[16].
2.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық ... беру ... ... ... ... ... мен құбылыстардың оның сезім мүшелеріне әсер етуі процесінде көрінетін ... ... ... ... ... негізі - көру, есту, тері, иіс және басқа анализаторлардың бірлескен қызметі екенін ... атап ... ... ... ... қатысқан сайын түсінік те молырақ, дәлірек және маңыздырақ болады. Мұннан балаларды табиғатпен таныстырудың негізінде көрнекілік, табиғат тағы заттар мен ... ... ... ... ... әсер етуі тиіс ... ... обьектілерді көруге, ұстауға, естуге олардың ауырлығын және т.б. сезуге мүмкіндіктері болуға тиіс.[8]
Балалардың экологиялық тəрбиесі балабақшада келесі материалдық ... ... ... ...
− тірі ... ...
... өсімдік əлемі;
− сабақ өткізу үшін оқу-құралдар, көрнекілер.
Материалдық базаның ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарларды күтуге, балаларға өз əсерлерін көркемдік жəне ойын іс-əрекеттерінде қолдануға ... ... ... ... ... əдіс-тəсілдерді қолдану жас ерекшелігіне, оның ойлау қабілеттеріне байланысты[19].
Тірі табиғат бұрышы баланың ... ... ... оның ... мен ... күту ... ... іс-тəжірибелік дағдыларын қалыптастырады. Сондықтан бұл жерде (жас ерекшелігіне сай) келесі жағдайлар керек:
− бөлме өсімдіктерінің ... ... ... ... ... бальзамин, бегония, кактус, традесканция, кливия, пеларгония т.б.);
− жеке өсімдіктер (су шайыры, перистолистник, ... т.б);
− жеке ... ... мен (шегіртке, кірпі, тышқан түрлері) террариум немесе тор;
... ... ... канарейка т.б.).
Учаскеде əртүрлі бақылау жүргізу жəне өсімдіктерді баптау үшін орман, бақ, көгал, гүлзар бұрышы болған дұрыс.
Табиғатпен таныстыру сабақтарында ... ... ... ...
− өлі жəне тірі ... ... ...
− безендірілген құралдар;
− қосалқы құрал-жабдықтар.
Өлі табиғаттың табиғи объектілері -- топырақ ... тау ... мен ... пайдалы қазбалар. Тірі табиғат объектілері -- баланы қоршаған өсімдіктер, жануарлар, ... ... ... өсімдіктерді өздері жинап жасалған гербарий құнды жəне ерекше дамытуда маңызды болып келеді.
Безендірілген құралдарды бірнеше түрлерге ... ...
... (модельдер, макеттер, шошала, муляждар т.б.);
− жалпақ (суреттер, фотолар, слайдтар, кестелер);
− жұмыс дəптерлері мен бақылау ...
... жəне ... ... ... ... ... келесілер жатады:
− микроскоп жəне тəжірибе жасау үшін басқа да лабораториялық жабдықтар;
... ... ... ... ... ... ... ойлау қабілеті тəн болғандықтан, олар табиғаттың құбылыстарын бірнеше бақылауда əртүрлі талдағыш қосып тани бастайды (тыңдау, ұстау, иіскеу т.б.). Осы ... ... ... ... ... ... əуен ... бидің бейне қимылыстарымен (қар жапалақтап түсіп жатыр, ... ... т.б.) ... Осы ... ... ... ... табиғат материалдарымен ойындарында бейнеленіп бекітеді.
Осыдан кейін табиғаттың объектілері жəне құбылыстарының негізгі белгілері шартты көрсеткіштерге айналып, ... ... ... ... үйретеді.
Бала белсенділік іс-əрекеті барысында ынтазар зерттеуші қажеттілігін өтейді, қорытынды жəне жалпылама жасайды, яғни басым ... ... ... ... ... ... ... басым алмасады, ал ол адамның экологиялық ойлау қабілетінің негізі болып келеді. Бақылау, тəжірибе, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына, жинақталуына əсер етеді. Осының негізінде балалар ... ... ...
... ... мен құбылыстары өзара байланысты, біртұтас болып келеді;
− қоршаған орта ұдайы өзгеріп отырады.
Балалармен əртүрлі жұмыс кезінде сөзді ... ... ... ... ... əдісі болып саналады. Соның ішінде əңгімелесудің орны ерекше. Дұрыс бағытта қойылған сұрақтар балаларға себепті-салдар қарым-қатынастарды түсінуіне, қорытынды шығарып, жалпылау ... өз ... жаңа ... ... əкеледі. Əңгімелесу балалардың жануарлармен, өсімдіктермен, адамдармен қатынасының адамгершілік көзқарасын айқындайды. Мектепке дейінгі балалармен жұмыс жасауда ойын үлкен орын алып ... ... тану ... ... ... ойын жағдайларын, сюжетті-рольдік ойындардың элементтерін қолдану негізінде балалар экологиялық сипаттағы танымдарды тез меңгеруі, қабылдауы ықтимал. ... ... ... балалардың экологиялық дамуы əртүрлі жұмыс қалыптарын талап етеді. Олар:
− сабақтар;
− экскурсиялар;
− табиғаттағы тəжірибелік іс-əрекет;
− табиғатты ... ...
... ... ... ...
− экологиялық сайыстар, олимпиадалар;
− балалардың экологиялық парақтарды шығаруы.
Алғашқы табиғи-ғылымдық танымдардың, түсініктердің жəне білімдер жүйесінің қалыптасуында негізгі роль табиғаттану ... ... Ал оның ... ... ... -- ... табиғатқа деген қызығушылығы негізінде қалыптасқан танымдық дəлелдерінде. Қазіргі таңда теледидар, компьютер жəне ... ... ... ... жəне ... ... əртүрлі сұрақтар туындатады. Сондықтан педагогтың алдында сабақты құрастыру бойынша қиын міндет туындайды, бір жағынан, балалардың қызығушылық танытқан сұрақтарына ... ... ... ... ... ... ал екіншіден -- олардың керекті ... ... ... ... ... ... ... мақсаты педагогтан балаға білім беруде емес, баланы ... жəне ... ... ынталандыру болып табылады. Сабақтарда тура сұрау, жаңа тақырыпты оқуға керек материалды алдын ала ... ... ... ... тəжірибе өткізу; іс-тəжірибелік жұмыс жəне іздену іс-əрекеті; ойындық тəсілдер кеңінен қолданылады[16].
Табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... шара болып табылады. Балалармен келесі табиғатты сақтау акцияларын ... ...
− (Жер ... ағаш ...
− (гүл ...
... ... дəрі
өсімдіктерімен танысу);
− (құстарды қысқы мезгілде тамақтандыру); 126
... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық тәрбие беру28 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға адамгершілік тәрбиесін беру әдістемесі35 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие беру жолдары37 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және экологиялық мәдениетін қалыптастыру20 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық тәрбие беру66 бет
Мектеп жасына дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан дүниесін дамыту42 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь