Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3
1. Халықаралық экономикалық қатынастардағы мұнайдың стратегиялық ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.1 Әлемдік мұнай нарығының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2 Каспий аймағының мұнай нарығындағы маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... .
12
КІРІСПЕ

Орталық Азияның батыс бөлігі Қазақстан мен Түркменстан, Кавказ өңірі, Ресей Федерациясының кейбір аудандарымен, Иранның солтүстік аумағы Каспий аймағын қүрайды. Бұл аймақ өз кезегінде Еуразия материгінің орталық бөлігін құрап, қазіргі таңда әлемнің саяси картасында ерекше орын алады. Еуразияның географиялық орталығы бола тұра, Каспий аймағы экономикалық және саяси маңызды аймақтардың, Шығыс Еуропаның, Таяу және Орта Шығыс, Оңтүстік Азияны, Азия-Тынықмұхит аймағын және Ресей Федерациясының солтүстік-батысындағы дамыған аудандарын байланыстырып, сонымен қатар, оларды бір-бірінен бөліп тұрады.
Каспий теңізі арқылы мұнай мен газ тасымалдайтын құбырлар мен онымен шектесетін аймақтарды байланыстыратын кеме жолдары өтеді. Сондықтан, ағымдағы саяси, сауда-экономикалық және демографиялық ерекшеліктері Каспий өңіріндегі мемлекеттер мен халықаралық қатынастардың маңызды субъектілерінің Еуразия орталығы арқылы бір-бірімен қандай сипатта байланысатындарын анықтайды.
Геосаясат ғылымынын негізін қалаушылары Каспий өңірінің әскери-саяси және экономикалық артықшылықтар беретін географиялық ерекшеліктеріне бұрыннан көңіл бөлген. Британ географы Х.Макиндер аймақты «Әлем аралы» деп сипатама берген.
Тақырыптың өзектілігі – қазіргі таңда әлемдік экономиканың қарқынды дамуы, халықтың өмір деңгейінің жоғарылауы елдерде энергия тұтынысының өсуіне байланысты дамыған әлем державаларының негізгі мұнай ағымын қадағалауға, стратегиялық қорларының көлемін өсіруге бағытталған энергия ресурстары шоғырланған аудандардың бірі Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының қарама – кайшылықтары мемлекеттердің экономикалық мүдделерінің сай келмеуі болып табылады.
Энергия ерте уақыттын бері билік, байлық және әділеттілік мәселелерімен тығыз байланысты. Өткен жүзжылда құрылған энергетикалық жүйе жаппай өнеркәсіптік өндірістің қарқынды өсуіне, адамдардың жақсы тұрмыс хәлінің өсуіне әсер етті, осыған байланысты осы заманғы консьюмеризмді анықтады, әлеуметтік теңсіздіктің жаңа түрлерін және маңызды геосаяси және экономикалық мәселелерді тудырды. Аймақтағы мұнайқұбыр коммуникациялары геосаяси күштердің тоғысуының негізгі объектісі болып табылады. Каспий аймағында АҚШ, Ресей, Иран, Түркия, Қытай және Еуропалық Одақ (ЕО) сияқты әлемдік және аймақтық геосаяси күштердің және кіші транзиттік мемлекеттердің экономикалық мақсаттары шоғырлануда. Қазіргі таңдағы Каспий аймағындағы мұнай құбыр коммуникациялары аясындағы геосаяси жағдайларды келесі тенденциялар арқылы сараптауға болады: Баку – Тбилиси – Джейхан (БТД) жобасын іске асыру арқылы АҚШ-тың аймақтағы ролін нығайту; Ресейдің аймақтағы транзиттік мүмкіншіліктерін жоғалтпауға бағытталған іс-әрекеттері; Каспий аймағындағы Қытайдың өз позициясын нығайту.
Каспий аймағындағы Баку – Тбилиси – Джейхан және Батыс Қазақстан Қытай (Атасу-Алашанькоу) мынайқұбыр маршруттарының іске қосылуы аймақтағы геосаяси және экономикалық мақсаттармен сабақтас болып келеді.
Дипломдық жұмыстың басты мақсаты- Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар негізінде туындаған геосаяси жағдай мен әлемдік мүнай ағымын қадағалауға бағытталған әлемдік, аймақтық және кіші транзит мемлекеттерінің экономикалық және саяси мақсаттарын ұштастыра отырып қарастыру және Қазақстан Республикасының аймақтағы стратегиялық геосаясаты мен мұнай тасымалдау инфрақұрылымын дамыту жолдарын қарастыру мәселесі қойылған.
Қойылған мақсаттарға сәйкес төмендегідей мәселелер қазғалған:
- Әлемдік мұнай нарығына жалпы шолу;
- Каспий аймағының мұнай нарығындағы маңыздылығын анықтау;
- Аймақтағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық
мүдделерін қарастыру;
- Каспий аймағындағы транзиттік мемлекеттер арасындағы бәсекелестікті
талдау;
- Қазақстанның аймақтағы стратегиялық геосаясатын қарастыру;
- Каспий секторындағы Қазақстанның мұнай кешенінің қазіргі жағдайына
сипаттама беріп, мұнай тасымалдау маршруттарының дамыту жолдарына
байланысты мемлекеттік бағдарлама аясында қарастыру;
Анықталған мәселелерге байланысты мазмұндық жүйесі құрылды. Бірінші тарауда әлемдік мұнай нарығына жалпы сипаттама беріліп, Каспий аймағының маңыздылығы қарастырылды. Екінші тарауда мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық аспектілері мен аймақтағы транзиттік мемлекетер арасындағы бәсекелестік және Қазақстанның стратегиялық геосаясаты қарастырылды. Үшінші тарауда Қазақстанның Каспий секторындағы кешені мен мұнай тасымалдау маршруттары сипатталады.
Берілген тақырып келесідей ресейлік авторлармен зерттелінген: Жилцов С.
Геополитика Каспийского Региона, Гусейнов В. Каспийская нефть: экономика и геополитика, Сергеева О. Каспийский глобальный пасьянс и российские интересы, Бабак В. Нефть Каспия в отношениях Казахстана с Россией Заславский И. Дело труба, Зонн И. С. Каспийская энциклопедия және т.б. Қазақстандық авторлардан Абішев А. Каспий: нефть и политика, Есентугелов.А. Нефть Казахстана: мифы и реальность, Пахрудинов Р. И., Егоров О. И. Проблемы экспорта казахстанской нефти, Қ. Тоқаев. Казахстан в контексте геополитики Каспийского региона және т.б. зерттеген.
Дипломдық жұмыстың жазылу барысында әр түрлі материалдар мен авторлардың еңбектері, кезекті басылымдар мен электрондық ресурстар және де Каспий теңізіндегі Қазақстан секторын игерудің мемлекеттік бағдарламасы қолданылды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
        
        тақырыбы «Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының
экономикалық астары»
Мазмұны
| | ... ... | ... ... ... қатынастардағы мұнайдың стратегиялық | ... ... | ... Әлемдік мұнай нарығының жалпы |5 ... | ... ... ... ... ... |12 ... | ... ... ... бөлігі Қазақстан мен Түркменстан, Кавказ өңірі,
Ресей Федерациясының кейбір аудандарымен, Иранның солтүстік аумағы ... ... Бұл ... өз кезегінде Еуразия материгінің орталық бөлігін
құрап, қазіргі таңда әлемнің саяси картасында ... орын ... ... орталығы бола тұра, Каспий аймағы экономикалық және ... ... ... ... Таяу және Орта ... Оңтүстік
Азияны, Азия-Тынықмұхит аймағын және Ресей Федерациясының солтүстік-
батысындағы дамыған аудандарын байланыстырып, ... ... ... ... ... тұрады.
Каспий теңізі арқылы мұнай мен газ тасымалдайтын құбырлар мен онымен
шектесетін аймақтарды байланыстыратын кеме ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктері Каспий
өңіріндегі мемлекеттер мен ... ... ... Еуразия орталығы арқылы бір-бірімен қандай ... ... ... ... қалаушылары Каспий өңірінің әскери-саяси
және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... географы Х.Макиндер аймақты «Әлем аралы» деп
сипатама берген.
Тақырыптың өзектілігі – ... ... ... экономиканың қарқынды
дамуы, халықтың өмір деңгейінің жоғарылауы елдерде энергия ... ... ... әлем державаларының негізгі мұнай ... ... ... ... өсіруге бағытталған энергия
ресурстары шоғырланған аудандардың бірі ... ... ... геосаясатының қарама – ... ... ... сай ... ... ... ерте уақыттын бері билік, байлық және әділеттілік мәселелерімен
тығыз байланысты. ... ... ... ... жүйе ... өндірістің қарқынды өсуіне, адамдардың жақсы тұрмыс хәлінің
өсуіне әсер етті, осыған байланысты осы заманғы ... ... ... жаңа түрлерін және ... ... ... ... тудырды. Аймақтағы мұнайқұбыр коммуникациялары
геосаяси күштердің тоғысуының негізгі объектісі болып табылады. ... АҚШ, ... ... ... Қытай және Еуропалық Одақ (ЕО) сияқты
әлемдік және аймақтық геосаяси ... және кіші ... ... мақсаттары шоғырлануда. Қазіргі таңдағы Каспий
аймағындағы мұнай құбыр коммуникациялары аясындағы ... ... ... ... ... ... Баку – Тбилиси – ... ... іске ... ... АҚШ-тың аймақтағы ролін нығайту; Ресейдің
аймақтағы транзиттік мүмкіншіліктерін ... ... ... ... ... ... өз ... нығайту.
Каспий аймағындағы Баку – Тбилиси – Джейхан және Батыс Қазақстан Қытай
(Атасу-Алашанькоу) мынайқұбыр маршруттарының іске ... ... және ... ... сабақтас болып келеді.
Дипломдық жұмыстың басты мақсаты- Каспий аймағындағы ... ... ... ... ... мен ... мүнай
ағымын қадағалауға бағытталған әлемдік, ... және кіші ... ... және ... мақсаттарын ұштастыра отырып
қарастыру және Қазақстан Республикасының аймақтағы стратегиялық геосаясаты
мен мұнай ... ... ... ... қарастыру мәселесі
қойылған.
Қойылған мақсаттарға сәйкес төмендегідей мәселелер қазғалған:
- Әлемдік мұнай нарығына жалпы шолу;
- ... ... ... нарығындағы маңыздылығын анықтау;
- Аймақтағы мұнайқұбыр коммуникациялар ... ... ... Каспий аймағындағы транзиттік мемлекеттер арасындағы бәсекелестікті
талдау;
- Қазақстанның аймақтағы стратегиялық геосаясатын қарастыру;
- Каспий секторындағы Қазақстанның ... ... ... жағдайына
сипаттама беріп, мұнай тасымалдау маршруттарының дамыту жолдарына
байланысты мемлекеттік бағдарлама аясында ... ... ... мазмұндық жүйесі құрылды. Бірінші
тарауда әлемдік мұнай нарығына жалпы сипаттама беріліп, Каспий ... ... ... ... ... ... ... аспектілері мен аймақтағы транзиттік мемлекетер
арасындағы ... және ... ... ... Үшінші тарауда Қазақстанның Каспий секторындағы кешені мен
мұнай тасымалдау маршруттары сипатталады.
Берілген тақырып келесідей ресейлік авторлармен зерттелінген: ... ... ... ... ... В. ... нефть: экономика и
геополитика, Сергеева О. ... ... ... и ... ... В. ... Каспия в отношениях Казахстана с ... И. Дело ... Зонн И. С. ... ... және ... ... Абішев А. Каспий: нефть и политика, Есентугелов.А.
Нефть Казахстана: мифы и ... ... Р. И., ... О. ... экспорта казахстанской нефти, Қ. Тоқаев. Казахстан в контексте
геополитики Каспийского региона және т.б. ... ... ... ... әр түрлі материалдар ... ... ... ... мен ... ... және де
Каспий теңізіндегі Қазақстан секторын игерудің мемлекеттік ... ... ... үш ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДАҒЫ МҰНАЙДЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ РОЛІ
1.1 Әлемдік мұнай нарығының жалпы сипаттамасы
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... тауары болып табылады. Мұнай аясында көптеген ... ... ... ... мен ... ... қалыптаса келе, мемлекеттің саяси-экономикалық бағытына ... ... ... тарихи оңжылдық көрсеткендей, халықаралық экономикалық
қатынастардың маңызды субъектілері, ірі ... ... ... ағымын
бақылау мен қадағалауға бағыталған саяси және ... ... келе ... ... Қазіргі жағдайда мемлекеттің экономикалық
дамуын, әлемдік экономиканың дамуын энергетикалық ... ... ... және ... ... мүмкін емес. Әлемдік энергияның қайнар
көзі мұнайға энергияның экономикалық тұтынысының 40 % ... ... ... газ ... экологиялық тұрғыдан ең ... ... ... ... оның ... қасиеттеріне байланысты
іштен жанатын двигательдерде пайдалану мүмкіншілігі болмағандықтан көптеген
халықшаруашылық аймағында және адамның тіршілік ... ету ... ... ... түрі ... бәсекелесе алмайды. Осыған
сәйкес энергияны толығымен тұтынудағы табиғи газдың ... ... ... төмен және ол 23 %-ды құрайды. Энергияның тағы бір негізгі көзі –
көмір. Энергетикалық шикізаттың бұл түрі ... ... және ... ... орын алып ... ... тұтынуда оның үлесі 22 %-ды құрап
отыр. Табиғи газ және ... ... ... және ... ... бағалауы бойынша XXI ғасырдың аяғыны дейін, ... да ұзақ ... ... ... 2003 жылы ... ... ... табиғи
газдың көлемі көмірдің ... ... және 2020 ... ... көтеріледі – табиғи газ көмірге қарағанда 44 % -ға ... ... ерте ... бері ... ... және ... ... байланысқан. Өткен жүзжылдықта құрылған энергетикалық жүйе жаппай
өнеркәсіптік өндірістің қарқынды өсуіне, адамдардың ... ... ... әсер ... ... байланысты осы заманғы консьюмеризмді анықтады,
әлеуметтік ... жаңа ... және ... геосаяси мәселелерді
тудырды.
Қазып алынытын отынды тұтынуға бағыттылған осы заманғы энергетика билік
пен байлық концентрациясынан басқа энергия тұтыну мен ... ... ірі ... ... К. ... және С. Данн ... ... сәйкес осы заманғы энергетиканың
ерекшеліктері мысалмен алғанда 2 ... ... ... ... ... ... үш ... олар әлі күнге дейін жылу көзі ретінде
билмассаны қолданып отыр және электр ... ... ... Тағы да ... адам ... осы ... ... және электр көзін жеткіліксіз
мөлшерде қолданып отыр. Мыңжылдық аралықта адамзаттың едәуір бай ... ... ... 58 %-ын қолданады, бұл уақытты адамзаттың ең
кедей бесінші бөлігіне тек қана энергияның 4 ... кемі ... ... министрлігінің болжауы бойынша 2004 жыл мен 2020 жыл
аралығында әлемдегі энергияны тұтыну едәуір жоғары ... ... ... өсуі қазіргі кездегі жалпы әлемдік энергия тұтынудың
65 %-ын құрайды. Тұтынудың өсуін сандық ... ... ... 2004
жылы 478 квадриольоннан 2020 жылы 607 квадриольонға дейін өседі. Энергия
тұтынудың ... ... ... негізгі көлемі дамып келе жатқан елдер,
бірінші орында, Азия, Орталық және Оңтүстік Америка ... орын ... ... ... отырылған мерзімдегі энергия тұтыну екі ... ... ... және Латын Америкада жылына 4 % дәрежесінде энергия
тұтынудың тұрақты өсуі ... Бұл ... ... тұтынудың барлық
өсуінің жартысын және дамып келе жатқан елдердегі ... ... ... %-ын құрап отыр.
Батыс эксперттері бұрыңғы ССРО мемлекеттері өздерінің ... ... ... ... ... ... ... сенімді. 1980 –
1990 жылдар аралығындағы болған экономикалық ... ... олар ... ... ... құнының өсуі және 1990 жылдар аяғында 2000 жылдар
басында болған ... ... ... Ресейдегі өнеркәсіп
өндірісінің өсуіне әсер ... ... ... ... ... ... ішіндегі басқа да ірі экономикалық мемлекеттерінде ... ... ... ... ... темптерін сақтау кезінде
Ресей мен бұрыңғы ССРО мемлекеттеріндегі энергия тасушыларға деген сұраныс
2004 – 2020 жылдар аралығындағы ... ... 1,7 % ... ... Бұл ... келтірілген мерзімнің соңында 56 квадрильонға жетеді.
Көпшілік мақұлдаған қазіргі кездегі болжауларға сәйкес мұнай келесі
жиырмажылдық мерзім ... ... де ... ... ... 40 % ... отырады. Осы мерзім аралығында әлемдегі мұнай тұтынудың өсуі жылына
2,1 % дәрежесіне жетеді – 2004 жылы 85 млн. ... 2020 жылы ... ... ... ... ... ... – XX ғасырлар аралығында іштен ... ... ... табу
транспорттың дамуына үлкен мүмкіншіліктер ашты. 1911 жылы Адмиралтействаның
бірінші лорды Уинстон Черчилльдін ... ... ... ... жыл ... кейін мемлекеттің әскери-теңіз флотын көмірмен
жағудан жетілдірілген мазутты жағуға ауыстыруға шешім қабылдады. Көптеген
эксперттер бұл ... ... және ... деп ... ... ... ... стратегиялық қажетті деп санады, өйткені ол ашық теңіздегі герман
флотын жеңудегі талап етілген ... пен ... ... етеді. Осы
кезден бастап мұнай ең ... ... өнім ... ... және ... ... тұрғыдан ғана емес сонымен қатар геостратегиялық ... да ... ... ие ... ... ... атап өткендей,
“флоттарды көмірден мұнайға ауыстыру барлық біздің әскери артықшылықтарды
мұнайға ұштастыру, маңызды саяси ... ... ... Біздің аралдарда
қажетті мұнай қорлары болмағанымен... Бейбітшілік болған жағдайда да ... ... да ... алыс ... елдерден теңіз бойынша мұнай
жеткізуіміз қажет. Флоттарды британдық көмірден ... ... ... ... ... болып табылады деді.”
Аз жылдардан кейін пароходтар саны азайды, ... ... ... ... ... жүк және жолаушы кемелер қосылды. XX ғасырдың
басында мұнайды кеңінен пайдалануға бағытталатын экономиканың пайда болуына
ғылымның ... ... ... ... өсіп келе ... ... қалалардағы ауаның ластануы сияқты экологиялық мәселелердің тереңдеуі,
сонымен қатар миллиондаған ... өмір сүру ... ... сияқты көрсеткіштер де әсер етті. Осыған сәйкес мұнай қорларына
ие болу көптеген ... ... ... мен ... ең ... ... айналды. [2]
Соңғы екі жүзжылдықта энергия мен саясат ... ... XX ... ... ... ... деп атайды. Бұл ғасыр қазіргі таңдағы
өнеркәсіптің негізгі саласын, көптеген экономикалық, әскери-саяси, ... ... да ... тудырды. Мұнай қорларын иелену деген тура ... ... ... ... ... ірі және ұсақ ... негізі болған. Соның қатарына 1941 жылғы ... ... ... 1991 жылы ... ... Шығанағы соғысы мен ... айта ... ... ... ...... ... әсер ететін негізгі элементтердің бірі. ... ... ... ... ... ... ... Біріншіден, мұнай импортынан тәуелділікті төмендету арқылы
ұлттық саяси-экономикалық қауіпсіздікті ... ету. ... ... тұрақты деңгейін мұнай тұтынысының жоғары көлемі
арқылы ұстану және де ҒТП-ті ... ... ... ... ... болып табылады.
Әлемдік саясаттағы энергоресурстардың орасан зор мәні ... ... ... және ашық қарсылашулықтарды тудырады. Мұнай
мен газдың әлемдік қорлары шер шарында ... ... ал ... ... қайтадан қалыптаспайтын ресурс болғандықтан жағдай нашарлайды.
К. Флейвин және С. Данн ... ... ... “XVI ғасырда
Ұлыбритания арзан ағашсыз қалған сияқты біз де ... ... ... ... қорының біркелкі таралмауы және осы ресурстың шектеулігі осы
концентрленген қорларға қолы жететін елдерге пропорционалды емес билік пен
халықаралық әсер ... ... Оның ... ... ... АҚШ, ... ... елдері бірінші кезекте тұрады.
Сонымен қоса, әр жыл сайын мемлекеттің ішкі ... ... ... энергетикалық қауіпсіздігі арасындағы өзара қарым-қатынас өседі.
Энергия тасушылардың әлемдік ... ... ... ... ... Бұл көрініс, әсіресе адамдардың өмір сүру ... ... ... ... ... байқалады. Ал өмір сүру
жағдайы деңгейінің аз да болса төмендеуі болжамбаған ... ... ... мүмкін.
Жоғарыда айтылғандай, қазіргі уақыттағы энергетикалық режим ... ... ... ие. ... ... кәсіпшілік
қатысушылар (мұнай өндіретін және мұнай сататын компаниялар) бүкіл әлемдегі
тек қана экономикалық қана емес сонымен қатар саяси ... ... ... және кең ... ... ... ... транснационалды компаниялар және ... ... ... корпоративті қалауларын ілгерілету мақсатымен ... ... ... ... шараларды қаржыландыруға
қабілетті.
Дегенмен, онжылда аса мұнай нарығы біршама тұрақты болды, ал 1998 жылы
тарихтағы ең төмен баға ... ... ... ... ... қазіргі
кездегі баға көрсеткіштері елеусіз өсуде. 1990 жылдардағы мұнай нарығындағы
тыныштық ұсыныстың ... емес ... ... ... Жаңа кең ... ... бойынша үлкен талпыныстарға
қарамастан соңғы 25 жыл ішінде белгілі мұнай қорлары ... ... ... ... ... ... ... инвестицияларды
назар аударту үшін немесе мұнай өңдеуге ОПЕК-тен ірі ... алу үшін ... ... ... ... қорлар санын көбейтті. Қазіргі уақытта
мұнайдың 80 %-ы 1973 жылға дейін ашылған кен орындарында өндіріліп ... ... көп ... ... ... ... эксперттерінің ойлары бойынша қазіргі кездегі мұнай қорларында
шамамен алғанда 1 трлн. ... ... ... ... ... Мұнайдың 800
млрд. баррель мөлшері шығындалғандықтан бастапқы ресурстық база ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
қайта өңделмейтін ресурстарды өңдеп шығару қоңырау тәріздес қисығымен
жүреді, ... ... ... ... ... жорамал
жасауға жол береді: мұнайды әлемдік ... ... 2010 ... ең жоғары
деңгейде болады, кейіннен төмендейді. Эксперттердің оптимистік ... ... ... ... ... ең ... ... жету тек қана
бір онжылға ғана кері жылжытылады. [3]
XXI ғасырдың басындағы мұнайды әлемдік өңдеп шығарудағы максимумға ... қана ... ... ғана ... сонымен қатар әлемдік шаруашылық
байланыстарына және халықаралық қатынастар жүйесіне де әсері тиеді. ... ... ... ... 68 млн. ... мұнай тұтынылатынына
байланысты ғана емес, сонымен қатар мұнай қорлары аз ... ... ... ... халықшаруашылық мақсаттарда ... осы ... ... ... ... Қытай, Үнді және басқа да дамып келе
жатқан елдердің өсіп келе ... ... ... үшін ... елдердегі мұнай тұтынуының өсуін қарамаған күннің ... ... ... үш есе ... ... 2020 жылға қарай мұнай өңдеп шығарудың
қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... айтсақ, ол төмендеуі мүмкін. Осындай шарттарда қазіргі уақыттағы
ой-пікірлермен ... ... яғни ... ... ... ... қорлары мен оның транспортты ағынын қадағалауда ... ... ... ... ... ... бойынша мұнай резервтерінің таралуы
мынантай түрде ... ... ... ... ... ... 65
%-ы Таяу Шығыс аймағына келеді. Келесі аймақ – Еуропа және ... ... ... ... ... (9,2 %) кіреді. Мексиканы қоспағанда Латын
Америка және Африка (8,9 %), Солтүстік Америка (5,5 %), ... ... ... ... (4,2 %). ... ... мен арзаншылығы көзқарасынан
Таяу Шығыстағы мұнай өндірісі ... ... ... аймақтармен
салыстырғанда әлдеқайда тиімді. Парсы шығанағы елдеріндегі бір ... ... құны 1 – 2 ... ... Бұл Солтүстік теңіз кен
орындарында ... ... төрт есе ... ... ... таяу шығыс
мемлекеттері – мұнай ... ... ... ... өңдеп шығару
деңгейін жоғарылату жағына және төмендеу жағына қарай оңайлықпен өзгерте
алады. ... ... ... бір ... ... ... ... саяси нюанстар болмағанда мұнайды барлық әлемдік өңдеп шығару
Парсы шығанағы аймағында шоғырланған еді. (1-кесте)
Шығыс ... ... ... ... ... Мексика және Венесуэла болып табылады. 2004 жылдың ... ... ... 17,2 ... баррельге бағаланды (1983 жылы олар
49,9 млн. баррельді құрады). Мемлекеттің АҚШ-қа ... ... ... 1,75
млн. баррельді құрайды. Осы ... ... ... үшінші орынды
иеленуде, алдыңғы орындарда Канада және Сауд ... ... ... қорлары 77,2 млрд. ... ... ... ... ... 75 – 80 %-ға ... Мұнай өнеркәсібі Венесуэла
өкіметімен 1970 жылдары ұлттандырылды. 1990 жылдардың ... ... 3 млн. ... ... ... ... дәрежесіне жетті. Өңделіп
шығарылатын мұнайдың шамамен тең жартысы АҚШ-қа ... ... ... Уго Чавестің басшылығымен отырған ел басшылығы теріс радикалды
позицияны алып отыр, бұл ... ... ... ... ... бола ... ... басқа мүшелерін мұнайдың ірі
әлемдік экспортерларына, ... ... ... да қатал баға саясатын
жүргізуге шақырады. ... ... У. ... ... ... ... ОПЕК ... мұнай картелінен де” жоғары дәрежеде бола
алатынын айтты. Ол ... ... ... және ... сияқты елдеріне
картельге кіруіне ұсыныс жасады. Бұл мемлекеттер У. ... ... ... ... ... жоғары болуын қызықтырады. АҚШ пен ... ... ел ... ОПЕК ... ... ... он еліне,
соның ішінде Ираққа сапарынан кейін шиелене түсті. ... ... ... У. ... 2000 ... ОПЕК-тің саммитіне Ирақ басшысын өз
атынан шақырды. [4]
1-кесте
Елдер мен ... ... ... мұнайдың дәлелденген қорлары (тонна).
|Елдер |1983 ж.|1993 ж.|2002 ж.|2005 ж. ... |
| ... |
| ... ... ... | |
| ... ... |барр. | |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | | | |% ... |36,6 |30,2 |30,7 |4,2 |30,7 |2,7 ... |9,6 |10,0 |17,6 |2,3 |16,9 |1,5 ... |49,9 |50,8 |17,2 |2,3 |16,0 |1,4 ... ... |95,2 |91,0 |65,5 |8,8 |63,6 |5,5 ... |2,4 |2,0 |2,8 |0,4 |3,2 |0,3 ... |2,1 |5,0 |9,8 |1,5 |10,6 |0,9 ... |0,6 |3,2 |1,8 |0,2 |1,5 |0,1 ... |0,7 |0,8 |1,0 |0,1 |1,0 |0,1 ... |25,9 |64,4 |77,2 |11,2 |78,0 |6,8 ... және ... |33,7 |79,1 |100,5 |14,6 |102,2 |8,9 ... | | | | | | ... |- |- |7,0 |1,0 |7,0 |0,6 ... |0,3 |0,7 |1,3 |0,2 |1,3 |0,1 ... |0,6 |0,6 |0,7 |0,1 |0,7 |0,1 ... |- |- |9,0 |1,2 |9,0 |0,8 ... |3,8 |9,5 |10,4 |1,4 |10,1 |0,9 ... |- |- |67,0 |9,5 |69,1 |6,0 ... |- |- |0,5 |0,1 |0,5 |0,1 ... |6,9 |4,5 |4,5 |0,6 |4,5 |0,4 ... |- |- |0,6 |0,1 |0,6 |0,1 ... және Еуразия |100,1 |80,4 |104,3 |14,5 |105,9 |9,2 ... |55,3 |92,9 |130,7 |18,0 |130,7 |11,4 ... |65,0 |100,0 |115,0 |15,5 |115,0 |10,0 ... |65,0 |96,5 |96,5 |13,3 |96,5 |8,4 ... |3,6 |3,1 |15,2 |2,0 |15,2 |0,5 ... |3,3 |3,1 |15,2 |2,0 |15,2 |1,3 ... ... |168,8 |261,4 |262,8 |36,1 |262,7 |22,9 ... |1,5 |3,0 |2,3 |0,3 |2,3 |0,2 ... |32,3 |98,1 |97,8 |13,0 |97,8 |8,5 ... ... |396,9 |660,1 |726,8 |99,0 |726,6 |65 ... |9,2 |9,2 |11,3 |1,4 |11,3 |1,0 ... |1,7 |1,9 |8,9 |1,2 |8,9 |0,8 ... |0,4 |0,3 |1,5 |0,2 |1,5 |0,1 ... |0,7 |0,7 |1,5 |0,2 |1,5 |0,1 ... |4,0 |3,4 |3,5 |0,5 |3,6 |0,3 ... |0,5 |0,7 |2,4 |0,3 |2,4 |0,2 ... |21,8 |22,8 |36,0 |4,7 |36,0 |3,1 ... |16,6 |21,0 |34,3 |4,6 |34,3 |3,0 ... |0,3 |0,3 |0,7 |0,1 |0,7 |0,1 ... |2,6 |0,4 |0,5 |0,1 |0,5 |- ... |58,2 |60,9 |101,7 |13,5 |101,8 |8,9 ... |1,9 |3,3 |3,7 |0,6 |4,4 |0,4 ... |1,5 |1,3 |1,1 |0,1 |1,1 |0,1 ... |18,2 |29,6 |23,7 |3,2 |23,7 |2,1 ... |3,6 |5,9 |5,6 |0,7 |5,6 |0,5 ... |10,1 |5,2 |4,7 |0,6 |4,4 |0,4 ... |2,6 |6,0 |4,2 |0,5 |4,0 |0,3 ... – Жаңа ... |- |0,5 |0,4 |0,1 |0,4 |- ... |- |0,2 |0,7 |0,1 |0,7 |0,1 ... |- |0,6 |2,5 |0,3 |2,5 |0,2 ... |39,0 |52,0 |47,5 |6,4 |47,7 |4,2 ... |723,0 |1023,6 |1146,3 |156,7 ... |
|ОПЕК |475,3 |774,5 |881,6 |120,4 |882,0 |76,9 ... ... емес |162,9 |186,5 |179,9 |24,4 |178,8 |16,6 ... | | | | | | ... ССРО ... |84,8 |62,6 |84,8 |11,9 |86,9 |7,6 ... ... ... әлемдік нарығының және ... пен ... ... ең басты объектісі бірі мұнай
өндірістерінің барлық аймақтары және мұнай тасымалдау бағыттары бүкіл ... ... ең ... ... ... табылады. Мұнай ағымын тура
бақылауды орната ... ... ... ... ... ... уақытқа” дейін тоқтатып қоюмен дамыған мемлекеттер – ... ... ... ... ... қояды.
АҚШ-тың глобальді энергетикалық стратегиясында мына үш бағыт жетекші
орын алады: Батыс жарты шар ... Таяу ... ... ... ... ... Батыс жарты шарында мемлекеттер – мұнай экспортерларының АҚШ
алдындағы максималды ... және ... ... ... Вашингтон позициялары мен АҚШ-қа шексіз мұнай тасымалдауға еш нәрсе
қауіп төндірмейді. Ал Каспий аймағына өзінің ең ... ... ... деген ролін тұрақтандыру үшін өнеркәсіп пен инфрақұрылым дамуының
ұзақ мерзімінен өтуі ... ... ... және ... ... ... мен ... АҚШ-тың геостратегиялық назарының ең ... ... ... Каспий аймағындағы мұнай өңдеп шығарудың өсуімен
Таяу және Орта Шығыс аймақтары транзит аймақтар ретінде мәні ... ... ... ... арқылы Парсы шығанағы терминалдарына ... ... ... өсіп келе жатқан нарығына каспий мұнайын
тасымалдаудың ең қысқа жолы болып ... ... ... ... және ... ... ... таяу шығыстық
мұнайға тек қана Батыс Еуропада ғана бәсекелесе алады. Дегенмен, алдағы
жылдарда Батыс ... және ... ... нарығында мұнай мен газ
саласында Ресей мен Каспий аймағы елдері жағынан бәсекелестіктің ... ... ... мұнай өңдеп шығару мен тасымалдаудың төмен
шығынды жолдарды ұсынатын жақ ... ... ... ... Алайда,
қазіргі уақыттағы осы бәсекелестікте таяу шығыс мұнайы жетекші орын ... ... ... ... ... ... аймағының мұнай нарығындағы маңыздылығын қарастыру аймақпен
шектесетін мемлекеттердің (Қазақстан, Ресей, Түркменстан, Әзірбайжан ... ... ... анықтауда маңызды фактор болып
табылады. Орталық ... ... ... Қазақстан мен Түркменстан, Кавказ
өңірі, Ресей Федерациясының кейбір аудандарымен, Иранның солтүстік ... ... ... Бұл ... өз кезегінде Еуразия материгінің орталық
бөлігін құрап, қазіргі таңда әлемнің саяси картасында ... орын ... ... ... ... маңыздылығы мен құқықтық мәртебесіне мыңдаған
басылымдар ... Бұл ... кең ... және ... ... өз дипломдық жұмысымда тек тақырыптың маңыздылығын
ашуға қажетті фактілерге тоқталдым. ... ... ... мұнайға
деген сұраныс қарқынды жылдамдықпен өсуде, ... ... мен ... ... зерттеулердің нәтижелерінде Каспий аймағының
маңыздылығы аса жоғары бағаланған болатын, ... ... ... ... ... ... нарығының 3 – 4 %-ын ғана құрайды. Яғни, Каспий
мұнай ... ... көзі ... қарастыру маңызды, бір жағынан жанама
роль атқарады. Аймақтың ЕО мен Азия ... ... ... оның ... артықшылығы болып табылады. Бұл фактор ЕО мен
Азияның ОПЕК-тен тәуелділігіне аз да ... ... әсер ... ... Шығыс жартышарында Каспий мұнайын және тұтынатын екі
негізгі орталықтарын – Азия ... ... ... (АТА) мен ЕО және Еуропаның
Орталық және Шығыс ... ... ... ... орта шамамен
алғанда бірдей көлемде мұнай тұтынады (1150 және 900 млн. тонна 2005 ... ... ... ... ... сұраныс тұрақты түрде ... ... ... ... ... 2010 ... ... мұнай кең орындарындағы мұнай өндіру көлемі максималды ... ... ... ... 80 млн. ... ал Азия ... ... 500 млн. тоннаға жетеді. Аталған ... ... ... ... бағасының өсуіне әкеп соқты, әсіресе Еуропада. әрине,
Ирақтағы соғыс, ... ... ... ... проблемалары және де Сауд
Аравиядағы, Иран, ... ... ... ... ... ... ... әсер етті. Бірақ, ... ... ... ... әсер ... ... де ... фактор
глобалды мұнай тұтынысының өсуі. Каспийдағы мұнай өңдеп шығарудың өзіндік
құны барреліне 5 доллардан 12 ... ... ... кезде мұнай бағасының
шамамен 55 – 60 ... ... (ал жыл ... ... ... бағаның 70 долларға дейін көтерілуі мүмкін) ... ... ... таң ... баға бағасымен, бірақ Каспийдің энергетикалық потенциалының
объективті іске ... бар. ... ... ... 1990 ... ... ... есептелінген кейбір ерте оптимистік бағалаулар бұл аймақты
Парсы шығанағымен салыстырды. Бірақ соңғы ... ... ... ... аймақтық масштабта мәнге ие болғанымен олар әлемдік
қатынаста елеулі орын алмайды. ... ... ... ... ... мынандай қатаң шешімге ... ... 3 %-дай ... ... ... ... құрайды. Бұл мәліметтер
совет геологтары зерттеулерін толығымен дәлелдеді, бұл зерттеулерде ... ... ... ... ... ... орталығы ретінде
Каспийді емес Сібірді қарастырды.
Осыған қарамастан, Каспий бассейіні қазіргі ... ... ... ... ... негізгі аймақтық орталық ретінде қарастырылады.
Жеткіліксіз қаржыландыру мен біркелкі дамымау ... ... ... ... мұнай мен газдың дәлелденген және потенциалды қорлары
арасында үлкен айырмашылық бар. Өткен ғасыр аяғында ... ... ... ... ... өзімен ақ аз мөлшерде
бағаланды: 180 ... ... ... ... 26 ... ... және 600 трлн.
шаршы фут газ ... 16 ... 800 ... ... метр). Батыста Ресей мен
Иран көп жағдайда бөлек бағаланады: Иран ОПЕК мүшесі, ал ... ... ... қарастырылды [6].
2004 жылдан бастап Каспий аймағының (Ресей мен Иранды ... ... ... қорларының бағасы жақсару жағына өзгермеді және 40 млрд.
баррель (шамамен 5,8 млрд. тонна) ... ... яғни ... ... (22 млрд., яғни, шамамен 3,1 млрд. ... және ... ... ... (17 ... ... ... 2,5 млрд. тонна)
салыстырмалы.
Бірақ көптеген эксперттер Қазақстандағы Қашаған кен орны ... ... ... ... ... ... ... өзгеруіне
үміттенуде. Осы болжаулар негізделген болса 2010 жылға дейін мұнай өндірісі
әлемдік көлеммен салыстырғанда 5 % ... Таяу ... ... ... көлемде 55 %-ы (600 ... ... ... 87 ... ... Бұл ... ... да Парсы шығанағы әлемнің энергия ресурстарының
орталығы болатынын анықтайды.
Каспий аймағындағы мұнай ... Таяу ... ... ... ... ... 50 млрд. ... ... ... ... мұнайы еуропалық мұнайдан көп ... бар. ... ... ... ... болашақтағы өндірісі 100
млрд. баррельмен (14,3 млрд. тонна) еспетеліп отыр. Осы болжамдарға ... жылы ... ... ... ... 6 млн. баррель мұнай
өндіреді. Бұл қазіргі көлемнен 6-7 есе көп. Бұл ... ... ... ... ... ... ОПЕК-ке мүше емес елдердің тұрақты
деңгейде ұстап тұру мақсатында Каспий мұнайы ... ... ... алмастырады деген тұжырым айтады. 2015 жылдан кейін эксперттердің
айтуы бойынша, Ресейдің өзінде мұнай ... ... ... ... ... ... ... аймағындағы көптеген мұнай қорының көп бөлігін әлі ... Әр ... ... ... ой ... ал расталғандар
асырылған оптимизімді ... Бұл ... ... ... ... ... әсіресе, соңғы онжылдықтағы ... мен ... ... ... және ... ... объектісі болып табылады.
2-карта Каспий аймағы.
Совет Одағының күйреуі және оның территориясында жаңа ... ... ... ... теңізі аймағы мен оған жанасып жатқан
территориялардағы әлемдік мәндегі мұнай қорларының табылуы сай ... ... ... ... дезинтеграция процесінде экономикалық коллапс бірге
жүрді. Мұнай, анығырақ ... ... ... мұнай
секторына ағыны және осы энергетикалық шикізаты ... ... ... ... ... жаңа дамып келе жатқан елдерінде экономиканық
қалыптасу және ... ... өмір сүру ... жақсарту құралы
ретінде қарастырылады. Мемлекеттің ... ... ... резервтерінің болу перспективалары болғандығы қысқа мерзім
ішінде ... ... ... өдеп ... және сату ... ... елдерінің алдында тұрған тұрақты валютаның тапшылығы мәселесін шеуге
көмектесер еді.
2-кесте
Елдер бойынша Каспий аймағындағы ... ... (2005 ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... |Максимум | |Минимум |Максимум ... |7 |12,5 |32 |39 |44,5 ... (тек ... |0,1 |0,1 |15 |15,1 |15,1 ... | | | | | ... |9 |17,6 |92 |101 |109,6 ... (тек ... |0,3 |0,3 |7 |7,3 |7,3 ... | | | | | ... |0,5 |1,7 |38 |38,5 |39,7 ... |16,9 |32,2 |184 |200,9 |216,2 ... ... ... ... алғаннан бері кіші Каспий
аймағындағы елдерінде мұнай-газ ресурстарын өз ... ... ... ... ... ел ... ... атап өткендей, “энергоресурстар басқа да ... ... ... ... ... ... катализатор ролін
атқарады. Мұнайды сатудан келіп түскен табыс, бірінші орында, өнеркәсіптің
модернизациясы мен диверсификациясына, транспорттық-транзитті ... ... ... ... ... және біздің елдің
адамзаттық потенциалының дамуына қолданылуы ... ... ... ... аймағындағы мұнайдың дәлелденген қорлары
көлемінің бағасының едәір айырмашылығы бар. ... 2004 ... ... ... 17-18 ... ... 33-34 ... баррельге дейін құрды, бұл
мұнайдың жалпы әлемдік резервтерінің 1,3 – 2,6 %-ына ... ... ... ... ... агенттігінің
мәліметтері бойынша Каспий бассейінінің дәлелденген мұнай-газ қорлары жалпы
әлемдік қорлардың 3 – 4 %-ын құрайды.
Дегенмен де, ... ... ... игеру үшін Каспийдің
пайдалануға жарамды ресурсты базасы, минимум есеппен ... ... (22 ... ... және ... ... (17 ... дәлелденген мұнай қорлары мөлшерінен жоғары және Парсы шығанағының
мұнай қорлары мөлшерінің төрттен бір бөлігіне тең. ... ... ... АҚШ-тың мемлекеттік департаментінің бір баяндамасында
аталып өтілгендей, “200 млрд. баррельге жететін мұнай ... ие ... ... 27,5 ... ... ... ... алдағы он жылдықта мұнайдың
әлемдік нарығында жетекші роль атқара алады.” Американдық эксперттер бағасы
бойынша ... Азия және ... ... ... ... ақша түрінде көрсеткіші зор шаманы 4 трлн. долларды құрайды.
Негізінде аймақтың ... ... ... ... ... ... ... Жағалау мен шельфтің маңызды аймақтары әлі
зерттермеген.
3-кесте
Елдер бойынша ... ... ... ... (2005 ... ... ... |1992 |2004 |2010 |
| | | ... ... ... |222 |418 |789 |1140 ... (тек ... ... |- |- |- |- ... |530 |998 |1617 |2400 ... (тек ... ... |- |- |150 |150 ... |110 |256 |374 |964 ... |862 |1441 |3100 |4654 ... ... ... ... ... 2010 жылға қарай
Каспий аймағының елдері күніне 3 тен 4,7 млн. ... ... ... өндіре
алады. Жалпы алғанда, батыс эксперттерінің пікірлері бойынша, 2015 жылға
қарай ... ... ... жанасатын континентті резервуарларды қосқанда)
1990 жылдардың аяғында ... ... ... ... ... мен газ
мөлшерінде мұнай мен газ бере алады. Осыған сәйкес, Каспий аймағы ... ... ... ең ірі ... бірі бола алады.
Алты мұнай-газ блоктарынан тұратын Каспий шельфінде 36 кен орын ... ... ... ... ... ... елдерінің максималды
мүмкін көмірсутекті ресурстары мұнай эквивалентінің 95,7 млрд. тоннасына
бағаланады. ... ... ... ... Қазақстан мен
Түркіменстанда, яғни, мұнай эквивалентінің 60,0 және 16,5 млрд. тоннаға
сәйкес. ... ... ... ... мұнай эквивалентінің 2,2
ден 5,0 млрд. тоннаға дейін құрайды. Иран – ... 2 ... ... – 5,0 ... ... 12,0 ... тоннаға дейін [6].
Каспий аймағында мұнай өңдеу көлемі аз болғанның ... де бұл ... ... ... ... ... бері ... қойнауларына жеткілікті
зерттелген. Каспий теңізінің шельфінде ... ... ... өндірісі 1925
жылы Әзірбайжанда басталды. 1930 жылдардын бастап мұнай Избебарш атты
теңізді кен ... ... ... ... ... өңдеу өндірісі
Дағыстандағы Инчхе-теңізінде басталды. Каспий шельфінің қазіргі кездегі
түркімендік аймақта мұнай және газ ... ... 1970 ... аяғынан
бастап жүрді.
Совет Одағында терең сулы теңіз кен орындарын өңдеудің ... ... ... ... ... болып табылды: батыс
сібір мұнайын игерумен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... соңында бұл Совет одағы
экономикасының ... ... ... ... базасы болып табылды.
1980 жылдардың аяғында батыс сібір кең орындарының таусылу ... ... ... мұнайды өңдеп шығару перспективасы басты түрде
Каспиймен байланыстырылды. 1992 ... ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінің түбінде
көмірсутегінің бай ресурстары (10 – 12 млрд. ... ... ... ... ... ... ... мұнай және газдың
потенциалды ресурстары шамамен 20 млрд. тонна құрай ... ... ... ... акваториясында 250-ден артық жергілікті құрылымдар
анықталды, олардың 47-сі бұрғылауға дайын болды, 27 ... ... ... ... ... және 20 ... мен газ кен орындары ашылды.
2004 жылы бұл аймақта күніне 1,8 млн. ... ... ... ... ... ... 1,2 млн. баррель мұнай күніне, Әзірбайжан – 0,4 және
Түркменстан – 0,3 млн. баррель мұнай күніне құрайды. Өндірістің бұл ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар бірқатар ірі шельфтік кен орындары
әрекетсіз қалған. Осыған сәйкес, ... ... ... және ... ... бойынша жаңа ірі жобаларды іске асыру шамасына қарай
(таяу бес – он ... ... ... ... ... мен газ ... ... әлемде таяу Шығыс пен Сібірден кейін үшінші орынға шығуы ... ... ... ... ... ... ... негізгі көлемі мына
үш кен орындарына келеді - қазақстандық Теңгіз және әзірбайжандық Чираг пен
Гюнешли (соңғы кен орын – ... ... 2004 жылы осы кен ... ... мың ... ... өңделіп шығарылды. Осы үш мұнай алыптары 2010 жылға
қарай күніне 1,7 млн. баррель мұнай ... ... ... ... ... ... да жаңа ірі ... кен орындары барланды. Біріншіден, бұл
1999 жылы Каспий шельфиндегі әзірбайжандық сектордағы ашылған Шах ... ... ... 14 ... ... фут ... газ ... және де
шельфтің қазақстандық секторында орналасқан Қашаған алыбы, оның қоры 7 ... ... ... ... құрайды.
Каспий теңізінің әзірбайжандық бөлігінің акваториясында өңдеудің көлемі
жылына 80 млн. ... ... ... ... ... Иран ... ... шельфінде мұнайдың қатаң өнеркәсіптік өңдеулерін әлі
жүргізбейді. Бірақ, ... ... ... ... ... 2,2 млрд. тонна ... ... ... ... ... өте ... Олар ... мұнайдың жылына 40 млн. тоннасын
құрайды, жәнеде ... ... ... ... жылдарда шығуы
мүмкін. Сонымен қатар, кейбір болжамдар бойынша 2006 жылы ... ... 70 млн. ... дейін, ал 2010 жылдары - 102 млн.
тоннаға дейін мұнай ... ... ... 1998 ... мамыр айында
Алматы қаласында өткен ... ... ... ел басы ... ... айтқан сөздері бойынша 2015
жылдарға қарай Қазақстан мұнай экспортының көлемін ... 130 млн. ... ... ... Бұлардың басым бөлігін шельфті мұнай ... ... ... мұнайды өңдеп шығарудың шығындары деңгейінің нақты
мәліметтері болмағандықтан қазіргі таңда каспий шельфі мұнайының ... ... ... дәрежесінің бағалауын нақты болжамдау қиын.
Алайда, шельфті әзірбайжандық аймағын ... ... ... ... теңіз аймағында барлау бұрғылау жұмыстарын жүргізіп жатқан
компниялардың бағалаулары оптимизімге толы.
Әзірбайжандық және қазақстандық секторлардағы ... ... ... ... ... көрсеткіштерін толығымен қорытындылау
мәліметтері жеткілікті кең тараған бір де бір ... ... ... ... ... ... болып табылады. Алайда,
бұл баяндамада тек қана негізгі мұнай-газ жобалары бойынша “ең биік шыңдағы
қуат” (мұнай ... ... ... ... ... келетін
болжамды меншікті ақша қаражатын жұмсау анықталған. Меншікті ақша қаражатын
жұмсау орта ... ... ... кен ... бойынша жылына
тоннасына 535 – 625 мың долларды құрайды, ал ... кен ... ... ... 600 – 715 мың ... ... Лондондық
глобальді энергетикалық орталық зерттеулерімен есептелінген ... ... ақша ... жұмсау көрсеткіштерін ұқсас
көрсеткіштермен салыстырсақ Каспийдегі қуаттық шыңының күніне мұнайдың бір
баррельге (немесе ... бір ... ... ... ақша ... ... ОПЕК-тің көрсекіштерімен қатар қоюға болады. Каспий бойынша
орташа меншікті ақша қаражатын ... ... ... алты ... ... ... көрсеткіштерінен 2,5 есе артық, бірақ бұл көрсеткіш ... ... ... ... орта ... төрттен бір бөлігіне
ғана артық. Әзербайжандағы және Қазақстандағы ... ақша ... ... ... және ... деңгейінде болып отыр. Алғашқы
мәліметтер бойынша мұнайды ... ... ... ... ... 19 долларды және Қазақстанда тоннасына 27 ... ... үшін ... ...... ... ... шығарудың шығындық есептерін ... ... олар ... ... ... ... ... елдерінің мұнай және газ өндірістерінің даму мәселелерін
қарастыруға кірісе отырып мынаған көңіл бөлінуі тиіс: каспий ... ... және ... ... мен жылдамдығына, динамикамсына
әсер ететін негізгі факторы әлемдік нарықтағы мұнай ... ... ... ... ... ... батыс мұнай компанияларының
белсенділік дәрежесіне тікелей әсер етеді. Бұл ... ұзақ ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Қазақстан мұнай кешенінің салаларын қамтамасыз етуге арналған ... ... ... ... ие, алайда, бөлек мамандықтар бойынша
мамандандырылған кадрлардың жетіспеушілігі бар, ... ... шет ... ... мәжбүр.
Бағалық фактор да Қазақстанның мұнай-газ кешенінің инфрақұрылымының
дамуына дамуына әсер етеді. Көмірсутектердің әлемдік және ұлттық ... ... ... ... және глобальді жүйесін құруға әкеліп
соғады.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Мұнай мен газдың даму болашағы5 бет
Қазақстан Республикасының мұнай газ секторы77 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Аралды Каспий құрқарады4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь