Картаграфиялық генерализация

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

1. Картография туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
2. Карталар және олармен жұмыс істеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
3. Картографиялық проекция туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
4. Картографиялық проекциялар және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
5. Картаграфиялық генерализация. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
6. Картографиялық генерализация, оның картаның масштабы мен міндетіне байланыстылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

орытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

Пайдалынған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Карта бастырудың технологиялық операцияларының жиынтығы; оған репродукция, ретуш жасау, жарық арқылы сурет көшіру, карта бастыру және оны өңдеу жұмыстары жатады. Карта шығару үшін қалпын өзгертпейтін тегіс бетте (алюминийге жапсырылған ватманда, пластинада жасалған қара, ақ штрихты, немесе солғын реңді, не түсті бояулы баспа түп нұсқасы пайдаланылады. Кейінгі кезде жұқа мөлдір пластинкаларда қара, ақ диапозитивтер түрінде жасалған баспа түп нұсқалары кеңінен қолданылып келеді. Оларды пайдалану репродукция жасамай-ақ процестерді одан әрі жалғас-тыруға мүмкіндік береді. Сызылған түп нұсқа арнаулы фоторепродукциялық аппараттармен суретке түсіріледі. Негативтердің саны картадағы керекті штрихтық элементтердің бояуларының санындай болады. Картаның солғын реңді жерлерін кескіндеу (рельеф пен фотоиллюстрацияның бояуын жұқарту) авториптік не контактілі растрлардың көмегімен, ал түсті бояулы түп нұсқалар жарық фильтрі мен түсті бояулы корректрлеуші оптикалық аспаптармен репродукцияланады. Даяр негативтер техникалық және жіктегіш ретуштан өтеді, ол үшін карта мазмұнындағы әрбір штрихтың элементтерді ажыратуды оңайлататын ашық түсті арнаулы макет пайдаланылады.
Картадағы түсті бояулы реңкілік элементтердің (өсімдік жамылғысы, су айдыны, биіктігі және тереңдік белгісі т. б.) негативі қолдан немесе әр қабатты кезекпен суретке түсіру арқылы дайындалады және оған түсті бояулы (литографиялық) макет қолданылады. Негативтерден диапозитивтер жасалады, ал баспалық жазық формалар алу үшін алюминий, пластмасса не биметалдық пластиналар қолданылады. Формалардағы кескінді позитив-тік контактінің қатысуымен, суретті жарық арқылы көшіру әдісімен алады. Репродукциялық, ретуштік және суретті жарық арқылы көшірумен жасалған карталардың сапасы түсті бояулы байқау экземплярін басып көру арқылы тексеріледі. Ол автордың түп нұсқасына дәл, әрі картаның редакциялық жоспарының және түсті бояулы өңдеуінің талаптарына сай келуі керек. Картаның тиражы ротациялық флаттық офоет машиналарымен басылады. Карта басу үшін ерекше картографиялық қағаздар жұмсалады. Арнаулы карталарға синтетикалық талшықпен беріктілігі арттырылған қағаз, не капрон, лавсан полотносы жұмсақ пластмассалық планкалар қолданылады. Басылған карта тираждары соңғы өңдеулерден өтеді: тұтас баспа табақ жеке-жеке карталарға тілінеді, олар басылу сапасына және бояу реңіне қарай сортталады, матаға жапсырылады (оқулық карталар), тігіліп түптеледі (атластар), дайын продукция оралып байланады. Қазіргі ғылым мен техниканың электроника, электрофотография, фотохимия және полимерлер химиясы саласындағы соңғы жетістіктеріне сүйенеді. Карта өндірісі өте өнімді баспа машиналарымен, фоторепродукциялық және сурет көшіру автоматтарымен, парақ санағыш т. б. түрлі тексеру аппараттарымен жабдықталған. Бұлардың көмегімен халық пен отан қорғауға керекті карталарды тез әрі жағары сапсда шығаруға мүмкігдік береді. [1]
1. Картография туралы ұғым.
Картография— географиялық карталарды, оларды жасау және пайдалану әдістерін зерттейтін ғылым. Картографияның кең тараған бұл анықтамасы оның техника жағын басымырақ көрсетеді. Географиялық карталарды кеңістіктің көрнекті образды-белгілік моделі деп қарайтын қазіргі ғылми көзқарас картографияның пәні мен әдісіне бұдан да дәлірек анықтама ту-ғызды. Картография— табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен өзара байла-нысың, олардың кеңістіктегі орналасуын және олардың мезгілге қарай өзгеруін т. б. картографиялық кескіндеудің көмегімен бейнелейтін және зерттейтін ғылым. Бұл анықтама картография шұғылданатын ұғымдарға аспан денелері мен жұлдыздық аспанның карталарын, сондай-ақ глобустар мен рельефтік карталарды және картографиялық белгілермен берілген кеңістік модельдерін де жатқызады. Картография пәні (құбылыстардың кеңістікте орналасуы, үйлесуі мен өзара байланысы) және тақырыптық карталардың дамуы Картографияны жаратылыс ғылымдарының қатарына жатқызуға мүмкіндік береді. «Картография» термині ғылми және өндірістік картографиялық іске де, әрі оның нәтижелеріне де қолданылады, мысалы, бұл мағыншда «Картография» терминінің мәні СССР-дің картография-геодезия қңызметінің (СССР Мин. Советінің жанындағы геодезия мен картография Бас басқармасы) атына кіреді.
Қазіргі картография зерттейтін басты проблемалар: 1) ғылымның теориялық негізі, оның ішінде картографияның пәні мен әдісі, карта туралы ілім; соңғысына
ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Қалыбеков С. Топография негіздері – Алматы 1993 ж.
2.Грюнберг А.В. Картография с основами топографии – Москва 1990 г.
3.Бахрамелев А. Картография –Москва 1986 г.
4.Андреев Н. В. Основы топографии и картографии – Москва 1972 г.
5.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
6.Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
7.География және табиғат –2006,N 2.
8.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
9.Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 6 10.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
11.Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая среда 2005 , N 3 .
12.Топографиялық карталар.- География және табиғат . 2004, N 6.
13.Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.........................................................2
1. ... ... ... және ... жұмыс істеу
тәсілдері......................................................6
3. Картографиялық проекция туралы
ұғым...............................................................10
4. Картографиялық проекциялар және олардың
түрлері.........................................11
5. Картаграфиялық ... ... ... оның ... ... мен
міндетіне
байланыстылығы..............................................................
....................................14
орытынды...................................................................
................................................17
Пайдалынған ... ... ... ... ... ... ретуш жасау, жарық арқылы сурет көшіру, карта бастыру және оны
өңдеу жұмыстары жатады. Карта шығару үшін қалпын ... ... ... жапсырылған ватманда, пластинада жасалған ... ақ ... ... ... не ... бояулы баспа түп нұсқасы пайдаланылады.
Кейінгі кезде жұқа мөлдір ... ... ақ ... түрінде
жасалған баспа түп нұсқалары кеңінен қолданылып келеді. Оларды пайдалану
репродукция ... ... одан әрі ... мүмкіндік береді.
Сызылған түп нұсқа арнаулы фоторепродукциялық аппараттармен суретке
түсіріледі. Негативтердің саны ... ... ... ... ... болады. Картаның солғын реңді жерлерін кескіндеу
(рельеф пен фотоиллюстрацияның бояуын ... ... не ... ... ал түсті бояулы түп нұсқалар жарық фильтрі мен түсті
бояулы корректрлеуші оптикалық аспаптармен ... ... ... және ... ... өтеді, ол үшін ... ... ... ... ... ... ашық түсті
арнаулы макет пайдаланылады.
Картадағы түсті бояулы реңкілік элементтердің (өсімдік жамылғысы, су
айдыны, биіктігі және ... ... т. б.) ... қолдан немесе әр
қабатты кезекпен суретке түсіру арқылы дайындалады және оған түсті бояулы
(литографиялық) макет қолданылады. ... ... ... ... ... ... алу үшін ... пластмасса не биметалдық
пластиналар қолданылады. ... ... ... ... ... жарық арқылы көшіру әдісімен ... ... және ... ... ... ... ... карталардың сапасы
түсті бояулы байқау экземплярін басып көру арқылы тексеріледі. Ол автордың
түп нұсқасына дәл, әрі ... ... ... және ... ... талаптарына сай келуі керек. Картаның тиражы ... ... ... басылады. Карта басу үшін ерекше ... ... ... ... синтетикалық талшықпен беріктілігі
арттырылған қағаз, не капрон, ... ... ... ... ... Басылған карта тираждары соңғы өңдеулерден өтеді:
тұтас баспа табақ жеке-жеке карталарға тілінеді, олар ... ... ... реңіне қарай сортталады, матаға жапсырылады (оқулық карталар), тігіліп
түптеледі (атластар), дайын продукция ... ... ... ... ... ... электрофотография, фотохимия және ... ... ... ... ... ... ... өте
өнімді баспа ... ... және ... ... ... ... т. б. ... ... ... ... ... халық пен отан қорғауға керекті карталарды
тез әрі жағары сапсда шығаруға ... ... ... ... ... ... ... карталарды, оларды жасау және пайдалану
әдістерін зерттейтін ғылым. Картографияның кең тараған бұл ... ... ... басымырақ көрсетеді. Географиялық карталарды кеңістіктің
көрнекті образды-белгілік моделі деп қарайтын ... ... ... пәні мен ... ... да ... ... ту-ғызды.
Картография— табиғат пен қоғам құбылыстарының үйлесуі мен өзара байла-
нысың, олардың кеңістіктегі ... және ... ... қарай өзгеруін
т. б. картографиялық кескіндеудің көмегімен бейнелейтін және ... Бұл ... ... ... ұғымдарға аспан денелері мен
жұлдыздық аспанның карталарын, сондай-ақ глобустар мен рельефтік карталарды
және картографиялық ... ... ... ... де ... пәні (құбылыстардың кеңістікте орналасуы, үйлесуі мен өзара
байланысы) және ... ... ... ... ... қатарына жатқызуға мүмкіндік береді. «Картография» термині
ғылми және өндірістік картографиялық іске де, әрі оның ... ... ... бұл ... ... ... мәні СССР-дің
картография-геодезия қңызметінің (СССР Мин. Советінің жанындағы геодезия
мен картография Бас ... ... ... ... ... басты проблемалар: 1) ғылымның
теориялық ... оның ... ... пәні мен әдісі, карта туралы
ілім; соңғысына ... ... ... ... ... әдістерінің (белгілер жүйесі) теориялары ... (бұл ... ... ... жіктелуі әрі оларды талдау сөз болады). 2)
Картография ғылымы мен өндірісінің тарихы. 3) Картографиялық деректер ... ... ... шолу әрі саралау және оларға қатысы бар
ғылми-информация теориясының мәселелерімен айналысу). 4) Карталарды жобалау
және оны ... ... мен ... 5) ... ... мен ... ... бұл проблемалары әр тарихи кезеңде
қалыптасқандықтан дамудың әр ... тұр. ... ... ... салаларға бөлінеді: карта тану, математикалық ... ... ... ... ... ... Карта тану ғылымының
теориялық негіздерін, тарихы мен ... ... ... әдістерін
біріктіреді. Картография салаларының ішінде бәрінен бұрын ерекше пән
ретінде ... ... не ... ... ... Картометрияның (карта бойынша координаталарды, қашыңтықты,
ұзындыңты, биіктікті, ауданды т. б. өлшеу мен ... ... ... ... бар. Ол ... ... әдістерінің бірі болып саналғанымен
практикалық маңызына, зерттеулерінің ертеден ... және ... ... ... жеке қолданылады. «Карталарды жасау және
редакциялау» ... ... ... ... ... ... ... және олардың түп нұсқаларын дайындау қалыптасуда. Карталарды
өңдеудің негізгі міндеті — ... ... ... ... мен
шешу. Мұнда семиотиканың, бояу танудың, инженерлік психологияның деректері
қолданылады, сондай-ақ графика ... ... ... ... еске ... ... бірнеше тақырыптық
салалары (геологиялық , топырақ ... ... ... Бұл ... ... ... әдісі жағынан картографияға,
картаның ... ... ... ... ... ... көне картографиялық кескіндер Вавилония мен Египетте
б. з. б. 3—1 ғ-да ... ... ... ... ... ... ... (карта шығаруда Жердің шар тәрізділігі алғаш осында
ескерілген). Атақты ... ... ... ... (2 ғ.)» ... ... ... жасауға жетекші құрал болды. Онда дүние жүзі
картасы мен Жердің ірі бөліктерінің 16 картасы берілген . ... ... ... ұлы ... ... (15— 16 ғ.) ... теңізде жүзудің,
отарлаудың өркендеуіне байланысты геогр. әсіресе дүние жүзі. карталарға
мұқтаждық шұғыл артты. Бұл жағдай жаңа ... ... ... ... ... ... дамуына жағдай туғызды. Орта ғасырда
картографияға Г. ... ... ... үлес ... ... еңбегі —
1595 ж. шыққан атласы). Россияда ғылми картография 18 ғ-да қалыптасты ... ... ... ... іс-әрекетіне байланысты болды. 1745
ж. тұңғыш толық «Россия атласы» ... ... ... 19 ғ-да ... ... ... ... картасын жасауды талап етті. Бұл кезде
картографияның геодезияның бөлімі болып ... ... одан ... 19 ғ-дың 2-жартысында көптеген тақырыптық карталар
(геологиялық, ... ... ... жасауды керек етті.
Картографияға көзқарас оның дамуына көп уақытқа дейін үлкен ... ... ... бәрінен бұрын СССР-де қалыптасты, өйткені жоспарлы шаруашылық
елді үнемі картографиялауды ... ... 30 ... ... карта
жасау және оны басып шығару процесінің әдісі туралы ғылым ретінде түсініле
басталды. Бұл бұрынғы көзқарасқа ... ... ... ... ... мәнін түсіну және оларды пайдаланудың әдістерін жасау
әлі де болса шеткері қала берді. ... ... ... ... (Дүние жүзінің үлкен советтік атласы т. б.) осы олқылықты жоюға, әрі
картографияның ... ... ... ... ... болды. Соның
нәтижесінде осы ... ... ... ... ... ... ... мен ғылми негіздерін дамытуға тұңғыш советтік
географиялық атластар т. б. дайындау туралы 1920— 21 ж. В. И. ... ... және ... ... оның ... ... ... зор болды. Бұлар құбылыстарды, ... әр ... ... ... дамуын, қайшылығын еске ала ... ... және дәл ... ... үлкен екендігін көрсетті.
Картографиялық геодезия, география ғылымдарымен тығыз байланысты.
Геодезия картографияға ... ... мен ... ... өтеө ... ... ... оған негізгі картографиялық
деректерді және барлық географиялық карталардың бастауы болып саналатын ірі
масштабты топографиялық карталарды дайындап береді. ... ... ... ... ... сапалық сипаттарын
түсіне оты-рып талдауға және олардың аумақтық ерекшеліктерін ескере отырып,
дұрыс бейнелеуге ... ... ... ... ... ... ... география (басқа ғылымдардай) картадан кез ... ... ... кеңістікте орналасуын, үйлесуін зерттеуге
керекті құнды материалдар табады. Картографияның практикалық маңызы —
географиялық карталардың құндылығында ... ... ... лық деректерді қорытындылау арқылы жасалады. Топографиялық
карталарды жасауға қажетті далалық түсірулермен, оларды өңдеу ... және ... ... ... ... толырақ түсіру т. б.) — геология, топырақ картографияларының
т. б. ... ... ... әрі ... ... ... шұғылданады. Камералдық ... ... ... ... ... ... ала ... программасы (масштабы,
картографиялық ... ... ... және ... ... ... ... картографиялық торжасау, оған қажетті
деректердің мазмұнын (түгел не ... ... ... ... ... ... ... арқылы картаның түп
нұсқасы: графика жолымен сызылады. ... ... ... мазмұны күн бұрын дайындалған (не таңдалып ... ... ... ... ... дайындау процесінде
көбінесе картаның алғашқы түп нұсқасынан жоғары сапалы басылған формалар
алуға мүмкіндік беретін таза ... ... ... басылымдық түп нұсқа
(сызылып не пластикада гравюрлеу жолымен) жасалады. Карта дайындау жұмысы
керекті мөлшерде карта ... ... ... ... ... ... саласындағы халытар ғылми байланыс алғашқы кезде ... ... ... ... ... ... бастамасы бойынша бір
бастапиқы меридианды таңдап алу (1871 ж. ... ... ... ... ... ... ... карта (1891 ж. Берн
конгресі), мұхиттардың халықар батиметрлік картасы (1899 ж. ... т. б. ... бас ... ... 1922 ж. ... қатар, ғылымның маңызды проблемаларын ... ... ... ... халықар география одағының құрылуы
картогра-фиялық зерттеулерді де дамытты (Ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... картасы,
халықар. геоморфологиялық карталар т. б. жарық көрді). 1961 ж. ... ... ... ... 2 ... ғылми-техникалық
конференциялардың шақырылуы, арнаулы комиссиялардың үзбей жұмыс істеуі ... ... ... ... ... ... ... Дамып келе
жатқан елдерде картографияның қалыптасуы үшін БҰҰ-ның картографиялық
конференциясының маңызы зор. Олар Азия мен Қиыр ... (1955 ... ... (1963 жылдан) елдері үшін 3 жылда бір рет шаңырылып тұрады. ... ... ... мен ... ... ... ... беретін рельефтің гипсометрмен бейнеленген 1:2 500 000 ... ... жүзі ... ... бар. Оны Болгария, Венгрия, ... ... ... ... ... орындары
дайындап жатыр.[4]
3.Картографиялық проекция туралы ұғым.
Карталардағы бұрмаланулар және ... ... ...... Онда Жер және оның беті ... дәл, бірақ өте кішірейтілген түрде
бейнеленеді. Дегенмен Жер бетін бейнелеудің ... ...... ... картаға, яғни жазықтықта бейнелеуге көшкенде бұрмаланулар
пайда болады. Олардың болу себебі — Жердің шар ... беті ... ... ... ... қоймайды. Бірақ географиялық картада
бұлай жасауға болмайды: глобустың бетіндегі кез келген нүктеге картада бір
ғана нүкте сәйкес келетіндей ... ... ... ... ... Географиялық картада үзіктер мен қыртыстар болмау үшін оның ... ... ... ... жерлерін біркелкі қысады.
Бұдан екі түрлі қорытынды туады. Біріншіден — глобустағы кез келген
сызық кесіндісі жер ... ... ... ... Оның ... барлық жерде тұрақты ... ... ... ... тең ... тән. Жер шарындагы әрбір горизонталь
бұрыш глобустағы сәйкес ... тең, ... ... кез ... ... ... оның ... пішініне ұқсас болады, демек,
глобустың тең бұрыштылың қасиеті бар. Глобуста бейнеленген ... ... Жер ... шын ... мөлшеріне пропорциялы болып,
аудандардың табиғаттағы және ... ... ... яғни ... ... тең мөлшерлігі тән. Екіншіден — жер
бетін (материктер мен олардың бөліктерін, мұхиттарды, ... ... ... бейнелегенде сызықтардың ұзындыңтары, аудандар, фигуралар
және бұрыштар бұрмаланады. Ұзындық масштабы ... әр ... әр ... бас ... айтарлықтай айырма жасайды. Аудан масштабы да тап
осылай бұрмаланады. Әсіресе ... ... ... ... ... объектілер-дің пішіні карта мен глобустағы ұқсастықтарынан айырылады.
(Жарты шарлар картасын ... ... ... ... ... ... және олардың түрлері.
Жердің шар тәріздес бетін картаға көшіргенде ең алдымен белгілі бір
әдіспен жазықтыққа меридиандар мен ... ... ... ... торы ... Жердің шар тәріздес бетін жазықтықта
(географиялық ... ... ... ... ... деп аталады.
Кез келген проекцияда бұрмалану болады. Бұрмалану сипатына ... ... үш ... ... Тең ... ... ... жер бетіндегі (глобустағы) сәйкес бұрыштарға тең болады.
Тең бұрышты проекцияларда жасалған карталар жолдың ... ... ... оның ... ... ... мен ... Тең бұрышты проекцияларда жасалған карталар, мысалы, кеме
жүргізуге, самолеттердің ұшу жолын белгілеуге және навигацияның
басқа да ... ... ... Тең ... немесе тең ауданды
проекциялар географиялық объектілердің: материктердің, мемлекеттердің,
теңіздердің, т. б. ... ... ... Тең мөлшерлі
проекцияларда жасалған карталар бойынша террито-
риялардың мөлшерлерін өлшейді. Алайда бұл ... ... пен ... ... ... проекциялар. Бұл проекцияларда ... ... да, ... да ... ... аз ... Еркін проекциялардың ішінде тең аралықты проекциялар ерекше
бөлінеді. Оларда масштаббасты бағыттардың ... не ... не ... ... Шардың бетін және меридиандар мен параллельдер ... ... ... ... беттер, мысалы: цилиндр, конус,
жазықтық т. б. пайдаланылады. Пайдаланылған қосымша геометриялық беттердің
түріне қарай ... ... ... ... ... деп ... Тік ... проекцияларда параллельдер мен
меридиандар картада бірін-бірі 90° бұрыш жасап қиып ... түзу ... ... ... ... ... ... жүзі карталары үшін жиі
пайдаланылады. Ал ... және оның ... ... үшін ... қолданылады. Оларда параллельдер — доға тәріздес сызықтар, ал
меридиандар — бір нүктеден тарайтын сәулелер түрінде бейнеленеді.[6]
СССР карталарының ... СССР ... ... үшін көбінесе конустық тең аралықты еркін проекция қолданылады.
Онда конус шардың ... 47° және 62° с. е. ... ... ... Бұл ... нөлдік бұрмалану сызықтары деп аталады, өйткені бұл
сызықтардың бойында бұрмалану жоқ және картада ... ... ... оның ... ... меридиандардың да бойында сақталады.
Ең үлкен бұрмаланулар биік ендіктерде — Франц-Иосиф Жері мен Солтүстік Жер
аралдары аудандарына тура ... ... ... жер ... ... бейнеленетін
объектілері мен нүктелерінің бір-біріне, сондай-ақ экваторға, бастапқы
меридианға, полюстерге қарағанда географиялық орны өте дәл ... ... ... ... Жердің шар тәріздес
бетін жазықтықта (картада) ... ... ... ... объектілердің
глобустағы бейнеленуімен салыстырғанда картадағы бейнеленуіне белгілі бір
мөлшерде өзгеріс еңгізетін бұрмаланудың әр түрі пайда болады.
Картографиялық ... және ... ... ... ... негізін құрайды.
5.Картаграфиялық генерализация. Картада обьектілерді бейнелеу.
Картографиялық генерализация, оның картаның ... мен ... ... және онда бейнеленетін объектілер мен құбылыстар ең
алдымен геометриялық дәлдікке ие ... ... яғни кез ... ... ... ... ... және басқа объектілермен ... ... ... ... ... ... ... кейінгі
маңызды қасиеті — оның географиялық сәйкестілігі. Ол ... ... ... ... ... оның ... ... және
объектілердің өзара байланысын (мысалға, өзен торы, жолдар, елді мекендер
арасындағы ... ... ... ... мен ... ... Ұсақ масштабты карталарда кәдімгі ... мен ... ... ... ... тура келеді. Бұл
айтылғандардың әсіресе оқу карталарына қатысы бар. Ұсақ ... ... өте ... ... ... ... ... Сібір жазығы» картасындағы 1 см2 жер бетіндегі 15 мың км2-
ден астам жерге сәйкес келеді, ал СССР-дің ... ... ... 000 000;) одан да үлкен территорияны —62,5 мың км2 жерді ... ... ... зор территорияларда орналасқан барлық объектілерді
картаның шағын ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең бастылары мен сипаттыларын таңдап
алу міндеті ... ... ... үшін ... ... іріктеп, жинақтап
және бөліп алуды картографиялық генерализация (латынның «генералис»— жалпы
деген сөзінен шыққан) дейді. Ол ... ... ... мен ... ... ... ... картаны жер бетінің ... ... ... егжей-тегжейлершен арылта отырып, оның ... ... ... ... ... ... мен ... байланыстары ірі масштабты карталарда ... және ... ... Дегенмен карталардың масштабы
кішірейген сайын олардағы егжей-тегжейлерді шығарып ... ... ... Бұл ... ... ... картаның үлгілерінде және
оқулықтың қосымшасында көрнекі түрде көрсетілген.
Карта масштабында көрсетуге ... ... ... тыс белгіл е р әдісімен бейнеленеді. Мысалы, ондай белгілермен
заводтар, фабрикалар, ... ... ... елді ... ... ... саны, темір жол станциялары, порттар, пайдалы
қазбалардың кен орындары, аэродромдар, ескерткіштер т. с. с. ... олар ... ... орналасқан пунктке сәйкес ... ... ... ... ... ... квадрат, тік
бұрыш, т. б.) түрінде болады. ... ... ... бейнелейтін заттың
пішініне ұқсас болады. Шартты белгінің мөлшері картада ... ... ... ... ... ... Мысалы, СССР-дің,
одақтас және автономиялы республикалардың астаналары үшін мөлшері әр ... мен ... ... мен ... ... ... бейнелеуге болатын
объектілерді белгілеу үшін де шартты белгілер қолданылады. Масштабтан ... ... ... ... және с ы з ы қ т ы ... деп атайды.
Аудандық белгілермен, мысалға, орман ... ... ... батпақтар және басқа да объектілер көрсетіледі. Сызықты
белгілер өзен, жол, ... ... ... үшін ... Алайда
масштабта сызықты белгілер объектілердің ұзындығын ғана көрсете алатындығын
естен шығармау керек.
Ал объектілердің ені үлкейтіліп беріледі, ... оны ... ... ... 1 : 100 000 масштабтағы картада көрсетілген
темір жолдың ені оның нақтылы енінен 10 ... асып ... Сол ... ... ... картадан тіпті Волга сияқты ірі өзендердің де енін өлшеуге
болмайды.
Бұлардан басқа түсініктеме шартты белгілер де болады. Олар ... ... ... Мәселен, өзендегі көрсеткіш белгі ағыстың
бағытын көрсетеді, орманның ... ... ... ... ... суреті белгілі бір ағаш тұқымының басым екенін білдіреді.
Тақырыптық карталарда бейнелеудің басқа да ... ... ... ... бейнеленетін территорияны қандай болса да бір сапалық белгісіне
қарай жеке бөліктерге, аудандарға бөлгенде қолданылады. Бөлінген аудандар
не әр ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Мәселен,
саяси карталарда әртүрлі түспен мемлекеттердің территориялары, ал СССР-дің
саяси-әкімшілік ...... ... ... ... түс ... өсімдік, топырақ зоналары, әр түрлі жастағы
геологиялың жыныстар, ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жерлер көрсетіледі.
Изосызықтар әдісі. Изосызықтар — ... ... да бір ... мөлшерлік мәні бірдей нүктелерді картада өзара қосатын бір
қалыпты қисық сызықтар. ... ... жер ... ... ... ... ... өзара қосатын горизонталь сызықтар
жатады. Горизонталь сызықтар топографиялық ... жер ... ... бейнелеу үшін кеңінен қолданылады.
Қозғалыс сызықтары. Ауысу бағыты, мәселен, жүктердің тасымалдануы,
теңіз қатынас жолдары, авиажолдар, ... мен ... ... ... Қалыңдығы және түсі әр түрлі сызықтармен
қозғалыстың сандық және сапалық сипаттамалары ... ... ... ... ... ... мен ... жылы және суық ағыстар
бейнеленеді, жыл мезгілдеріндегі желдердің бағыты көрсетіледі. ... ... үшін ... тағы бір әдіс — ... ... ... ... да бір құбылыстың, мәселен: ... ... ... ... т. с. с. ... аймағы
көрсетіледі. Картада ареалдарды көрсету үшін пішіні белгіленіп, құбылыстың
таралу аймағы боялады немесе үзік сызықтармен сызылады, болмаса жай ... ... ... ... ... жазу осы ... дақылының
егісі орналасқан ареалды көрсетеді.[8]
Қортынды.
Картографияның жетістіктері карталарда, атластар мен глобустарда
материалданған. Картографиялық зерттеулер Қазақстан ... ... ... ... оқу ... мен ... ... Әрбір географиялық картаның атқаратын қызметі ... ... мен ... ... бір салаларындағы мамандар, туристік
танымжорықтың жетекшілері, оқушылар біліммен маңызды ақпарат көзі ... ... ... ... ... зерттеп оқып үйренген
сайын сол аумақта орналасқан нысандар мен құбылыстардың ... ашып ... ... ... жағынан күрделі пәндер
жүйесін ... Оның ... ... ... - ... ақпараттану, математикалық картография, картометрия жатады.
Картаны жобалау және құру, картаны безендіру, ... ... ... пайдалану әдістемесі кіреді.
Картатану - географиялық ... және оның ... ... мен
элементтері, даму тарихы, пайдалану әдістемелерін зерттейді.
Математикалық картография - жер беті мен ... ... ... ... ... ... әдістерін зерттейді.
Картографиялық ақпараттану - картаны жүйелеу және оларды талдау,
бағалау, сақтау, ... ... ... - картадағы әр түрлі географиялық нысандардың ... ... ... (ауданы, көлемі, биіктігі, ұзындығы, бұрышы)
өлшеу жұмыстарын жүргізу әдістерін жасап шығарады.
Картаны безендіру - ... ... және ... ... мен ... ... оны басып шығаруға даярлауды оқытып
үйретеді. ... ... ... ... ... ... жатады.[12]
ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Қалыбеков С. Топография негіздері – ... 1993 ... А.В. ... с ... топографии – Москва 1990 г.
3.Бахрамелев А. ... ... 1986 ... Н. В. ... топографии и картографии – Москва 1972 г.
5.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
6.Түсіпбекова Г. ... ... ... ... мәліметтер.-
7.География және табиғат –2006,N 2.
8.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен ... ... ... ... ... ... және табиғат. 2003, N 6
10.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
11.Сейсенов А. Географиялық карталарды ... ... ... среда
2005 , N 3 .
12.Топографиялық карталар.- География және табиғат . 2004, N 6.
13.Полярлық ...... және ... 2005, N 6.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Картографиялық генерализация6 бет
Дешифрлеу14 бет
Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер. Генетикалық карталар.Жынысты анықтаудың баланстық теориясы8 бет
Қартаюдың молекулалық-генетикалық механизмдері12 бет
Қартаюдың молекулалық-генетикалық механизмдері. Қартаю процессі.9 бет
Қартаюдың молекулярлы-генетикалық механизмі17 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Гені бұзылған организм6 бет
ЖАҢА ТЕКТОНИКАЛЫҚ ҚОЗҒАЛЫСТАР19 бет
Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь