Дөңгелек ауыздылардың ішкі және сыртқы құрылысы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
I. Негізгі бөлім
1.1. Хордалылар (CHORDATA). типіне жалпы сипаттама ... ... ... ... 4
1.2. Омыртқалылар (Craniata немесе Vertebrate) тип тармағы және биологиялық ерекшелігіне жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ...
1.3. Дөңгелек ауыздылар класы (Cyclostomata) ... ... ... ... ... ... ... .15 5
14
1.4. Миногалар отряды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
1.5. Миксиндер отряды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
II.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 21
III Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі: Омыртқалылардың тіршілік етуде әртүрлі жағдайларға бейімделуі олардың морфологиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты: мысалы, олардың бас миы жақсы жетілген. Соншалықты жетілген сезім органдарының денесін қозғайтын аяктарының, күрделі ауыз аппаратынын сүйек қаңқасының, жүрегінің және бүйректерінің болуы омыртқалылардың эволюциялық даму сатысының жоғарғы басқышына көтерілуіне мүмкіндік берген.Қоректік заттарды іздеп табу, онымен қоректенуі сезім мүшелері, әжептеуір жетілген нерв системасы, қозғалмалы жақ аппараты және аяқтарының болуы секілді ерекшеліктер бір-бірімен тығыз байланысты дамиды. Қаңқасы сезім мүшелерін және орталық нерв системасын қоршап тұрады. Қаңқа денеге тірек болып желбезек аппараттарын, аяқтарын бекем ұстайды. Осы қажеттіліктің нәтижесінде омыртқа жотасы ми сауытымен висцеральдық қаңқалар және аяқ қаңқалары пайда болады. Денесіне қанның жылдам тарауына және оны қан тамырларымен қозғап отыратын жүректің пайда болуына байланысты тіршілік ету ерекеті жоғарылай бастайды. Дөңгелек ауыздылар осы кезде тіршілік ететін омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты жануарлар. Осыған сәйкес олардың жартылай немесе толық паразиттік тіршілік жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен тіршілігі әрекеттеріне қарағанда, олар балықтарға ұқсас, ал кейбір ерекше белгілері, оларды омыртқалылардын ерекше тармағына жатқызады.
Денесінде зат алмасу күшейе түсуіне байланысты денеден шығатын зәр заттарының мөлшері де артады. Сондықтан да оларды денеден бөліп шығаратын органдар жетіледі. Омыртқалыларға мына төмендегі кластар жатады:
Дөңгелек ауыздылардың аяқтары мен жақтары болмайды. Мұның өзі олардың құрылысының қарапайым екенін көрсетеді. Иіс капсуласы біреу, ол бір ғана танау тесігі арқылы сыртқа ашылады. Желбезек аппараттары эндодермадан пайда болган жапырақшалары бар желбезек қапшықтарынан тұрады. Дөңгелек ауыздылар деп аталуы да осыған байланысты. Олардың мүйізді тістері болады, терісі жалаңаш бірақ оның бездері соншалықты көп болады
Курстық жұмыстың мақсаты: дөңгелек ауыздылар класына жалпы сипаттама беру, миногалар отряды мен миксиндер отрядын қарастыру систематикасын толық мегеру..
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Хордалылар (CHORDATA). типіне жалпы сипаттама.
2. Дөңгелек ауыздылар класы (Cyclostomata).
3. Миногалар отряды.
4. Миксиндер отряды

..
Пайдаланылған әдебиетер тізімі:

1. Х.Қыдырбаев, А.Бекенов //Қазақстанның хайуанаттар әлемі. «Қаз-н»
2. К.Ш Муминова., М.Т Сулейменова// Омыртқалы зоологиясы 2013
3. Н.А.Гладков «Құс қанатты достарымыз» Алматы «Қайнар»
4. Р.Ә.Әлімбаев, Ж.М.Төреходжаев «Құстар тіршілігі» Алматы 1972 ж.
5. К.Жүнісова, М.Шаймарданова, Қ.Қайымов «Зоология сабақтары», Алматы
6. «Сирек кездесетін хайуанаттарды қорғау» Ш.Әлиев, А.Бекенов, Х.Қыдырбаев
7. Қ.Қайымов «Аяулы хайуанаттар» Алматы «Мектеп» 1978
8. М.Шаймарданова «Зоологиядан қазақша орысша сөздік» Алматы,
9. «Заповедники Средней Азии и Казахстана» издательства
10. «Млекопитающие и птицы индикаторы» А.Т.Давлетбаков, Э.Дж.
11. Природа и животный мир Средней Азии. Т.З.Захидов,
12. «Полевой определитель птиц» Р.Н.Мекленбурцев.
13. Сулеев Д.К., Сагитов С.И. Сагитов П.И., Жумагулов
14. Определитель позвоночных животных фауны СССР. Б.А.Кузнецов.
15. «Птицы» Питер Холден. Издательство
16. Бекенов А. «Қазақстанның бағалы
17. Әлиев Ш. Бекенов А., Қыдырбаев X. Сирек кездесетін хайуанаттарды қорғау. Алматы, "Қайнар", 1975.
18. Махмұтов С. Жаратылыстың құпия сырлары. Алматы, 1989.
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Омыртқалылардың тіршілік етуде әртүрлі жағдайларға бейімделуі олардың ... және ... ... ... мысалы, олардың бас миы жақсы жетілген. Соншалықты жетілген сезім органдарының денесін қозғайтын аяктарының, күрделі ауыз аппаратынын сүйек қаңқасының, ... және ... ... ... эволюциялық даму сатысының жоғарғы басқышына көтерілуіне мүмкіндік берген.Қоректік заттарды іздеп табу, онымен қоректенуі сезім мүшелері, әжептеуір жетілген нерв системасы, ... жақ ... және ... ... ... ... ... тығыз байланысты дамиды. Қаңқасы сезім мүшелерін және орталық нерв системасын қоршап тұрады. Қаңқа денеге тірек болып желбезек аппараттарын, ... ... ... Осы ... ... омыртқа жотасы ми сауытымен висцеральдық қаңқалар және аяқ қаңқалары пайда ... ... ... ... ... және оны қан тамырларымен қозғап отыратын жүректің пайда болуына байланысты ... ету ... ... ... Дөңгелек ауыздылар осы кезде тіршілік ететін омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты жануарлар. ... ... ... жартылай немесе толық паразиттік тіршілік жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен тіршілігі әрекеттеріне қарағанда, олар ... ... ал ... ... белгілері, оларды омыртқалылардын ерекше тармағына жатқызады.
Денесінде зат алмасу күшейе түсуіне байланысты денеден шығатын зәр заттарының мөлшері де ... ... да ... ... бөліп шығаратын органдар жетіледі. Омыртқалыларға мына төмендегі кластар жатады:
Дөңгелек ауыздылардың аяқтары мен жақтары болмайды. Мұның өзі олардың құрылысының қарапайым ... ... Иіс ... ... ол бір ғана ... ... арқылы сыртқа ашылады. Желбезек аппараттары эндодермадан пайда болган жапырақшалары бар желбезек қапшықтарынан тұрады. ... ... деп ... да ... ... ... ... тістері болады, терісі жалаңаш бірақ оның бездері ... көп ... ... мақсаты: дөңгелек ауыздылар класына жалпы сипаттама беру, ... ... мен ... отрядын қарастыру систематикасын толық мегеру..
Курстық жұмыстың міндеттері:
* Хордалылар (CHORDATA). типіне жалпы сипаттама.
* ... ... ... ... ... отряды.
* Миксиндер отряды
..
I Негізгі бөлім.
1.2 Хордалылар типіне жалпы сипаттама (CHORDATA).
Омыртқалылар зоологиясын анығырақ айтқанда -- хордалылар зоологиясы деп атайды. ... ... ... хордалынардың үлкен маңызы бар. Бұлар ең жоғары ұйымдасқан күрделі құрылысты алуан түрлі тіршілік ... ... ... 40 ... жуық түрі бар. ... ... суды, ауаны, және топырақ қабатын мекендейді. Сондықтан оларды бүкіл жер шарына түгелдей ... ... ... Хордалылардың күрделенуі бір ғана олардың құрылысындағы және физиологиялық әрекетіндегі ерекшеліктерінің түрліше екендігінде емес, сол сияқты ... ... ету ... өзара қарым-қатынасының да күрделене түсуінің нәтижесінде болады.
Омыртқалылардың халық ... ... ... ... ... ... ... бар. Өйткені үй малдарының барлығы хордалыларға жатады. Олардың ішінде азық үшін өсіретіндері де, тері-жүн беретіндері де, көлік және ... ... да ... ... де ... ... ... көптеген тағы түрлері үй малдарының жаңа пайдал тұқымдарын шығарудағы табиғи резерв болып табылады. Сондай-ақ жабайы омыртқалыларды жоспарлы түрде аулай ... ет, май, ... ... ... ... қажетті өнімдер аламыз [1].
Жабайы жануарларды жоспарлы түрде пайдалану және ... ... ... жаңа ... ... ... ... елімізде үлкен маңыз береді. Мұның өзі мемелекеттік табыстың басты көзі ... ... ... ... ... ... түрлері де бар. Олардың көптеген түрлері ауылшаруашылық зиянкестері. Оларға сарышұнақтар, тышқандар, дала ... ... т.б. ... ... өзі ауру қоздырушы болмағанымен, кейбір түрлері алуан түрлі қауіпті ауруларды (оба, бурцелез, энцифалит т.б.) тасымалдаушы болып ... ... ... көп ... ... ... әрі ... зерттелген жануарлар. Хордалылардың түрлері сипаты мен мақсаты түрліше ғылыми зерттеулердің әрқашанда қажетті материалы болып келген. Осы зерттеулердің нәтижесінде систематиканың салыстырмалы ... ... ... ... және т.б. ... ... жалпы мәселелері шешілді.
Омыртқалылар зоологиясының осы заманда биік шыңына көтіруіне кептеген оқымыстылардың (Н.М. Книпович, В.К. Солдатов, А.Н.. ... Б.М. ... және т.б.) ... ... ... ... ... мақсаты омыртқалылардың ұйымдастыру заңдылықтары мен тіршілік әрскеттерін зерттеп қана қоймай жануарлар дүниесін ... ... ... ... ғылыми негізін жасау болып табылады.
Хордалылар типіне: ланцетниктер, дөңгелек ауыздылар, ... ... ... жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер жатады. Хордалылардың алуан түрлі болуына қарамастан олардың құрылысы мен дамуында көптеген ортақ белгілері болады ... ... ... ... ... ... хордасы немесе арқа желісінің болуы. Омыртқаның қызметін атқаратын серпімді бунақталмаған ... ... ... бойы ... сым ... ... хорда деп атайды. Ол ішінде вакуолі көп ерекше тканнен құралады. Хорда ... ішек ... арқа ... бөлініп пайда болады. Сондықтан хорданы энтодерма қабатынан түзілген деп есептейді. Хорда төменгі сатыдағы хордалыларда өмір бойы ... ал ... ... ... ұрық дәуірінде болады да, ересек жануарларда омыртқа ... ... ... нерв ... ... ... бөліміне орналасқан. Бұл түтіктің ішкі қуысын невроцел деп ... ... ... нерв ... ... ... арқа бөлімінен пайда болады. Ас қорыту түтігінің ... ... ... ... екі қатар саңылаулар арқылы атысады, оларды желбезек санылаулары деп атайды. Желбезек саңылаулары суда тіршілік ететін төменгі ... ... өмір бойы ... ... хордалыларда ұрықтық даму кезінде болады. Хордалылардың өзіне тәні ерекшеліктері.
Хордалыларда тікентерілілер сияқты екінші ... ... Дене ... -- ... ... ... ... өзі оларды тікентерілілер мен буылтық құрттарға тегі жағынан жақын екенін көрсетеді. Көптеген оргаңдардың ... ... ... ... ... және ұрықтарда айқын байқалады. Құрылысының күрделенуіне байланысты, жоғарғы ... ... ... ... ... ... денесін бунақталмаған, екі жақты симметриялы болады.
Хордалылардың систематикасы. Хордалылар 3 тип ... ... ... -- ... ... ... (Urochordata немесе Tunicata), бас сүйексіздер (Асrаnіа), бас ... ... ... ... ... немесе Craniata) тип тармақтары деп аталады.
1.2 Омыртқалылар ... ... ... тип ... және биологиялық ерекшелігіне жалпы сипаттамасы.
Төменгі сатыдағы ... ... ... ... анағұрлым күрделі болады. Омыртқалылардың көпшілігі бір жерден екінші жерге барып қоректерін активті түрде іздейді және оны ұстап ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға бейімделуі олардың морфологиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне ... ... ... бас миы ... ... Соншалықты жетілген сезім органдарының денесін қозғайтын аяктарының, күрделі ауыз аппаратынын сүйек ... ... және ... ... омыртқалылардың эволюциялық даму сатысының жоғарғы басқышына көтерілуіне мүмкіндік берген.
Қоректік заттарды іздеп табу, онымен қоректенуі сезім мүшелері, ... ... нерв ... қозғалмалы жақ аппараты және аяқтарының болуы секілді ерекшеліктер бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... және ... нерв системасын қоршап тұрады. Қаңқа денеге тірек болып ... ... ... бекем ұстайды. Осы қажеттіліктің нәтижесінде омыртқа жотасы ми сауытымен ... ... және аяқ ... ... ... ... қанның жылдам тарауына және оны қан тамырларымен қозғап ... ... ... болуына байланысты тіршілік ету ерекеті жоғарылай бастайды. Денесінде зат алмасу күшейе түсуіне байланысты денеден шығатын зәр ... ... де ... ... да оларды денеден бөліп шығаратын органдар жетіледі. Омыртқалыларға мына төмендегі ... ... ... ауыздылар (Cyclostomata)
2. Балықтар (Pisces)
3. Қосмекенділер (Amphibia)
4. Бауырымен жорғалаушылар (Reptilia)
* 5. Құстар ... 6. Сүт ... ... ... Дөңгелек ауыздылар осы кезде тіршілік ететін омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты жануарлар. Осыған сәйкес олардың жартылай ... ... ... ... ... ... өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен тіршілігі әрекеттеріне қарағанда, олар балықтарға ұқсас, ал кейбір ерекше белгілері, ... ... ... ... ... [3]. ... ... аяқтары мен жақтары болмайды. Мұның өзі олардың құрылысының қарапайым екенін ... Иіс ... ... ол бір ғана ... ... арқылы сыртқа ашылады. Желбезек аппараттары эндодермадан пайда болган жапырақшалары бар желбезек ... ... ... бұл ... қапшық желбезектілер деп атайды.
* Қандауыршаның жүйке жүйесі құрттардыкіндей шынжыр тәрізденіп құрсақ жағында созылмай, ... ... ... ... екі ... ... негізгі айырмашылық болып табылады. Қандауырша мен құрт денесіндегі ұқсастық пен айырмашылықты толығырақ түсіну үшін ... ... ... ... ... негізгі байланысын саралап көріңдер. Қандауыршаның дене құрылысы құртқа қарағанда күрделі екеніне айқын көз ... ... -- ... ... ... жануарлардың шығу тегін зерттегенде қандауыршаның жануарлармен байланысы айқынырақ түсіндіріледі.. Тіршілік әрекеті су түбінде тіршілік ... ... ... ... -- қандауыршаларға, жыртқыштықпен тіршілік ететіндері -- бассүйекті жануарлар -- сүйекті омыртқалыларға ... ... ... желі ең ... ... ... соңынан сүйекті омыртқаларға айналып, жыртқыш жануарлардың еркін қозғалуына, мінез-қылығының күрделілене түсуіне негіз жасады. Сөйтіп, Жер бетінде омыртқалы ... ... ... ... ... ... ... эволюциялық өзгерісіне көз салсаңдар, алғашында суда тіршілік еткен денесі созылыңқы жануарларда алдыңғы қос ... ... ... ... ... еске ... ... Омыртқа жотасы шеміршектен түзілгеніне қарамастан мұндай жануарлар қорегін қуып жетуде күрделі қимыл-әрекеттер жасап, табиғи сұрыпталу ... дене ... суда ... ... ... ... ... күшті дамыған акула тәрізді жануарлар дүниеге келді.
* Жануарлардың кей тобы ... ... ... ете ... да, қос ... ... ... бейімделіп, аяққа айналуы нәтижесінде қосмекенді жануарлар пайда болды. Олар суда да, ... да ... ... ете ... ... ... және тынысалу жүйелерінде өзгерістер болып, өкпе арқылы тыныс алатындықтан, қанайналымның екі шеңбері пайда болды. Өздеріңе белгілі, қосмекенділер тек өкпе ... ғана ... ... арқылы да тыныс алатың, құрлықта тіршілік ететін жануарлар үшін бұл қасиет онша ... ... ... ... ... ... үшін күреске төтеп бере алмаған қосмекенділер жойыла бастады да, дене ... ... ... -- ... мен сүтқоректілер, терісі құрғақ жорғалаушылар басымырақ тіршілік етті. Қатал ауа райына ... да ... ... олардың дене температурасы тұрақты емес еді.
* Қосмекенділер мен ... ... ... ... де тұр санының сақталып қалуына мүмкіндік бермеді, сондықтан кейбір төзімді түрлері болмаса, басым көпшілігі құрлықта тіршілік ете алмады. Сөйтіп, эволюциялық ... күш -- ... ... және ... ... ... жағдайларының әсерінен желілілер -- омыртқа жоталы жануарлар эволюциясы бір реттілікпен дами берді, құстар мен ... ... ... ... етуіне мүмкіндік туды.Адам да биологиялық түр ретінде желілілер типіне, омыртқалылар тип тармағына, сүтқоректілер класына, ... ... ... ... ... -- ... түрі бойынша саналы адам деп есептеледі. Ол шығу тегі жөнінен жануарлар әлеміне тығыз байланысты, бірақ адамды жануар деуге ... ... ... ... басқа тірі ағзалардан ерекше санап, деген сұрақты тек адамға ғана ... ... Адам ... ұқсас бола отырып, тік жүруі, бассүйек құрылысының ... ми ... ... ... ... ... ... еңбек құралдарын жасап, пайдалана білуі, еңбек етуі арқылы жануарлардан ерекшеленеді. Адам саналы болғандықтан да табиғатты игере отырып, оны қорғайды, ... ... Жер ... органикалық дүниенің ұзақ уақыт дамуы барысында . Адам қоғамдық еңбек ... ... ... санасы нәтижесінде өмір сүреді.Қорытынды.
* Ежелгі сүтқоректілердің қалдықтары юра кезеңінің шөгінділерінен көбірек кездесуі сүтқоректілер одан ... -- ... ... ... болды деген пікірді қуаггай түседі. Бұл кезеңде көп бұдыр-тісті жануарлардың өмір сүргені мәлім. Көп бұдыр тістілер жануарлардың денесі онша ... ... ... егеу құйрықтай, кей-біреулері суырдай болса керек. Жануарлардың атауы азу тісіндегі өте көп бұдырлардың болуына негізделіп берілген. Бұлардың иттіс-тері болмаған, ал ... өте ... ... Көп ... ... тіршілік әрекеті кейінірек пайда болған кемірушілерге көбірек ұқсайды. ... бұл тобы ... ... болуы мүмкін.
* Юра -- бор кезеңдерінде бунақденелермен қоректенетін сүткоректілерге ұқсас үш бұдыр ... ... ... ... Олардың жануартекті және өсімдіктекті азықпен қоректенетін түрлері болы. Солардың бірі -- пантотерия. Ол ... ... ... ... және ... мен ... сүтқоректілердің арғы тегі болуы да мүмкін. Үш бұдыртісті жануарлардың бір тармағынан жоғары сатылы қағанақты сүтқоректілер-пайда ... олар өз ... ... ... ... етті.
* Уылдырықтар ұрықтанысымен бірте-бірте өзгере отырып дамиды да, одан кейін ... өсіп ... ол ... ... ... ... сыртта су ішінде болғандықтан гаметалар ұрықтар мен шабақтардың көбі табиғаттың ... ... ... су ... жеп қоюынан өліп қалады. Осыған байланысты сүйекті балықтардың түрді сақтап қалу ... ... ... өте ... ... тұқы ... 1 млн. аса уылдырық шашады, шортан - 1 млн, (треске) нәлім және (угорь) ... - 10 млн ... ...
* ... ... ... ... (егер суы жылы болса) көктем мен жазда 8-9 күнде дамиды, ал күз бен ... ... ... ... ... лаха ... т.б. дамуы көктемге дейін созылады. Уылдырықтарды завод ... ... да ... ... Ол үшін ... су қосып уылдырықты балықтыі тұқымымен араластыру қажет, содан кейін ұрықтанған м ... бір ... ... ... дейін дамиды. Шабақтар өөз бетімен қоректене алатын халге жеькенде оларды арнайы су қоймаларына ... ... ... ... ... ... ... бар балықтардың санын қалпына келтіруде кең қолданылуда [6].
* Қосмекенділердің сумен байланыстылығы көбею кезінде өте айқын ... Олар ... суға ... ... ... да суда ... ... кейін уылдырықтың мөлдір қабықтары ісінеді де біріне-бірі жабысады да, үлкен түйір ... ... Екі үш ... соң ... бақаның личинкасы - итшабақ шығады. Итшабақ өз өмірінің алғашқы күндерінде жүзбейді (аяқтары болмайды) және қоректенбейді, ... оның әлі аузы ... ... ... ... ... ... бар ауыз пайда болады. Судың астындағы өсімдіктерді кеміреді.
* Ең ... ... ... ... бірақ ол сыртына көрінбейді. Сондықтан сыртқа бірінші рет ... ... ... ... ... ... кездерінде ұзын құйрықты, басының екі жағында сыртқы желбезектері болады. Бұл кезде итшабақ балыққа өте ұқсас келеді. Оның дене ... ... ... ... ... бар, ... екі ... қозғалу қызметін құйрығы атқарады, оның тіпті бүйір сызығы да бар. Сөйтіп бақа ... ... ... ... шығу ... қысқаша түрде қайталайды.
* Дамудың барысында желбезек саңылаулары аздап бітеле бастайды, ... бір ... ... дамиды (ішек өсінділерінен). Өкпелердің дамуына қарай қан ... ... де ... Қан ... ... ... ... Перде жүрек құлақшасын екі жартыға бөледі, енді жүрек үш бөлімнен тұрады. Аяқтары өсіп жетіледі. Итшабақ аяқтарының көмегімен бақаша жүзе ... ... ... ... ... береді. Ақыр соңында, өте кішкентай бақалар жағаға жорғалап шығады. Құйрығының қалдығы біраздан кейін ол да жоғалады [7].
* ... ... ... айналады. Ол кезінде шөптектес заттармен қоректенсе, енді олар ... ... ... ... ... ... судың температурасына байланысты 2-3 айға соызылады. Өмір сүру ұзақтығы табиғатта онша ұзақ емес, өйткені табиғаттың қолайсыз жағдайларынан уылдырықтың даму ... ... көп ... Сол ... ... және ... де азап ... айту керек. Табиғатта олар көп жасамайды, ал қолда террариумда 10-15 жыл өмір сүреді. Мысалы, құрбақа - 20 жыл, бақа - 10 жыл ... ...
* ... ... тура ... ... личинка болмайды. Кейбір түрлерінде ұрық ұрғашысының жыныс жолдарында дамып, жұмыртқа сыртқа шыққанда бірден ішінен жетілген бала шығады, демек мұндай ... үшін ... ... туу) ... тірі туу тән ... ... ... жұмыртқадан жетіліп туу таулы аудандарда, солтүстік суық жерлерде ... ... ... ... ... кең ... ... тірі туатын кесіртке, тибетская круглоголовка, теңіз жыландар, т.б.). ... ... ... ... ... ... ішінде өткізсе де (кроркодилдер, көптеген тасбақалар, кейбір ... ... ... мен оның ... тек қана ... ...
* Құрлықта тіршілік етуші алғашкы омыртқалылар қосмекенділер болған. Олар пайда болғанға дейін жерде судың омыртқалылары -- балықтар тіршілік ... ... ... ... ... ... ... қанатты балықтар белгілі. Ендеше девон дәуірі кездерінде (шамамен 400-500 млн. жыл бұрын) алғашқы қосмекенділер (стегоцефальдар) саусақ ... ... ... ... ... деп болжайды. Қосмекенділер құрлыққа шығуымен қатар сумен де байланысын жоғалтпады және толығымен құрлық жануарларына айналған жоқ. Қосмекенділер гректің "амфибиос" деген ... ... өз ... тек ... ғана емес, сонымен бірге сулы ортамен де байланысты екендігін көрсетеді. Бұл байланыс ... ... ... көбею, даму және дене құрылыс ерекшеліктерінен айқын ... ... ... ... түрлерінің денесі бас, дене және екі жұп аяқтан тұрады. Құйрық және қосмекенділерде стегоцефальдарда болған, өйткені олар үнемі суда тіршілік ... Ал ... ... ... ... құйрықтылар деп аталатын (тритондар, саламандралар) отрядында құйрық сақталған, өйткені ... ... ... де ... уақытын суда өткізеді. Қазіргі қосмекенділердің көпшілігінде әсіресе құйрықсыздар отрядының өкілдерінде (көлбақа, құрбақа және басқалары) артқы аяғымен секіріп (жүрудің) ... ... ... ... Жер ... ... ететін көптеген түрлерінде (аяқсыздар отряды немесе құртша) аяқ та, құйрық та жойылған (құрша, цейлон ... т.б.) ... ... құрлықта тіршілік етуіне байланысты балықтармен салыстырғанда жақсы жетілген. Бас-мойын бөлімінің бір ғана ... ... дене ... ... ... ... бас қозғалмалы болып, азықтарын тез ұстауға мүмкіндік туғызады.
* Тері жабындысы. Барлық қосмекенділердің терісін және оның ... ... ... ... ... ... ... жоқ - жалаңаш болады. Сүйекті қабыршақтар тек кана ... ... ... ... салмағы судан шыққанда артып, суға түссе жеңілденген. Сондыктан ... өмір ... ... үшін ... қабыршақтардың болмауы үлкен жеңілдік. Қабыршақтардың жойылуымен, қорғанудың қажеттілігіне байланысты ... ... өте көп. Тері ... ... ... ... кетуден және сыртқы ортаның факторларының зиянды әсерінен қорғайды. Көптеген түрлерінін терісінде улы бездері болады. Оның ... ... ... ... ... ... ... тіршілік ететін жануарлар сияқты құрғақшылыққа қарсы тұру қабілеттілігі әлі жете дамымаған. Сондықтан олар сазды көлеңкелі жерде, судың ылғалды ... ... ... ... ... ... суға түсіп, терісін сулап отырады[10].
* Қаңқасы. Қосмекенділердің құрлықта тіршілік етуіне байланысты қаңқасының барлық ... ... бар. Жер ... ... ... ми ... (көпшілігінде) өмір бойы шеміршекті күйінде қалады. Бас жамылғы сүйектер аз кездеседі. Басты үстіңгі жағынан төбе және маңдай сүйектері қоршап жатады. Тіл асты ... ... ... ... ... тіл асты ... ... себебін тигізеді.
* Омыртқа жотасы -- мойын, дене, сегізкез және құйрық ... ... ... бөлімі бір ғана омыртқадан тұрады, дене омырткалары 7-100-ге ... ... ... ең азы -- 7, ал ... ... ... Сегізкөз бөлімінің омыртқасы біреу ғана, ал аяқсыздарда тіпті болмайды. Құйрық бөлімі құйрықты қосмекенділерде айқын бөлінген, ал құйрықсыздарда уростил деген бір ғана ... ... ... ... дамыған немесе жойылып кеткен. Нағыз қабырға тек қана аяқсыздарда болады, құйрықтылар нашар дамыған, ал құйрықсыздарда қабырға мүлдем ... ... ... ... олардың көкірек қуысы болмайды [11].
* Аяқ қаңқалары ... ... ... ... аяқ қаңқасына ұқсайды. Алдыңғы аяқтары тоқпан жілік, қары (кәрі) ... ол екі ... ... ... сүйегі мен шынтақ сүйектерінен құралады, алдыңғы аяқтарындақол басы сүйектерінен тұрады. Артқы аяқтарында ортан жілік, ол жамбас ... ... ... ... ал ... жілік үлкен асықты жіліктен және асық жілік шыбығынан тұрады, артқы аяқтарында - табан сүйектерінен тұрады. Қосмекенділердің алдыңғы және артқы аяқтары ... ... бес ... ... ал ... ... аз болуы ықтимал. Құйрықсыз қосмекенділердің артқы аяқтары ұзын болып келеді, өйткені олар суда жүзіп жүру үшін қажет және ... ... ... ... қосылған.
* Иық және жамбас белдеулері балықтардікі мен салыстырғанда әлдеқайда жақсы дамыған. Иық ... ... мына ... құралады: жауырыннан, бұғанадан, каракоидтан. Осы айтылған иық белдеуінің үш сүйегінің ұштары тоқпан жіліктің басына келіп ... ... ... ... ... байланысты, көкірек қуысы болмайды. Жамбас белдеуі үш сүйектен қалыптасқан. Ұзын мықын сүйегі (подвздошной), шап сүйегі ... ... ... (седалешной). Осы сүйектердің ұштары түйісіп, жамбас шұңқырын құрайды. Жамбас белдеуі өзінің ұшымен сегізкөз омыртқасымен жалғасады. Сондықтан қосмекенділердің артқы ... ... ... ... ... гөрі бекіністері мен сүйеніштері әлдеқайда мықты болады.
* Ет ... ... ет ... ... ... ет жүйесі ерекшелеу. Өйткені бірінші рет омыртқалы жануарларда аяқтарының пайда болып, соның көмегімен жер бетінде қозғалуында. Сондықтан ... ... ... ... ... дамиды және қозғалысына байланысты еттер жіктелген. Ал балықтардың еттеріндегі ... ... ... ... ... ... осы қосмекенділерде пайда болған ет жүйесі, эволюцияның даму барысында күрделеніп, жікке бөлініп жоғарғы омыртқалы жануарлар -- ... ... ... және ... ет жүйесінің негізін қалайды.
* Ас қорыту жүйесі. Қосмекенділердің негізгі қорегі жануар тектес болады, оның ішінде омыртқасыздар ... ... ... ... ... ... та, жабысқақ тілімен қозғалып жүрген омыртқасыздарды тез ұстап алады. Барлық қосмекенділердің тілінің ұстіңгі бетінен, желім сияқты шырын бөлінеді. Осы ... ... ұсақ ... ... қорек етеді [12].
* Тістері ұсақ біркелкі үстіңгі жақ сүйектеріне, ал кейбір түрлерінде төменгі жақ сүйектеріне ... ... ... ... тістері бслмайды. Ас қорыту жүйесі ауыз қуысынан басталып жұтқыншақ қуысына жалғасады. Жұтқыншақ арт ... ... ... ... Ауыз -- ... ... жалғасады. Ауыз-жұтқыншақ қуысына сілекей бездерінің де жолдары ашылады. Ішектің үстінде жабысып ұйқы безі ... ... ... оның үстінде өт орналасқан. Өт түтігіне, ұйқы ... жолы да ... ... Өңеш қарынмен жалғасады, қарын ішекпен тура ішекпен жалғасады.
* Тік ішек айқын ажыратылған, ол клоакаға ... ... ... ... ... зәр және жыныс өнімдері сыртқа шығарылады.
* Тыныс алу жүйесі. Ересек кезінде олар өкпесі мен ... ... ... алады. Өкпесі -- крегесі ұсақ, жұқа ұя ... ... екі ... ... ... ... ... байланысты тері арқылы тыныс алады. Тері арқылы тыныс алу тері артерияларының капиллярлары арқылы іске асады. Мысалы, жасыл бақалардың терісі арқылы ... ... ... ... 51 ... енсе, қалған 49 проценті өкпе арқылы өтеді. Организмнен бөлінетін көмірқышқыл газының 86 проценті тері арқылы, ... 14 ... өкпе ... ... ... терінің тыныс алуда маңызы зор. Бақаның мұрын қуысы хоана арқылы ауыз қуысымен қатынасады. Тыныс алуда танау тесіктерінің ролі зор. Ол ... бақа ... ... ... ішке ... және ... ... Бақаның танау тесігі ашылып, жабылып тұрады. Бақаның көкірек клеткасы және қабырғалары болмайды. Ауа бақаның ... ... ... сияқты көкірек клеткасының кеңеюі арқылы кірмейді, танау тесігі арқылы кіреді.
* Қосмекенділердің суда тіршілік ететін личинкалары сыртқы желбезек және терісі арқылы ... ... ... суда тіршілік ететін құйрықты қосмекенділерде желбезек өмір бойы сақталады, ал көптеген ... ... ... ... ... ... келгенде тыныс алу жүйесіне келгенде қосмекенділер балықтарға жақын [16].
* Қан ... ... ... ... ... ... ... ішінде құрлыққа шығуына байлайысты қосмекенділерде ең бірінші рет өкпе пайда болады. Осыған сәйкес қан айналыс жүйесінде елеулі өзгерістер туады. ... ... ... балықтардың жүрегі сияқты екі бөлімнен емес үш бөлімнен: бір қарыншадан, сол жүрекшеден және оң жүрекшеден ... ... ... ... және ... ... газы азайған қан өкпе веналары арқылы сол жақ жүрекшеге келіп құйылады. ... ... вена қан ... ... де, оны артерия қаны деп атау ұйғарылған. Бүкіл денеге оттегін ... ... ... ... ... қан веналар арқылы оң жақ жүрекшеге келіп құйылады. Мұндай қанды вена қаны деп атауға (мақұлданған) ұйғарылған.
* Жүрекшелердің жиырылуының нәтижесінде барлық қан ... ... ... ... мен вена қандары толық араласпайды, өйткені қарыншаның ішкі бетіндегі әртүрлі өсінділер қандардың толық араласуына мүмкіндік бермейді. Сондықтан ... ... ... ... ... оң жақ ... вена ... сол жағында - артерия қандары, ал ортасында -- ... ... ... ... ... оң жақ ... артериялық конус шығады, одан төрт жұп артериялық доғалар ... ... жұп ... таза ... ... бас ... ... оны ұйқы артериясы дейді. Екінші және үшінші жұп артериялар дененің барлық жеріне таратылған үлкен тамырлар ... ... ... ... жұп ... -- ол ... ... апарады, әрбір өкпе артериясынан бірден ұлкен қан тамыры шығып, теріге барып, теріде веноздық қан оттегіне қанығып денеге ... ... бұл қан ... өкпе-тері артериялары деп атайды. Сайып келгенде, қомекенділерде балықтардікі сияқты бір ғана қан айналыс ... ... екі қан ... ... бар. ... қан ... ... -- жүректен шыққан қан артериялар мен капиллярлар арқылы бүкіл дененің бөліктеріне тарап, одан капиллярлар мен веналар ... оң жақ ... ... ... Кіші кан ... ... - ... шыққан қан өкпе артериясы мен капиллярлар арқылы өкпеге барады, одан капиллярлар және екпе венасы сол жақ ... ... ... ... бұл екі шеңбер жылы қанды омыртқалардағы сияқты толық ... Вена қаны да, ... қаны да ... ... ... арқылы өтеді. Қан тамырлар арқылы қан баяу қозғалады және қанда оттегі аз аралас қанмен қамтамасыз етеді. Сол ... зат ... ... жоғары болмай, олардың денесінде жылу аз болады. Бұлар да балықтар сияқты, суық қанды ... ... ... ... ... қоршаған ортаның температурасымен тығыз байланысты. Қосмекенділердің тіршілігінің маусымдық, тәуліктік ерекшеліктері және ... ... ... ... ... ... тек тропикалық жерлерде ғана көп болады.
* Нерв жүйесі. Қосмекенділердің алуан түрлі ортада тіршілік етуше, күрделі және өзгергіштік тіршілік ... ... ... ... ... ... алдыңғы миы үлкендеу және ол ми жарты шарларына бөлінген. Ортаңғы миы онша үлкен емес, ал мишығы өте аз ... ... бұл ... ... дамуы қосмекенділердің қозғалысының күрделі болмай жай баяу қимылдауына байланысты. Жұлын нервтері иық және жамбас белдеулерінде нерв торларын құрайды. Омыртқа жотасының екі ... ... ... нерв ... жақсы дамыған[14].
* Сезу мүшелерінің ішінде белгілі бір дәрежеде өзгеріске ұшыраған мүше ол (құлақ) есту ... Ол ... ... ... есту ... ... ... Қосмекенділерде тек қатна ішкі құлағы емес, ортаңғы құлағы мен дабыл жорғағы да бар. ... ... ... төменгі ауыз-жұтқыншақ қуысына ашылатын бөлімі евстахиев түтігі деп аталады. Қосмекенділердің көздері балықтардың көзіне қарағанда өткір келеді, бірақ олар ... ... ... көре алмайды. Көздерін құрғап кетуден және бөгде заттар түсуден, күшті жарықтан сақтап ... ... ... бар. ... ... ... ... балықтардікіндей тегіс болмай - дөңес болып, хрусталигі дөңгелек болмай - ... ... ... Бұл ерекшеліктер қосмекенділердің алысырақтан көрінуіне мүмкіндік береді.
* Су жануарлары ылғалдылықтың өзгеруін білмейді. Суға қарағанда ... ... ... де ... Бақаның терісінде сезгіш нерв ұштары болады. Олар жылуды және суықты, құрғақ пен ... ... суда ... неше ... ... -сезгіш келеді.
* Қосмекенділерде жұп иіс сезу капсулалары болады, олар сыртқы ортамен бір жұп танау тесігімен қатынасады. Иіс ... ішкі ... ... хоандар кетеді, олар ауыз-жүтқыншақ қуысымен жалғасып тыныс алуға да қатысады. Қосмекенділер иіс сезу мүшесін ... ғана ... ал суда ... ... жауып жүреді.
* Балықтарға тән бүйір сызық, қосмекенділердің тек личинкаларына ғана тән. Бүйір сызық тіршілігі үнемі - суда өсетін қосмекенділердің кейбір ... және ... ... ересектерінде өмір бойы сақталады.
Зәр шығару жүйесі. Олардың зәр ... ... жас ... қарай құрылысы өзгергіш келеді. Мысалы, ұрықтың алғашқы даму кезінде пронефрос, ал ... ... ... зәр ... ... ... ... Зәр заты алдымен клоакаға, одан кейін қуыққа ... ... зәр заты ... ... ... ... ... шығады. Ыдыраған заттардың аздаған бөліктері тері арқылы да бөлінеді
1.3 Дөңгелек ауыздылар ... ... ... ... ... осы кезде тіршілік ететін омыртқалылардың ішіндегі өте қарапайым құрылысты ... ... ... ... ... ... толық паразиттік тіршілік жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен ... ... ... олар балықтарға ұқсас, ал кейбір ерекше белгілері, оларды омыртқалылардын ерекше ... ... ... аяқтары мен жақтары болмайды. Мұның өзі олардың құрылысының қарапайым екенін көрсетеді. Иіс капсуласы біреу, ол бір ғана ... ... ... ... ... Желбезек аппараттары эндодермадан пайда болган жапырақшалары бар желбезек қапшықтарынан тұрады. Сондықтан бұл класты қапшық желбезектілер деп атайды. Паразиттік ... ... ... ... ... түп жағында ауыз тесігі болады. Дөңгелек ауыздылар деп аталуы да осыған байланысты. Олардың мүйізді тістері болады, ... ... ... оның ... ... көп болады
Сыртқы көрінісі. Денесі балықтардың денесі сияқты ұзын және үш ... бас, ... және ... ... ... Аяқтары болмайды. Құйрық қанаттары сыртқы және ішкі құрылысына сөйкес симметриялы орналасқан, оларды протоцеркальды деп атайды. Жиектері өскіншіктермен ... ... ... ... ... ... бар. ... тістері воронканың ішіндегі етті тілдің үш жағына орналасқан. Эпидермисті жалаңаш терісінде безді клеткалары көп ... және олар тері ... көп ... ... ... ... дара ... тесігі екі көзінің аралығына басының үстіне таман, ал миксиндерде басының алдыңғы жағына ... ... және зәр -- ... ... ... мен құйрық бөлімінің шекарасында орналасады да, сыртқа ашылатын орқайсысының жеке жолдары болады.
Ac қорыту органдары воронкадан, тілден, жұтқыншақтан және ... ... ... ... ... ... мүйізді тістері бар воронка орналасқан. Етті тілінде де тістері ... ... ... ... ауыз ... ... жалғасады. Жұтықаншақ екі тарамға балінеді: жоғарғы тараммен қоректік заттар ішке қарай ... Ал ... ... тұйықталып желбезек қапшықтарымен байланысады. Қарыны дамымағандықтан өңеш бірден ішекке келіл жалғасады [15].
Қан айналу органдары. Дөңгелек ауыздылардың қан жүретін органдарының құрылысы ... ... ... ... екі ... ( жүрекшеге,қарынша ) тұратын жүрегі болады.
Жүрекшеге жұқа қабырғалы веноздық синус (вена қолтығы) жалғасады, оған барлық вена тамырлары ... ... ... 8 пар қан алып келгіш желбезек артериясы кетеді. Олар ... ... ... ... ... бүтін желбезек қапшығын қанмен қамтамасыз етпейді, ол екі желбезек аралық қатпарға қан алып келеді,анығырақ айтқанда, алдыңғы желбезек ... ... ... және одан кейінгі желбезектің алдыңғы жартысына қан жеткізеді .
Нерв системасы. Дөңгелек ауыздылардың миы бес бөлімнен: ... ... ... мишық, сопақша мидан тұрады. Әсіресе алдыңғы ми және мишық басқа омыртқалылардың ... ... ... ми ... бір тегістікте орналасқан,ал жоғарғы дамыған омыртқалылардікі секілді олардың ... ... Ми ... ... заттар болмайды, ол дерлік эпителиядан тұрады. Аралық мидың үстіңгі жағында көру төбешіктері мен эпифиз, ал оның төменгі ... ми ... ... орналасқан.Мидан 10 пар нерв тарайды. Жұлын нервтері екі ... ... ... және ... ... бұлар басқа омыртқалылардың нервтері сияқты бір - бірімен қосылмайды, ... ... нерв ... нерв ... органдары. Өте қарапайым. Есту органы ішкі құлақтан ғана тұрады. Көздері де нашар жетілген. Миногаларының ... ... ... ал ... ... тіршілігіне байланысты көздері өте нашар жетілген. Иіс органы дара ... иіс ... жұп ... ... түп ... іші қуыс өсінді шығып, мидың астынан хорданың бастамасына дейін созылады. Бұл өсіндінің ... ... ... ... ... ғана ... бүйір сызығының түбінде кезеген нервтің ұштары жатады.
Зәр шығару органдары. Мезонефрикалық бүйректерден ... ... ... бөліміне пронефростың қалдықтары жалғасады. Зәр заттарын шығару түтігінің қызметін вольфов каналдары атқарады. Бұл каналдар зәр - ... ... ... зәр - түтік өзегі арқылы сыртқа шығарылады. Миксиндер қосжынысты ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді.
Жыныс бездері -- дара, олардың ... ... ... ... ... -- гонаданың қабырғасын жарып, денесінің ішіне құйылады. Одан арнаулы ... ... ... ... ... ... ... арқылы сыртқа шығарылады. Миксиндер қос жынысты болады (гермафродит).
1.4. Миногалар ... ... ... ... тіршілік етуге аз бейімделген.Ұрықтанған жұмыртқалардан, ересек миногаларға ұқсамайтын ... деп ... ... ... ... ... жатқан жүзгіш қанаттары болады. Олардың арқасынан құрсақ бөліміне қарай қанаты бар екендігі байқалады. Арнаулы тыныс түтігі жоқ. ... ... ... ... ашылады. Жұтқыншағының құрсақ жағындағы бөлімінде безді түктермен қапталған ойысы бар, бұл ланцетниктегі эндостильдік қызмет атқарады. Бауырында өті ... көзі ... ... ... Миы ... органдарымен салыстырғанда үлкенірек деуге болады. Құмқазғыш кейбір белгілерінің болуына қарағанда ( эндостильдің болуы ), тіршілік ету тәсілдері ... да ... ... ... ... Құмқазғыштар көпшілік уақытта топырақты қазып, соның ішінде жатады. Олар әдетте ересек миногаларға 2-5 жылдың ішінде ... ... бір ... және 1 ... ... Миногалар - барлық суларда тіршілік ететін - ... ... ... 50-100 см. ... ... ... теңіздерінде кездеседі. Теңізде тіршілік етеді, ал уылдырық шашу ... ... ... Олар ... ... ... ... етеді, кейде оларды 500 м тереңдіктен де кездестіруге болады [16].
Көпшілігінде балықтармен және су түбіндегі омыртқасыздармен ... ... ... ... ... ... Уылдырықтарын су түбін қазып, шұңқыр жасап салады. Кәсіптік маңызы аз.
Миногалар миксиндерге қарағанда ... ... ... аз бейімделген. Ұрықтанған жұмыртқалардан ересек миногаларға ұқсамайтын құм қазғыш деп аталатын личинка шығады. Личинканың тұтасып ... ... ... ... Арнаулы тыныс түтігі жоқ. Желбезек қапшықшалар жұтқыншақ ішіне ашылады. Жұтқыншағының ... ... ... ... ... ... ойысы бар. Бұл ланцетниктегідей эндостильдің қызметін атқарады. Көзі терісінің астында ... Миы ... ... ... ... деуге болады. Құм қазғыш кейбір белгілерінің болуына ... ... ету ... ... да ... ... ланцетниктерге ұқсайды. Құм қазғыштар көпшілік уақытта топырақты қазып соның ішінде жатады. Олар әдетте ересек миногаларға 2-5 жылдың ішінде айналады. Бұл ... бір ... және жеті ... ... ... ... суларды тіршілік ететін космополиттер [17].
Өкілдері Каспий және өзен миногалары болып саналады. ... ... ... ... ... етеді де, уылдырық шашу үшін сентябрьден бастап декабрь айына дейін Еділ, Жайық, ... ... ... ... Теңізден өзенге шығу кезінде үйір-үйір болып өзен ағысына қарсы жоғарыға қарай бірнеше жүз км ... ... ... ... март ... ... июнь айында аяқталады. Уылдырықтарын су түбіндегі топырақтан жасалынған арнаулы шұңқырларға салады. Уылдырық шашуға шыққан миногалар қоректенбейді. Ал уылдырық ... ... соң ... ... ... ... Каспий миногасының кәсіптік маңызы үлкен .
Бұлақ миногасы ұзындығы 30 см - ге ... ... ... ... ... ... ... жануар. Уылдырығын май айында шашады, уылдырығын шашып болғасын қырылып қалады. Кәсіптік маңызы жоқ.
*
Сурет 1. ... ауыз ... 2. ... оңға ... өзен ... ... минога, европалық бұлақ миногасы, үлкен теңіз миногасы.
Сурет-3. ... ... ... ... өзен ... ... денесінің ұзындығы 40 см болады. Бұлар Европа мен ... ... және ... ... ... кездеседі. Уылдырығын өзенге барып шашады. Уылдырық шашуға келе жатқан миногалар қоректенбейді. Өзен ... ... ... қарағанда көсіптік маңызы аз.
1.5 Миксиндер - (Myxiniformes).
Миксиндердің арқа ... ... ... ... ... тері астында жатады, көз хрусталигі болмайды, құлағының жартылай шеңбер қуысы біреу-ақ. Миы, оның ... және ... ... ... жіктелмеген. Омыртқа жотасының құйрық бөлімінде ғана омыртқаның жоғарғы доғасының нұсқасы бар .
Балықтардың уақыттша паразиті миксиндер болып ... ... ... ... ... ... органдары нашар дамыған да, ал кейбір органдары паразиттік тіршілігіне икемделіп маманданған. Миксиндердің арқа ... ... ... ... ... тері ... жатады, көз хрусталигі болмайды, құлағының жартылай шеңбер қуысы біреу-ақ. Миы, оның алдыңғы және ... ... ... жіктелмеген. Омыртқа жотасының құйрық бөлімінде ғана омыртқаның жоғарғы доғасының нұсқасы бар.
Ауыз воронкасының жиегінде 4 жұп ... ... ... ... ... ... болады. Көпшілікте желбезектерінің сыртқы тесіктері бірден сыртқа ашылмай, желбезек қапшықшаларының арт жағынан қашығыраққа ашылатын әр бір бүйірінде болатын ... ... ... ... ... ... ... балықтың денесіне тереңірек еніп кеткеннің өзінде де тыныс алуына мүмкіндік береді, өйткені иіс сезу ... ... қуыс ... ... ... да, ... ... тұмсығы ғана шығып жатқан организмнің тыныс алуына жағдай жасалады. Желбезек тесіктерінің саны 5-15 ... ... қос ... организмдер.
Жұмыртқалары үлкен, 20 мм жетеді. Жұмыртқаларының сыртын ... ... ... ... жатады да, сонымен қатар ұшы ілмекті жіпшелері болады. Миксиндер 20-30 жұмыртқа, ал миногалар 20-30 мыңға дейін жұмыртқа салады .
Миксиндер -- ... ... және ... ... ... ... ... миксиндер көбінесе тереңдігі 20-50 метрге жететін су жағасына жақынырақ жерде кездеседі, ал кейде 500-1000 м тереңдіктен де ... ... ... ... ... мен скелетінен басқасының барлығын жеп қоректенеді. Көбінесе, ... ... ... ... жеп, ... ... ... жиегінде 4 жұп қармалағыштары, тілінің үстіңгі жағында мүйізді тістері болады. Көпшілікте желбезектерінің сыртқы тесіктері бірден сыртқа ашылмай, желбезек ... арт ... ... ашылатын әр бір бүйірінде болатын каналға ашылады. Олардың мұндай ерекше құрылыста болуы, балықтың денесіне ... еніп ... ... де ... ... ... ... өйткені иіс сезу капсуласы ерекше қуыс арқылы жұтқыншақпен байланысады да, ылайға көміліп тұмсығы ғана ... ... ... ... ... жағдай жасалады
Сурет 3. Миксиндердің құрылысы.
Сурет 4. Европалық миксин, тынық мұхит миксины.
Желбезек тесіктерінің саны 5-15 жетеді. Миксиндер қос ... ... ... үлкен, 20 мм жетеді. Жұмыртқаларының сыртын мүйіз тәрізді капсула қаптап жатады да, сонымен қатар ұшы ілмекті жіпшелері болады. ... 20-30 ... ал ... 20-30 ... ... ... салады.Миксиндер -- Атлантика, Тынық және Индия мұхиттарында таралған жануарлар. Кәдімгі миксиндер көбінесе тереңдігі 20-50 ... ... су ... жақынырақ жерде кездеседі, ал кейде 500-1000 м тереңдіктен де ... ... ... Миксиндер.
Қорытынды
Қорыта келе, денесі дөңгелек ауыздылар (Cyclostomatа) осы кезде тіршілік ететін омыртқалылардың ішіндегі өте ... ... ... Осыған сәйкес олардың жартылай немесе толық паразиттік тіршілік жағдайына бейімделген өзіндік белгілері бар. Сырт пішіні мен тіршілігі ... ... олар ... ... ал ... ... ... оларды омыртқалылардын ерекше тармағына жатқызады.Дөңгелек ауыздылардың аяқтары мен жақтары ... ... өзі ... ... ... екенін көрсетеді. Иіс капсуласы біреу, ол бір ғана танау тесігі ... ... ... ... ... эндодермадан пайда болган жапырақшалары бар желбезек қапшықтарынан тұрады. Сондықтан бұл класты қапшық желбезектілер деп атайды. Паразиттік тіршілік етуіне байланысты, ... ... түп ... ауыз тесігі болады.Миногаларда дара танау тесігі екі көзінің аралығына басының үстіне таман, ал миксиндерде басының алдыңғы жағына орналасады. Аналь және зәр -- ... ... ... мен ... ... ... орналасады да, сыртқа ашылатын орқайсысының жеке жолдары болады.
Ұрықтанған жұмыртқалардан, ересек миногаларға ұқсамайтын құмқазғыш деп ... ... ... Личинканың тұтасып жатқан жүзгіш қанаттары болады. Олардың арқасынан құрсақ бөліміне қарай қанаты бар екендігі ... ... ... ... жоқ. ... ... ... ішіне ашылады. Жұтқыншағының құрсақ жағындағы бөлімінде безді түктермен қапталған ойысы бар, бұл ланцетниктегі эндостильдік қызмет атқарады. ... өті ... көзі ... ... ... Миы ... органдарымен салыстырғанда үлкенірек деуге болады. Құмқазғыш кейбір белгілерінің болуына қарағанда ( эндостильдің болуы ), ... ету ... ... да ... ... ланцетниктерге ұқсайды.
Миксиндердің арқа қанаттары болмайды. Нашар дамыған көздері тері астында жатады, көз хрусталигі болмайды, құлағының жартылай шеңбер қуысы біреу-ақ. Миы, оның ... және ... ... ... ... ... ... құйрық бөлімінде ғана омыртқаның жоғарғы доғасының нұсқасы бар.
Пайдаланылған әдебиетер тізімі:
* Х.Қыдырбаев, А.Бекенов //Қазақстанның хайуанаттар әлемі.
* К.Ш ... М.Т ... ... ... 2013
* Н.А.Гладков Алматы
* Р.Ә.Әлімбаев, ... ... 1972 ... К.Жүнісова, М.Шаймарданова, Қ.Қайымов , Алматы
* Ш.Әлиев, А.Бекенов, Х.Қыдырбаев
* Қ.Қайымов Алматы 1978
* М.Шаймарданова Алматы,
* ... ... ... ... и ... мир ... Азии. Т.З.Захидов,
* Р.Н.Мекленбурцев.
* Сулеев Д.К., Сагитов С.И. Сагитов П.И., Жумагулов
* Определитель позвоночных животных ... ... ...
* ... ... ... Бекенов А.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Миногалар (Petromyzoniformes) ішкі және сыртқы құрылысы29 бет
Домна пеші туралы4 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Токарлы станоктардың құрылымының ерекшеліктері6 бет
Дөңгелек ауыздылар классы3 бет
Дөңгелек қуыстың маңайындағы серпімдіпластикалық ағысын есептеу11 бет
Жылдық бағдарламасы 50000 дана тісті дөңгелек бөлшегін өндіретін дайындама-жылумен өңдеу телімі55 бет
Қазақстанның “Ақ жол” Демократиялық партиясының тең төрағасы Әлихан Байменовтың “Қазақстандағы конституциялық реформаның негiзгi нұсқасы” тақырыбы бойынша “Демократияны қолдау мақсатындағы азаматтық диалог” атты Дөңгелек үстелдiң екiншi отырысында жасаған баяндамасы11 бет
Excel программасы жайлы16 бет
Mercedes-Benz G 32026 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь