Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт- бағдарлар

Жоспар:
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1. Психиканың рефлекторлық сипаты
2. ХХ ғасырдың 20.30 жылдарындағы психология дағдарысы.
3. Батыстық психологияның бүгiнгi даму бағыты.
4. Ғылыми психология принциптерi мен жалпы зерттеу əдiстерi.
ІІІ.Қорытынды
І.Кіріспе
Адам анатомиясын зерттеген жаратылыстанушылар мен дəрiгерлер ежелгi дəуiрлерде-ақ психикалық құбылыс-тардың ми қызметiмен байланыстылығы жөнiнде болжам айтқан, əрi психикалық сырқаттарды сол ми қызметiнiң бұзылу салдарынан деп топшылаған. Мұндай пiкiр, көзқарастарға жарақат немесе сырқаттан зақымданған адам бас миына бақылаулар негiз болған. Осындай сырқаттарға кезiккен адамның психикалық қызметi күрт бұзылысқа келедi: көзi көрмейдi, құлақ естiмейдi, ес, ойлау, сөйлеу қабiлетi кемидi, кейде өз қозғалысын басқара алмай қалады жəне т.б. Осы психикалық əрекет пен ми жұмысының арасындағы байланысты ашу психиканы ғылыми зерттеудегi алғашқы қадам ғана болды. Бұл əлi психикалық iс-əрекет негiзiнде қандай физиологиялық механизмдер жатқанын түсiндiрiп бере алмайды. Психологиядағы бұл ғылыми мəселе өз шешiмiн барша психикалық iс-əрекет түрлерiнiң рефлекторлық сипатына байланысты ғана табуы мүмкiн. Бұл проблеманы айқындауда орыс ғалым-психологтары М. М. Сеченов (1829-1905) пен И. П. Павлов (1849- 1936) көп еңбек сiңiрген. М. М. Сеченов өзiнiң əйгiлi "Бас ми рефлекстерi" (1863) еңбегiнде рефлекторлық принциптi адамның бас миы қызметiне, одан əрi барша психикалық iс-əрекетiне жая қолданды. Ол "адамның бүкiл саналы да санасыз (астарлы) өмiрдегi əрекеттерi өзiнiң туындауы жағынан рефлекстерге байланысты, немесе рефлекстiк əдiс", - деп жазған. Бұл психиканы объективтi түсiнудегi алғашқы қадам едi. Бас миы рефлекстерiн шұқшия талдай отырып, Сеченов оның басты үш байланыс бiрлiгiн анықтады: бастапқы бiрлiк жүйке қозуы процесiнде миға берiлетiн сыртқы тiтiркендiргiштер; ортаңғы бiрлiк мидағы қозу жəне тежелу процестерi жəне солардың нəтижесiнде психикалық қалыптардың (түйсiк, ой, сезiм, т.б.) пайда болуы; ақырғы бiрлiк сыртқы қозғалыстар. Бұл тiзбектегi ортаңғы бiрлiктiң психикалық элементтерi қалған екi шеткi (сыртқы тiтiркендiргiштер мен жауапты əрекеттер) бiрлiктерсiз жасамайды. Сондықтан да барша психикалық құбылыстар бүкiл рефлекторлық процестiң бөлiнбес құрамы. Сеченовтың рефлекс бiрлiктерiнiң ажыралмас байланысы жөнiндегi тұжырымы психикалық iс-əрекеттi ғылыми тұрғы-дан түсiнуде үлкен маңызға ие болды. Психикалық қызметтi сыртқы ықпалдардан да, адам қылық-əрекеттерiнен де бөлiп қарауға болмайды. Психикалық құбылыс субъектiнiң жалғыз толғанысымен шектелiп қалмайды, егер олай болғанда, психикалық дүние (ой, ес, қиял т.б.) нақты өмiрлiк маңызға ие болмас едi. Психикалық iс-əрекеттiң рефлекторлық принципiне орай Сеченов - адам iс-əрекетi мен қылығы сыртқы əсерлердiң себебiнен туындайтыны жөнiнде ғылыми психология үшiн өте маңызды қорытынды жасады. Ол "Бастапқыда қандай да əрекеттiң себебi əрдайым тысқы сезiмдiк қозуда, онсыз ешқандай ой өрiстеуi мүмкiн емес", - деп жазды. Сонымен бiрге ғалым сыртқы жағдайлар əсерiн үстiрт түсiнбеу қажеттiгiн ескерткен. Бұл арада əңгiме тек көрiнiп тұрған нақты тыс əсер жөнiнде ғана емес, сыртқы жағдай əсерлерi тобына адамның өткенде кезiккен əсерлерi, барша өмiр тəжiрибесi қамтылады. Осылайша И. М. Сеченов рефлекстiң миға байланысты бiрлiгiн оның
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Сəбет Балтаұлы Бап-Баба (Бабаев),Жалпы психология(жантану негіздері)-Алматы,2006.-275 бет;

2.Сатыбалды Жақыпов,Жалпы психология негіздері.Оқулық-Алматы:Алла прима,2012.-203 бет;

3.Көпжасарова М.Д,Психологиялық педагогика.-Алматы:Экономика,-192 бет;
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Психологияда қалыптасқан ғылыми
бағыт- бағдарлар
Орындаған:
Тексерген:
Жоспар:
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1. ... ... ... ХХ ... 20-30 ... психология дағдарысы.
3. Батыстық психологияның бүгiнгi даму бағыты.
4. Ғылыми психология принциптерi мен ... ... ... ... зерттеген жаратылыстанушылар мен дəрiгерлер ежелгi дəуiрлерде-ақ психикалық құбылыс-тардың ми қызметiмен байланыстылығы жөнiнде болжам айтқан, əрi психикалық сырқаттарды сол ми ... ... ... деп ... ... ... ... жарақат немесе сырқаттан зақымданған адам бас миына бақылаулар негiз болған. Осындай сырқаттарға кезiккен ... ... ... күрт ... ... көзi көрмейдi, құлақ естiмейдi, ес, ойлау, сөйлеу қабiлетi кемидi, кейде өз ... ... ... қалады жəне т.б. Осы психикалық əрекет пен ми жұмысының арасындағы байланысты ашу психиканы ғылыми зерттеудегi алғашқы қадам ғана болды. Бұл əлi ... ... ... ... ... ... ... түсiндiрiп бере алмайды. Психологиядағы бұл ғылыми мəселе өз шешiмiн барша психикалық iс-əрекет түрлерiнiң рефлекторлық сипатына байланысты ғана табуы мүмкiн. Бұл ... ... орыс ... М. М. ... (1829-1905) пен И. П. Павлов (1849- 1936) көп еңбек сiңiрген. М. М. Сеченов өзiнiң əйгiлi "Бас ми рефлекстерi" (1863) еңбегiнде ... ... ... бас миы ... одан əрi барша психикалық iс-əрекетiне жая қолданды. Ол "адамның ... ... да ... (астарлы) өмiрдегi əрекеттерi өзiнiң туындауы жағынан рефлекстерге байланысты, немесе рефлекстiк əдiс", - деп жазған. Бұл ... ... ... алғашқы қадам едi. Бас миы рефлекстерiн шұқшия талдай отырып, Сеченов оның ... үш ... ... ... бастапқы бiрлiк жүйке қозуы процесiнде миға берiлетiн сыртқы тiтiркендiргiштер; ортаңғы бiрлiк мидағы қозу жəне ... ... жəне ... нəтижесiнде психикалық қалыптардың (түйсiк, ой, сезiм, т.б.) пайда болуы; ақырғы бiрлiк сыртқы қозғалыстар. Бұл тiзбектегi ортаңғы бiрлiктiң ... ... ... екi ... ... тiтiркендiргiштер мен жауапты əрекеттер) бiрлiктерсiз жасамайды. Сондықтан да барша психикалық құбылыстар ... ... ... ... құрамы. Сеченовтың рефлекс бiрлiктерiнiң ажыралмас байланысы жөнiндегi тұжырымы психикалық iс-əрекеттi ғылыми тұрғы-дан түсiнуде үлкен маңызға ие болды. Психикалық қызметтi сыртқы ... да, адам ... де ... ... ... Психикалық құбылыс субъектiнiң жалғыз толғанысымен шектелiп қалмайды, егер олай болғанда, психикалық дүние (ой, ес, қиял т.б.) нақты өмiрлiк ... ие ... едi. ... ... ... ... орай Сеченов - адам iс-əрекетi мен қылығы сыртқы əсерлердiң себебiнен туындайтыны жөнiнде ғылыми психология үшiн өте ... ... ... Ол ... ... да ... себебi əрдайым тысқы сезiмдiк қозуда, онсыз ешқандай ой өрiстеуi мүмкiн емес", - деп жазды. Сонымен бiрге ғалым ... ... ... ... түсiнбеу қажеттiгiн ескерткен. Бұл арада əңгiме тек көрiнiп тұрған нақты тыс əсер жөнiнде ғана емес, ... ... ... ... адамның өткенде кезiккен əсерлерi, барша өмiр тəжiрибесi қамтылады. Осылайша И. М. ... ... миға ... ... оның ... бастауынан (сезiм мүшелерiне əсер) жəне ақырынан (жауап қозғалыс-қимылдар) бөлiп, оқшаулау орынсыз екенiн ... ... ... бөлім
ІІ.1. Психикалық процестердiң атқаратын мiндетi қандай? Бұл əрекеттi өзгермелi жағдайларға сай етiп отыру - сигналдық жəне реттеу қызметтерi. Психикалық құбылыс ... ... ... ... ... Бұл ... ... жөнiндегi ақпарат келiп түсушi, сақталушы, жəне өңделушi мидың белгiлi бөлiмдерiнiң қасиетi, қызметi. Психикалық ... бұл ... ... жəне iшкi ... ... жүйе ретiндегi қалпы) əсерлерге жауабы, яғни психикалық құбылыс - бұл нақ осы ... ... ... өткен тəжiрибеде болған (ес), осы əсерлердi қорытын-дылап ... ... ... ... ... ... ... тiтiркендiргiштерге жауап əрекеттердi реттеушi механизм. И. М. Сеченов ғылымға психиканың ... мен iс- ... ... басқарылуы жөнiндегi идеяны қосты. Iс-əрекеттiң рефлекторлық принциптерi өзiнiң экспериментальдық негiздемесiн И. П. Павлов жəне оның шəкiрттерiнiң еңбектерiнде тапты. И. П. ... ... ... ... ... рефлекторлық қызметi екендiгi туралы тағылымының дұрыстығын дəлелдедi, пси-хикалық құбылыстың негiзгi физиологиялық заңдарын ашты, ғылымның жаңа саласы - ... нерв ... ... ... рефлекстер жөнiндегi бiлiмнiң негiзiн қалады. Организмге əсер етушi тiтiркендiргiштер мен ... ... ... ... ... ... ... Осы байланыстарды пайда ету бас ми қыртыстарының ең маңызды қызметi. Уақытша жүйке байланысы ми ... ... ... ... қай ... болмасын негiзгi физиологиялық механизмi болып табылады. Миға қандай да бiр тiтiркендiргiш əсер етпей, ешбiр психикалық құбылыс ... ... ... ... ... пен ... уақытша байланыстың соңғы нəтижесi тыс əсерлерге жауап сипатындағы сырттай көрiнiс берген əрекет. Психикалық қызмет ... ... ... заттары мен құбылыстарының əсерiнен туындаған мидың рефлекторлық бейнелеу ... ... ... бəрi ... ... бейнелеу механизмiнiң мəнiн ашып отыр. Сонымен, жоғары жүйке ... ... ... ... ... ... тұрғыдан түсiндiрудiң жаратылыстану ғылымымен сабақтасқан iрге тасы. Уақытша жүйке байланысын əрқандай психикалық iс-əрекеттiң физиологиялық механизмi деп танудың маңыз-дылығынан психологиялық ... ... ... ... ... ... есте ... жөн. Психикалық iс-əрекет тек қана физиологиялық механизм сипатымен шектелiп қалмай, мидағы бейнеленген нақты дүние, яғни психикалық құбылыстың мазмұнымен байланысты. ... мен ... ... ... ... ми тарапынан басқарылып, реттелу заңдылықтары жөнiндегi И. П. Павлов тұжырымдарының жиынтығы екi ... жүйе ... деп ... Шартты рефлекс типi бойынша қылық-əрекеттiң өзгеруiне ықпал ... зат ... ... үшiн ... да ... тiтiркендiргiштiң сигналы қызметiн атқарады. Жануарлар өз əрекет-қылығында И. П. Павлов бiрiншi сигналдық жүйе деп ... ... ... ... ... ... əрекет болмысы бiрiншi сигналдық жүйе деңгейiнде орындалады. Iс-əрекет пен қылықты ... ... ... ... жүйе адам ... де ... ... ие. Бiрақ адамның жануарлардан ерекшелiгi, онда бiрiншi сигналдық жүйе мен қатар екiншi сигналдық жүйе болады. Екiншi сигналдық жүйенiң болмысы, яғни ... ... - ... сөз. ... ... - ми қасиетi. Түйсiк, ой, сана - ерекше тəсiлмен ... ... ең ... өнiм туындысы. Организмнiң психикалық əрекетi көптеген дене мүшелерiнiң ... ... ... келедi. Олардың бiрi əсерлердi қабылдайды, екiншiлерi оларды сигналға айнал-дырып, iс-əрекеттi жоспарлап, қадағалап отырады, ал үшiншiлерi - бұлшық еттердi əрекетке ... Осы ... ... бəрi ... қоршаған ортада адамның жол тауып жүруiнiң белсендi құралы болмақ.
ІІ.2 ХХ ғ. басында өркендей бастаған ғылым мен өндiрiс-экономикалық талаптарына орай сана ... ... ... қылаң бердi. Интроспекттiк психология практикалық қолданба енгiзулердi қажет еткен капиталистiк өндiрiс проблемалары алдында өз дəрменсiздiгiн байқатты. Оның субъектив ... ... ... ... сай ... ұсыныстарға шамасы жетпедi. Осыдан психология зерттеулерiн жаңа, объектив əдiстер тұғырына орнықтыру жолдары iздестiрiле бастады. Сана психологиясының дағдарысы, сонымен бiрге, ғасыр ... ... кең өрiс ... невропатология жəне психиатрия саласындағы зерттеулердiң нəтижесiмен дебайланысты едi. Бұл зерттеулер адам психикасының кейде саналы басқарылмайтын құбылыстармен ... ... ... ... ... ... ... эксперименталды жəне клиникалық талдауға алынды. Осының нəтижесiнде психология сана жөнiндегi ... емес ... пiкiр ... болды. Бұл дəуiрдегi психологияның қарқынды дамуына Ч. ... ... ... да ... ... ... Бұл iлiмге орай барша психологиялық дүние қоршаған орта мен тiршiлiк иесiнiң икемдесу əрекетiнен ажырауы мүмкiн емес деген тұжырым орнықты. Эволюциялық ... ... ... ... ... ... емес бала мен хайуанат психикасын зерттеу етек алды. Осылайша əртүрлi ықпалдар мен жағдайлар ғылымда бiрнеше жаңа психологиялық ... ... ... болды. Жаңа теория өкiлдерi сана психологиясын психика жөнiндегi жаңа ... ... ... оны ... ... етiп қойды. Бихевиоризм - ХХ ғ. американ психологиясының ... ... ол ... ... ... тану емес, əрекет-қылықты зерттеу деп бiлдi. Бихевиоризм теориясы негiзiнде адам мен хайуанаттардың əрекет-қылығы сыртқы орта ... ... ... ... керi (сөз, ... арқылы) жауаптарының жиынтығы деген түсiнiк жатыр. ХIХ- ХХ ғ.ғ. тоғысында бихевиоризм психологиясы ... ... ... ... салу ... пайда болды. Мұнда адам психикасын зерттеуде қолданылатын өзiн-өзi бақылау тəсiлiн пайдалану мүмкiн болмағандықтан, эксперимент жасау əдiсi iске қосылды. Бұл əдiстi ... адам ... ... де ... Бихевиоризмнiң жалпы əдiснамалық алғы шарты позитивизм-нiң философиялық принциптерiнен шығады. Осы принцип-терге сəйкес ғылым тек бақылау жүргiзiп отырған затын баяндауы тиiс, ал ... ... ... ... iшкi ... ... алдамшы болады. Осыдан барып, бихевиоризм психологиясы сананы емес, əрекет-қылықты ... ... ... ... ... ... ... сана деп адамның тек басынан кешкен субъективтi мағлұматтар жиынтығын айтады. Сана сыртқы дүниенi бейнелейтiн мидың ... ... ... олар ... ... де ... материалдық субстратын құрайтын ми физиологиясына қарсы шығады. Бихеворизм теориясын қалаушы - Э. Торндайк. Ал оның бағдарламасын жасап, "бихевиоризм" ... ... Дж. ... ... тағлиматының кризистiк халге жетуi - сана, ойлау, ерiк ... ... ... психо- логиядан шығарып тастап, психиканың əлеуметтiк жағын ескермеуiнде. ... (нем. ... - ... ... бiр ... ... - ХХ ғ. бас кезiнде Германияда пайда болған идеалистiк психологияның бiр бағыты. Басты өкiлдерi: М. Вертхаймер, В. Келлер, К. ... К. ... ... ... ... ... жалпы дағдарысқа ұшырауына байланысты ассоциативтi психология-ға қарсылық бiлдiру ... ... ... "элемент-тер психологиясына" қарсы əрбiр психологиялық процестiң бiртұтастығы мен ... ... ... Олар ... ... элементтерден тiптi өзгеше жаңа, өзiнiң iшкi заңдылығынан туып, өзгерiп отыратын, түсiндiрiп болмайтын, тек баяндауға ғана келетiн құбылыс деп ... ... ... ... динамикалық ситуация мен оның формальды құрылымының бiр бүтiндiгi негiзiнде iс жүзiне асырылды. "Гештальт" ұғымын алғашқы ендiрген ... Оның ... бұл ұғым ... ... ... ... ... дыбыс тiтiркендiргiш-терi iркес-тiркес берiлдi дейiк. Сонда, бұл ... ... ... ... ретiнде қабылданбай, белгiлi құрылымы бар, сол дыбыстардың "гештальты" болып табы-латын "əуен" ретiнде қабылданады. ... ... осал ... психо-логиялық құбылыс бейне мен оны туындататын нақты əрекет арасындағы байланысты ... ... ... ... ... ... тек өз ... бағынатын ерекше мəндi құбылыс саналды, оның нақты заттық дүние-мен ... сыр ... қала ... Осы екi ... категориялардың (бейне мен нақты дүние) басын қосып, психологиялық болмысты талдаудың ... ... бере ... гештальтпсихология ғылыми мектебi соғыс алды жылдарында тарады.Генетикалық психология. ... ... Ж. ... ... психология теориясы психология ғылымының кең өрiс жайған бағыттарының бiрi. Өз зерттеу-лерiн негiзге ала отырып, Ж. Пиаже генетикалық əдiстi психологиялық болмысты ... ... ... ... ... көтердi. Өз зерттеулерiнде ғалым бала ақыл-есiнiң қалып-тасуына назар аудара отырып, ғылыми психологиядағы зерттеулер бала интеллектiнiң дамуын байқаудан басталып, сол арқылы ... ... ... мен ... ... ... деп пайымдады. Пиаженiң негiзгi мiндетi адам интеллектiнiң құры-лымын зерттеу. Осы құрылымды ол қарапайым органикалық тiршiлiктiң эволюциялық даму барысында жеткен ... деп ... яғни ... ... ... жай ... элементтерден құралатынын дəлелдемекшi болды. Пиаже тұжырымының ең үлкен қатесi - баланың бiртұтас дамуын ескерместен, ... ... ... интеллекттiң өзiнен iздедi, ал сананы дамытушы факторлар арасында ол қоғамдық тарихи əрекет болмысына ешқандай орын қалдырмады. Пиаженiң ... ... ... ... ойлау қабiлеттерiнiң көзi өткендегi ой мүмкiндiктерiнде болатынын дəлелдеп бақты. Ой қабiлетi өзiнен-өзi бiтбейтiнiн, ал даму адам ... ... сол ... ... ... ... ... сайын оның санасының жан-жақты дамып, ойлау дəрежесiнiң көтерiлетiнiн тiптi көре ... ... ... ... ең үлкен олқы-кемшiлiк: интеллект даму деңгейiнiң бiрiнен екiншiсiне өтуде оқудың маңызы орынды бағаланбай, əлеуметтiк- қоғамдық фактордың жеке адам ... мəнi ... ... ... ... австриялық психолог З. Фрейд қалаған, жеке адамның жан төркiнiн, дамуын иррациона-лизм (саналы дəлелi жоқ) мен ... ... ... ... ... ... саналы əрекетке тiкелей қарсы қоюмен дəлелдеуге тырысқан психологиялық бағыт. Алғашқыда есi ауысу сырқатына тап болғандарды емдеу мен олардың сырқатының ... ... ... бұл iлiм ... адам ... ... ... дəрежесiнде ұсынылды. Фрейдизм iлiмiнiң негiзгi сарыны: адам табиғаты астар санадағы психикалық күштер (олардың iшiндегi ең бастысы - ... ... ... мен сол ... жау əлеуметтiк ортада тiршiлiк сақтау қажеттiгi арасындағы мəңгi өшпес келiспестiк пен арпалыста дамиды, қалыптасады. Қоғам өзiнiң шектеулерiмен адамды күйзелiске ... оның ... ... ... ... ... Сондықтан бұл көңiл шарпулары жəне сезiм көрiнiстерi ... ... ... ... ... жарыққа шығады (түс көру; қате, жаңсақ сөйлеу, жазу; қажет, бiрақ ұнамсыз болғанды ұмыта қалу, ойланбай айтып салған оспақ əзiл, т.б.). ... З. ... адам ... бəрi объектив болмыс туындатқан сана басқарымында болмай, адамның өзi сезе бермейтiн бейсана-дағы ... ... ... ... ... ... ... Санада ешқандай күш жоқ, яғни организм мен қоғам адамның ... ... ... шарпуларының илемiндегi қамыр. Фрейдизм, ақырында, адам қылығы қоғам-дық даму ... ... ... ... ... ... болуын дəрiптеуiнен, адам əрекетiнiң бəрi агрессив, оны тəрбиемен өзгерту мүмкiн емес деген реакцион идеяның арқауына айналды. ... Ашық ... ... ... ... ... елеулi өзгерiстерге кезiккен айтарлықтай маңызды теориялық бағыттар (необихевиоризм, неофрейдизм, гештальтпсихология) 60 ... ... ... бұрынғы абыройынан айрыла бастады. Əрекет-қылық пен психиканы түсiндiрудегi теория-лық iшкi ... ... ... ... ... ... ... талап еттi. Бұл дағдарыстардың аса бiр мəндi себебi - экспериментальды зерттеулер мен ... ... жаңа ... ... ... ... ... танымдық iс-əрекет зерттеулерi аймағында - когнитивтiк психология, гуманистiк психология, ми жөнiндегi ғылымдар шеңберiнде адам санасын зерттеуге орай - нейро-физиология, нейроморфология, ... ... ... жəне бiр ... - бұл адам ... едi. Осы ... бағыттардың қысқаша сипат-тамасына тоқталайық. Қазiргi заман психологиясының аса маңызды артық-шылығын танытқан ғылыми ағым ... ... ... ... ... АҚШ-та бұл бағыт бихевиористердiң əрекет-қылық талдауында психологиялық элементтердi елемеуi мен танымдық дамуды ескермеуiне қарсылық бiлдiрумен ғылым сахнасына келген едi. ... ... ... ... ... ... ... белсендi мағлұмат жинау мен ақпарат өңдеушi адам организмi жүйелi құрылым деген танымды əрi ... яғни адам ... ... ... əсер ... ... бөтен таңбалар формасына келтiре алады, одан əрi өңдеу үшiн өз қажетiне керек ақпаратты бөлiп алады немесе керексiз ... ... ... ... ... ... көрнектi өкiлдерi Дж. Брунер, Д. Норман, Л. Фестингер, Ф. Хайдер, У. Найсер, П. ... Г. ... Бұл ... бұл ... ... ... бар. Солардың iшiнде ең танымал болғаны есептеу варианты, мұнда танымдық процестер шектен тыс механистiк негiзде түсiндiрiледi: психика сигналдарды ... ... ... ... ие тетiк күйiнде қарастырылады. Əсiресе таным процесiндегi iшкi когнитивтiк құрылымдар мен iзденушi ... ... аса мəн ... ... ... ... зерттеу аймағы танымдық процестер - ес, тiл мен сөздiң психологиялық қырлары, қабылдау, ойлау, зейiн, қиял жəне ... ... Бұл ... ... əдiстерi жеке адамның көңiл-күйi мен себеп-түрткiлерiн, сонымен бiрге əлеумет психологиясын зерттеуге де қолданылды. Адам танымының барлық формалары ... ... ... ұқсастығымен ақпарат жинау жəне өңдеудiң бiр iздi блоктары ретiнде бағаланды. Адамның ақпарат өңдеу, сақтау жəне пайдалануына ... ... ... ... ... ... көрiнетiнi жөнiнде пiкiр пайда болды. Ес, қабылдау процестерi, зейiн, ойлау мен оның ... не ... тыс ... ... ... құрылымдық моделдерге келтiрiлдi. Дегенмен, когнитивтiк психологияда танымдық процес-тердi жете түсiндiре алған тұтас бiр теория қалыптаса қоймады. Субъект проблемасынан ... ... ... тiк ... психикалық əрекеттiң иесi деп əсерленген бiр дерексiз бастаушыны (гомункулюс) мойындауына ... ... ... ... бұдан былайғы өмiршең-дiгi осы əдiснамалық қиыншылықтан құтылудың жолын табуға байланысты. Оны уақыт көрсете жатар. Бихевиоризм мен психоанализ теорияларына ... ... ... iрi ... жəне бiрi - бұл ... ... Гуманистiк психологияның негiзiн қалаушылардың алдына қойған мақсаты - бихевиоризм мен психоанализдi дəрiптеушiлердiң адам мəселесiндегi ауытқу-ларын орнына келтiрiп, шындыққа жақындау, өмiршең ... ... алу едi. Өз ... ... ретiнде гуманист- психологтар салауатты, шығармашыл жеке адам түсiнiгiн таңдады. Мұндай мiндеттi бұл ... ... ... ... ... мектеп өз мойнына артқан емес едi. Бұлар талдауындағы жеке адамның мақсаты - ... ... жəне ... өз күшiмен ашып, жая бiлу. Гуманистiк бағыт көрнектi өкiлдерiнiң бiрi Абрахам Маслоу едi. Ол жеке адам ... есi ... ... бiлу ... ... ... айтқан. Маслоу адам iс-əрекетiнiң, адамның мiнезi мен ... ... сол ... ... ... мен өз ... ... деген ынта-ықласында деп есептеген. Өз мүмкiншiлiктерiн ашуға ... ... ... ... ... ... мұндай гуманистiк қажеттiлiк - адамдарға, қоғамға тек жақсылық келтiруге ұмтылу (адам табиғатынан қайырымды). Ч. Дарвин теориясын өзiнше түсiндiрген ... тек ... та ... ... ғана өмiр ... ... деген Ч. Дарвиннiң ұйғарымымен келiспей, бұл жануардың негiзгi инстинктi еместiгiн дəлелдеуге тырысты: тоқ ... ... тап ... Оның ... ... ... ... Маслоу жануардағы өз ұрпағын жалғастыруға деген инстинкт адамдағыдан бiрде кем еместiгiн, ал сол инстинкт оларды бiр-бiрiне ... ... ... баса ... ... адам өз ... орай кемелденуi тиiс, яғни адам өзiнiң барша мүмкiндiктерi мен қабiлеттерiн орнымен пайдаланып, өзiне жүктелген ... ... ... ... Ал ... мiндеттi атқару қажеттiлiгi, Маслоуше, тек денi сау, салауатты адамдарда туындайды. Есi ... мен ... ... шалдық-қандар өз алдына мұндай талап қоя алмайды. Сырқаттың өзi де адамның осы өз мүмкiншiлiктерiнен дұрыс та толық пайдалана ... ... ... ... ... отыр. Гуманистiк психология тұжырымының өзегi: адам өз бойында алғашқыдан қаланған, қолынан келетiнiнiң бəрiн жүзеге шығаруы тиiс. Егер онда ... ... ... ол ... ... ... тиiс, ойлау қабiлетi дамыған болса ғалым болуға тырысуы қажет. Егер адам осыны ... өмiр ... ... ... ... болса, "болуы тиiс едi, неге болмады?" - ... ... ... өз бойы мен ... ... ... тап болып, жүйке сырқатына кезiгедi. Өз мүмкiншiлiгiн ашудың мəнi не? Маслоу пiкiрiнше, бұл - тума ... ... ... ... ... адам ... ... тiлектестiкке деген қажетсiну- мен дүниеге келедi. Бұлардың бəрi адам өзегiнде, оның мiндетi осы гуманистiк қажеттердi iске асыруда белсендiлiк көрсету. Осы ... ... ... ... ... қарсы шықты (Фрейд адамның əлеуметтенуiн оның негiзгi инстинктерiне шек қою деп бiлдi). Маслоу бiрiнен бiрiне күрделене ауысып отыратын адам қажеттiлiктерiн ... ... ... 1) ... ... 2) ... қажеттiлiктерi, 3) қорек- тағамдық қажеттiлiктер; осылардың бəрiнен жоғары адамгер-шiлiк (гуманоидтық) қажетсiнулер, яғни 4) шындық, қарапайымдылық, əдiлдiктi керек ету. Мiне, ... бəрi өз ... өз ... iске асыруына байланысты адамда көрiнетiн жалпы қажеттiлiктердiң мазмұнын құрайды. Қажеттiлiктерге орай Маслоудың осы ... бiз үшiн аса ... ... өзiндiк кемелдену адамға тума дарығанына қарамастан, алдыңғы үш топ қажеттiктер орындалған жағдайда ғана шын мəнiндегi өз көрiнiсiн бередi. Дұрыс ... ... ... ... ... де осы пiкiрде: егер кей адамдардың алғы үш топ қажеттiктерге орай қанағаттануы болмаса, онда əдiлдiк, өз қадiрiн бiлу, сыйластық құсаған ... ... ... қалыптасады? Бұл жағы Маслоу теориясында жұмбақ. Маслоу ... ... ... шыға ... ... əлеуметтiк қорына мəн бермедi. Маслоу теориясының басты кемшiлiгi - оның биоло-гизаторлық пiкiрден аса алмағандығында, əлбетте, бiздiң қайырымды, ... ... ... ... ... болу ... еркiмiзде еместiгi - əрқайсысымыздың да көңiлiмiзге қонымды. Бiрақ инабаттылық қасиеттерi табиғаттан берiлмейтiндiгiн мойындаған жөн: қайырымды болып та туылатын адам жоқ, ... ... ... да ... əзiрге көргенiмiз жоқ. Бұлардың бəрi өмiр барысында қалып-тасады. Адамгершiлiк, этикалық қасиеттердi тума құбылыс деп тану - ... ... ... ... 1923 жылы бiрiншi Психоневрологиялық съезд шақырылып, онда психологияның мiндетi ... ... ... ... ... ғылымының бой көтеруiне еңбек сiңiрген ғалымдар: Б. Г. Ананьев, П. П. Блонский, А. С. ... А. В. ... К. Н. ... А. Н. ... А. Р. ... С. Л. Рубинштейн, А. А. Смирнов, Б. М. Теплов, Д. Н. Узнадзе жəне басқалар болды. Кеңестер Одағының психологиялық ой орталықтары ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу институттарында, сондай-ақ университеттер мен педагогикалық институттардың психология кафедраларында болды. Психология ғылымының негiзгi принциптерi 30-жылдары жүйелестiрiлдi. Олардың iшiнде ... ... ... сана мен ... ... ... даму ... Детерминизм принципi бойынша əрқандай психикалық құбылыс өмiр салты, қоршаған орта əсерлерiне орай ... ... ... ... ... ... да ... келедi. Хайуанаттар психикасының дамуы табиғи сұрыптаумен айғақталады да, ал адам санасының дамуы - ... ... даму ... ... даму заңдарымен анықталады. Сонымен, психиканың адам-дық қасиеттерге тəн ... мен ... ... ... жəне ... ... ... зерттеуге нақты негiз қаланды. Психологиялық құбылыстарды себеп-салдарлы негiзде қарастырудан интроспектiк əдiснама жəне оның зерттеу əдiстерi ғылым сахнасынан ығыстырыла бастады. Ендi ... ... өзi ... құрылым емес, ол сыртқы əсерлердiң себебiнен пайда ... ... ал оның ... мəнi тысқы iс-əрекетте көрiнiс бередi деген тұжырым ... ... ... ... ... ... əдiс қолданымын тапты. Бұл əдiс психологиялық зерттеулерде а) адамға əсер етушi факторды анық ... б) осы ... ... жəне ... ... ... в) тысқы жауап, əрекет- қылықтарды белгiлеп қалуға; г) тiтiркендiргiш ықпал-дарды салыстыруға мүмкiндiк бердi. Детерминизм принципi ... ... ... ... ... ... факторлардың ықпалымен өзгеретiнi, яғни адамның психикалық дамуына оның адамзат мəдениетi өнiмiн игеруi, қоғамдық қаты-настарға араласуы маңызды ықпал жасайтыны жөнiндегi концепцияға ... ... Осы ... ... қалыптасқан кеңес психо-логиясының жəне бiр жаңалығы - қоршаған ортамен қатынаста тысқы дүниеге ... ... жай ... адам ... ол ... ... дүниенi белсендi қабылдаушы, керек болса өзгертушi адам. Əлеуметтiк ықпалдарды қабыл-дау, мəдениет-руханият туындыларын игеру ... ... ... ... ... оның ... ... жүзеге келедi. Психология теориясы мен практикасында детерминизм принципiнiң iске асуы психика дамуы, оқу мен тəрбие проблемасының шешiлуiне негiз болды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... үлкен маңыз алып, даму теориясындағы детерминизм табиғатын түсiну осы мəселенiң ... ... ... ... ... ... ... сипаттау үшiн детерминизмдi бiрiздi қолдану процесiнде психологтар əрдайым психика дамуында биологиялық жəне əлеуметтiк факторлар ара қатынасы, iшкi заңдылықтар мен ... ... ... даму мен ... сабақтастығы жөнiндегi сұрақтарға кезiге бердi. Бұл мəселелердiң көбi əлi өзiнiң нақты ... ... ... бiртарапты материалистiк негiздемесiнiң қабылдануы психика дамуының себеп-салдарлық принципiн ұстанғаннан болып отыр. Психологиядағы детерминистiк ... iске ... жəне бiр жолы ... ми ... қатынасты мəселе екенi жөнiндегi шешiмiнен. Детерминизм - ... ... ... физиологиялық заңдылық-тарды қолданудың негiзi болды. Алғашқы кеңес психологиясында детерминистiк бағыт ... ... ... ... едi. 50 ... С. Л. Рубинштейн бұл принцип рөлiне баса мəн берiп, оның əдiснамалық маңызы барын тұжырымдап, алға ... С. Л. ... ... ... ... ... ... мен мəнiн талдау үшiн қолданып, психикалық құбылыстарды ... ... ... ... ... Сана мен iс-əрекет бiрлiгi принципi. Сана жəне iс-əрекет - жантану ... ... ... Бұл ... ... ... 30 жылдары басталды. Алғашқы рет сана мен iс-əрекеттiң бiрлiгi жөнiндегi идеяны алға тартқан Л. С. Рубинштейн. Ол "iс- əрекет жəне сана ... ... ... екi, əртүрлi тарапы емес. Олар табиғи бiртұтас; теңдiк емес, ... - деп ... Сана мен ... ... ... ... санасыз, ал сананың əрекет қатыспайынша қалыптаспайтынын негiздейдi. Мұндай көзқарастан сананы тану iс-əрекеттi зерттеу арқылы ғана мүмкiн екенi дəлелдендi. ... ... ... ... пен оның ... ... олардың орындалу барысында көрiнетiн басқа психикалық процестерге өтуi қажет. Осылай, сана мен ... ... ... ... ... ... əдiстерiнiң негiзiне айналды. Ғылымға бұл принциптiң енуi iс-əрекет теориясын дұрыс түсiнуге бағыт бердi. Осы кезге дейiн психологияның қай бағыты болмасын, ... - iшкi ... ал ... - ... деп түсiндiретiн. Ал сана мен əрекет бiрлiгi принципiнен келетiн болсақ, шынында да, психика, сана тек iшкi ... ... ... ... əрекет те тек тысқыкөрiнiстерiмен танылып қалмай, өзiне тəн iшкi мазмұнға да ие, бiрақ бұл қасиет оның бiр тараптан толық сипатын бере ... Сана мен ... ... мəнi: тұлғаның санасы мен барша психикалық қасиеттерi əрекетте көрiнiп қана шектелмей, сол əрекет процесiнде қалыптасады. Адамның iшкi де, сыртқы да ... ... мен ... мазмұны осы iс-əрекетте. Осындай пайымдаудан, сана мен психика əрекеттiң iшкi сипатын құрап, ал ... ... ... ... əртүрлi қылық формасында көрiну қасиетi сол психиканың ... ... ... қарастырылуы əбден ықтимал (С. Л. Рубинштейн). Нəтижеде, ... ... ... ... отырып, психолог өз назарында бөлек, оқшауланған бiр құбылысты ұстамай, оны ... ... ... ... ... бөлектерi деп қарастыруы тиiс. Яғни психика iшкi де, сыртқы да сипаттамаларына ие бiртұтас жүйе, ал iс-əрекет болса, осы психикалық жүйенi ... ... оның ... ... нəр ... шексiз əлем. Даму принципi. Даму категориясы философия ғылымының ... ... ... ... ие. Даму идеясы Ч. Дарвиннiң эволюциялық теориясының ықпалымен енiп, алғашқыда бала, кейiн ересектер психологиясының ... ... ... Психика дамуы психика проблемаларын зерттеуде жалпы принциптiк немесе əдiстеме қызметiн атқарады. Барша заңдылықтар, соның iшiнде пси-хикалық та, даму ... ... пен ... ... жəне жойылуына орай танылады (Л. С. Рубинштейн). Ғылыми психология дамуды жеке адамның бүкiл өмiр сүру процесiнiң негiзгi тəсiлi ... ... ... ... үшiн даму принципi ерекше маңызға ие, себебi оның зерттейтiн объектiсi психика - өзiнiң аса үлкен динамизмiмен ... ... ... ... нақты даму процесiнде пайда болады, жасайды жəне өзгередi (Б. Ф. Ломов). Психология əдiстерi. ... - ең ... ... iсi. ... ... ... тек оның пəнiн анықтау-мен шектелмей, əдiстер аймағын ... да ... ... ... ... ... ... анықтаудың жолдары, тəсiлдерi. Ғылым əдiстерi жаңа заңдылықтарды аша отырып, сол ғылымның негiзгi заңдылықтарына иек ... ... ... ... ... өзiмен бiрге дамып, өзгерiстерге келiп отырады. Зерттеу əдiстерi қандай да бiр əдiснамалық талаптарға сай болады, мұндай ғылыми-психологиялық зерттеулерге ... ... ... 1. ... ... ... мен олардың iшкi табиғаты арасындағы толық сəйкестiктi таба бiлу; 2. ... ... ... ... ... ... алу шарт, бiрақ физиологиялық (биологиялық) бiлiмдер мен ... ... ... ... ... қажет; 3. Психологиялық зерттеулердiң, негiзiнен, адам əрекетiн əлеуметтiк-тарихи талдау нəтижесiне арқа сүйеуi; 4. Психологиялық заңдылықтарды адамның психикасы, iс-əрекетi жəне ... ... ... ... ... ... нақтылау. Əрқандай ғылым сияқты психология да қилы əдiстер-дiң ... ... ... ... ... ... ... əдiстердiң келесi 4 тобы қолданымын табуда: Ұйымдастыру əдiстерi өз iшiне салыстыру əдiсi (əрқандай топты жасы, қызметi т.б. ... ... ... ... əдiсi (бiр ... не ... тобын ұзақ уақыт аралығында қайталап, зерттеп бару); комплекстiк əдiс (зерттеуге əртүрлi ғылымдар ... ... бiр ... ... ... ... ... Мұндай зерттеудiң нəтижесiнде сан қилы құбылыстар мен байланыстар жəне тəуелдi қатынастарды ашу мүмкiндiгi туады. Мысалы, жеке адамның физиологиялық, психологиялық жəне ... ... даму ... ... ... Бұл топқа енетiндер: бақылау мен өзiндiк бақылау, эксперименталды (лабораториялық, табиғи, қалыптастырушы) əдiстер; психологиялық болжау (психодиагностика): тест, анкета, сұрақ беру, ... ... ... ... шығармашылық, iс-əрекет өнiмдерiн талдау əдiстерi; өмiрбаянымен танысуəдiстерi. Деректердi өңдеу əдiстерi: сандық ... жəне ... ... ... ... ... ... əдiстерi. Реттеу - түзету əдiстерi: аутотренинг, топ тренингi, психотерапиялық ықпал ету əдiсi, оқу-үйрету əдiсi.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Сəбет Балтаұлы Бап-Баба (Бабаев),Жалпы психология(жантану ... ... ... ... ... ... ... М.Д,Психологиялық педагогика.-Алматы:Экономика,-192 бет;

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар24 бет
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт-бағдарлар. Генетикалық психология23 бет
Қазақстан аймағының әлеуметтік - экономикалық мәселелері8 бет
Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйесін қалыптастыру мәселелері мен даму келешегі102 бет
ҚР «электрондық үкіметтің» дамуы: жетістіктер мен өзекті мәселелер4 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Жас ерекшелік психологиясы7 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы туралы мәлімет5 бет
Педагогикалық психология категориялаы мен зерттеу әдістері5 бет
Педагогикалық психология ғылым ретінде18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь