Инфляция. Филлипс қисығы

ЖОСПАР:

1. Инфляция деген не?
2. Инфляцияны түсіндіретін балама (альтернативті) концепциялар.
3. Инфляцияның түрлері.
4. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары.
5. Филлипс қисығы.
6. Инфляцияға қарсы саясат.
7. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері және инфляцияға қарсы саясат.
Кіріспе

Инфляция - бұл күрделі де көпфакторлы құбылыс; ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының қымбаттауы ретінде көрінеді.
Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс қорымен реттелген. Қағаз ақша айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық ақша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауіпті деп саналмайды. Керісінше, белгілі бір жағдайда баяу инфляция экономиканың дамуын жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскеңде тұрғындар тауарды көбірек сатып алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз кезегінде, өндірушілерді ұсынысты арттыруға ынталандырады, нарық тауарға тез толады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға бір қалыптпы өспейді. Сондықтан, инфляция экономикада қалыптасқан диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтыруга мүмкіндік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тезірек өседі. Бұл жағдайда өңдіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік дамиды.
Бірақ, 10%-тен асқанда инфляция қауіпті. Экономика әсіресе гиперинфляция кезінде тез күйрейді. Гиперинфляцпя жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез құнсызданады, ондіріске инвестиция жасау тиімсіз болады. Сондықтан қаржы ресурстары айналым мерзімі қысқа сауда сферасына ауысады. Сауданың пайдасынан қоғамға тигізетін зияны көитеу, алып-сату (спекуляция) түрі тез дамиды. Спекулятивті бизнес ұсыныстың, өндірістің өсуіне ықпал жасамайды, керісінше, өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция қосылған соң нарықтың оңды әсерлері толық жойылып, нарық механизмі енді экономикаға теріс әсер ететін болады. Сондықтан стагфляциядан шығу үшін мемлекет тарапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар бағдарламасы жасалып, іске асырылуы қажет болады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Назарбаев Н.Ә. Қазакстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030ж. дейінгі) даму стратегиясы. - Алматы, 1997.
2. Әубәкіров Я.Ә., Нәрібаев К.Н, Жатқанбаев В.В., ж.б. Экономикалық теория негіздері / Окульщ. -Алматы: ҚазМҮУ, 1998.
3. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. Оқульщ. - Алматы: ҚазМБА, 1997.
4. Ойкен В. Основные принципы экономической политики. -Москва: Прогресс, 1995.
5. Корнаи Я. Путь к свободной экономике. — Москва: Экономика, 1990.
6. Осипов Ю. Основы теории хозяйственного механизма. — Москва: МГУ, 1994.
7. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. - Москва: МГУ, 1994.
        
        ЖОСПАР:
1. Инфляция деген не?
2. Инфляцияны түсіндіретін балама (альтернативті) концепциялар.
3. Инфляцияның түрлері.
4. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары.
5. Филлипс қисығы.
6. Инфляцияға қарсы ... ... ... инфляция ерекшеліктері және инфляцияға қарсы
саясат.
Инфляция - бұл күрделі де көпфакторлы құбылыс; ол қағаз ақша ... ... тән және ... ... процесінің бұзылуымен
сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының
қымбаттауы ретінде көрінеді.
Алтын немесе ... ақша ... ... ... ... ... ақша ол ... құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша
айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек
белгісі ғана. Қағаз ақша ... ... ... ... ... ... ... үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде ... ... ... ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады,
айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. ... ақша ... ... ... өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды
көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке ... баяу ... ... деп ... ... бір ... баяу ... экономиканың дамуын
жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскеңде тұрғындар тауарды
көбірек ... ... ... ол одан да ... ... ... Бұл, өз
кезегінде, өндірушілерді ұсынысты арттыруға ынталандырады, нарық тауарға
тез толады. Инфляция ... ... ... баға бір ... Сондықтан, инфляция экономикада қалыптасқан ... және ... ... сауықтыруга мүмкіндік береді. Баяу
инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тезірек ... Бұл ... ... ... ... ... 10%-тен асқанда инфляция қауіпті. ... ... ... тез ... ... ... бағалар
деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез құнсызданады,
ондіріске инвестиция жасау тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... сферасына ауысады. Сауданың пайдасынан қоғамға
тигізетін зияны көитеу, ... ... түрі тез ... ... ... өндірістің өсуіне ықпал жасамайды,
керісінше, өндіріс тоқырауға ұшырайды. ... мен ... ... соң
нарықтың оңды әсерлері толық жойылып, нарық ... енді ... әсер ... ... ... ... шығу үшін мемлекет
тарапынан инфляцияға қарсы ... және ... ... ... іске ... қажет болады.
1. ИНФЛЯЦИЯ ДЕГЕН НЕ?
Инфляция - бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. ... ... ... ... бұзылса, бағалар тоқтаусыз өседі.
Яғни, ияфляция - бұл ... ... пен ... ... қалыптасқан
сәйкессіздік. Жеке товар рыногында сұраным ... ... бұл ... баға ... өседі. Бірақ мұндай жекелеген нарық
сәйкессіздігі инфляцияны қалыптастырмайды.
Инфляция - бұл рыноктардың көбінде сұранымның ... ... ... ... ... болған елдегі баға деңгейінің
жалпы өсуі.
Ақша сұранысынан тыс ... ... ... ... нарықтың
монополизациялануына, жаңа салық ставкаларына, нарық ... ... ... жағдайға, мемлекеттік реттеуге және
басқа да себептерге байланысты өзгеруі мүмкін. Яғни бағаның өсуін ... ... ... ... кез-келген өсуі де инфляция емес.
Сондықтан жоғарыда келтірілген себептердің ... ... ... алу ... ... ... ауытқуына байланысты бағалардың
өсуін инфляцияға жатқызуға болмайды. Еңбек өнімділігі ескенде баға ... ... егер ... ... ... еңбекақы деңгейі еңбек
өнімділігінен тез ескен болса, онда ұлттық шаруашылықта «шығын инфляциясы»
деп ... ... ... ... жалпы деңгейі өседі.
Сонымен, баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені/қандай жағдайларды
жатқызуға болады?
Инфляция негізінен ... ... әр ... ... болатынын еске ала отырып, оның негізгі
себептерін қарастырып көрелік. ... бұл ... ... мен
табыстар арасында қалыптасқан диспропорция немесе тепе-теңдіктің бұзылуы.
Бұл мемлекет бюджетінің тапшылығы түрінде керінеді. Егер тапшылық ... ... яғни ... ... ақша ... ... ... онда бұл айналымдағы ақша ... ... және ... әбден мүмкін. Екіншіден, егер инвестицияларды қаржыландыру,
жоғарыда айтылған әдіспен, яғни ... ... ... ... болса, түптеп келгенде, бұл да инфляцияның себебіне айналуы
мүмкін. Үшіншіден, осы күнгі экономикалық теория бағалардың ... ... ... ... ... өзгеруімен түсіңдіреді. Бүгінгі нарық ... ... ... ... ... XIX ... нарықта негізінен
өзара толық бәсекелі ... ... Бұл ... ... ... ... ... негізінде өндіріп сататын, салалық және
салааралық бәсеке жағдайы болған, капитал кедергісіз бір ... ... ... еді. ... ... - ... олигополия түрінде
қалыптасқан. Осы күнгі ірі фирмалар (тауар өндірушілер, ұсынушылар) белгілі
бір деңгейде ... ... ... ... өз ... ... өзі ... Фирмаолигополия бағаның өсуін қолдамаса да оның деңгейін түсірмеуге
ұмтылады, нарықта қалыптасқан баға ... ... ... ... ... өз ... ... «бұзып алмау» мақсатында ірі
фирмалар ұсыным икемділігінің артуына кедергі жасауға тырысады. Қалыптасқан
өндіріс түріне жаңа ... ... шек қою ... ... ... ... мен ұсыным арасындағы диспропорцияны мүмкін болғанша
ұзақ ... ... ... ... Төртіншіден, ұлттық экономикалардың
«ашыла» түсуіне, олардың ... ... ... ... ... ... ... бір елден екінші елге ауысу қаупі артады.
«Импортталған ... ... ... де ... келеді.
Әрине, ұлттық валютаның бағасын арттырып импортты арзандатуға болады, бірақ
бұл ... ... ... ұлттық өнімнің әлем нарығындағы өтімділігі
кемиді. Бесіншіден, «инфляцияны тосу» деген жағдайға байланысты инфляциялық
процесс өзін-өзі қолдап ... ... ... елдерінде, көптеген
экономистердің пікірінше, «инфляцияны ... ... ... ... ... мақсаты деп анықталады.
«Инфляцияны тосу» механизмі ... ... әсер ... ... адамдар ұзақ уақыт бағалардың өсуін көріп, олардың болашақта
төмендеуінен күдер үзеді де, ... ... ... ... ... ... олар ... деңгейін көтеру туралы үкіметке талап
қояды. Еңбекақының осуі тұтынушылық ... одан әрі ... ... де ... пен ... және ... бағаның өсуін
болжап, өздерінің өнімдеріне бағаны арттыра түседі. Әрбір ... ... ... ала ... ... ... ... еселеп көтереді.
Нәтижесінде, бағалар сұраным көлемі анықтайтын деңгейден артып, «инфляцияны
тосу» деңгейіне котеріледі.
Инфляцияның себептері сан қилы, бірақ әр ... ... ... бір
комбинациясы (құрамасы) қалыптасады. Айталық, Екінші дүниежүзілік соғыстан
кейін ... ... ... ... ... өте ... инфляция
қалыптасқан. Соңғы жылдары Батыс елдерінде инфляцияның негізгі себебі
мемлекет шығындарының ... ... - ... ... ... бір ... екінші елге ауысуы» және басқалары болды. ... ... ... негізгі себебі ретінде ... ... ... ... ... айтуға болды.
2. ИНФЛЯЦИЯНЫ ТҮСІНДІРЕТІН БАЛАМА
(АЛЬТЕРНАТИВТІ) КОНЦЕПЦИЯЛАР
Батыс елдерінің экономистері жасаған ... ... ... ... ... ... және «шығын инфляциясы»
анықталады. Бұл концепцияларда инфляцияның қалыптасу себептері (механизм-
моделі) қарастырылады.
«Сұраным инфляциясы» жалпы ... мен ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл жерде ... ... ... және ... ... ... іске ... ендіріс құралдарына қосымша сұранымның ... ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Осы жағдайларға байланысты айналымға артық ақша массасы ... баға ... ... ... ... ... толық қамтылған
жағдайда айналымдағы артық телем ақша массасы шектеулі тауар ұсынымына ... ... ... ... ... ... инфляциясын
график түрінде былай суреттеп көрсетуге болады. ЖҰӨ-нің нақты келемі 4-
сурет
Жоғарыда келтірілген себептерге байланысты ақша ... өсуі ... ... солдан оңға қарай жылжытады (АD1 - АD2) ... ... ... ... ... (2) ... классикалық (3) үзіндісінде болса,
бұл баға деңгейін ... (Р, - Р2), яғни ... ... инфляциясы» өндіріс ... ... ... ... ... ... ... шығындарының өсуі монополиялық
немесе олигополиялық бағалардың қалыптасуынан, ... ... ... пен ... ... бағаның өсуінен жэне басқа
себептерден болады.
Шығындар инфляциясын график түрінде суреттеп көрсетуге болады (5-
сурет).
Айтылған ... ... ... ... өседі, Жалпы ұсыным
қисығы солға қарай жылжиды (АS2 – АS1), баға деңгейі өседі (Р1 - ... ... ... (Q2 – Q1), яғни ... ... ... ... осуі тұрғындардың нақты табысын төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... қояды.
Үкімет инфляция шығындарының орнын толтыру саясатын ұстануға мәжбүр болады.
Бағалардың жаппай өсуі табыстарды индексациялауға мәжбүрлейді, бұл ... ... яғни ... одан да ... ... ... Табысты индексациялау бағдарламасы экономиканың ... ... ... ... ... емес, басқаша айтқанда ... ... ... үшін ... болмайды.
Инфляцияныц әр түрін оның басқа түрінен ажырату өте қиын, олар озара
тығыз байланысты түрде қалыптасып ... ... ... есуі табыс
инфляциясының себебі ретінде көрінуі мүмкін.
XX ... ... ... ... ... ... ... бәсекелік
нарық жағдайы, бағалардың ұзақ мерзімдік тұрақтылығы ... ... ... ... айту ... Бұл ... бағалар тоқтаусыз есіп
отырды, ал 60-шы жылдардың ... ... ... ... ... ... ... Дағдарыс фазасында бағалардың өсуі XIX ғасырдағы ... ... ... Бұл ... экономикада «стагфляция» деп аталады.
3. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын. Мысалы, соғыс
кезінде ... ... ... ... қаржыландыру үшін өте көп
мөлшерде қағаз ақша шығаратын. Соңғы екі-үш онжылдықта көптеген ... ... ... ... ... факторына айналды.
Экономика теориясында, жеке алғанда осы ... ... ... инфляцияның баяу түрін өндірістің дамуына қосымша онды ... ... ... ... Баяу ... олар ... бірден-
бір тиімді саясат жүргізу құралы ретінде түсіндіреді. Баяу инфляция саясаты
өндіріс пен ... ... ... ... ... бағаларды реттеп
отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция (бағалардың жылына 20%-200%-ке дейін өсу ... ... үшін ... қиын ... бірақ іскерлік қатынастардың көбі
қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемделе береді.
Гиперинфляцияда бағалардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... бағалардың өсу қарқыны
айналымға ... ақша ... ... көп есе ... ... бағалардың өсу карқыны соншалық, тіпті ақша ... ... ... жұмыс істегенде де айналымға қажетті ақша
көлемін шығару мүмкіндігі жетпей ... ... ... ... ... теңдікті - МV =РQ қолдана отырып осыны
қалай түсіндіруге болады? Егер М - n есе ... ... баға ... ... өсуі қажет сияқты. Бірақ бұл жерде V - көрсеткішін де ... ... ... субъектілері ұлттық валютаға сенімдерін толық ... ... ... ... тез ... ... ... айналым жылдамдығы (V) күрт өседі, ал бұл айналымға ... ... күрт ... ... Сондықтан баганың өсу қарқыны ... ... ... сан есе ... Сонымен, инфляцияны тосу факторын
қарқынды инфляцияның гиперинфляцияға ауысып асқындап кетуінің негізгі ... ... ... болады.
Жоғарыда сөз болғандар инфляцияның ашық түріне жатады. Ашық инфляция
жағдайында бағалардың өсуі және өсу қарқыны ... ... және ... ... ... Бірақ, бағалардың деңгейі ресми түрде өспеген болса
да құнсыздану (инфляция) жағдайы қалыптасуы ... ... бұл ... ... ... ... тапшылығына байланысты оларды
ақшаға сатып алу қиындайды, яғни ақша (табыс) құнсызданады.
Инфляция теңгермелі ... ... ... яғни бағалар бір қалыпты және
баяу өседі. Бұл жағдайда бағалардың бір жылдық өсуіне сәйкес процент кесімі
(ставкасы) да өседі. ... ... ... ... ... ... ... жеке товар топтарына баға бірқалыпты емес, әртүрлі
қарқынмен өседі.
Сонымен, тосылған инфляцияны тосын инфляциядан айыра ... ... ... ... ала ... ... немесе оны үкімет арнайы
мақсатпен «жоспарлайды». Тосын инфляция бағалардың ... және ... ... ... ... ақша айналымын және салық жүйесін бұзады.
Тұрғындар бағаның есуінен сескеніп, қолындағы қаражатын ... ... ... ... сатып ала бастайды. Сондықтан нарықта
қалыптасқан жағдай бұзылады, сұраным мен баға ... да тез ... ... ... кенеттен, тосын түрде өсуі тұрғындардың
«инфляциялық тосу ... ... Егер ... ... ... ... экономикасы дамыған елде пайда болса, ол нарық жағдайына
қатты әсер етпейді. Экономикасы тұрақты да ... елде ... ... ... ... және ... өсуі қаншама тез болса, соншама
оның құлдырап түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді; сондықтан ... ... ... ... ... ... ... алуды күрт
қысқартады. Нарықтық сұранымның қысқаруы баға деңгейіне әсер ... өсуі ... ... ... ... ... ... жерде біз қалыпты қызмет атқаратын нарықтық шаруашылық жағдайында
пайда болатын белгілі Италия экономисі есімімен аталатын ... ... ... ... ... ... деп ... құбылысты суреттедік.
Айта кететін тағы бір ескертпе, «Пигу әсері» икемді бағалар меи ... ... және ... тосу болмағанда ғана қалыптасады екен.
Біраз ... ... ... ... ... ... ... жағдайды емес, тек теориялық болжамды білдіреді.
4. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ... ... ... ... өте ... де көп ... ... баяу инфляция
баға деңгейі мен пайда нормасын есіреді, сондықтан экономикалық жағдаяттың
(конъюнктураның) уақытша жандануына ықпал жасайтын ... ... ... ... ... ... ол ... өндірістің кедергісіне айналады,
қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Қарқынды инфляция шаруашылық тәртіпті бұзады, ірі ... ... ... де ... экономикалық зиян келтіреді. Қарқынды инфляция
кезінде конъюнктура екі ұшты ... ... ... ... ... емес
болғандықтан бизнесте тәуекелдік (риск) жоғарылайды, іскерлік әрекеттер
күрт ... ... ... ... ... жүргізуге де
кедергі жасайды. Оған қоса бағалардың әртүрлі өсуі экономикадағы салааралық
сәйкессіздіктерді (диспропорцияларды) ... ... ... ... Баға ... ... ... - нарықтың объективті
өлшем құралы болу қызме-тін дұрыс атқармайды.
Инфляция қоғамда ақшадан қашу белсенділігін арттырады, бұл ... да ... ... ... ... тапшылығы асқындайды, ақшалай қор
жинау мүддесі жойылады, ақша-несие жүйесінің қызметі бұзылады, тауарды
тауарға тікелей айырбастау ... ... ... ... ... өсуі ... ... жүйесіне де теріс әсер
етеді, экономикада «Танзи-Оливер әсері» деп ... ... ... ... XX ... ... ... Америкасы экономистері ашып
зерттеген еді. Инфляция салықтан түскен табысты ... ... егер ... ... ... ... ... есептеліп осы
жылдың төртінші ширегіңде төленген болса, онда гиперинфляция жағдайында
бюджетке түскен түеімдер құнсызданады, яғни ... ... ... ... Инфляция жағдайында тұрғындардың қолында ... ақша ... ... беруші мекемелер мен банктер шығын шегеді.
Экономиканың интернациялануы ... ... ... ... ... ... елге ... мүмкіндік береді, бұл халықаралық ... ... ... ... ... салдары да бар, ол ұлттық табыстың қайта
бөлінуіне әкеледі, тұрғындар үшін инфляция қосымша салық ... ... ... ... ... ... өсуінен жоғары болады, сондықтан
нақты (реалды) табыс азаяды. Инфляцияның зардабы ... ... ... топтар үшін ауыр болады.
5. ФИЛЛИПС ҚИСЫҒЫ
Инфляция жұмыссыздыққа да ... ... ... 1958 ... экономисі О. Филлипс осы ықпалды өлшеп көрсететін ... ... ... ... ұсынған екен. 1861-1956 жылдар ... ... ... ... ... ... ... мен
жұмыссыздық деңгейлерінің арасыңдағы кері қатынасты білдіретін қисық
сызықты (функцияны) анықтаған (6-суретке қараңыз).
Филлипстің ... ... ... ... ... өсуі
бағалар мен жалақыны күрт тежейді екен. Осыдан жұмыссыздықтың қысқаруы ... ... ... қалыптастырады деген қорытынды шығады. Басқаша
айтқанда, ... ... ... ... өсу қарқынын арттыру
арқылы қысқартуға болады.
Филлипс есептеулерінің теориялық негізін Р. ... ... ... ... Кейіннен Американ экономистері Р. Солоу және П.Самуэльсон
Филлипс қисығын жетілдіріп, оның жаңаша үлгісін жасап ... Олар ... ... ... (ставкасыы) тауар бағаларының есу қарқынымен
ауыстырады. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен, жұмыспен қамту, экономиканың есуі, бағаларды
тұрақтандыру ... ... ... X ... ... ... Ү сызығында - товар бағаларының осу қарқыны (%-пен)
керсетілген ... ... ... осы ... арақатынасын
белгілейді.
Егер қалыптасып отырған жұмыссыздық, мысалы, U1 (Р1 - ... ете ... деп ... онда бұл ... ... мақсатында белгілі ақша-несие және ... ... ... ... ... ... үшін ... өсуіне
қосымша жағдай жасалады. ЖҰО-нің өсуі жалпы сүранымның өсуіне байланысты,
жалпы сұраным ескен жағ дайда тауар бағалары да ... ал ... ... ... ... ... ... өседі, туптеп келгенде, ЖҰӨ өседі.
Ұлттық өндірістің өсуі ... ... оның ... ... қосымша
сұранымды қалыптастырады, жұмыссыздық қысқарады. Айталық жұмыссыздықтың
үлес салмагы ІІ2-ге дейін қысқарған болсын, онда ... ... ... ... Бұл ... ... ... дағдарыс жағдайын
қалыптастыруы мүмкін. Сондықтан, үкімет енді басқаша саясат жүргізуге
мәжбүр болады. Инфляцияны ... ... ... ... ... ... ... іске қосады. Осы шаралардың нәтижесінде
бағалардың осу ... Р3 ... ... ... ... ал жұмыссыздық сәл
өседі, оның деңгейі U3-ке жетеді.
Батыс тәжірибесі корсеткендей, Филлипс қисығын ... ... ... ... ... ал ұзақ мерзімде (5-10 жыл)
жұмыссыздық пен ... ... ... Үзақ ... ... заңдылығы
сақталмайды және оны белгілі бір жағдайлармен түсіндіруге ... ... ... сұранымды ынталандыру саясатының орны
ерекше. ... ... ... жұмыссыздықты қысқарту мақсатында
жүргізген іс-әрекеттері қысқа мерзімдік, уақытша ғана нәтиже береді екен.
Айталық, номиналды ... ... ... еңбек ұсынысы
артады. Сонда Филлипс қисығы концепциясына сәйкес ... ... ... ... Номиналды жалақының өсуі осы инфляцияның
өсуіне байланысты ... ... ... ... ... инфляцияның өсу қарқыны
номиналды жалақының ... ... ... ... ... темендейді.
Еңбек ұсынысы еспейтін болады.
Номиналды жалақы ескенде, кәсіпкерлер де ... ... ... ... Жұмысшылардың номиналды жалақыны инфляция деңгейінен
артық кетеру талабы кәсіпкерлер үшін тиімсіз болады, бұл ... ... ... кәсіпкерлер қосымша жұмысшыларды ... ... ал ... ... олар ... ... ... арттырады. Бұл мәселеге 60-шы жылдары ... М. ... ... ... ... еді. Оның ... ... аркылы күресу тиімсіз, керек десеңіз, қауіпті іс-
әрекет екен. Еңбекақы мөлшерлемесінің номиналды өсуі ... ... ... ... ... соң инфляциямен бірге жұмыссыздық өсетін болады,
яғни ... ... ... ... қисығы арқылы да суреттеп көрсетуге ... ... ... ... жылжуымен сипаттауға болады (6-сурет).
Филлипс қисығы оңға ... ... өсуі ... ... ... ... жұмыссыздық пен инфляция баламасын талдау құралы
ретінде тек баяу инфляция жағдайында қол-дануға болады деген пікір бар. ... ... ... ... 70-ші ... ... ... тосын өскен кезіңдегідей) бағалардың күрт өсуі ... да ... ... ... ... ... ... деректердің негізінде жасалған Филлипс қисығы ұзақ мерзім
үшін тұрақты экономикалық заңдылықты көрсетпейді.
Филлипс ... ... 1979 ж. ... ... және ... табиғи деңгейі» деп аталатын теория қолданылатын болған.
Бұл теорияның мәні мынадай: ұзақ ... ... ... ... ... ... ғана қоғамда баяу инфляция қалыптасады, ал баяу
инфляция экономиканың өсуіне, қоғамның оңды ... әсер ... ... ... ... оның ... және ... құралған болса, жұмыссыздықтың табиғи (тепе-тең) ... ... ... ... ... табиғи деңгейін сақтап, инфляцияның өсу қарқынын
төмендетуге арналған экономикалық саясат әрқашан оңды ... бере ... ... жақсы жақтарын ескере отырып мынадай бір ... ... ... өзінің табиғи деңгейіне дейін төмендегенде де бағалардың
өсуі бірден тоқтамайды екен, керісінше ... ... өсу ... Бұған қоса соңғы онжылдықта Батыс елдерінің көбіңде жұмыссыздықтың
табиғи деңгейі өсіп ... ... ... ... ... ... 60-
жылдары 4%-ке тең болса, 80-жылдардың екінші жартысында 6-7%-ке дейін ... ... ... ... (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және экономикалық
салдары көптеген елдер үкіметтерін белгілі экономикалық ... ... ... Бұл ... ... ең ... мына ... жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы инфляцияны жою ... ... ... ... ... дұрыс па?
Бұл екіұшты мәселе әртүрлі елдерде ерекше ... ... ... ... ... және ... инфляциямен күресу мәселесі
мемлекет деңгейіне көтеріліп қойылады. Басқа бірталай елдерде инфляцияға
икемделу іс-шаралары ... ... ... бағдарламалар да жасалады
(табыстарды индексациялау және т.б.) .
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені боліп ... ... ... шеңберінде (оны осы күнгі Кейнс теориясының
өкілдері зерттейді) белсенді ... ... ... - сұранымға ықпал
жасау мақсатын-да мемлекеттік шығындар мен салықтар реттеледі. Инфляция
жағдайында мемлекет ... ... ... ... ... сұраным қысқарады, инфляция қарқыны төмендейді. Бірақ сонымен
бірге ... өсуі де ... Бұл ... ... жағдайын
қалыптастырып, жұмыссыздықты арттырып жіберуі ... Ол ... ... тежеудің құны болады. Құлдырау жағдайында бюджет ... ... ... Егер ... жеткіліксіз болса, онда
мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске қосылады және шығындар ... ... Ең ... ... ... нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже береді: сұраным тез ... ... ... ... ... ... өсу ... Бірақ 60-70
жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды ... ... ... ... мүмкін екен. Сонымен бірге бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын ... және ... пен ... ... ... ... қысқарады.
Екінші әдістемені жаңа классикалық бағыттағы эконо-мистер ұсынады.
Олар бірінші орынға ақша-несие арқылы реттеу ... ... Бұл ... ... ... ... икемді ықпал жасайды. Бұл ... ... ... ... банк жүргізеді. Орталық банк
айналымдағы ақша көлемін өзгертеді және ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Басқаша айтақанда, мемлекет сұранымды шектеу ... ... ... ... ... Жаңа ... экономистердің айтуынша
өндірістің өсуін ынталандыру және жұмыссыздықты қысқарту саясаты инфляцияны
асқындырады, инфляция бақылаудан шығып кетеді. ... осы ... ... ... сай ... ... ... (бюджет тапшылығы,
монопо-лия, қағаз ақша, т.б.) толық жою мүкін емес. ... ... ... жою ... ... өзінен-өзі және алдын ала белгілі.
Сондықтан да көп ... ... жою ... оны бағындыру, қарқынын
баяулатып, реттеу мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде ... ... ... инфляцияға қарсы
ұзақ және қысқа мерзімдік іс-шаралар ... ... ... Бұл ... ... ... түрінде сипаттауға болады. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жою мақсатын
көздейді. Ол үшін кез ... ... ... ... саясатты үздіксіз де
тұрақты түрде жүргізіп, тұрғындардың сенімін орнықтыруға тарысады. ... ... ... негізінде (ондірісті ынталандыру, монополиямен
күресу, т.б.) нарықтың тиімді қызмет атқаруына жағдай жасайды. Үкіметтің
мұндай ... ... ... ... әсер ... ... шешім қабылдауын қамтамасыз етеді.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Бюджет тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша ... ... іс ... нақты айтқанда, әр
жылдық ақша көлемінің осуіне шек қою, бұл инфляцияның осуін ... ... ... факторлардың әсерін әлсірету. Жеке алғанда,
бюджет тапшылығын ... үшін ... ... ... ... ... жасайтын инфляциялық ықпалын әлсірету. Бұл ете
күрделі және ... ... ... оны ... түрде жеке зерттеп, қарас-
тыру қажет болады.
Қысқа мерзімдік саясат инфляция қарқынын ... ... Бұл ... мемлекет өз иелігіндегі меншік ... ... ... ... түсіреді; қосымша өнім өндіретін
кәсіпорындарға ... ... ... ... сату ... ... қысқартады; колемді импорт арқылы да ұсынымның өсуін,
бағаның тұрақтануын қамтамасыз етеді.
Күнделікті сұранымды қысқарту арқылы да инфляцияға ... әсер ... Ол үшін ... ... процент кесімдерін арттыруға болады.
Сонда қор соқтау нормасы артады, ал тұтыну ... ... ... ... ... ... күресу шығыңдары
туралы мәселе туындайды. Инфляцияға қарсы күрес жұмыссыздықты арттырып,
өндіріс колемін ... ... ... ... ... ... үшін жұмыссыздықты оның табиғи деңгейінен 2%- ке арттыру қажет
болады екен, бірақ бұл жағдайда ЖҰӨ-нің ... ... ... ... ... ауыздықтау үшін көптеген елдер үкіметтері 60-шы жылдардан
бастап табыс пен бағаны реттеу саясатын жүргізген еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... нарықтық емес,
әкім-шілік әдісіне жақын болғаңдыктан, қойылған мақсатқа әрқашан жеткізе
бермеген. АҚШ ... ... ... ... ... ... ұзақ ... тұрақты нәтиже бермеген. 1971-1974 жылдары ... ... мен баға ... тікелей реттеу тэртібін қолданған екен. 70-
жылдардың соңында табыс пен бағаны тікелей реттеу тәртібі жойылып, оның
орнына ... ... емес ... ... ... ... ... 80-жылдардың басыңда президент Р.Рейганның әкімшілігі бұл мәселемен
айналысатын мемлекет мекемелерін таратып жіберген.
7. ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... қалыптасып отырған инфляцияның
ерекшеліктерін және ... ... ... ... ... ... даму процесінде қалыптасқан өндіріс, қаржы және ... ... ... ... ... болады.
Қоғамдық өндіріс құрылымы қаржы баға жүйелерін анықтайды. Өндірісте
диспропорциялар қалыптасса, қаржы мен баға ... де ... ... ... 70-ші жылдың даму кезеңдерінде ... ... әр ... ... тоқтаусыз ұлғайып тереңдеп
отырған. Кеңес ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады:
өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашылығы арасындағы алшақтық;
ауыр өнеркәсіп пен жеңіл.енеркәсіп арасындағы сәйкессіздік;
шикізат ... мен ... ... өнімдер өндірісінің арасындағы
диспропорция;
әскери өндіріс пен азаматтық ... ... ... ... пен материалдық емес өндіріс арасындағы
диспропорция ... ... ... экономикасының өзінде бағалардың инфляциялық
өсуін тұрақты түрде қалыптастырып келді. Кеңес шаруашылық жүйесінде әрбір
10-15 жылда бір рет ... ... ... ... шаралары осы
инфляцияның нәтижесін зандастыру ғана болған.
Қазақстанда қалыптасқан өңдірісаралық, оның ... ... ... ... ... өндірісі арасындағы диспропорция, тіпті бұрынғы Одақтас
Республикаларға қарағанда, бірнеше есе жоғары. Қазақстанның ... ... ... ... ... социалистік елдер қауымдастығының
шикізат пен энергия ... ... ... ... ... ... ... енімдерінің 90-95% шетелдерге жіберіліп отырған, ал
өзіне қажетті өндіріс құралдарының 90%, тұтыну ... 60% ... ... жүйе ... ... ... ... товар
тапшылығы қалыптасқаны белгілі. 1991-1993 жылдары Ресейден тауарлар ... ... ... ... бір ... ... ... артып кеткен болатын.
1993-1996 жылдары Қазақстандығы бағалардың есуі мен ... ... 20%-ке ... ... Бұл ... Қазақстанда гиперинфляция
қалыптасты, тек озіміздің ұлттық валютаны (теңгені) енгізгеннен кейін ғана,
Қазақстан инфля-цияға қарсы саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 ... ... есе ... Бұл ... кездегі Қазақстанның макроэкономикалық
деңгейдегі айтарлықтай жетістігі болды. ... ... үшін бұл ... ... ... жоқ, оның ... ... өндіріс күрт құлдырап
кетті. Мысалы, жеңіл ... пен ... ... ... ... ауыл
шаруашылық пен азық-түлік өндірісі - 50-60%-ке қысқарды.
Инфляция жағдайында Үкімет «қымбат ... ... ... ... Ұлттық банк несие беру процентін және міндетті резерв нормасын ... ... ... ... ... ... монетарлық (ақша-қаржы)
саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, ... ... ішкі ... ... екі-үш есе қысқарды, ұлттық өндіріс ... ... ... күрт ... ... сыртқа енім шығаратын шикізат өндіру
салалары жұмысын тоқтатқан жрқ, ... ... ... айтарлықтай
өсірді. Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда бұрыннан қалыптасқан өндірісаралық
диспропоциялар қысқарғанның орнына арта түсті.
Жалпы алғанда, ... ... ... ұзақ ... стратегиялық
және күнделікті жүргізіліп отыратын ағымдық, тоқтаусыз тактикалық ... ... ... ... ... ... ... ақша көлемін қадағалап реттейтін ... ... ... ... ... бір ... мысалы, гиперинфляция кезінде, бұл
әдіс негізгі реттеу әдсіне айналуы заңды да. Бірақ, жалпы ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие
арқылы экономиканың дамуын реттеу саясаты ұзақ мерзімдік стратегиялық даму
саясатының шеңберінде жүргізіліп отырады ... ... ... ... Ұлттық өндірісті дамыту бағдарламасы жасалған. Осы жылы
Қазақстандағы Аграрлық ... ... ... ... ... ... жж. ... қысқа мерзімдік Ұлттық өндіріс салаларын
қолдау бағдарламасын бекітті. ... ... ... барлық әкімшілік-
экономикалық аймақтарының ... ... ... іске ... Осы ... барлығын
стратегиялық саясаттың құралы ретінде қарастыруға болады. Енді ... ... ... Ұзақ және орта ... реалды экономиканы
қолдау және дамыту бағдарламаларының шеңберінде жүргізілетін болады.
Қолданылған әдебиеттер:
Назарбаев Н.Ә. ... ... ұзақ ... ... даму стратегиясы. - Алматы, 1997.
Әубәкіров Я.Ә., Нәрібаев К.Н, ... В.В., ж.б. ... ... / ... -Алматы: ҚазМҮУ, 1998.
Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика. Оқульщ. - ... ... ... В. Основные ... ... ... ... 1995.
Корнаи Я. Путь к свободной экономике. — Москва: Экономика, 1990.
Осипов Ю. ... ... ... ... — Москва: МГУ, 1994.
Мэнкью Н.Г. Макроэкономика. - Москва: МГУ, 1994.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Жұмыссыздық, инфляция18 бет
Инфляция және инфляцияға қарсы саясат туралы18 бет
Инфляцияның мәні, негізгі мазмұны19 бет
Филлипс қисығы 10 бет
Қазіргі экономикалық теориядағы инфляция мәселесі33 бет
Қазақстандағы инфляциялық процестерді басқару және болжау55 бет
Жалпы жұмыссыздық27 бет
Жұмыс бастылық. Жұмыссыздық. Филлипс қисығы. Оукен заңы14 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық әлеуметтік көрсеткіштер34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь