Көмірсулар

Көмірсулар табиғатта кең тараған заттар, олар барлык өсімдік және жануар ағзаларының құрамына кіреді. Көмірсулар өсімдіктердің құрғақ зат массасына шаққанда 80%, жануарлар ағзаларының 2%, ал қанның 0,1% құрайды. Көмірсулар мысалдарына құрамы (С6Н10О5)n формуласымен өрнектелетін глюкоза немесе жүзім қанты (С6Н12О6), 0амыс немесе қызылша канты (С12Н22О11) және крахмал немесе целлюлозаны келтіруге болады. «Көмірсулар» деген атауды 1844 жылы К. Шмидт ұсынған. Бұл атау осы қосылыстар тобының алғашқы белгілі өкілдерін анализдеу негізінде пайда болды. Зерттеу нәтижесінде осы топ заттарының көміртектен, сутектен, оттектен тұратыны және сутек пен оттек атомдарының сандық қатынасы су молекуласындағыдай, яғни сутектің екі атомына оттектің бір атомы келетіні анықталған. Осы айтылғандарға сәйкес көмірсулардың жалпы формуласы: Жақша сыртына n-ді шығарсақ Сm(Н2О)n деген «көмірсулар» атауына дәл келетін формуланы аламыз.
Алайда, кейінірек кейбір көмірсулардың құрамындағы сутек пен оттектің сандық қатынасы судағыдай емес екені анықталды, мысалы, рамноза С6Н10О4 мен дезоксирибоза С5Н10О4. Солай болса да әдебиетте кең тараған, орнығып қалған бұрынғы атау сақталып қалды. «Көмірсулар» атауын бұл қосылыс класының құрамын көрсетпейтін термин ретінде глюцидтер кең тараған көмірсу – глюкоза атауына негізделген терминге ауыстыру мүмкін болмады.
Көмірсуларды гидролизге түсуіне байланысты үш топқа бөлуге болады
        
        КӨМІРСУЛАР
Көмірсулар табиғатта кең тараған заттар, олар барлык өсімдік ... ... ... ... ... ... ... зат
массасына шаққанда 80%, жануарлар ағзаларының 2%, ал қанның 0,1% құрайды.
Көмірсулар мысалдарына құрамы ... ... ... ... ... қанты (С6Н12О6), 0амыс немесе қызылша канты (С12Н22О11) ... ... ... ... болады. «Көмірсулар» деген атауды 1844
жылы К. Шмидт ұсынған. Бұл атау осы қосылыстар ... ... ... ... негізінде пайда болды. Зерттеу нәтижесінде осы топ
заттарының көміртектен, сутектен, оттектен ... және ... пен ... ... ... су молекуласындағыдай, яғни сутектің ... ... бір ... ... ... Осы ... ... жалпы формуласы: Жақша сыртына n-ді шығарсақ Сm(Н2О)n
деген «көмірсулар» атауына дәл келетін формуланы аламыз.
Алайда, кейінірек кейбір ... ... ... пен ... ... судағыдай емес екені анықталды, мысалы, рамноза С6Н10О4 ... ... ... ... да ... кең ... орнығып қалған
бұрынғы атау сақталып қалды. «Көмірсулар» атауын бұл ... ... ... ... ретінде глюцидтер кең тараған көмірсу – глюкоза
атауына негізделген терминге ауыстыру мүмкін болмады.
Көмірсуларды гидролизге түсуіне байланысты үш топқа ... ... ... құрылысы. Глюкоза (жүзім қанты) - аса кең тараған моносахарид.
Глюкозаның құрамын И.Берцелиус ... оның ... ... ... ... ... ... сутек және оттек
атомдарының ... оның ... ... ... ... бар
екендігін мүмкіндік береді. Тәжірибе жүзінде ... ... алты ... атомынан тұратын тізбек бар екені анықталды.
Глюкоза молекуласында гидроксил тобы бар деп жорамалдайық. Оны ... жаңа ... мыс (II) ... тұнбасына глюкоза ерітіндісін
құямыз, сонда көпатомды спирттерге тән ... ... ... ... глюкозаның көпатомды спирттерге жататынын ... ... сан ... ... ... ... қиын емес. Мұны 1869
жылы орыс ... ... ... ... іске асырды. Ол глюкозаның
бір молекуласымен ... ... бес ... ... күрделі эфир
алды. Демек, глюкоза молекуласында бес гидроксил тобы бар. Енді ... ... ... ... білу үшін ... ... ... (I)
оксидінің аммиактағы ерітіндісінен қосып қыздырамыз, сонда альдегидтерге
тән «күміс айна» түзілгенін байқаймыз. Олай ... ... ... тобы ... ... глюкозада көміртек атомдарының тізбегі тармақталмаған;
ә) глюкозада бес гидроксил тобы бар және олар көміртектің бес атомында
орналасқан, өйткені бір көміртек ... ... ... саны ... болса, қосылыс тұрақсыз болады;
б) глюкозада альдегид тобы тек ... ... ... ғана
орналаса алады. Глюкоза құрылысын мына формуламен өрнектеуге болады:
Осы формулаға сәйкес глюкоза альдегидке де, спиртке де жатады, яғни ... Бұл ... ... оның ... ... келе ... глюкоза альдегидтерге тән кейбір реакцияларға түспейді. Олай болса,
глюкоза сызықты құрылысты пішіннен басқа бір ... тобы ... өте ... деп ... ... ... ... тізбегі
түзу сызықты емес, иілген және осы тізбекте көміртек атомдарын біріктіретін
ковалентік байланыстар арасындағы бұрыш 109°28' ... ... ... ... ... ... ... соның салдарынан глюкоза
молекуласы әр түрлі пішінге, соның ішінде сақина тәрізді пішінге де ие ... Бұл ... ... ... бесінші көміртек атомы біріншіге
жақындайды. Бірінші көміртек атомына бесінші көміртек атомы жақын ... ... ... ... ... сызықтық пішінін
көлденеңінен жазып, көміртек атомдарын нөмірлейміз.
Циклдік ... ... ... ... ... тақ көміртек қаңқасын
көрсетеміз):
Функционалдық топтар мен сутек атомдарын қосып жазамыз. ... ... ... ... мен ... ... ... ығысқанын байқаймыз.
Атомдардың қайта топтасуы гидроксотоптағы оттек пен карбонил тобындағы
көміртектің арасында және ... ... пен ... ... арасында байланыстар түзіледі. Альдегид тобы жоқ алты мүшелі
сақина – ... ... ... ... ... Сулы ... ... түрі де, циклдік түрі де кездеседі және олардың ... ... ... Әдетте тепе-теңдік циклдік пішіні жағына – оң ... ... ... бұл ... альдегидтерге тән кейбір реакцияларға
түспейтінін түсіндіреді.
Заттардың циклдік құрылысын көбіне ... ... ... ... маңызды формулалар деп атайды. Сақина
қағаз бетінің жазықтығына тігінен, ал орынбасушылар циклдің ... ... ... Біз ... ... және үстінен көргендей боламыз.
Көміртек атомдарының таңбалары әдетте жазылмайды. Сонымен қатар сақинаның
оқушыға қараған бөлігі көрнекті болу үшін қою ... ... ... ... ... тобы C1—С2 ... ... еркін
айнала алады. Соның салдарынан циклдік пішіні түзілгенде бірінші көміртек
атомының гидроксотобы (қоршауға алынған) жазықтықтың үстінде немесе ... ... екі ... ... ... Глюкоза көп мөлшерде жүзім шырынында кездесетіндіктен жүзім
қанты деп атайды. Алайда оны басқа заттардан да ... ... ... ... қатысында сахарозаны гидролиздеу арқылы алады. Бұл
кезде ... ... ... ... – фруктоза да түзіледі:
2. Қышқылдар мен ферменттердің әсерінен крахмал гидролизденіп глюкозаға
айналады (өнеркәсіптік алу әдісі):
3. Спирттер тотыкканда альдегидтердің түзілетінін ... ... алты ... ... бар ... ... тотықтырсақ глюкоза
түзіледі.
Физикалық қасиеттері. Глюкоза – ... ... ... суды ... ... суда ... ... бірақ спиртте, эфирде ерімейтін кристалды
зат. Глюкоза ерітіндісінің ортасы – ... ... ... ... ... көптеген химиялық қасиеттері оның
альдегидоспирттік құрылысымен түсіндіріледі, яғни ол ... ... ... тән ... ... молекуласындагы алъдегидтік топқа байланысты қасиеттері.
1. Глюкоза молекуласыньщ құрылысын ... ... біз оның ... яғни ... (I) ... ... ... анықтағанбыз. Реакция теңдеуін жазамыз:
2. Альдегид тобын ... ... мыс (II) ... ... ... Бұл ... ... жүретінін білеміз.
3. Глюкозаны никель қатысында сутекпен тотықсыздандырғанда алты атомды
спирт түзіледі:
Глюкоза гидрленуінің ...... қант ... ауырғанда қант
орнына пайдаланады.
Глюкозаның молекуласында гидроксотоптың болуына байланысты қасиеттері.
4. ... ... ... қасиеттерін оқығанда олардың
біратомды спирттерден айырмашылығы, олар тек сілтілермен ғана ... ... де ... ... ... мыс (II)
гидроксидімен әрекеттеседі, бұл кезде көгілдір ... ... ... ... (II) ... ... ... (глицериннің мыс ... ... ... ... ... ... ең маңызды химиялық қасиеті – ашу процесі. ... ... ... ферменттер әсерінен көмірсулардың бөлшектену
процесін ... Көп ... ашу газ ... ... (СО2, Н2, ... ... Процестің атауы реакцияның соңғы ... ... ... ашу ...... сүтқышқылды ашу кезінде – сүт
қышқылы түзіледі. Ашу ... ... ... және ... жүреді.
Бұл кезде әнергия бөлініп, ағза тіршілігіне қажет қосылыстар түзіледі.
5. Спиртті ашудың өнеркәсіптік ... зор. Ол ... ... жүреді. Бұл процесті қарапайым түрде былай көрсетуге болады:
6. Сүтқышқылды ашу сүтқышқыл бактерияларының ... ... ашу әр ... сүт өнімдерін (айран, катьщ, қаймақ
басқалары) алу үшін маңызды рөл атқарады. Үй жағдайында
орамжапырақ және басқа көкөністердің ашуы ... ... ... ... ... зат ... қажет энергияның негізгі көзі,
маңызды қоректік зат. Глюкозаның тотығу реакциясы ... және ... ... газы мен су болатын бірнеше саты арқылы жүреді:
Глюкоза ағзаға нәруыз бен ... ... үшін ... ал ... ...... тотығуын кемітеді. Глюкозаның тотығуы көп
сатылы ... егер де ... бір ... ғана ... осыншама көп
мөлшерде бөлінетін жылу ағзаны ... ... ... туғызар еді. Тотығу
процесі көп сатылы болғандықтан энергия әр сатыда аз ... ... бұл ... ... ... ... АТФ ... қажет
энергия қорын жинауға мүмкіндік береді. АТФ молекуласы ыдырағанда бөлінген
энергия бұлшықеттердің ... ... ... ... ... ... ... жасауға, қанды сақтауға, тамырға
құюға, қан алмастырғыш сүйықтықтың құрамдас ... ... ... ... ... ... үшін шикізат ретінде
пайдаланылады.
Тамақ өнеркөсібінде глюкоза мармелад, ... ... ... ал тоқыма
өнеркөсібінде маталар мен терілерді бояғанда, айна және шырша ойыншықтары
өндірісінде қолданылады.
Фруктоза. Молекулалық ... ... ... ... бірі – фруктоза. Глюкоза, фруктоза және басқа да алты
көміртек атомдарынан тұратын ... ... деп ... ... формуласы:
Фруктозаның глюкозадан айырмашылығы оның молекуласында альдегид тобы
жоқ, ... екі ... ... ... ... тән карбонил
тобы бар. Егер глюкоза – альдегидоспирт болса, фруктоза – ... ... ... ... құастырғандай тәртіппен жазсақ, оның
формуласы төмендегідей болады.
Фруктоза ... ... ... ... тобы ... ол глюкозаға қарағанда тотығуға аз ... ... ... ... болғандықтан оған көпатомды
спирттердің қасиеттері тән. Фруктоза да глюкоза сияқты ... ... ... ... ең тәттісі, ол глюкозадан 1,5 есе тәттірек.
Балдың тәттілігі негізінен ондағы фруктозамен ... ... ... тағам өнімі ретінде пайдаланады.
-----------------------
Көмірсулар
Моносахарпиттер
Олисахариттер
Полисахариттер
Гидролизге ұшырамайды:
глюкоза, фруктоза
Гидролизденгенде 2-ден 10-ға дейін моносахаритер түзіледі: сахароза
Гидролизденгенде 10-нан астам моносахаритер түзіледі: крахмал, целлюлоза
қызыл
глюкозаның α-түрі
глюкозаның ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақуыз, май, көмірсулар мен минералды тұздардың ағза үшін маңызы7 бет
Биосинтезге әсер ететін көмірсулар28 бет
Көмірсулар биосинтезі17 бет
Көмірсулар жайлы3 бет
Көмірсулар жайлы мәлімет6 бет
Көмірсулар және липидтер3 бет
Көмірсулар және олардың тамақтанудағы маңызы6 бет
Көмірсулардың алмасуы8 бет
Көмірсулардың классификациясы. анықтау әдістері, олардың мәні5 бет
Спирттер көмірсулардың туындылары15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь