Қалқаман Сариннің қазіргі поэзиядағы орны

Жоспар:
І Кіріспе
1.1Қалқаман Сариннің шығармашылық ғұмырбаяны ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
ІІ Негізгі бөлім
2.1Ақын өлеңдеріндегі сыршыл лиризм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
2.2 Қалқаман өлеңдерінің тілі, стилі, поэтикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.3Ақынның сезім болып төгілген жібек жырлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.4Қалқаман Сарин өлеңдерінің қазіргі поэзиядағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... .21
ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазіргі жастардың неолирикалары ешкімді бейжай қалдырмайды, қайта өзіне ынтықтырып тарта түседі. Әлемдік деңгейде жаңаша жазатын өзіндік ой мен өзіндік жазу мәнері әрі тұрақты мотивтері бар, түбінен қопара көтерген өзіндік қалыптасқан діни-философиялық дүниетанымдары бар олар өзімен санасуды әдеби сын және әдебиеттанушылардан талап етіп отыр. Әдебиет әлемінде соны леп болып келген жас ақындарымыздың бірі – Қалқаман Сарин.
Міне, осындай жастар табиғатты қалай жырлап жүр? Мәселе сонда, қазақ пейзаждық лирикасы – ¬¬ әр әдеби буынның алдындағы алынбас қамал. Осы қамалды өлеңмен жаулап алуға олардың көпшілігінің дәті бара бермейтіні де рас. Махаббатты бастан кешпеген ақын жоқ, ал Табиғат-ананың болмысын жыр тіліне іліндіру – ¬қиынның қиыны. Махабатты жырлауда сарыуайымға салынуға да болады, қиялдағы ару мен өмірдегі сұлуыңды сөздің сөлін сығып, көкке көтере дәріптеуге де болады. Қысқасы, барды жоқ қыла аласың, ал Табиғат-ана өзіне қатысты қалам тартқан шақта бұндай алып-ұшпа сезім мен асыра сілтеп ой түюіңді еш көтермейді.
Қалқаман – сыршыл лирик, қай тақырыпқа жазса да оның сезімталдығы өлеңдерінен жібек самалдай есіп отырады. Ақын өзінің туған өлкесінің әсем табиғатын цикл ретінде жырға қосып, бір ойынан бір ойын тұрақты мотивке айналдырып, оның шеңберінде өзіндік дүниетанымын түрлі қырынан танытып отырады.
Ақынның «Ерте шыққан Күн сүйіп маңдайымды» атты өлеңіндегі финалдық түйіндеме тармақ оның ақындық әлемін айқара танытады:
Бұл бақытты сезінген бір-ақ сәтте,
Басқаға емес ақынға біткен жүрек.
Жастар поэзиясында пейзаж үш түрлі модусте (мистикалық-натуралистік, реалистік, романтикалық-сентименталдық) жырланып жүр. Соның ішінде романтикалық қашанда реалистіктен басым түседі. Біз көбіне Қалқаманның табиғатты өзек еткен өлеңдерінен шынайы өмір суретін аңғарамыз.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.Сарин , Қалқаман. Ертістің бойы -ескі алаш!. [Мәтін] : [Жас ақын Қ. Сариннің өмірінен қысқаша дерек пен топтама өлеңдері берілген.] / Қ. Сарин // Ертіс өңірі. - 2010. - 8 қыркүйек.- Б.18.
2.Сарин , Қалқаман. Қарапайымдылықты қарабайырлықпен шатыстыруға болмайды. [Мәтін] : [Халықаралық "Шабыт" фестивалінің лауреаты, ақын Қ. Саринмен әңгіме.] / Қ. Сарин // Дидар. - 2012. - 11 мамыр.- Б.16
3.Сарин Қ. Тәуелсіздік [Текст] : өлең / Сарин Қ. // Түркістан . - 2011. - 15 желтоқсан (№ 52). - 11
4.Сарин , Қалқаман. Ақынға "ақын" деген атақтан жоғары баға жоқ [Мәтін] : [Ақын, Қ.Сариннің шығармашылығы жайлы.] / Қ. Сарин ; сұхбат: Қалқаман Сарин Қ. // Ертіс өңірі . - 2013. - 19 маусым.- б.8.
5.Алтын қалам [Мәтін]. - Алматы : Өнер, 2010. - 240 б
6.Баяхов, Тұрсынғазы. Ортаға тастаған ойым емес, қалтаға салған қолым сөз болып жатыр, - дейді Қалқаман Сарин [Мәтін] / Қ. Сарин // Алдаспан. - 2013. - 18 мамыр.- б.7.
7.Кенжехан, Мұратхан. Әсем әнге бөленген күн [Мәтін] : [Өскеменде "Жерім менің" атты республикалық ән байқауы өтті.] / М. Кенжехан // Дидар. - 2012. - 5 наурыз.- Б.1,3.
8.Қалқаман Сариннің авторлық сайты: http://kalkamansarin.kz/
9.Сарин , Қалқаман. : [Жас ақын Қ. Сариннің өмірінен қысқаша дерек пен топтама өлеңдері берілген.] / 10.Қ. Сарин // Ертіс өңірі. - 2010. - 8 қыркүйек. - Б. 18.
11. Сарин , Қалқаман. Әке [Мәтін] / Қ. Сарин // Парасат. - 2015. - № 1. - Б. 4
12.З.Қабдолов «Сөз өнері» Алматы 1986ж
13. Қ.Н.Жүсіпов «Стиль және бейнелілік» Павлодар 2006ж
14.А.Байтұрсынов «Әдебиет танытқыш» Алматы 1896ж
15.К.Мұратхан «Қалқаман Сарин» Алдаспан//2012 ж
        
        Жоспар:
І Кіріспе
1.1Қалқаман Сариннің шығармашылық ғұмырбаяны....................................4
ІІ Негізгі бөлім
2.1Ақын өлеңдеріндегі сыршыл лиризм.........................................................9
2.2 Қалқаман өлеңдерінің тілі, стилі, ... ... ... ... ... ... Сарин өлеңдерінің қазіргі поэзиядағы рөлі.............................21
ІІІ Қорытынды.................................................................................................24
Пайдаланған әдебиеттер тізімі............................................................................26
Кіріспе
Қазіргі жастардың ... ... ... ... ... өзіне ынтықтырып тарта түседі. Әлемдік деңгейде жаңаша жазатын өзіндік ой мен өзіндік жазу мәнері әрі тұрақты мотивтері бар, ... ... ... ... ... ... дүниетанымдары бар олар өзімен санасуды әдеби сын және әдебиеттанушылардан талап етіп отыр. Әдебиет әлемінде соны леп ... ... жас ... бірі - ... ... ... жастар табиғатты қалай жырлап жүр? Мәселе сонда, қазақ пейзаждық лирикасы - -- әр ... ... ... ... ... Осы қамалды өлеңмен жаулап алуға олардың көпшілігінің дәті бара бермейтіні де рас. Махаббатты бастан кешпеген ақын жоқ, ал ... ... жыр ... ... - ... ... Махабатты жырлауда сарыуайымға салынуға да болады, қиялдағы ару мен өмірдегі сұлуыңды ... ... ... ... ... ... де болады. Қысқасы, барды жоқ қыла аласың, ал Табиғат-ана өзіне ... ... ... ... бұндай алып-ұшпа сезім мен асыра сілтеп ой түюіңді еш көтермейді.
Қалқаман - ... ... қай ... жазса да оның сезімталдығы өлеңдерінен жібек самалдай есіп ... Ақын ... ... өлкесінің әсем табиғатын цикл ретінде жырға қосып, бір ... бір ойын ... ... ... оның шеңберінде өзіндік дүниетанымын түрлі қырынан танытып отырады.
Ақынның атты өлеңіндегі финалдық түйіндеме тармақ оның ... ... ... танытады:Бұл бақытты сезінген бір-ақ сәтте,
Басқаға емес ақынға біткен жүрек.
Жастар поэзиясында пейзаж үш түрлі модусте (мистикалық-натуралистік, ... ... ... жүр. ... ... ... ... реалистіктен басым түседі. Біз көбіне Қалқаманның табиғатты өзек еткен өлеңдерінен шынайы өмір суретін аңғарамыз.
1.1 Қалқаман Сариннің шығармашылық ғұмырбаяны
Сарин Қалқаман ... - 1978 ... 2 ... ... Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Арқат ауылында дүниеге келген. 1994 жылы орта мектепті, 1998 жылы Л. Н. ... ... ... ... ... ... факультетін бітірген. 2001 - 2003 ... ... ... ... жолын ұстаздықтан бастап, 1998 жылдан 2008 жылға ... ... ... Музыка Академиясында оқытушылық қызмет атқарған. Бірнеше Халықаралық, республикалық жыр-мүшәйраларының жүлдегері. Халықаралық Шабыт фестивалінің лауреаты, әдеби ... ... атты жыр ... ... деп ... ... жазылған әндер мен өлеңдерінің авторлық үнтаспасын шығарған. Ел ішіне кеңінен танылған , , т.б. ән мәтіндерін жазған.Қазір Л. Н. ... ... ... ... университеті, Қазақстан тарихы кафердрасында аға оқытушы болып қызмет атқарады.Енді осы автордың қаламын туған поэзия поэтиксы қалай ... сол ... сөз ... ... ... шыққан Күн сүйіп маңдайымды, Ерке самал тербеді ... ... ... ... ... жұпар жібітті таңдайымды.
Маңдайын күн шапағына өптірген ақын ерке ... әр ... қалт ... өзінің басты тақырыбын ашу үшін үнемі сөзіне поэтикалық акцент түсіріп ... ... ... жері - - ... әсем бейнесін жырсүйер қауымға таныту үшін:
Туған далам - тұғырым , күншығысым,
Сен - жанымның ... ... ... әнін ... ... ... Жұдырықтай жүрегім - жыршы құсым!
() Қалқаман өзінің пейзаждық лирикасында ... ... ... ... ақын емес, онда қазақ қоғамының сұрықсыздығы, биліктің әлсіздігі Табиғат-ананың фонымен берудің өзіндік ... ... бар. ... біз ақынның осындай өлеңіне жатқызамыз. Ақынның қолына қалам алуы үшін белгілі бір оқиға Шығыстағы деген лақап атты ... ... ... ... ... деп ... заңсыз автономия құруға талпынысы түрткі болғандығы әдеби факт.
Басқа ақын ... бұл ... ... ... ... ... ұран ... бөрілі байрақты желбіреткен өлең шығарар еді де, онысы шаблондық өлең болғандықтан келесі күні жұрттың есінен шығап кететін бір күндік ... ... еді. ... ... бір ... ... өзінің сыршыл лирикасы арқылы мыңжылдық өлеңге айналдыра білгендігі өзіне тәнті ете түседі.
Үмітін де үзді бауыр... Үнсіз налып, Үлбі жаны.
Қорғасындай ... ... ... кім кінәлі?
Қазып алды неше бөтен, Қазынаңды қойныңдағы. Қашан ғана шешеді екем? Қарғыбауды мойныңдағы... Бізге керегі - осы ... ... ... ... ... ... ... шығарған авторлық түйін. Онда ақын жансызды жандандырып, персондату поэтикалық әдісін қолдана отырып, Алтаймен бірге егіліп, Үлбімен бірге ... ... тұра осы ... болу ... ... ... да ... , - деп ақынмен бірге біз де ауыр ... ... ... белгілі бір тақырыпты түрлі сезімдік, ой-толғаулық қырынан қазақ қоғамының көлеңкелі және жарқын жағымен байланыстыра отырып, жеке бастық және өмірлік фактілерді өлең ... ... ... жолын табудың үрдісін әдебиетімізге енгізді. Қалқаманның лиризмі туындындыда суреттелген әлемге деген ақын көзқарасын, дүниетанымын ... ... қана ... ... ... оның шығармашылығындағы көрініс табатын эстетикалық, моральдық әрі қоғамдық ... және ... де ... ... ... ... ... өлеңдеріндегі лиризм, ең алдымен, бейнеленген табиғат суретіне деген ... ... ... мен ... сезімдік толғаныс арқылы асып төгіліп, жаныңды нұрландырады. Иә, оның лиризмінің астарында Отанға және Алашына деген шексіз махаббат пен ... ... ... ... асыл ... шуағы жатыр.
Сөз зергерінің патриоттық сезімі лирикалық реңктегі поэтикалық аз сөзділіктен ... 1895 жылы ... ... ... ... ... деп жазғанындай, Қалқаманның өз лирикасында пейзаждың көмегіне жүгіне отырып, патриоттық көңіл күй тудырудың ... жете ... ... ... ... мөрі оқырман ойын жаулап, жүрегіне шапағат шуағын себеді. Көз алдыңа Архат тауының әсем суреті келіп, ақын жырлаған жерлерді аралағың ... ... ... ұланы Қалқаманның өзгені қайталамайтын импрессионистік авторлық маскасы қазақ жерінің бір пұшпағы - Архаттың Жаратқан алғаш ... ... ... ... оған ... нұр мен қазақтық әуенді сыйдырады. Оның жыры қалықтаған қырандай оқырман санасын өзімен бірге қияға самғатып, ... ... ... ... ... ... болмыстың бояуы әр алуан реңге еніп, еліктіріп әкететіндей болады. Ақынның пейзажды өлең өріміне сыйдырып, оқырман қиялын құсқа ... ... түзе ... деп түсінгеніміз жөн. Осы формулалықты аша кететін болсақ, ол атты ... Ақын ... ... Алаш пен әлемнің мәңгілік байланыста екендігін бізге үнемі ұқтырып ... ... ... ... ... ... көзімен көріп өскен жан ғана жаза алады. Біз - жазықта туып, шаңдақта өскендер қиялымыздағы қыранды ... ... ... ... , өлең ... ... ой шумақтары арқылы Алаш көгіндегі мәңгілік қыранының қалықтағанын күнде көріп жүрген жандарға айналып шыға келеміз. [4,2]
Оның лиризмі Алаш ... ... ... ... еніп ... көбелектей... Біз оны бағалай аламыз ба, әлде немқұрайдылықпен қоғамдық ... ... ... жоқ ... ба... ... ой жетелегенде ақын өлеңдерінен табиғатқа басқаша бір көзқараспен қарауға болатындығын байқаймыз. Оны сезу мен аңғармау - ... ... ... ... адам мен қыранды теңестіргісі келеді, тауларды тұлғалардан асыра ... ... Ол ... ... - ... бірде - кәспірлікке ұшырататын қоғам заңымен емес, біз ... ... ... ... өлең арнап отырғандай сезіледі. Ақын өзі үшін емес, туған жер табиғатын суреттеу арқылы оқырман жүрегінен жол табуы үшін пейзаждық лириканы ... ... ... ... ... ... ... авторлық сәулелі арманға айналдыра білуі оның лиризмінің басқа қаламгерлерге ұқсамайтындығын танытып ... ... ... ... ... аяқтама шумақтарына зор жүк артады.
Қазақ жерінің табиғатының сұлулығын жырға қосуда патриоттық, демократтық лиризм - қайғы мен ... ... ... ... Оның ... ар жағынан аяусыз тапталған ар, парша-паршасы шығып орындалмаған арман, арсыз күлкі және ұлтының әсем табиғат аясындағы қайырсыз күй ... ... ... қылаң береді.
дейтіндей, осындай сұлулыққа ие ұлттың пұшайман кейпі табиғаттағы ... ... ... суретін үстеп отырса, ал шадыманды лиризм деп тұрғандай... Қалқаман лиризміндегі ерекшелік те осында.
Поэтикалық айшықтағы астарланған ... ... ... мен гуманистік қалыптағы көңіл ауаны оның айтпағын емеурін арқылы оқырманға сездіріп қана қоймайды, жүректеріндегі перзенттік махаббаттың тамыздығы бола ... ... ... лирикасын байыптағанда бүгінгі әлемдік ғылыми аренада көтеріліп жүрген ... ... ... мен ... ... ... автор мен оқырман арасындағы қарым-қатынаспен, көңіл күймен, әңгімелеумен ... ... Бұл - бір ... ... ... ... ... қалам тартып жүрген лиризм дәстүрлі эпикалық әңгімлеуші жанрлардан мүлде өзгеше.
Жас ақындар өздерінің стильдік ... ... ... мен ... ... ... өрілуін әдеби жаңашылдық ретінде енгізді. Бұл үрдіс Қалқаманда да төбе көрсетеді. ... ... ... әдеби әдіс мүлдем қолданыс таппаса, ендігі жастар оны әдеби бойтұмарына айналдырып үлгерді. ... ... ... өзін ашық көрсетсе, ішкі әлем суреті баяндалатын оқиғаның тасасына жасырынып, өзіне деген авторлық көзқарас ... ... ... ХХІ ... ... ... ... мәтін өзіндік ерекшелігін сақтай отырып, эпос пен ... ... ... ... жаңа ... биік ... ... білді. Б.О.Корман өзінің осы мәселені де көтерген болатын.
Бірақ біздің ғалымдар мұны қаперіне алмады. Енді ... ... жаңа ... осы бір ... ... өзін ұлт ... ... керек ете бастады. Егер біз ақынды деп танысақ, онда сөз зергерінің лирикалық жүйемен байланысын, шығармашылық жолындағы ... ... және ... ... ... едік.
Міне, Қалқаманның барлық пейзаждық лирикасының жиынтығынан ақынның белгілі бір концепцияны ұстанушы автор ... ... ... ... қорытынды да жасауға болады.
1.2 Ақын өлеңдеріндегі сыршыл лиризм.Қалқаман лирикасында көңіл күй кейде ... ... ... оның ... ... ... ... стильдік өзгешеліктің барлығын ерекше атап кетуге болады. Бұл ... ... кең ... ... ... деп ... - ... бірде көмескілене бұғып жатады. Ақын бізге өз лирикалық мәтінінен төртемдік үлгідегі: тікелей-бағалаушы; уақыттық, кеңістіктік және фразеологиялық ... ... ... ... аяда ол ... ... жақсылық пен жауыздықтың арасындағы бітіспес күрес туралы ұғымын баяндап береді.
Жағадан ап мың батпан мұң, Жау да ... дау да ... ... қол ... ... бетке ауған елдің.
Көмейіне біткендей күш керемет,Құйқылжытып сайрайды құс та ... ... ұшты ... қуып бала оны ... әлек...С.Н.Бройтманның өлеңнің белгілі бір топқа қарата жазылып, арналу сипаты драмалық екеуара сұхбаттастықты тудырады деуі де көңілге ... ... жыр ... ... ... пен орыс ... ... бөле алмаймыз. Ол бір ғана, біртұтас Алаш жұртына қарата ой толғап, көңіл түкпіріндегі ойын құстың ерек ән салуы және ... ... ... ... қууы ... суреттейді. Өз көзқарасымен , ұлтынан бөлініп-жарылмайды. Бірде алаштық ... ... ... ... ... ... одан бөлектеніп тұратынын да байқаймыз. [8,12] Бұл М.М.Бахтиндік диалогизмнің өзіндік ерекшелігі болып табылады. Өйткені мұны ресми ... жұрт ... ... ... ... құрсақтың пайдасын көрсетіп жатыр) және оған қатысты ақынның шығармашылық адамы ... өз ... ... өзге ... билік кесірінен тұңғиық тарих әлі зерттелмей жатыр) болуы деп қабылдағанымыз жөн.
Қалқаман - туынды авторы ... ... ... ... ... ... ... басқаға - әңгімелеуші айнала білуді шебер ... сөз ... Оның ... ... ... ... ... асқан ел де, жер де жоқ), қаққа жарылу (автор мен кейіпкердің нақтылана түсуі) ... ... ... ... ... ... көздейді. Мұны Қалқамандық көпдауыстылық (Туған дала!..Қашаннан даңқың биік) еркін білдіре алады. ... ... жері - ... ... ... ... ... қатысушы болса, кейбір лирикалық жырларда ол - тек сырттай тамсанушы. Сондықтан оқиғалық баяндау шеберлігі де сан түрлі. ... ... ... - ой алға ... ... ... ысырылса, енді бірде, керісінше, айшықталу көрініс табады. Қалақаман лиризмі - тікелей ... мен ... ... ... ... отыратын нұрлы әлем. Осылайша, Қалқаманның лирикалық кейіпкері әлдебір оқиға жайында сөз саптайтын диегесиске (өздік ... ... шыға ... де, әрі субъект, әрі объект болып табылатын қасиетке ие бола түседі.
Алтай, Алтай - ... ... ... дүр-даңқың көшіп,
Басынды-ау кеп кіл қорқаулар...
Есең кетті... Күндер ұзап, Емін ... дерт ... ... ... ... ... ... аққан Ертіс пе еді?!
Автор жырлап отырған бұл драмалық оқиға бұрын болып өткен, жасырын жағдайда орын алып ... Тек ... оны ... ... қайыра жаңғыртады. Қалқаман өз мәтіні арқылы субъектінің жағдаятпен байланысын түзуге тырысады. Ақынның субъектісі - әңгімеші ... ... ал ... ... ... ... ... кейіпкер тұлғасы арқылы ой түзудің орталығына айналып шыға келеді. [7,22]
Бұл ... екі ... орын ... бірі - психологиялық тұрғыдан; екіншісі - болған оқиғаға деген кейіпкердің ... ... ... мен кеткен - субъектінің ішкі ... ... ... ... ... тарапынан эпикалық құлаштылық аясында суреттеліп тұр.
Сонымен қатар ол ... және ... ... автор ойының сезімдік-танымдық тұрғыдағы мәтіндегі шығармашылық өрелілік қозғалысын да танытады. [15,56]Түйіндеп айтар болсақ, Қалқаман ... ... ... ... ... ... эпос пен драманың элементтерін сыйдырған, түрлі сөз саптау үлгісі өзара синтезделген монолог, диалог және тіпті полилогтардың жарасымды ... ... ... жыры - ... ... жолы ... Ол ақынды танып-білуге ұмтылған жандар үшін тұмсығын батыра алмас ну ... ... Осы ну ... енетін бір саңылау - . [13,52]
Оның ұлттық пейзаждық лириканы өзінше түрлентуі ... ... ... ... бола ... ... ... табиғатты жырлау арқылы ұлт әдебиетінен өз орнын әрі ақын пейзаждық лирика ... ... ... ... ... ... деп танитын Қ.Сарин өзіндік пейзаждық әлемін өмірге әкелген қайталанбас феномен ретінде де ... өз ... ... ... бұған дейінгі әдебиетімізде орын алған интерұлттық мәнердегі (кейде эпигондық, кейде классикалық) пейзаждық лирикадан Алашын жеке бөліп жырлаған неолириканың ерек ... ... ... ... ... ... ... туралы талай пікірлер маған дейін де айтылып кетті, әлі де ... Біз тек бір ... бір ғана ... ... ... саралап шығуға болатындығының жолына түсуді құп көрдік...
Қалқаман Сарин поэзиясындағы сыршыл лирика. Махаббат лирикасы- сыбызғы сезімге толы лирика. Абай ... өзі- деп ... ... емес пе еді?Күні кешегі, жырын Алаш жұрты мойындаған Мұқағали атамды мен ХХ ... ... пірі дер ... ... толы әрбір шумағы жүрекке от салады.Бүгінгі күні өз басын, махаббат жыршысы деп, өзі айтқандай бір күн де ... ... өмір сүре ... ақын- Қалқаман ағамда айтар едім.
Арқанын керім кешінде, жаным, кездестік,Сұлуды көрсем жан емес едім сезбес түк.Білектей ... ... ... ... тұрды. Көрініп тұрды көзге ыстық.Қызарып барып кірпігін Күн де ... ... ... ... ... ... әлем.Жұлдызды аспанды жанарына алған сыйдырып,Айға ұқсап туған арманым, неткен, әппақ ең!Балдай қылығың бағаңды бірден арттырып,Жанымды өртедің, ... ... жалт ... ... ... ... ... сен,Қап-қара түнге қара бұрымды лақтырып.Жұлдыздың бәрі жымың қаққанда ... ... ... Ай ... төкті Ізгі ән ғып.Көшенің көкшіл шамынан сонда шошынып,Сәулені сүйген сәби сезімді қызғандық.Балауса сезім көңілге сеуіп балдай мұң,Батқан күнменен кеткендей көшіп бар ... ... ... ... ... тұрған үміттерімді жалғаймын.Сыңар боп туған шығарсың мендік мұңмен сен,Шіркін-ай саған аспаннан үзіп гүл ... ... бір ... ағып ... жоқ ... ... беріп үлгерсем... ()деген шумақтың сыртқы құрылысы, әдемі ұйқасы ғана өзіне еліктірмейді. Сонымен қоса сезім оянып, ... ... ... түн әлемін жырға қосу арқылы, ғашық жанның нұрлы жанары ақын ... ... ... ... шынайы жеткізе білген.Тағы да түн, тағы да мұң... ... ... ... ... ... (символы)- түн бе деп ойлаймын. Бұл шумақтағы ... мұң- ... ... ... ... ... жанның сүйгенін сағынбауға хақысы жоқ. Өйткені ол шын сүйеді.Келесі бір өлеңде ақын тағы да ... ... Ол мұң- ... ... Өлең ... ұнады. Себебі- өлеңнің өн-бойы толған сырлы сезім. Ал сезімнің ешкімге ұнамауы мүмкін емес.Оқып көріңіздер: (). Жүректі тербейтін жолдар емес ... Ақын ... ... ... ... ... өлеңдері атты жинақ болып басылып шықты. Бұл жинақ, Аллаға ... ... ... ... ... адамгершілік, махаббат, туған ауыл, ел мен жер тақырыптағы жырлармен, оған қоса ... ... ... ... ... ... табиғат пен ішкі үндестігін шебер жеткізе білетіндігіне тәнті боласың. Не жазса да жеріне жеткізуге тырысады. ... өлең ... ... ... ... өлеңдерін оқи отырып, сен де суреттелген жайларды бірге сезінесің, ... ... ... ... Ақын өлеңдерінің жалпыға отақ сипаты осында жатса ... Ол ... ... ... ... басымыздан өткізген, өткізетін дүниелер. Ең бастысы - ақын өлеңдерінде осының бәрі қарапайым көрініс табады, төгіліп тұрған ... ... ... ... қытықтап, көкейіңдегіні дәл басады. Бұл сөзімізді, көрнекті сыншы В.Белинскийдің: ,-деген ... ... ... ... ... ... білу - ақынның басты ерекшелігі болу керек. Меніңше, ақынның қарапайым жұрттан бар артықшылығы да осы. Осы ... ... ... ... ... ... өзінің ішкі үйлесімдігінен бөлек, тұнық ойға ақындық қуат қосылғанын байқатады. Мысалы, өлеңін тұтас оқып көрелік:
Көңілді қоңыр ... саз ... ... ... ... ... жапырақтар құба талдан,Күрең күз құдіретіне тағзым етіп.
Кеші еді солқылдаған күздің суық,Не шара, жасыл жаздан үздірсе ... ... ... бақ ... тұр ... Қыз күрсініп.
Жас талдың аптыққан жел есін алды,Құрғырдың қылығы жоқ еш ұнамды.Жылаған жапырақтың жетім күйі,Әп сәтте көңіліме ... ... ... өтті ... ... құстан көк те үзеді,Бозбауыр бала бұлттар боздап тұрып,Бораған қыстан хабар жеткізеді.
Бәлкім бұл кездесу ме тұңғыш, аппақ,Бақтағы қыз да сабыр ... ... ... сұр ... көрік беріп,Келеді қызыл-жасыл гүл құшақтап.
Елемей қырды гүлсіз, күнді нұрсыз,Кездесіп тұрды екеуі. ...Тұрмын үнсіз.Батырған мені мұңға қоңыр Күз бен Жігіттің ... гүл ... (, ... ... ... ... бақтың көрінісін, қозғалыстың барын сездірген жанды құбылысты, адам өмірін түгелдей көз алдыңнан өткізеді. - бұл сөзімізге дәлел бола ... ... ... ... жапырақты күрең күзге тағзым еткізуі де Қалқаман жасаған соны ... ... ... ... емес. Ақындық байқағыштық, ұқсата білу дегеніміз осы болса ... ... ... ... ... ... мен ... мұңы, көңіл-күйі үндесіп, паралель өрбіп отыруы - ақынның шеберлігі. Немесе,
Арқаның аңғал ақ ... ... ... келді бақшама көшіп.
Мөлдір бұлақтар шолпысын тағып,
Балғын құрақтар сәт санап өсіп...
-осы өлеңнің бір шумағында, дегенінінде де ... ... сұлу ... ... ... ... ... Қалқаман махаббат пен табиғатқа егіз құбылыс ретінде қарайды. Ой мен сезімді табиғаттың әсем көріністерінен алады. Өз сезімін ... ... етіп ... Өмірге, ғаламға, шексіз құштар ақынның, шынайы көңілі ылғи ... ... ... ... Ол әр ... байқалып тұрады. Мысалы:
Сары түсті сағыныштан Күз моншақ,
Тағып алып тағы ... ... ... тұрды менен жасырып,
Кірпіктерің қызғаншақ
- дейді. Немесе,
Қызыл іңір. Барады Күн қанталап.
Қыр астынан келеді Ай түнді арқалап,
Қанталап Күн батқасын, Айдың түнді ... ... да ... ... Әдемі жеткізген. Тағы бір өлеңінде:
Қызарып барып кірпігін Күн де жапты ... ... ... ... ... ... ... жанарына алған сыйдырып,Айға ұқсап туған арманым, неткен, әппақ ең!
-дейді ... ... ... Әр ... ... ... ... болады. Немесе,
Жадыраған жаздың да күйі осал тым,Мезгілі өтті. Құс жүдеу, ұя ... ... ... бір ... ... ... ... алтын,
-ия, күзді Құдіреттің алтын сиясының туындысы деу де шынайы, әдемі образ. Образдықжүйесінің байлығы, ... айту ... ... ... ... ... жымдасуыҚалқаман жырларында жарасымдық табады. [11,12] Оның өлеңдеріне жазылған әндердің жастар арасында кең ... да, өлең ... ... ... сұранып тұратынын анықмойындатады. Жырларындағы саздылықтың сыры да ... ... ... ... сыр ... алып,
Құлазиды көңілім қоса налып.
Менің таудай мұңымды көтере алмай,
Қара түннің кетеді шашы ағарып
-депті ақын бір өлеңінде. Ол қандай мұң ... ... әр ... ... ... күнде көретін көрінісі. Қара түн...Жұлдыздармен сырласып өлең жазып отырған ақын, шабытың шамырқанғанда ... ... ... ... ... қара ... ... таңның қылаңдап атуы емес пе. Бірақ, дәл осыны Қалқамандай ... кім бар. [14,52] ... осы бір ойды ... ... ... ... менің мұңым - мөлдір мұң,(Мұңсыз өмір сүре алмаймын мен бір ... ... ... іздеп көз алмай,Қарап жатып қанша жұлдыз сөндірдім
- (Сонда, 104-бет) дейді. Міне, жоғарыда айтылған сөздің айғағы да, ... де ... ... тұр. Өзі ... түн. ... түннен тағатын тапқан ақын. Қиял тербеп кетеді аспанға ұшып, Айдың нұры аймалап ақ қанатын. Жанды көзі, Ақынның аспанға ұқсас бар ... ... ... ол ... Жұлдыздармен жарасып жалғыз өзі.
Ақындықтың өр күшін, түн тыныштығындағы шаттығын қалай дәл айтқан. Әсірелеу деп те ойларсыз. Шындап қарасаңыз түк те ... жоқ. ... - ... ... үйлесіп тұрғандай. - деп Сағат Әшімбаев айтпақшы, жүректегі сезімді оятқан өлең, ... ... ... Өлеңнің өнегесі сол, ол адамдық сезімді ғана оятып қоймайды, оны адамзаттық асқақ сезімнің дәрежесіне көтереді. Осы тұрғыдан алғанда,
2.2 ... ... ... ... жібек жырлары
Қалқаман өлеңдері қанша жүректі тербетіп, тебірентпеді дейсіз?! Енді ақынның,мына бір өлеңіне назар аударалық:
Көзді арбаған ... ... ... алды тағы ... ... ... - деп жүргенде өзіңді,Бақытсыз боп қалғанымды кеш ұқтым.
Бұйырмаған, бағынбаған асау бақ, Жанарымда тұрды-дағы ... ... ... айналды.Сағыныштың мұңы тәтті қашанда-ақ-дейді.
Немесе,
Таңсәріден, тым тымырсық,Мектеп бардық таласа ерте. Қалтамызда - құрт, ... - ала ... ... ретте В. Г. Белинскийдің дегені еске оралады. Образ бен образдылық яғни сөздегі сурет пен суреткерлік, бедерлі бейнелік ақынның ой ... ... ... ... образ суреттеліп отырған шындықты көз алдыңа жанды қимыл-қозғалыс арқылы таныс-бейтаныс бейнеге айналдырып, елестететін З.Қабдолов айтқандай . ... ойды ... да ... ... бен ... орап беруге шебер. Бұл ақындық таланттың жемісі. [13,156]
Қ.Сарин өлеңнің техникасын әбден меңгерген, қай стильге салсаң да кәнігі ... ... кете ... ... ... ... ... талпыныстың жиынтығы болушы еді. Қолыма алған толғағы жетіп, жерігін жеп, ... ... ... ... ... болды.
Кітаптың екінші бөлімі деп аталады.
Қарауылда қалды әне, қара ... ... ... ... Қара ... тек ... күйе ... арыңа аппақ, ауылым,
Қара ниет қоғамның құрбаны боп кеттің-ау...
немесе:
Қойлы ... ... ... аттылы қыр,
Сағынған дала жүрек қақты дүбір.
Уланып үнсіз ғана өтті-ау сенде,
Уыздай уылжыған тәтті ... ... ... туған жері көз алдыңа қара жамылып елестейді. Солақай саясат пен содыр ... ... ... ... ... Сол ... ... дарын қаулап өсті, соңы Қалқаман емес әрине...
атты ... ... ... көңіл-күй лирикасы тамшылап тұр.
Күн көзінен күрең бұлт үркіп қашып,
Жер ... ... ... ... ... ... ... аяғын барады сылтып басып... (Көктем)
Көз алдыңнан қаһарлы қыстың көктемге мойынсынып, табиғат талқысына түсіп, бейшара күйі сурет боп тізіледі. ... ... ... ақын ғана жаза алса ... деген төртінші бөлімде махаббат машақатына жолыққан мұңлықтың мұңлы сырлары әдемі бейнеленген. Әр ... мен ... бір ... ... ... ... емес, ең бастысы ізденіс үстіндегі шайырдың ізгі қадамдары қуантады.
Бесінші бөлімге біраз сыншылар мен ақын-дар деп мұрнын шиырып, соңында өздері сол ... ... ... ... ... ... ... ілтифаты, ниетінен тұрады. Бірақ арнауды да жеткізудің түрі бар. , деп ұйқас ұйықтырып соға беруге ... ... ... ... шаң ... ... ... ма?
Есі кеткенше бітпейтін етегін ашып,
Эстраданы қайтейін есірген мына! (Ж.Жүзбаевқа)
Тасбауыр ғасыр, жалаңаш ... ... ... ... кескіні бір-ақ шумақта жат-қан жоқ па?!
2.4 Ақын өлеңдерінің қазіргі поэзиядағы рөлі
Соңғы жылдары қай топыраққа тамыр ... ... ... ... ... сұрт ... ... да елеуреген жастарды еліктіретін әнсымақтар көбейіп кетті және оларды ұялмай - қызармай теледидардан, радиодан беріп ... ... ... ешкім жоқ.
Қалқаман Сарин Қарауылда туған жас екен. Жастардың Халықаралық фестиваліне қатысып, жүлделі орынды иеленді. ... бір топ ... ... ... ... деп ... алып ... Өлеңдерінде мұң тұнып тұр. Өзім де мұңды жаза- жаза ... ба, ... ... ... ... ... ... молдау өлеңдер жазған дұрыс болар еді деп едім, Қалқаман үндей қоймады.Біреу пікір айтты екен деп ... ... ... қайта қарап, кеңес үкіметінің тұсындағы цензурадан өткізердей әлек-шәлегі шығатындар болады. Ондайлар өзіндік жоқ әйтеуір газет- ... ... ... ... ... амалын іздейтіндер деп ойлаймын. [5,12]
Қалқаманның атты кітабының қолжазбасы жас ақынның тұңғыш жинағы екен. Баяғыда тұңғыш кітап деген атпен он бес - ... ... ... ... біз де ... Ондағы өлеңдер де еліктеу- солықтаудан туған дүниелер болатын. Ал, Қалқаманның бұл қолжазбасы бірнеше жинақ ... ... ... ... ... ... ... топтамамен басталатын қолжазба бірнеше бөлімнен тұрады. Туған ауылға деген қимастық сезім Отанға деген шынайы махаббатқа ұласады. деп ұлы Абай ... жас ... бұл ... өлеңдері де - кімнің болса да жүрегін шымырлататын нәзік сезімнен туған дүниелер. Мұнда өтірік талықсу, жақсы көрудің жәйі осы ... деп ... болу ... жоқ, ... ... ақыл айту да кездеспейді, адамзатпен бірге жасайтын поэзия осылай болуы керек. [6,25]
жүрген ақын, бір өлеңінде: -деп налиды. ... ... ... ... ... ... әрі ... өлең сөзге аса ыждаһаттылықпен, кірпияздықпен қарайтынын аңғаруға болады. Бұл да сөзге деген жауапкершіліктен туындаса керек.
Жетістік бар жерде ... ... ... ... ... өзі- ... ... арқылы келетіні тағы да шындық .Өлең сылдыраған сұлу ... ... ... ... ғана емес, ең бастысы ол шым-шымдап туар шымыр ойдың да ішкі ұйқасы, шынайы ұйытқысы. Себебі, ойды ой ... ойды ой ... ... ... ... ... сөзін тізіп, жазу үшін ғана жазған, жасанды өлеңдерден қашса деген ... бар. Әрі ... , ... сынды айтыла салған сөздерден аулақ болса, кейбір өлеңдеріндегі орашолақ ... ... ... да ... таңғажайып туындылар тудыра беретініне сенімім кәміл. Бірақ бұл тұтастай алып қарағанда ... ... ... оған, өкінбен,Арманға жеткен жан бар ма?Жұлдыздарды еміп жетілген,Жырларым жетер таңдарға!
Жан мұңын, достым, көтердім,Тағдырын адам ... ... ... өтермін,Жазылып қойған маңдайға- деп серт еткен ақын жүректің иесі, оқырманын әманда жалынды, шуақты жырлармен қауыштыра бергей. деп ... ... ... ... әдебиеттің көкжиегін деп білетіндер ғана кеңейте алады.
Қорытынды:
Қорыта айтқанда, ... ... - адам ... ... Химия қосылмаған баяғының жібегіндей сезімнен өрілген жырлар жүректерге жол табады деген .Ақын өлеңінінің тілі таза, табиғаты тылсым. ... ... бір ... ... ... ... ... қазақ қоғамының көлеңкелі және жарқын жағымен байланыстыра отырып, жеке бастық және өмірлік фактілерді өлең бойына сыйдырудың өзіндік жолын табудың үрдісін ... ... ... ... ... суреттелген әлемге деген ақын көзқарасын, дүниетанымын көркемдікпен айшықтап қана қоймайды, сонымен бірге, оның шығармашылығындағы көрініс табатын эстетикалық, ... әрі ... ... және ... де ... ... ... кездегі Қалқаман өлеңдеріндегі лиризм, ең алдымен, бейнеленген табиғат суретіне деген автордың жүрегінің ... мен ... ... толғаныс арқылы асып төгіліп, жаныңды нұрландырады. Иә, оның ... ... ... және ... ... ... ... пен милетінің, жарқын болашағына деген асыл үміттің шуағы жатыр.
Оның өлеңдеріндегі лиризм мөрі оқырман ойын ... ... ... ... ... Көз ... Архат тауының әсем суреті келіп, ақын жырлаған жерлерді аралағың келетіні өтірік ... жыры ... ... ... ... ... ... қияға самғатып, философиялық ой-толғауының жетегіне ілестіреді. Санаңды сөзбен сомдалған ... ... әр ... реңге еніп, еліктіріп әкететіндей болады. Ақынның пейзажды өлең өріміне сыйдырып, оқырман ... ... ... ... түзе ... деп ... жөн. Осы формулалықты аша кететін болсақ, ол атты тұрады. Ақын қыран арқылы Алаш пен ... ... ... ... бізге үнемі ұқтырып отырады.
Мұндай өлеңді қыранның самғауын күнде көзімен көріп өскен жан ғана жаза ... Біз - ... ... ... ... ... қыранды Қалқаман жырын оқыған сәтте , өлең жолдарындағы мәнді ой шумақтары арқылы Алаш көгіндегі ... ... ... ... ... жүрген жандарға айналып шыға келеміз.
Оның лиризмі Алаш өмірі қайнап жатқан бөлмеге еніп кеткен көбелектей... Біз оны бағалай ... ба, әлде ... ... өмірдің қабырғасына соғып жоқ қыламыз ба... Осындай ой жетелегенде ақын өлеңдерінен табиғатқа басқаша бір көзқараспен қарауға ... ... Оны сезу мен ... - ... өресіне қатысты дүние.
Автор адам мен қыранды теңестіргісі келеді, тауларды тұлғалардан асыра ардақтағысы келеді. Ол адамды бірде - кісілікке, ... - ... ... ... ... ... біз ... табиғат заңына сыйдырып өлең арнап отырғандай сезіледі. Ақын өзі үшін емес, ... жер ... ... ... ... ... жол ... үшін пейзаждық лириканы шыңына жеткізіп жазады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.Сарин , ... ... бойы ... ... ... : [Жас ақын Қ. ... ... қысқаша дерек пен топтама өлеңдері берілген.] / Қ. Сарин // Ертіс өңірі. - 2010. - 8 ... ... , ... ... ... ... ... [Мәтін] : [Халықаралық "Шабыт" фестивалінің лауреаты, ақын Қ. Саринмен әңгіме.] / Қ. Сарин // Дидар. - 2012. - 11 ... ... Қ. ... [Текст] : өлең / Сарин Қ. // Түркістан . - 2011. - 15 желтоқсан (№ 52). - ... , ... ... ... ... атақтан жоғары баға жоқ [Мәтін] : [Ақын, Қ.Сариннің шығармашылығы жайлы.] / Қ. ... ; ... ... ... Қ. // ... өңірі . - 2013. - 19 маусым.- б.8.
5.Алтын қалам [Мәтін]. - Алматы : Өнер, 2010. - 240 ... ... ... тастаған ойым емес, қалтаға салған қолым сөз болып жатыр, - ... ... ... ... / Қ. ... // ... - 2013. - 18 мамыр.- б.7.
7.Кенжехан, Мұратхан. Әсем әнге бөленген күн [Мәтін] : [Өскеменде "Жерім менің" атты ... ән ... ... / М. ... // ... - 2012. - 5 ... ... Сариннің авторлық сайты: http://kalkamansarin.kz/
9.Сарин , Қалқаман. : [Жас ақын Қ. ... ... ... ... пен ... өлеңдері берілген.] / 10.Қ. Сарин // Ертіс өңірі. - 2010. - 8 қыркүйек. - Б. 18.
11. Сарин , ... Әке ... / Қ. ... // ... - 2015. - № 1. - Б. 4 ... Алматы 1986ж
13. Қ.Н.Жүсіпов Павлодар 2006ж
14.А.Байтұрсынов Алматы 1896ж
15.К.Мұратхан Алдаспан//2012 ж

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақын және домбыра. Поэзиядағы домбыра бейнесі7 бет
Шәкәрім мұрасы туралы7 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде жайлы ақпарат15 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)7 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлы – қазақтың көрнекті ақыны19 бет
Бүгінгі поэзиядағы көне түркілік таным көріністері10 бет
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Түс көрудің поэзиядағы рөлі37 бет
Шәкәрім және Гете: поэзиядағы көркемдік пен таным үндестігі149 бет
Ұлттық поэзиядағы Ұлы Отан соғысы тақырыбы (Қ.Аманжолов, С.Мәуленов туындылары бойынша)84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь