Нұрлан Оразалин поэзиясының тілі, стилі, поэтикасы

Жоспар:
І Кіріспе
1.1 Нұрлан Оразалиннің шығармашылық ғұмырбаяны ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Ақын өлеңдерінің өрнектері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Н.Оразалин поэзиясының тақырыптық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.2 Ақын өлеңдерінің көркемдік.бейнелілік сипаты, тілі ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.3 Ақын поэзиясының құндылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Жақсы өлең тақырыбымен өл¬шен¬бейді. Оның тақырыбы біреу ғана. Ол – адам, адам рухы, соның өміршеңдігі туралы ойлар мен өмір шындығы су-рет¬тері. Шынайы лирикалық өлеңде ақын осыны сезіну мен толғану арқылы адам¬затқа өмір сабағы туралы түй¬сін¬гендерін ұсынады. Бұл талап кеше де болған, бү¬гін де солай. Бірақ өлеңді саясатқа ың¬ғай¬лап, әртүрлі тақырыптар арқылы заманды мадақтауға құрып жүрген өзіміз. Енді ғана, еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін, бұл жолдың өмірсіздігін түсініп, жазудың жаңа жолы іздестіріле бастады. Қандай ақын болса да заманына тәу¬елді. Бірақ бұл сол заман ыңғайымен кете беру деген сөз емес. Жақсы ақындар уа¬қыт¬пен ымыраға келе отырып, шын¬дық жайлы ойларын ашып айтып кеткен. Кеңес саясаты тұсында да ондай талант¬тар аз болған жоқ. Ал, өткен ға¬сырдың 60-жылдарында әдеби қызметін баста¬ған жас ақындар ұрпағы өлең жасауды жаңа үлгіге көп жақындатты. Сөй¬тіп, бүгінгі қазақ өлеңі қалыптасты.
Қазақ өлеңі деген ұғымға мен поэ¬зияның шағын түрлерін түгелдей қосып, ұлттық ұғыммен ұсынып отырмын. Іш¬тей саралап қарасақ, онда таза ой мен се¬зімге құрылған лирика да, өлеңнің басқа түрлері де кездеседі. Қазақ ұғы¬мын¬да бә¬рі араласып кеткендіктен біз оны жіктеп жатпаймыз. Ендігі кезең ли¬риканың осы ой мен сезімді жырлайтын түрлерін қа¬жет етіп отырғаны бай¬қа¬ла¬ды.
Қазіргі қазақ поэзиясында осы салада жемісті еңбек етіп келе жатқан ақын¬дарымыздың бірі – Нұрлан Оразалин. Ол шығармашылық өмірін өткен ғасыр¬дың 70-жылдары бастап, жүйелі түрде қазақ лирикасын дамытуға күш салып келеді. Ақындығын да солай қалып¬тастырды. Оның шығармаларында лири¬калық сезім мен драмалық тартыстан туған өмір философиясы сыр шертеді. Тек ой мен сезімнің арпалысы емес, жүрек пен жан¬ның үндестігі, үйлесімі сезіледі. Нұрлан өлеңінің ішкі иірімі, сыры мол. Ой мазалап, төбесінде жасын ойнап, сезімі діріл қақ¬қан ақын кеу¬десінде шоқ жайнап тұрғанын көресің. Ол әлем шындығына бойлайды. Адам атау-лыны бөлмей, жал¬пыға ортақ се¬зімді жырлайды [1,16].Мұндай өлең жазу үшін ақынға талантпен қоса, үлкен бі¬лім, биік парасат, өмір көрі¬ніс¬терін бай¬қағыштық пен оны терең талдай білу өне¬рі керек. Өмір философиясы өлеңге осылай кіреді. Нұрланның бо¬йында осындай қасиет мол.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Қазақ әдебиетінің тарихы, 8-10 томдар.-Алматы, М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты, 2000-2005 жж.
2. Дәдебаев Ж. Қазіргі қазақ әдебиеті:.- А.: Қазақ университеті, 2003.- 284
1. Ниетқабылова Г. Е.Раушанов «Поэзиядағы психологиялық параллелизмнің көркемдік қызметі // Қазақ тілі мен әдебиеті.- 2001, №2
2. Ақын жерлестері арасында // Рауан.- 1999, 3 тамыз
3. Алаш сыйлығын алды // Дидар.- 2000, 1 сәуір
4. Елубай О. Талантты табындырған // Дидар.- 1996, 25 маусым
5. Есдәулетов Ұ. Жыр дәптерінен (өлеңдер) // Қазақстан әйелдері.- 1997, № 4, 16 б.
6. Заханқызы Р. «Ой жайылады басымда» (Қазіргі қазақ поэзиясындағы ұлттық белгі бейнелеулер. // Қазақ әдебиеті.- 1999, 23 шілде
7. Мұхаметқалымова Г. Жұлдызы жарық жырлар (Жерлес ақын Ұ.Есдәулетовтің шығармашылық кешінен) // Достық.- 1996, 16 маусым
8. Шәкіров М. Перзент парызы // Дидар.- 1999, 11 мамыр
9. С.Қирабаев «Уақыт және қадамгер». Жазушы. А 1973
10. Н.Оразалин «Таңдамалы туындылар» 1-2 том, Алматы 1995ж
11. Н.Оразалин «Таңдамалы туындылар» 3 том, Алматы 2000ж
12. Н.Оразалин «Қоздағы шоқ» Алматы Атамұра 2008ж
13. Н.Оразалин "Азаматқа аманат", Алматы 1996 ж
14. Н.Оразалин "Құралайдың салқыны"Алматы 1998 ж
15. Н.Оразалин "Ғасырмен қоштасу",Алматы 1999ж
16. Н.Оразалин «"Сырнайлы шақ"» Алматы 2001ж
17. Ә.Кекілбаев «Шандоз» Атырау, 2003
18. Р.Нұрғали «Әуезов және алаш» Алматы, Санат 1997ж
19. Тарихи тұлғалар. Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009
20. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: ЖШС, 2010 жыл
        
        Жоспар:
І Кіріспе
1. ... ... ... Ақын ... ... бөлім
2.1 Н.Оразалин ... ... Ақын ... ... сипаты,
тілі..............................15
2.3 Ақын ... ... өлең ... ... Оның ... біреу ғана. Ол – адам,
адам рухы, соның өміршеңдігі туралы ... мен өмір ... ... ... ... ақын ... ... мен толғану арқылы адамзатқа өмір
сабағы туралы түйсінгендерін ұсынады. Бұл талап кеше де болған, ... ... ... ... ... ... ... тақырыптар арқылы заманды
мадақтауға құрып жүрген өзіміз. Енді ... ... ... ... бұл ... ... түсініп, жазудың жаңа жолы іздестіріле
бастады. Қандай ақын ... да ... ... ... бұл сол ... кете беру ... сөз емес. Жақсы ақындар уақытпен ымыраға келе
отырып, ... ... ... ашып ... ... Кеңес саясаты тұсында да
ондай таланттар аз болған жоқ. Ал, ... ... ... ... ... жас ... ... өлең жасауды жаңа үлгіге көп
жақындатты. Сөйтіп, бүгінгі қазақ өлеңі қалыптасты.
Қазақ ... ... ... мен поэзияның шағын түрлерін түгелдей қосып,
ұлттық ұғыммен ұсынып ... ... ... ... онда таза ой ... ... лирика да, өлеңнің басқа түрлері де кездеседі. Қазақ
ұғымында бәрі араласып кеткендіктен біз оны ... ... ... ... осы ой мен ... ... ... қажет етіп отырғаны
байқалады.
Қазіргі қазақ поэзиясында осы салада жемісті еңбек етіп келе ... бірі – ... ... Ол ... өмірін өткен
ғасырдың 70-жылдары бастап, жүйелі түрде қазақ ... ... күш ... ... да ... ... Оның шығармаларында лирикалық
сезім мен драмалық тартыстан туған өмір философиясы сыр ... Тек ой ... ... ... ... пен жанның үндестігі, үйлесімі ... ... ішкі ... сыры мол. Ой ... ... ... ойнап,
сезімі діріл қаққан ақын кеудесінде шоқ жайнап тұрғанын көресің. Ол ... ... Адам ... ... ... ... ... жырлайды
[1,16].Мұндай өлең жазу үшін ақынға талантпен қоса, ... ... ... өмір көріністерін байқағыштық пен оны ... ... білу ... Өмір ... ... осылай кіреді. Нұрланның бойында осындай
қасиет мол.
1.1 Нұрлан Оразалиннің шығармашылық ... ... – өмір бойы ... жұмыстар атқарған қайраткер азамат.
Бұл – ол ұжым ортасында болып, үнемі адаммен араласқан, ... ... ... тосып, онымен ой-пікір бөліскен деген сөз. Және ол ... ... ... жолы. Оның үстіне ауылы жақын, жиі барып ... ... ол ... ... ... ... ... өткізген.
Нұрлан тәуелсіздікті халқының рухын көтерген, бағын ашқан, ... жол ... ... ... ... Оны ... етудің жолы елдікке
қызмет ету, қазақ рухын көтере жырлау деп ұқты. Осы жолдағы ... ... ... жасырмай айтты, көргенін, сезінгенін, ... ... ... ... Оның ... ... «Жүрекжарды» сыры да ... ... ... ... ... ... ... «Құралайдың
салқыны», «Қоздағы шоқ», т.б.) осыны паш етті. Ол ойын, сырын, әнін, ... ... ... түгендеп, халқына ұсынды. «Ойым осы», «сырым осы» ... ... ... ... ... ... талантын еліне арнады. [2,12].
Халықпен байланыс, оның ойын түсіну, сезімін қабылдау кім үшін ... ... ... ... ... Ол ақын санасында жастай оянып, ... ... ... ... ... ... туған балаң жырлардың өзінен осы күйдің бастауын көреміз. Жас
адамның ... ... ... ... ... ... ... «кеудесі толы жыр – көктемнің» өзгеше көрінісі сұлулықты тануға
деген үлкен ізденісті ... Осы биік ... ... деген ұмтылыс
үйреншікті ұйқасқа сыймай, өлеңдік форманың өзгеше ырғағын іздейді. Ойы мен
сезімін ... ... ... «мұң ... ... ... ... [5,23].
Атағы жоқ Есениндер… жын
қысқан…
Жаңғырады жатақхана өлеңі.
Менің жиырма жасым мұң құшқан…
Түн ортасы…
Көше бойлап келеді.
Жауындатып келеді,
Дауылдатып келеді,
Ән-жыр кешіп ... ... ... етіп желегі,
Менің жиырма жасым келеді…
2. Ақын өлеңдерінің өрнектері
Жиырма жасында бойын өлең билеп, көше бойын дауылдатып, жауындатып, ... ... мұң ... ақын сыры ... ... «жын ... ... сезімнің
ұшқыны екенін біз Нұрланның соңғы ... ... Ақын ... терең сезініп, жан сырына айналдыра білді. ... ... ... ... қыз қуады, сол үшін күресіп, тіресіп өмір сүреді.
Бұл болса, өлеңімен, ... ... ... от ... ... ... ... қалайды. [1,16]. Ол үшін дүниенің бәрі көктем боп
сөйлейді, көктем сезімі ... боп ... «көк ... ... от беріп»,
«бұлбұлдың таңғы әні» жүрегін ... «Кең әлем ... ... ... ... Осы тұста ақынның Тұманбай ұстазын еске алуы да нанымды.
Көзімде тұнып қыр, бағым,
Түнімді оймен жұбаттым.
Тұманның жазған жырларын
Үніндей көрдім бұлақтың.
Өртендім… жандым… ұнаттым
Сұлулар ... ... екен ... ... ... сүю ... ... өлең жаздым мен»).
Ақынның аласұрған сырға толы өмірі осылай басталады.
Тынышымды алды менің айлы аспан.
Астананы ... күй ... ... жайғасқан
Қайғым болды алған менің ұйқымды.
Бір өлеңім… жазылмаған өлеңім
Ойларымды ойларыма жалғады.
Алматыны кезіп ... ... ... ... ... ... шарлады.
(«Үнім менің алаңдарда адасты»).
Ақын ойын табиғат бөледі, ... ой ... Ол ... да ... ... алады. «Тау менен тас ақын ... ... ... ақ ... ... ... ... жаңбыр сабалап тартқан
домбыра дыбысын еске салып, бусанып ... көше жар ... ... арудай
боп сағыныштың сезімін тудырады.
Осының бәрі – адам табиғатының еркіндігін аңсаған ақынның сыры, ешкімге
тәуелді емес, еркін ... ... ... ... ... ... жүректі сілкіп өтіп», «ой төріне қона алмай» жүрген Алматы түні ... ...... бейнесін елестетеді. [4,36].
Ақын көңілі құбылмалы. Оның ой мен сезімнің ырқына қарай өзгере салуы да
қиын емес. Сондай бір шақтарда ... ... жас ... ой мен мұңға
шырмала бермей, одан босап шығуды аңсаған кездері де ұшырасады. ... ... ол ... ғана емес, оны тудырған ортамен қоштасып, ... ... ... те ... Осы бір ... ... ... мен шындығын терең түсіне бейнелеу оқырманды бей-жай қалдырмайды.
Қош бол, сен, мұң ... ... ... – алғашқы ақ арман.
Жыр болып шулаған бақтарым,
Сүмбіле түндері таранған.
Тауымның құз-қия жақпарын
Сағынған сағымды кездерім.
Ақпанның түтетіп ақ қарын,
Құндақ боп тербеткен кез ... ... бір ... ... ... ... шөп ... бөктерге,
Кетейін қиялмен қырға алыс.
Кетейін ой тербеп күзде мен,
Жабырқап тұрғанда ақ қайың.
Тауларды ... ... қып ... ... бол, сен, мұң ... ... бір өлеңде ойын қозғап, сезімін арбаған табиғатымен қоштасып тұрып,
сол ортадан бөліне ... ... жан ... ерекше суреткерлікпен
ашылады. Онда өмір сабақтарын әлі де өтіп ... жас ... ... ... ... ойлы ... шолуы және өз танымына беріктігі айқын
көрінеді. Және ол лирикалық кейіпкердің жан тазалығын, қайырымды қалпын
және ... ... ... танытады. Осындай бір өлеңді талдаған
В.Белинскийдің: «Поэзия деген не?» деп сұрап алып, оған ... ... ... еске ... Ол ... өмір ... ... жасқа тән
мейірбандықты тани отырып, оның әлі жүзеге аспаған қиялынан туған ұмтылысты
көреді, оған ... ... сол үшін ... ... ... ... көп. ... түсінбесін. Оны түсінетін азшылық табылады.
Қалғыған адамның жан дүниесін ... биік ... ... өзі ... емес пе? ... кейіпкердің жан сезімі жалпы адам рухымен туысып
жатыр және ол туыстық оны қоршаған кеңістік пен ... ... ... деп ... ұлы ... Сондай поэзия Нұрлан лирикасында да тұнып тұр.
[7,26].
Шынайы сезім жас ... өзін ... ... де мол кездеседі.
Алатаудың аспанында жұлдыз көп,
Ай астынан сезімді іздеп ... ... ... бір ... ... ... келемін…
Өзімді іздеп келемін…, – дейді ол.
(«Өмір нұрлы»).
Жас ақынның сол ... ... ғана ... ... ... да ... толы. Ол қыз сүюді білмеген бозбалалық ... ... ... ... ... ... жүрек үнін сүйгеніне арнайды.
Ойда жоқта кездескен еліктің киігін танып, жіпсіз байланып, «бозаң-бозаң
кез кешеді». Оның ... ... лебі ... ... ... ... отынан
жүрегіне жамау түскен адамның тыныштық іздеп, қиналуы да ... ... ай да, түн де баса ... көше де, ... да ... азайтпайды,
кімнен, қайда тығыларын білмей, сезім арпалысына түседі. Өзін ... ... ... қара көздеріндей қиылып,
Қарс айрылып қарайтындай
түнгі аспан.
Жүрек…
Жүрек…
Сабайтындай жиі ... мұң ... тұр ... аспан.
(«Қоштасар сәт»).
Оның көп өлеңін жүрек оты тудырады.
Мен өлең жаздым…
Сені іздеп ... ерке ... ... ... өткен өртеп із.
Тіл қатты ғалам,
Махаббат болып
Жер,
Теңіз…
Мен өлең жаздым…
Мен өлең жаздым…
Сені іздеп түнде, ерке қыз.
(«Мен өлең жаздым»).
Бұл – ... ... ... ... ... ... ... өлеңнен
табуы. Осыдан бастап шын ақындық оның жан жарасына ем болып қонады. ... ... ... жырына арқау етеді.
Жырлады жүрек…
Жырлады түнгі аспан көк,
Ауылдан біздің адасып жүрген
сұлу Ай.
Жырлады жүрек дастан боп,
Жұмақ өлкенің
Жап-жасыл мына сұлуы-ай!
Жырлады ... ... ... – ару көз ... ... ... көше ... менің
Орман боп, көл боп, самғап қыр.
2.1 Н.Оразалин поэзиясының тақырыптық жүйесі
70-жылдар – Нұрлан ақындығының балаң сезімнен ... ... ... Бұл ... ол жалпы өмірге, қоғамдық өзгерістерге, айналаға кең
көзбен қарап, әлемдік ... ... ... ... ... ... ... жатыр көзден белең,
Не қалды жер бетінде өзгермеген?!
Жасыл желек жамылған бақтар
көшкен,
Махаббатты аңсаған шақтар ... да ... ... да ... ... жарқылдап батыр да
өткен,
Жасық та өткен,
Жаңқа-жаңқа көңілі пасық та өткен.
Тал ... ... ... ... кеткен.
(«Аспан туралы жыр»).
Ақын әлем кеңістігінен өзгермеген дүние есебінде аспанды алады. Жырын
соған арнайды. Жаңалықты да аспан ... ... ... қажет образдарды
да алып пайдаланады. Бұлтты қайық етіп жылжыған ай мен арман-үмітін ... ... ... ... ой ... ... ... Келген көктем
де нөсер болып ой мен ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың үні танылады.
Бұл кезде ақынның ғашық көңілі де ... ... ... сезімі
емес, орнына шынайы махаббат орныққан. Сезім мен ағынан жарылған көңіл күйі
шын сүйгеніне ауысады. Сағыныштарын ол соған жолдайды, солай ... ... ... ... жоқ, оны ... желі ... әкетіп, ақ ұлпа қардың орнына
жаңбыр тамшылатады. Осындай күйде ақын жанын арбаған үн ... ... қыр ... бірде «себелеген ақ ... ... ... ... өлең боп ... Осы бір сағыныштан ол шын бақытын тапқандай
сезінеді.
Бақыт деген сірә да,
Сенің мені ... ... сені ... ... ... бір құс аппақ,
Менің сені тұрған шағымда
құшақтап,
Қанатында ғажайып бір сезімнің
Адам-Ата – Хауа-Анаға ұқсап қап, – ... ... ... ақын жыры өмірдің өзінен алынады. Ол өмірге ... ... ... де, жыры да, әні де ... деп ... ... өлең ... тану дегенді ақын қиындық пен қуанышты бірдей көру, аязда, қарда
тоңу, жел сүйіп, жүйрік міну, тау мен даланы, шулы ... ... ... ... өту, ... тамсанып естен тану, жарық дүниеде жанып өту»
деп біледі. Осы ұғымдардың негізінде өмір, өлең алдындағы ... Ой, ... үміт ылғи да оның ... мазасыздық туғызады.
Өлең үшін мәңгі майдан – бұл өмір
Қар, дауылға, қарсы жүру аязға.
…Семсер оймен, шербет ... ... ... ... ... қағазды
Ай мен түннен,
Жер мен көктен сұра жыр.
Өмірге кең көзбен қарайтын ақынның көз алдында кең әлем. Сол кеңістіктегі
тіршіліктің бәрі ... Тек ... ... болса… Ақын осыны тілейді.
Ғасыр тыныш болса, оқпен емес, өлеңмен атыссақ деп армандайды. ... ... ... де, алты ... ... сұра ... деп түйеді ойын.
Туған өлке суреттерін еске түсіріп, өлеңін туған жерге тізе бүгуге үндейді.
[6,56].
Дүниеге деген таным, ... ... ... ақын арманы ұлғайып, ойы да,
мұңы да молайып бара ... ... ... осы ... ... Ол ... ... оба түбінде («Оба түбіндегі ой») қазақ
жерінде өткен ұлы ... ... ой ... ... көз ... бүгін
обаға айналған елдің іргесі қалай сөгілгені туралы сыр шертеді. ... ... көз ... келтіреді Ақын өткенге салауат айтып, енді
бүгінгі тіршілікті, өзі көрген сұлу ... ... ... созып көшелерден, алаңдардан,
Бір үміт тіл қатардай санамды алған.
«Осынау сұлулықты ... ... ... ... ... сыйынамын,
Кеудеме көктен алыс құйылады үн.
Жасыл от, жан тербеген бір ... ... ... ... мың.
(«Жасыл от»).
Ақын мойнына түскен жүктің ауырлығын түсіне бер: миына мың оқ ... ой ел ... ... ... ойлардың жалғасы екенін ұғасың.
Сондықтан ... жоғы да мұң, бары да мұң боп» ... Ол ... ... ... ... өмір туралы ойланады.
Өмір ылғи тәтті арман, шекер емес,
Өтер жылдар…
Өтер ... ... де ... ... ... ... ... емес.
(«Өмір ылғи»).
Өзі өткенмен, сөз қалса… Тарих және оның сабағы осы көркемсөзде. Ол ... ... ... ... ... ... ... пен жігерден, ыстық
қаннан туған ойлар. Ақын «ажал төне ... тек ... ... ... ... ... – сол сөздің өлмес құдіреті, ойын қозғаған заман
шындығының бейнесі туралы ... ... «Елі ... дала ... ... сол сөз – тарихтың сәулесі, шежіресі ... дау ... ой ... адамның психологиялық жағдайын суреттеуде Нұрлан әдемі
жаңа образдар ... ... ғып бір ... бір ойың, өтіп жатыр тар
кеудеде жиылыс», «Көкіректе күрсінеді Алатау, күрсінеді кең даланың ... ... мен ... өзім жеңе алмай, жыр-жолбарыс, ой деген бір
арыстан», «Арман ... ерте ... ... аз ... ... ... ... ашынамын, төзімді ойлап басыламын», т.б. – ойды
ашар бейнелі тіркестер жаңаша ойлаудан, өмір ... ... ... жаңалықтар. Мұндай тіркестер Нұрланда көп. Және олардың бәрі қалыпты
11 буынды өлеңнің ырғағына сыймай, ой ... ... ... жаңа ... ойы мен сыры ... халқының өмірімен біте қайнасқан. Ол ... ... да ... ... ... қалқам, өлең атты елденбіз.
Жауыннанбыз,
Қайғыданбыз,
Желденбіз.
Мәңгіліктің үрлеп мәңгі майданын
Ғасырлардың қойнауынан келгенбіз.
Кеудемізде – ... ... ... от ... қылды қақ жаратын қай кезде
Әділетті байрақ етер тайпамыз.
(«Біздер, қалқам»).
Мұнда ақын, ... ... ... өмір ... ... ... баса ашылған. Оны Нұрлан мақтан үшін айтпайды, өз ... ... ... ... ... ... ... өмірдің қайшылығын жіті
көреді.
Нұрлан лирикасындағы осы ой мен мұң 90-жылдарда тіптен қалыңдай түскенін
көреміз. Бұл – ... ... жүйе ... бұрын тұтас одақ ... ... ... ... ... ... тұсы болатын.
Таршылық, жоқшылық, ... ... ... ... Кеше ... ... дос деп жүрген адамдар оңашаланып, жеке меншігін күйттеп,
біреудің барын тартып алуға, ... ... ... ... ... ... ... келешекке деген сенімін азайтты. Осы тұста жазған лирикалық
жырларын Нұрлан «Заман қашып барады» деп ... ... ... ... жанып, мың қайтара
өшкен едім).
Мынау ұлы даланың төсін еміп,
Ғасырдан ғасырларға көшкен ... ... ... ... да шамырқанам,
Көздерді көріп кейде жабырқаған.
Түн – мұнар,
Дала – мұнар,
Бәрі ... ... ... ... ... ... шамырқанам.
Бұл өлең – сол бір заманда адам басына түскен зобалаң тіршілік туралы
толғаныстың көрінісі. Ол ... ... ... ... таба алмаған
сұрақтың молаюын, жеңіс те, мансап та, арман да ақшаға айналғанын күйіне
жазады. «Ұйқы-тұйқы ... ... ... ... ... еске түсіріп,
жыры кеселге, мұңға айналады. ... ел ... ... жеке ... араласып, оның жаралы көңілін тіпті де жабырқатып жібергеніне өлеңі
куә.
2.2 Ақын өлеңдерінің көркемдік-бейнелілік ... ... ... ... ... ... жарылардай жарғағы», «Бәрі сауда»,
«Қолым қысқа», «Әділдік жоқ», т.б. лирикалық өлеңдерінде ақын сол кезеңнің
көңіл-күйін, әлеуметтік ... ... ... ... ... әдемі
суреттеп жеткізеді. Ол түн қараңғы, түндей көңіл ... мұң – ... ... ... ... ... арқылы заман мен адамды, олардың
қарым-қатынасын ашады. Жұрт ... ... ой да ... ... ... алданып жатқан халық. Ағайын бірін-бірі алдап, бауыры
туғанынан безіп, ... ... ... жар ... ... ... ... ұл тағдыры. Осы жайлар ақын көңілін бөледі, мұңайтады,
ойлантады. Себебін біле алмай, ... дал ... ол. Осы ... бір түйінін Нұрлан «Қайыршы. Алаң. Қара бақыр» атты өлеңінде қайыршы
бейнесінде көреді. Қолында қара бақыр ... ... ... ... – қарт ... ... Ұлы Отан соғысында ерлікпен елін, сенімін,
үмітін ... ... ол ... ... ... ... түсіп осындай
күй кешкен. Оның бейнесі заманның санасында мұздай суық ... ... ... ... ... ... ақиық пен сауысқанның
теңелуінен, қоянға кеп мұң шаққан түлкі, құмайды алдап құлатқан ... бай ... ... ... болуға ұмтылған қанағатсыздықтан
таниды.
Ақын көңілі елгезек. Ол қайғыға бөгіп ... ... ... ... Ойлы дана да, ақын да, ... да ... ... араласып өмір
кешкенін мойындайды.
Келмедік, жаным, өмірге ... ... да ... ... де ... ... ... әурелеп жүріп аз
күндік,
Ғұмыр кешерміз…
Өртеніп, жанып өтерміз, – деп тоқтатады өзін.
(«Айдың астын мәңгілік
бесік етем…»).
Ел көшін ... ... ... ... ... да ... мен
шешендерді еске алып, ол ... ... ... ... түсіне бастайды. Тәй-тәй басқан сәби тәуелсіздікті таниды.
«Періден де ... ... ... аяулы болсын аман», деп
тілейді. Осыдан бастап күдігі әлі арылмаса да, жаңа ... ... ... ... ... берік орын тебеді. Азаттық сезімі ... көк ... ... ... де, қала мен ... (екі ... десе де ... бірлігін күйттейді. Алатаудың басынан Алтын адам
бой ... ... ... қазақ аты Алты алашқа тарайды. Осы
жарасымды көріністің ... ақын ... ... ... ... бір өткен кезді қашып бара жатқан ғасырдың ... суық ... ... ... ... ... деп ... Олар
жүріп өткен жолдың ауыртпашылықтарын суретпен ... ... ... үмітпен қарайды. «Таулардан соң таулар бар», «даладан соң дала бар»,
«теңізден соң теңіз бар», «адамнан соң адам ... ... соң ... ... соң ғасыр бар» дегенді алға тартып, жаңа өмір жаңа ... ... ... ... ... соң ғалам келетінін болжайды.
Өзгерді сөз …
Өзгерді ой…
Өзгерді елің…
Өзгеретін сезіндік кез ... үшін ... ... шіркін жеткізді көз көргенін.
Көз көргенін өмірдің өзгергенін.
(«Әлденеге дүние елеңдеді»).
Ақын жаңа туған ... ... ... Оның ... ... да, айбын да,
әндеткен қуаныш та көрінеді. Өткен заманның шындығын бейнелеген туындыларын
мойындап, енді оны жаңа ... ... Бір ... өткенге көз тастап,
заман өзгерісін таниды. Туған ... ... ... ... ... Ол батыстан жауды қуып оралған әкелерін, «махаббатын
жаулығына ораған», «арманын ... ... ... Олардың бүгін
қатар ұйықтап жатқанын ... Абай ... ... ... күйінен
жаңылғанда, сезім үйінен безінгенде, көңіліне сап-сап айтып отырған Абай –
оның ұлы ұстазы, жалпы ұлттың ұстазы. ... ...... ... ... айту. Сондықтан да ол «тану үшін өзімді де ... Ұлы ... жиі ... ... Ақынның лирикалық кейіпкері түсінде өзен көріп,
шағала боп айдынды ... ... ... ол – жақсылықтың белгісі.
Ол сенімін сүйреп алға қарайды. ... ... ... аман ... тау, ... ... ... – қайғырам ба, күлем бе?
Ортаям ба?
Ойдан азап шегем бе?
Өз еркімде… Бәрі-бәрі еркімде.
Жалыным да, жауыным да, өртім ... ... ... да ... да ... болып жер, түнге.
(«Айым аман»).
Бұл – азат адамның көңіл-күйін
бейнелейді.
Қандай жағдайда болса да, ақын халқымен ... Оны өлең ... ... ... ... үшін
мұңайдым.
Мен тыңайсам, тауым үшін
тыңайдым.
Мен қуансам, ғалам үшін ...... ... ұлы ... ... көлім үшін жыладым,
Мен құласам, шөлім үшін құладым.
Мен жұбансам, өрім үшін жұбандым,
Іздеп ойдың қайнары мен бұлағын.
(«Жүрегімде уақыттың сызы бар»).
Ақын кредосы осы. Осы ойды ... ... ... мен жер, ... ... ел ... шертілді.
Мен өртенсем
Елім үшін өртендім,
Иә, Тәңірім,
Өшірмегін өртімді! –
деп қорытады. Ел ... ... ... ...... ... ... жырлары оның ақындық парасатының ұлғайып, ағалық жасқа
жетіп, ел ... ... ... ... ... өмір ... ... бет бұрған Азаматтың ой-сезімдерін жалғастырады. Ол өмір сырына
қанықты, әрқилы қоғамның алмасуларын көрді. ... ... ... ой ... Ал, ой ... ... ... Өмір атты тіршіліктің өзі
ой мен мұңнан тұратыны анық қой.
Адаммын мен… жұмыр басты
пендемін,
Біреуге – асқар, ал біреуге ...... ...... көмбенің, – дейді ол.
(«Сарын»).
Оның кеудесіндегі көмбе – сөнбей қалған «қоздағы шоқ». Шер мен мұң ... жан ... ... ... ... ... салды.
Шер-мұңымды кім ұқты?
Сөнді ме шоқ қоздағы.
Қозғағандай сынықты
Жүректі кім қозғады?
Жел айдады жаңбырды,
Сілкінді ме сезімім?
Ой ... ... ... өз ... кім тұнықты?»).
Ақын өмір толқынында сабаласып, әлі де талай қиын өткелдерді елімен ... ... ... ... па екен?
Түсімде айдын көрдім ғайып бөтен.
Құлдырап көк толқынды сабап
жүрмін.
Құс болу ақын үшін айып па ... ... ... ... ... ... ... ұшқан құс суылымен аспанды шарлап жүрсе, оны қалғу
көрмеген өнердің күші деп ұғыңыз. Сөйтіп, ол ... ... ... ... Осы ... ... елдің азаттығы үшін күресте өткен ерлермен бірге
екенін жария етеді.
Ерлік,
Елдік…
Жұмылдырған тілек бір.
Ерлерімнің бәрі жайсаң ... ... ... ... ... ... ... тұр, – дейді.
(«Аруақтарым»).
«Шындық», «Иә, Тәңірім», «Құс қайту», ... ... т.б. ... өмір ... сөз ету ... ақын ... ойға ... Бұл –
ағаларға таныс болғанмен, жаңа ұрпақ ... ... ... ... ... ... – шексіз, нар, алып,
Үзілмей жылдар, келеді із.
Періште болып жаралып,
Пенде бір күн өлеміз.
Тіршілік, шіркін, әуре-мұң,
Өтеді бір күн егеспен.
Көшеді ... ... ... ... ... ... ... құм басқан.
Бәріне куә-жадымыз,
Қара жер, мұхит, түнгі аспан.
Перғауындардың байлығы
Сұраусыз, құнсыз ... ... ... ... ... ат ... көнбейді
Желпілдеп ойдың түндігі.
Тәңірім бәрін жөндейді –
Ғаламның осы шындығы.
Бүгінгі ... үшін ... ең ... ... бірі – осы. ... ... ... уақытша тіршілік үшін бірін-бірі сатып, баю үшін ... ... ... ... ... ... жаңа ... осыны
оқуы керек. Нұрлан бұған құр үгіт ... ... ... ... ... ... ... қаздың қанатымен қайрылмай ұшып бара жатқан
дәурен, періште боп туып, пенде боп өлу сияқты образдармен ... ... ... оқып көріңізші! Талай көрген, жүзі таныс адам ... адам ... ... ... ... ол да ... Ақын оның ... ізін, жанарынан тағдырдың соқпағын көреді, талай үзіліп, талай
жалғанған үмітті таниды. [5,6].
Ғалам көрдім…
Даусыңда бір үн ... ... ... ... ... қалғыған,
Тұлпар көрдім
Аламанда сүрінген, –
дейді ол. Бұл да өткен ... ... ... ... – асау тұлпар») Нұрлан дәуірін асау тұлпарға
теңейді. Ала қашып, басына иелік бермей жатқан өмір ... «Ақ жалы ... ... ... бұлт боп ... асып бара жатқан, үнсіз
боздап, бұрылмай, бой ... ... бара ... боз ... – бәрі де
уақыттың, дәуірдің бейнесін танытады.
«Дүние – түлкі» дейді тағы да ақын. «Алданып, таңданып… ойда ... ... ... ... ... ... ... жатқан адам.
Тоналуда, дүние қамалуда,
Аспан,
Жерді
Бөктіріп даланы уға.
Жасап жатыр пенделер ұлы қылмыс,
Жас ұрпақты үйретіп жан алуға.
Алпыс екі ... ... ... ағардай, қан емес, тосыламын.
Ібілістің ұрпағы жердің бетін
Жаулап бара ... ... ой ... ... дүние ерте өлуге.
Пері біткен періште кейпіне еніп,
Адамдардың санасы жеркенуде.
Олай құлап ойларым, бұлай құлап,
Мұхит мөңкіп, ішімде мұңайды ... ... ... ... ... жатқандай лай құлап.
Өзегім өрт ойлардан кешке менің,
Өшті өлеңім, таулардан ... ... ... ... ... көк аспан сескенемін.
Бұл да бүгінгі өмір суреті, күрделеніп кеткен заман ... ... ... ... жат, ... ... тіршілігі. Ақын күйініп, қайғырып
айтады. Арты Тәңірге жалбарынумен, ... ... ... «Ашу ... қысса
да, мен әуелі, сабыр дейтін досыммен келісемін», дейтіні бар Нұрланның.
2.3 Ақын поэзиясының құндылығы
Өткен заманда бәрін өзгертеміз, қиратып, қайта жасаймыз ... ... ... ... ... ... Құдайшыл болдық. Тағдырға
тәуелдіміз. Не болса да ... ... ... да осы ... ... ... Тіпті тәуелсіздігімізбен бірге тіліміздің тағдырын ... ... ... Биыл ғана ақын ... ... деген жақсы өлең
жазып жариялады. Бабадан ... асыл ... ... оның ... ... әсері әдемі-ақ суреттелген. «Далаға жел боп ... ... ... өзен боп ... ... «Сағым боп көшіп жондарда, шаң
басқан күре жолдарда» жүрген, «Сарын боп қиырдан ... ... ... ... «жыр болып ұрпаққа бұйырған» Тәңіртау текті тұмары» – ... ... ... ол ... ... ... Оның бағыты белгісіз,
ғарышқа бара ма, кім білсін?!
Сырымды кімге төгейін?
Кім үшін азап шегейін?
Бабадан ... асыл ... ... не ... неге ... неге ... жаңа ғасырдан,
Сақтай гөр,
Сақта барымды.
Сезімді сел қып, бу атып,
Төзімді тоз қып ... ... ... көр,
Сақта, Тәңір – уақыт!
Қандай дәрменсіз күйге жеткенбіз! Адам арманы, мұраты үшін күресе алмаса,
кім болғанымыз? ... ... боп ... отырып, өз тағдырымызды өзіміз шеше
алмай, құдайды жұмсағанымыз қалай? Бұл – сын емес, қазір заман ырқынан ... ... ... ... ... шығармашылығы әдебиетші қауымның ... ... Ол ... Шыңғыс Айтматовтың, Тұманбай Молдағалиевтің, Бақытжан
Майтановтың, Есенбай Дүйсенбайұлының, Сайлаубек Жұмабековтің, тағы ... ... бар. Бәрі де ақын ... оның шыншыл, шынайы
қалпын ұнатады. Шыңғыс Нұрлан жырларынан «бүгінгі уақыт, заман жайлы ... ... ... ашу бар, ... ... ақындықтың от-жалыны
бар» деп тауып айтқан. «Ақын қуанса шын ... ... шын ... оның
бір жырдан екінші жырға көшіп отыратын ... ... ... толқыныстар ауыл-аймақ, керек десеңіз, кейде ұлт пен ұлыс
шекарасынан шығып, жалпы адамзаттық толғаныстар ... ... ... тілдессе де, жермен сырласса да, бір қызығы, сені досыңмен, ... ет ... ... сөйлестіргендей, тілдестіргендей ерекше бір халге
бөлейді», – деп жазды. («Құралайдың салқыны» кітабына жазған ... – адам ... ... Ол рух ... ... ... үндейді. Бірақ адамға сол тазалық үшін, беріктік үшін күресу де керек
емес пе? О жағы ... ... ... де құдайдың құдіретінде», «Бәрін
де уақыт тазартады» деген ұғым санасын байлап, матап ... ... ... адам ... тыс әрекеттер берік орын алып, ... ... ... ... ... Нұрланмен келісуге де болар. ... ... де ... адам ... ... мәні ... жасауда емес, адам
еркіндігі, дүниеге батыл араласу, ... ... үшін ... ... ... – бәрі де қай ... ... да қажет.
Қорытынды
Нұрлан Оразалин еліміз қазақтарына да атағы кең жайылған әйгілі ақын.
Қырық жыл уақыт ... ... ... ... көптеген көркем дүниелер
туды. әр жылдарда «беймәза көңіл», ... ... ... құрлық»,
«адамзатқа аманат», «құралайдың салқыны», «ғасырмен қоштасу», «сырнайлы
шақ», «қоздағы шоқ» атты жыр кітаптары мен ... ... атты ... - ессе ... кітабы жарық көрді. Нұрлан Оразалин көркем
сын мен көркем ... ... да ... ... ... Ол әр жылдарда
әдебиет пен өнер мәселелеріне арнап, ... мен ... ... ... ... ессе - ... жазды. шетелдің даңқты
жазушыларынан «жәнкешті сапар» (роман), «ана ... «быр ... ... толы құмыра», «дабыл» сияқты драмаларды қазақшаға
аударды. [7,13].
Дүние қазағына аты ... ... ақын ... ... 2007 - ... шығармаларына тебірене отырып былай баға жазған ... ... ... шығармашылық әлемі ұлттық - поэтикалық ... ... ... озық ... ... ... жарасымды
үйлесімінің жемісі,міне осы сияқты толып жатқан ... ... ... күшті
ақынның батыс пен шығыстың озық үлгілерінен пайдаланып жаңа ... ... биік ақын ... ... ... ... ... қасиеті - үлкен ой мен ... ... ... ... ... ... ... тербеп, ұлттық
рухтың алауын маздатып, өз оқырманын желпіндіретін күшті ... ... Оның қай ... оқысаңыз да ақынмен бірге көңіл күйің толқып, тербеліп,
тәтті қиялдарға бөленіп алыс ... ... ... тарих - шежіресін жетік білген кемелді ... ... ... оның ... ел ... жер ... салт - сана, әдет
- ғұрып жақтардағы суреттеулерінен байқалады. Нұрлан ел жадында алдеқашан
ұмыт болған, көмескі жатқан көп ... ... ... ... ... алдеқашан бел асып кеткен ата - бабалардың көш керуенін ... ... «оба ... ой» атты ... 20 - ... ... жазған поэзиялық шығармалары ішінде сахара мәдениеті, ... ... ата - ... өмір ... дәуірдің ен - таңбасы басылған,
бір романның ... ... ... ең биік ... туынды деуге әбден
хақылымыз.Ғұлама Жүсіп Баласағұни «Парасат қайда болса, ұлылық сонда, білім
қайда болса, биіктік сонда» деген екен. ... өз ... өз ... ... арқылы өз замандастарынан мойыны озық, иығы биік қалам қайраткерыне
айналды. ол ... ... ... болу ... ... өтеу үшін өмірдің
күнгей жағы мен теріскей ... ... ... білді. Ұлтымыздың маңдай
алды ақындарының бірі Қадыр Мырзалиев «пендешілік төбесінде отырған ... ... ... биік ... көру үшін ... тауына шығу керек»
деген екен. Мен ... ... ... оқып ... оның ... ... ... адамгершілік тауына шығып отырып, қол жеткізген
ақындық талантына тағзым ... ... ... ... ... болдым.Яғни, Оразалин поэзиясында оқырмандарын баурап алатын үш
түрлі қасиет бар: біріншісі оның ... ... адам ... ... ... ... рухтың оның жырларында терең тамыр
тартуы.Атақты әдебиет ... ... «әр адам - ... кен, ... ... ... қана қоймай, сол кеннің ... ашу ... ... ... ... да ... қатпары қалың, зерттелмеген кен
іспетті.
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... тарихы, 8-10 томдар.-Алматы, М.Әуезов атындағы
Әдебиет және өнер ... ... ... ... Ж. Қазіргі қазақ әдебиеті:.- А.: Қазақ университеті, 2003.-
284
1. Ниетқабылова Г. Е.Раушанов «Поэзиядағы ... ... ... // ... тілі мен ... 2001, ... Ақын ... арасында // Рауан.- 1999, 3 тамыз
3. Алаш сыйлығын алды // Дидар.- 2000, 1 сәуір
4. Елубай О. ... ... // ... 1996, 25 ... Есдәулетов Ұ. Жыр дәптерінен (өлеңдер) // Қазақстан әйелдері.- 1997, ... 16 ... ... Р. «Ой ... басымда» (Қазіргі қазақ поэзиясындағы ұлттық
белгі бейнелеулер. // Қазақ әдебиеті.- 1999, 23 шілде
7. ... Г. ... ... ... ... ақын ... кешінен) // Достық.- 1996, 16 маусым
8. Шәкіров М. Перзент парызы // Дидар.- 1999, 11 мамыр
9. С.Қирабаев «Уақыт және қадамгер». Жазушы. А ... ... ... ... 1-2 том, ... 1995ж
11. Н.Оразалин «Таңдамалы туындылар» 3 том, Алматы 2000ж
12. Н.Оразалин «Қоздағы шоқ» Алматы Атамұра 2008ж
13. ... ... ... ... 1996 ... Н.Оразалин "Құралайдың салқыны"Алматы 1998 ж
15. Н.Оразалин "Ғасырмен қоштасу",Алматы 1999ж
16. Н.Оразалин «"Сырнайлы шақ"» Алматы 2001ж
17. ... ... ... ... ... ... және ... Алматы, Санат 1997ж
19. Тарихи тұлғалар. Тоғысбаев Б. ... А. – ... ... ... Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: ЖШС, 2010 жыл

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тележурналистикадағы рекреативті функция15 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Іс қағаздарының стилі5 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай поэзиясының шығыстық негіздері14 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Абайдың поэзиясының көркемдік ерекшілігі18 бет
Айнымалылар, файлдар атауларын таңдау және оларға берілетін түсініктеме. Программалау стилі, деректерді енгізу және шығару18 бет
Академиялық сөйлеу кезіндегі шешендік өнер. Көркем шығарма стилі. Оның түрлері, эстетикалық қызметі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь