Айгүл Кемелбаева шығармаларындағы көркемдік ойлау

Жоспар
І Кіріспе
1.1 Қазақ прозасының жаңа белесі
1.2 Айгүл Кемелбаева шығармашылығының алғашқы бастауы
1.3 Жазушының қазақ прозасына енгізген жаңалығы
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Айгүл Кемелбаева шығармаларындағы көркемдік ойлау
2.2 .Жазушы шығармаларындағы көркемдік ойлаудың исламдық мотивпен сабақтастығы
2.3 Жазушының «Ғибадат», «Тобылғысай», Мұнара», «Қияда» туындыларындағы ұлттық дүниетаным мен ұлттық құндылықтар.
ІІІ Қорытынды
ІV Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Соңғы жиырма жыл ішінде қазақ қоғамында болып жатқан түбегейлі өзгерістер әлеуметтік рухани өмірімізді жаңа белеске шығарды. Кеңес кезіндегі саяси шектеуден, социалистік реализм құрсауынан босаған қазақ көркем сөзі алғашында абдырап қалғаны рас. Мұның өзі қоғамда «қазақ әдебиеті тоқырауға ұшырады, бүгінгі заманның жедел даму қарқынына ілесе алмай қалды» деген пікірлер тудырды. Алайда көркем өнер тез күш жинап, уақыт көшінен қалмай, жемісті ізденістерге батыл кіріскенін зерттеу нәтижелері көрсетіп отыр. Ұшқыр да оңтайлы жанр – поэзияны былай қойғанда, шығармашылық толғанысы ұзаққа кететін проза жанры ширақ қимылдап, жаңа заман биігінен қарап жазылған бірқатар үлкенді-кішілі шығармалар жаңа тақырып, тың сюжеттерді алып келді. «Қазақстанның тәуелсіз, егеменді ел болуы – біздің жаңа тарихымыздың басы. Ендігі жерде біз өз тарихымызды бұрыңғыдай көп ұлтты мемлекеттің құрамында емес, дербес зерттеп, ұлтымыздың тарихтың ұзақ жолында ұтқаны мен ұтылғанын, жеткені мен жете алмаған тұстарын кең ашып, бүгінгі егемендікке келуіміздің заңды жолын көрсетуге тиіспіз. Жалпы ұлтпен, ұлт мәдениетімен бірге қайшылықты жолдан өткен біздің әдебиетіміздің тарихы да осындай талғаммен қайта қарауды керек етеді». Қазақ прозасының тақырыптық деңгейі кеңіп, кеңестік жүйе кезіндегі жазылмақ түгілі айтуға болмайтын «жабық» тақырыптарға қалам тарту мүмкіндігі туды. Алдымен, халқымыздың ұлттық танымын, рухын көтеретін, ткеніне көз салған тарихи романдармен қоса қазақы ұлттық мінезімізді,салт-дәстүрімізді әспеттеген әңгіме, повестер пайда болды. Қаншама жылдар бойына қазақы болмысымызды кеңес адамының көлеңкесі көлегейлеп келген әдебиетте енді қазағым, елім, жерім деп еңіреген ерлердің бейнесі келді. Сонымен қатар еліміздің әлеуметтік өмірінде қоғамдық-саяси шешуші рөл атқарған қазақ тарихының ақтаңдақ беттері - 1986 жылғы «Желтоқсан», «Семей-полигон», «Ауған» тақырыптарына қазақ жазушыларының еркін шабыттана жазуының арқасында біраз сүбелі еңбектер дүниеге келді. «Дін-апиын» деген желеумен кеңес үкіметі жылдарындағы атеистік идеологияның кесірінен мүлде тиым салынған дін мәселесінде прозамызға исламдық сарынмен жазылған алғашқы прозалық шығармалар легі келді.
Әдебиеттер:
1. Кемелбаева А. Тобылғысай. Астана. Елорда. 2001. -120 бет.
2. Кемелбаева А. Мұнара : роман. - Алматы : , 2003. - 149 б.
3. Кемелбаева, А. Мәжнүн жүрек : эссе, сұхбат. - Алматы : Алаш, 2013. - 384 б.
4. Кемелбаева А. «Ғибадат». Астана. Елорда. 2001. -120 бет.
5. Кемелбаева А. «Қияда». Астана. Елорда. 2001. -120 бет.
6. Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/ Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
7. Ісімақова А. Асыл сөздің теориясы. – Алматы. Таңбалы.-374 б
8. Қирабаев С. Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті Оқу құралы. – А: Білім, 1998 2 Қирабаев С. Революция және әдебиет.-А.,1977
9. . Қирабаев С. Октябрь және қазақ әдебиеті.-А.,1968
10. Семей өңірінің ақын-жазушылары : библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - 96 б.
11. Кәкішев Т.Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Оқулық. – А: Санат, 1995
12. Кәкішев Т «Қазақ сыны».Оқулық А:Санат 1999 ж
13. Кенжебаев Б. Әдебиет белестері.-Алматы,1986.-396б
14. Қоңыратбаев Ә. Қазақ әдебиетінің тарихы Оқулық. Алматы: Санат, 1994
15. Тоқсамбаева А. Қазіргі қазақ әдебиеті(1960-2000).Оқулық; Семей, 2011ж; «Интеллект». –279 бет.
16. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. 2-кітап. А., 2001ж.
17. Дәдебаев Ж.Д. Қазіргі қазақ әдебиеті. Оқу құралы. – А: Қазақ универ, 2002
18. Дәдебаев Ж.Д. «Әдебиеттің жаңа белесі». Оқу құралы. – А: Қазақ универ, 2003
19. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. Оқу құралы. – А: Қазақ универ, 2002
20. Бердібаев Р. Қазақ әдебиетінің қалыптасуы. А., 1971 ж.
21. Бердібаев Р. Қазақ тарихи романы. А., 1979 ж
22. Қирабаев С. Көп томдық шығармалар жинағы. Т.8__ 2.
23. Бөпежанова Ә. Өнер – жеке тәжірибе. // «Алтын Орда», 2003.01. №6, 21-26-бб.
24. Бөпежанова Ә «Жаңа әдебиет жаңалықтары» Алматы 2008 ж
25. Б.Мұратқызы «Үздік үш жазушы, үздік үш кітап» Алматы., 2006ж
26. Ә.Меңдіке «Сыни пікірлер» Алматы 2003ж
27. Ә.Меңдіке «Тәуелсіздіктің талмас жазушылары» Алматы 2008 ж
28. Г.Пірәлі «Көркем прозамыз, жаңа әдебиетіміз бар» .Ақиқат жураны 2012 ж
29. Ә. Сәдуақасұлы. «Тарихыңды танып біл» - Алматы : Шартарап, 1996. - 295 б. с.
30. Ә.Сәдуақасұлы «Семей топырағынан туған жазушылар » - Алматы, 2002 ж
        
        Жоспар
І Кіріспе
1. Қазақ прозасының жаңа белесі
2. Айгүл Кемелбаева шығармашылығының алғашқы бастауы
3. Жазушының қазақ прозасына енгізген жаңалығы
ІІ Негізгі бөлім
1. ... ... ... көркемдік ойлау
2. .Жазушы шығармаларындағы көркемдік ойлаудың исламдық ... ... ... ... Мұнара», «Қияда» туындыларындағы
ұлттық дүниетаным мен ұлттық құндылықтар.
ІІІ Қорытынды
ІV ... ... ... ... жыл ... қазақ қоғамында болып жатқан түбегейлі
өзгерістер ... ... ... жаңа ... ... Кеңес
кезіндегі саяси шектеуден, социалистік реализм құрсауынан босаған ... сөзі ... ... ... рас. ... өзі ... «қазақ
әдебиеті тоқырауға ұшырады, бүгінгі заманның жедел даму қарқынына ілесе
алмай қалды» ... ... ... ... ... өнер тез күш ... көшінен қалмай, жемісті ізденістерге батыл кіріскенін ... ... ... ... да ... жанр – поэзияны былай қойғанда,
шығармашылық толғанысы ұзаққа ... ... ... ... ... ... ... қарап жазылған бірқатар үлкенді-кішілі шығармалар ... тың ... алып ... «Қазақстанның тәуелсіз, егеменді ел
болуы – біздің жаңа тарихымыздың басы. ... ... біз өз ... көп ұлтты мемлекеттің құрамында емес, дербес зерттеп, ұлтымыздың
тарихтың ұзақ жолында ұтқаны мен ұтылғанын, ... мен жете ... кең ... ... ... ... ... жолын көрсетуге
тиіспіз. Жалпы ұлтпен, ұлт ... ... ... ... ... әдебиетіміздің тарихы да осындай ... ... ... ... ... прозасының тақырыптық деңгейі кеңіп, кеңестік жүйе кезіндегі
жазылмақ түгілі айтуға болмайтын ... ... ... ... ... ... халқымыздың ұлттық танымын, рухын көтеретін,
ткеніне көз салған тарихи ... қоса ... ... мінезімізді,салт-
дәстүрімізді әспеттеген әңгіме, повестер пайда болды. Қаншама жылдар бойына
қазақы болмысымызды кеңес адамының көлеңкесі ... ... ... ... ... жерім деп еңіреген ерлердің бейнесі келді. Сонымен
қатар еліміздің әлеуметтік ... ... ... рөл ... ... ... беттері - 1986 жылғы «Желтоқсан», «Семей-полигон»,
«Ауған» тақырыптарына қазақ жазушыларының ... ... ... біраз сүбелі еңбектер дүниеге келді. «Дін-апиын» деген желеумен
кеңес үкіметі жылдарындағы атеистік ... ... ... ... дін ... ... ... сарынмен жазылған алғашқы
прозалық шығармалар легі келді.
Қазақ әдебиетінде Алла-тағаланы дәріптеп, салауат айтқан, пайғамбарлар
мен сахабаларды құрметтеген, ... ... үзік сыр ... ... әлі ... дейін жұмбақ, тылсым дүние саналып келген жұмақ пен ... ... ... көркем дүниелер жазылды. Күрделі ХХІ ғасырда өмір
сүріп, мұсылмандық ... ... бет ... ... ... ... ... бұл тақырыпта жазылған шығармалар саны саусақпен
санарлықтай ғана. Бұған ... ... ... мен ... ... қарсы
саясат қалыптастырған бұрынғы сыңаржақ көзқарастардың әлі де басымдық ... ... ... ... ... ... ... астасып жатыр. Білікті сыншы Ә.Бөпежанова: «Қазақтың жаңа прозасы
туралы әңгіме 90 жылдар бедерінде ғана толымды сөз бола ... Ал, ... ... ХХ ... 60 ... басталатыны белгілі. Бұл – мәдени-
рухани модернизмнің келуі еді... бұл буын жаңа өнер ... ... ... дайындықпен кірісті. Тіпті, ең алдымен, оның теориялық негіздемесін
жасауға ұмтылды», - дейді. ... ... ... ... көңіл
аударар келісті мәселенің бір тұмшаланып келген дін тақырыптарының көрініс
табуы. Мәселен, Алла тағалаға бас ию мен ... ... ... ... мен ізгілікті істерін арқау еткен көркем шығармалар бір
шоғыр. Ұзақ ... ... ... ... ... тұсында мұсылмашылдықты
дәріптеу, пайғамбарлар өмірінен мөлтек сыр ... ... ... ... ... еді. Бұған, біріншіден социалистік қоғамда үстемдік құрған
атеистік тәрбиенің ықпалы болса, ... ... ... ... ... ... ... аз болғандықтан, ал үшіншіден бұл тақырыпқа
бел шешіп кірісу үшін исламдық діні ... ... ... ... жүрек иесі болуы шарт еді. Бұл өзі көзге көрінбейтін, жүрекпен ғана
сезілетін жайт.Сондықтан да ... ... проз да бұл ... ... анағұрлым күрделі болатын. «Алланың өзі де рас, сөзі де рас!»
деп ұлы Абай жырлап кеткендей мұсылмандық ... ... бар ... ... ... атын ... құрметтеп жазған шығармалар
санаулы-ақ. Сонау алаш әдебиетіненн М.Жұмабаевтың «Пайғамбар» ... ... өзі ... ... көз ... ... ... Ал, бертінге қарай
ойыссақ, алдымен кенестік жүйе ... ... ... ... ... мен Ғ.Мүсіреповтің «Әзірейілмен сұхбат» әңгімелеріне соқпай өту
мүмкін емес. Тәуелсіздік кезіндегі ... ... ... ... де ... ... ... тұрғыдан келуімен
ерекшеленеді. «Асыл пана ... ... ... болатын» – бұл
әңгіменің лейтмотиві осы: Аллаға мадақ пен Жаратушы Иеге ... ... ... – адам ... ... ... іздеп тапқаны туралы
әңгіме, шынайы құлшылық, сүйіспеншілік. Мұнда ислам ... ... ... ... ... ... ойлар қасиетті Құранда
бар шындыққа қиғаш келмейді. Мұсылман дінінде Алла ... 99 ... бар. ... ... ... деп атаса, Құрандағы сүрелердің
басталуында бар сөз: аса мейірімді, рақымды Алла. ... ... ... Қазақтың өз аңыздарынан алынған идеяны автор шебер пайдаланады. Ол
исі ... ... ... ... ой. ... ... жер ... тажал
шығып, тіршілік атаулыны жалмап қояды. Ақырзаман азан даусы естілмегенде
болады. Әңгімедегі жасөспірім қыз ... ... ... ... ... ... шошынатыны туралы ой бұл гуманизм мұраттарын биік қоятын
үлкен әдебиеттің өз ... Егер осы бір ... ... түбін қазса,
мәңгүрттікке қарама-қарсы ұлы идеяның тап өзі болып шығар еді. Бұл кейінгі
көркем ... ... ... ... ... мен ... зерттеуін қажет ететін таңғажайып бір мезет осы.Әңгіме мәтіні тіпті
діни трактатқа ұқсап тұратын ... мол. ... ... ... шала
білетіндерден емес. Себебі діннің ғылыми негізі ... ... ... мен ... жоқ. Адам ... мен психологиясы туралы терең
иірімдер бар. Ал ... ... ... ... ... ... тән тәсіл. Атап айтқанда Лев ... атты ... ... ж., ... ... ... ірі ... бірі) Евангелие – Інжілмен аяқталу бар.
«Айгүлдің прозасын оқығанда, оны ... ... ... білініп
отырады. Айгүл Кемелбаева қазақша жазса да, қазақ топырағының исін шығарып
тұрып жазса да, шетелдік прозаны ... ... ... ... ... ... қазіргі модернистік, постмодернистік ортада
жүрген ... ... ... Неліктен? Жаңағы Тұрсынжан
сияқты Айгүл де әдеби тәсілдердіжетік меңгере отырып, ... ... ... ... өз ... ... түрде еуропалық мифтік
есімдерді де кіргізіп отырады. Оны әңгімесінің атына қояды, не әңгіменің
ішінде ... ... ... өте ... ... ... ... әдебиетті біле отырып, сол деңгейде ойлана отырып,
қазақша ... ... ... ... ... ... аталмыш
автордың «Тобылғы сай» атты әңгімесіне де етене тән. Ұлы дене бәрін аңдауы
құдайшылдық идеясы. Бұл ... ... ... ... ... төрт әңгіменің түпкі ой, сарыны да осы құдайдың құдіретін ұлықтау
болып табылады. Алмұрт ағашы өмір ... ... ... ... сәйкес. Бұл
фәниде киелі заттар болатын себебі, оны Алла жаратқаннан деп ... Ал ... атты ... ... ... Аллаға деген сенімі ... ... ... ... ... ... Бұл әңгіменің сипаттары: «Нәресте жер ... ... ... ...... ... Әңгіме кейіпкері Бижан − ауыл
жігіті. Ол терең сайлардан шөп шабады. Адам мен табиғат үндестігітұнып ... ... ... ... ... ... жамандықтан қорғап қалуы,
ұлы жаратушының пенде ... ғана ... ... ... ... еске ... Ол ... халқының өзіне тән өмір ... ... ... ұлы дене адам ... ... ... ... әр қимылын бағып, бұға қалғанға ұқсайды. Көзге ... ... ... одан таса жер жоқ__ ... балдай даланың шегірткесі шырылдауық,
құсы ... ... соң, ұлы дене һәм ... ... һәм ... ... ... қиын емес. Табиғатты меңіреу деп қабылдау адасқанды
жарға жығады» – бұл Құран сүрелеріндегі аяттардан алшақ ... ... ... тән ... есту ... бар, ол ... де, ... де
көреді делінген. «Сондайда көкек шақырады сайдан. ... уызы кеппеген мынау
момақан тыныштықтың астарында асқан мейірім ... ... ... ... тұрғаны» – аят басы «Аса мейірімді, рақымды ... ... – деп ... Бижан шөп шапқан кез құдайдың мейірін жан-
тәнімен сезінген кез. «Адам ұлы игілігін еңбектен ... ... ... ... арайлы дүние жарқырап жатады», «Үлкен әтеш ұшып ... ұлы ... ... ... даланың қасиетті түгіне аунайды» –ұлы
сағынышты жан-жануар тек Жаратушы Аллатағаласына сезінері сөзсіз. Әңгіме
ішіндегі ... ... ... ... ... в ... «Обрамляющий рассказ» деп аталған классикалық әдебиетте, Рабле,
Диккенс, Гоголь, Пушкин сынды алыптар сүйіп ... ... ... таңдап
алған. Бұл әңгімені 4 шағын әңгіме көмкерген, олар ... ... ... ... ... өз мифологиясынан алынған.
Идеясы: ... таса жер жоқ ... ... – бұл да ... ... ... құдайсыз қурай да сынбайды. «Кірпі» – ... ... ... кірпіні асықша иіріп, ордан тысқа лақтырып, құтқарып
жібереді. Қазақ баласының дүниетанымы «Алмұртта» бар: ... ... ... ... ... Аллаға сыйыну, өмірсүйгіштік бұл әңгіменің күллі
негізі, тіні, рухы. Аллаға құлшылық пен ... сүю ... ... ... ... ... түрде айтқанда «Древо жизни». Мифтік ағаш. Өмір мұраты
қандай ... ... да оның ... теріп адал еңбекпен теріп жеу.
Бижан образы сол асыл мұратты ұлықтайды. ... ... ... ... ... ... ... адам екенін анық көрсетеді.
Деректі дүниені ... ... ... ... ... ... болғанға
ұқсайды. Әңгімедегі шежіре деректер де бұл ойды растайды. ... ... бұл ... ... ... ... ... жөңкілген қалың жылқыдай жосылады. Бұл әңгіме несімен ... ... ... ... бар. ... ... ауылы 40 күн жоқтау айтуы
салт-дәстүрді мықты сақтайтын елдің анық дерегі. Әңгімеде ажал ... ... ... ... ... арбаның астында бір түн
басылып ... жас ... ... ... ... ... тек ... адамның өзінен деп дүние таниды. Ажал тақырыбы мұнда ... ... ... ... сонша, кезінде символизм рухымен Мағжан
жырлаған ... де ... ...... 2005 ... ... қазақ
әдебиетінде кенет тың күшпен көбейіп кеткені нақ осы әңгіменің әсерінен
десек болар. ... жас ... ... өлім тақырыбын
құштарлана жазу белең алды. Асылында өлім әдебиеттің о бастан ең негізгі
тақырыбы. ... – бұл ... ... ... ... жоқтаумен
аяқталуында. Проза поэзиямен көмкеріледі. Үлкен әдебиетте мұндай көркемдік
ерекшелік айрықша бағалы. Абай ... ... ... ... ең әуелі
осы өлең, жырға тым ... ... ... жер қойнына кірер денең».
Түсіпхан бейнесі ұмытылмастай сомдалған, себебі ол шындықтан шыққан бейне.
Жоқтау жырлары әңгімеде ұлттың ... ... ... мол ... ... ... қазақтың 33 (33 шамасы) жоқтау жырларындағы
үлгіден бөлек. Суырып ... ... ... ет ... ... құсалы
жүрегінен, бауырды зарлап жоқтаған жылау арқылы төгіледі. Бұл ... ... ... ... Бұл ... басқа прозаға
ұқсатпай, оқшаулап тұрған да осы бір жоқтау жырлары, ... көне ... ... ... ... білген. Әңгімеде романтикалық прозаға тән
теңеулер айшықты. Ал исламдық мотивтерден құрылған туындылар басынан бастап
болып ... ... бұл ... ... ... ... ... қалыптастыратын әдеби реминисценциялар, ... ... ... ... қаз» – ... ... ең ... шығармасы. Туғаннан қамкөңіл
кішкентай қыз сурет салғанды ұнатады. Және тек қаздың суретін ... ... ... арқасынан қанат өсіп шығып аспанға үшып кетеді. ... ... ... ... ... ... ... еріп жерге түскен
періште» («все люди раньше были ангелами», «человек – это ... ... ... ... ... ... ... алынған ізгі идеяға
құрылған. Шығарма, тұтастай алғанда, бүгінгі адам әлі адамның
толық тұлғасы емес екенін, ... ... ... ... ... ... ... «еске салу әңгіме» (рассказ-напоминание») болып табылады.
Әңгімедегі қанатты қыз ... көне ... ... тегі – ... ... ... ... ізденістерге бара қоймайтын, дәстүр
аңғарындағы жазушы. Аталмыш әңгіменің несі ... ... ... жаңа деп жауап қайтарар едім. Аңыздық сарында осылайша жазып
шығу, осындай үлкен ... ... ... ... ... талап етеді.
Айгүлдің бір ғана міні – тілінің салақтығы. Әңгімені оқып ... ... үшін ең ... ... – идеяны айтып жеткізу. ... ғана ... ... ... ол ... ... стильдік
селкеуліктерге назар да аудармайды. ... ... ... шын ... ... ... ... Қысқасы,
білгенінше, қабілетінің жеткенінше ... ... ... концепция
тұрғысынан болса да, аталмыш әңгіме әдебиетіміз үшін ... деп ... ... Біз бүл ... ... жазу мөнері бір-біріне
ұқсамайтын, түрлі тақырыпта, түрлі ... ... бес ... ... тиек ... ... бір ... төңірегінде бүкіл қазақ
әдебиетінің бүгінгі ... ... беру ... емес. Біз тек жастар мен
жасамыс ұрпақтың прозасын, оның ... ... ... ... ... ... ғана сөз ... біздің әдебиет және өнер элита мен орта ... ... ... Осы ... төңірегінде жазылған Т.Драйзердің,
Томас Манның еңбектерін ерекше атап өтуге болады. Бізде де егер ... ... ... ... ... ... ... қоғам ілгерілеп,
жаңа құрылымдар пайда болатын еді.
Қазақ әдебиеттануында соңғы жылдары  арнайы тақырыпқа ... ... ... ... ... ... ... қаламгер қыздар
қолтаңбасы қайта құру кезеңімен бірге келген жаңа көркемдік кеңістік пен
уақыттың лебін ... ... да ... құндылықтарына қатты көңіл
бөлетін қыздар прозасы бүгінде ... ... ұлт пен ... ... ... бала, ер мен әйел, ана мен бала, қыз бен ... т.б ... ... ... ... ... психологиялық тұрғыдан тереңдетіп,
философиялық  мазмұнын арттырып, кейіпкерлерінің ішкі жан әлеміне, санадағы
сапалық өзгерістерге ... өң ... ... Қазіргі әдеби кеңістікте
көрініп жүрген сан алуан бағыт пен тақырып төңірегінде ... ... жас ... ... ... ... прозадан гөрі мистикалық
сарындағы туындыларымен оқырмандарын баурауға бейімделіпті. Айталық, Роза
Мұқанова,  Айгүл Кемелбаева, ... ... Лира ... ... Мамырбаева,
Гүлзат Шойбекова,  Әсем Қозыбағарова ,т.б сынды ... осы ... ... ... ... сескендіріп, үнемі үрейде ұстап отыруды
саналы түрде таңдаған туындыгерлердің табысы мен тосын ерекшелігінің өзі ... ... ... ... ... «Бала бағушы» деген ... ... ... ... сенбейтін адамдар дүниеде ... ... ... ... жандар. Өмір расында  адамзатқа жұмбақ жасыра
беруден жалықпайды, оның шешуі жарықтың арғы ... ... ... ... ... дау да айта ... анық ( ... 18
бет). Шынында да табиғаттың тылсым сырлары, жаратылыстың жұмбақ қырлары көп-
ақ. Бала кезде ертегілер ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстың сенбесіңе қоймас құпия жұмбақтары
заманның осындай бір өтпелі, ауыспалы шақтарында өріс алуы да ... ... ... Белгілі кезең аралығындағы бос рухани кеңістікті
толтыруға , халықтың рухани жүдеуіне жол бермеуге ... ... ... ... ... кие ... ... шығармалар да осы
тәуелсіздік жылдары  көптеп көріне ... ... ... ... ... ... мол болар.
Дәл қазіргі рухани құндылықтар қадірі ... ... ... ... ... әфсаналық сипаттағы мораль кодекстері, ойлы ... ... ой ... оқшау  оқиғалы, оғаштау ойлау жүйелері,
жаңаша жазу стилдері бүгінгі көркемдік танымдағы ... ... ... ... Қазіргі прозадан біз көбіне өзіне де ... ... да ... ... ... ... ... шеттетілген,
керексіз дүниедей сезінетін кейіпкерлерге кез ... ... ... ... толы ... ... бүгінгі өмірге
деген көзқарастарын танытады.Таптық идеологияға тән, не жақсы не ... бір ... ... ... ... ... ... жоқ
десек те болады. Идеал деген жоқ. ... ... ... ... ... ... тән кемшіліктерді өрнектейді. Осы ретте ұлы
жазушы Л.Н.Толстойдың: «Көркем өнер дегеніміз ... өз ... ... ... ... ортақ құпия сырларды ашып, көрсетіп беретін микроскоп
сияқты» ,-деген сөзін еске ... ... ... ... ... де ... болмысты, өмір құбылыстарын зерделеп, соны ... ... ... керек  (О литературе.М.,1955,стр.310).
Аталған қаламгерлер өз заманының рухани қажетіне сай  ықшам ... ... ... оқылатын аз көлемді шағын жанрдағы психологиялық
мәтіндерді жазуға мәжбүр. Көркем өнердің ... ... гөрі ... ырғағына көшкен , көңіл көтеруге бейімделген, барлық ... ... ... ... –  ... триллер, мелодрама,
фантастика, бестселлер ,т.б сынды жанрлық түрлерінің дәурені де ... ... ... ... ... ізденістерге толы  көркемдік танымдағы
тәмсіл-толғаныстар, эссе-суреттер бүгінгінің ... ... ... ... ... ... ... (Алматы: «Жалын».ЖШС.2012.-320 бет)
атты жинағына жарты беттен аспайтын эссе-этюдтары, әдебиеттану ғылымында
қалыптасқан теориялық қағидаға ... ... ... ... ... ... Шағын мәтіндердегі автор мақсат тұтқан идея екі ... ... ... Қаламгердің тек өзіне тән жазу өрнегі, ... оның ... ... ... ... ... ... өзінен ойып
алған бір ғана сәттік суреттер кейіпкер тағдырындағы ұзақ жылғы шердің
шешуші ... ... ... ... ... ... ... аты жоқ
ағасы мен жеңгесі, аты аталмайтын анасы, өзінің де есімі белгісіз ... ... бір ғана ... ... іздеу аясында баяндалып, бүткіл бір
әулеттің тағдыры, бүгінгі ... ана мен ... бала ... кәдімгі көпшілікке аян тағдырлар, тіршіліктер сөз ... ... еш ... жоқ ... ... ... осы ... сыйып кеткен. «Қысқалық таланттылықтың ... ... ... ... ... еске ... шынында да бір повестке жүк ... ... ... ... сөзбен қайыру әрі өте ... ... ... ... ... ... жоқ, ынтасы жоқ
оқырмандардың талабы мен заман зәрулігіне сай ... да ... ... ... ... ... ... танытар тәсілі құрғақ баяндап отырып-ақ
жаныңды жауратар ауыр жағдайды, сүйек сырқыратар сезімді ... ... ... ... жазу машығынан мүлдем ажырап кетпесе де  бүгінгі
дәуір мен адамның тынысын, ... ... ... ... ... тілді, өрісті, тәсілді тауып алған.Титтей туындымен де талай тарихи
оқиғаларды ойға алып, талай тағдырлар тауқіметін тұспалдап, тастай ... ... ... ... ... болады екен.Оқып көрелік:
«…Байғұс мамасын жеңгесі бір күн де ... ... күні ... «Орын
жоқ. Онсыз да ауа тар.Маржанға зиян» деді жеңгесі.Ал ағасы «Онда кешкі
автобусқа үлгеріп кет» ... ... ... ... Жол бойы ... да ... жоқ, ... кезінде бір көріп жете алмай жүрген Маржанды да
мауқын ... ... ... көзіне жас үйірілген …».
Осы бес сөйлем біздің өміріздің қатыгездігін, ... ... емес ... ... жатқан қоғамдық, рухани қасіреттен хабар береді. Ағам ... ... ... енді ... ... ... ақша ... шалатын 20 теңге таппай, табан астын түртініп, жер шұқылап жүр.
«Қария», ... ... ... ... ,т.б ... да жалғыз қалған
қарттар тағдырын тілге тиек етеді. Жарты ... ... ... ... ақиқаттар бетті басады: «…Көзің шықсын. Көзің шыққыр,
сорлы. Балалар жоқ. Өстіп жалғыз ... деп ... ба бес ... ... ... ма ... ... Енді қайтейін. Ой, алла-ай. Аман
болсын әйтеуір. Қайтейін…» деген шарасыз аналардың жан ... ... ... ... ... ... ... ұмыт қалған ауылдар
тағдыры, бүкіл ауылды жайлаған жұмыссыздық, соның салдарынан ... ... жол ... ... ... ... үміті жоғалған жас ұрпақтың 
қатерге толы мағынасыз өмірлері, адамдар ... ... т.б ... жазушының философиялық ой-пікірінен ,көркемдік-
эстетикалық көзқарасынан хабар береді.
Туған бауыры түгілі әулет, елдегі жетім мен ... ... қара ... отырғанда да қаңғыртпайтын ... «қой ... ... ... ... бақуат кезде неге ... ... ... ... екен ? Сұрақ көп, жауап жоқ. Өйткені, ол бүгінгі
өмірімізге тән жаппай құбылыс.Қоғамдық қасірет.
«Мысық» ... ... де ... , оның таза ... гөрі жылы ... ... ғана ... тіршілік иесін артық көретін қала адамының
қауіпті психологиясы сөз болады. ... ... ... ... ұғымдарды ит-
мысыққа алмастырған қалалықтардың, ... өзге ұлт ... ... ... ... ... қасіретке соғады деген сауалға жауап іздейді
жазушы,мұнда.
 «Күзгі бір кеште» ... ... ... ... ... ... ... үлкені. Аулаға шыққан көршілер ... ... ... : ... ... ғой. Кеше  Асхат екеуі  бұталардың арасына кіріп
кеткен.Тіпті жоқ ... ... ... ... ... ... құшақтасып
жатыр. Не істерімді білмей қалдым…». Бес жасар ұл мен қыздың ... ... ... ... ... ... үйден тию»  дегенді бойжеткендерге
бағыштаса, қазір қаршадайларға да қарата ... ... ... ... ... орын алып ... да шындық емес пе? Он ... ... , 5 ... ... зорлап, өлімге қию секілді адам
шошырлық  ақпараттардың күн сайын теледидардан беріліп, ... ... өзі ... ұлттық рухты құлдыратудың қитұрқы саясатынан сыр
беретіндей.
Ал, «Қатыгездік» ... ... ... бар ... ... ... Сәуле
есімді жас қыздың ұлы сезімге деген сәби ... ... ... ... ... ер  адам үшін Сәуле: «Нұрға толған жанары, күлкіге ... ... ... ... ... беру үшін ... болса, ал
Сәуле үшін бұл сезім: «…Өмір-мен үшін үрей, құпия. Махабаттың да бақыттан
гөрі қорқынышы, адалдығынан гөрі ... ... . Және ... ... ... баланың үні тым жайбарақат болғаны да ... ... Әке ... ер ... кішкентай балаға дейін жалғасып жатқан
«Қатыгездікті» қаламгер   осылай бүгінгі күннің көкейкесті ... ... ... ... ... ... ой ... Өмірдің осындай  көріністерінен үлкен мәселе көтеретін Айгүл Омарованың
жаңашылдығы ... ... ... ... құрмалас сөйлемдер
құрсауынан босап, бірер сөзбен де батпандай ой айтуға болатынын ... ... ... ... әдебиетіне келген қаламгерлердің
қолтаңбасы, дәуір даралығы, жаңа бағыттағы соны стилдік, тілдік ... те ... ... ... тез ... ... аз сөзге көп мағына сыйдырудың, шексіз кеңістік пен уақыт
тынысын тым қысқа сөзбен бейнелесе де ... ... ... ... жаңа бір ... бет бұрғаны белгілі.
  ХХ ғасыр басында Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов,  ... ... ... Міржақып Дулатов ,т.б сынды суреткерлердің 
көркем  прозалары шағын болса да ... ... ... ... қазіргі қаламгерлер де қысқалықпен құнарлы ой айтуға, шағын
мәтінге бүкіл бір ... ... ... ... адам ... ... деген талпыныстар жетерлік. Оны әр қаламгер өмірмен
бірге өзгеріп жататын дүние тану түйсігі мен кәсіби ... ... ... ... ... ... көркемдік әлеміне 
мистикалық сипат тән. Қазіргі заман ... тез ... адам ... ... эпикалық тұрғыда кең тыныспен баяндалмаса да оқиға түсінікті,
ойлы.
М.Омарованы қызықтырған өз өресіндегі өнер , қиял ... өз ... ... тануындағы, қабылдауындағы өзгерістер мен ... ... ... таңба береді.Оның азғана жолдан ... ... ... ... Бұл бүгінгі ойлау формасының , ... ... ... өзгергенінің куәсі. Жастардың өз үнін
шығарып, өз өрнегін танытуы да өз заманының талабына сай ... да. ... ... ... ... ... өшпестей етіп қалдырары хақ. Ал, оны
қай қаламгер қалай қабылдап, ... ... ... мен ... түр мен ... ... бейнелейді , ол өзінің жеке кәсіби шеберлігі ... ... ... ... ... осы жолдағы
ізденістері мен жаңашылдықтары ... ... ... ... ... болғанда жастардың талпынысы мен табыстарына  ақ
ниеттілікпен  қолдау білдірген оң .
Жалпы қазіргі қазақ ... ... ... ... ... жанрлық
өзгешеліктерімен өзіндік өрнек танытып, танылған жазушы Мадина Омарованың
бұл туындысы шынында да тәуелсіздіктен ... ... ... ... жаңашыл
шығармалар шоғырынан табылары сөзсіз.
«Ауызғы  үйде» атты әңгімесінде хатшы қыз отыратын бөлмедегі ... ... тар ... ... ... ... мәдениеті кейіпкердің
көзімен суреттеледі. Бүгінгі әкімшілік мекемелерде  орын ... ... ... кіре ... дал ... жағдайлар, хатшы қыздарға ортақ
мінездеме,олардың шынайы бет-пердесі : « …бастық отыратын ... ... ... тырнақтарының ұзындығы мен көйлектерінің қысқалығы,
бейнесінде дәулетті кісілерге құпия ... ... ... ... есіп ... ... соңында:
«Бюрократия.Адам-машина. Жәлап. Кетіп қалдым» ... ... ... ... ... бүгінгі әкімдерден гөрі оның әмеңгерлерінің елге
етер есерлігі қатты сынға ұшырайды.(224 б). Мұны ... ... ... ... ... ... ... мен қатыгездігінің, адамдық
қасиеттен айыратын бюрократтық жайлаған әкімшілік органдарының символы ... ... ... тазалықтан, ада болған қайсыбір 
бастықсымақтардың адам ... ... кісі ... ... ... ... ... айналдыруы, үлкені бар, жасы бар,
ірі бар, кішісі бар жандарға үстемдік танытуы да бүгінгі тіршілігіміздегі
бейберекетсіздікті бейнелейді.Бұл ... ... ... өзі ... уақыт пен орта жайлы  түсінігін тануға мүмкіндік алады.
 Ал, «Ақын» деген әңгімесінде олардың типтік бейнелері ... ... ... Және ... диалог өзінің граматикалық талабына сай,төл
сөз бен  төлеу сөздің  ара жігі ... ... ... тұтасып кету үрдісі үстемдік алған.  Оқып көрелік: «»Шаршап
жүрмін» деді ол ... ... ... ... «Әйел бар ғой,
сөйлесетін адам жоқ». ... ... ... ... жүргенде мен саған
қырындамап па едім ... ... ... ... ... сенделіп жүріп-жүріп қайтам. Ешкім жоқ» «Неге жоқ?». «Менің
достарымның ... өліп ... о ... ... . ... ... қалай болады екен,ә?» «Білмеймін, түк қызық болмайтын
сияқты». … «Жоқ, ... ... ... ... ... ... деді ... қалмады мына тірлікте. Шаршадым. Барлығы далбаса». Қолымды
қысты….Алматыға күз осылай ... ... ... (225 ... ... ... ... адамдарының арасында болатын әдеттегі
әңгіме. Құлазыған қала, құлазыған қаламгерлер, ... ... ... ... екі ауыз ... ... Бұл тек екі кісі ... тоқырау
емес, қоғамдағы қасірет.Ақиқаттан алшақтамаған тағдырлар ... ... ... ... ... ... бой ... қызықпайтын жастар табиғатынан сыр береді. Қандай ұсынысқа да
жәйбарақат, ... ... ... ешқандай сезім, эмоциядан жұрдайлық
жаныңды ... Екі ... , екі ... ... арасындағы өрескел
айтылған сөздер де қазіргі ... ... ... ... ... тұлғаға тән романтикадан да жұрдай, жұтаң. Төңірегіңдегі жәй
қарапайым халық қана ... ұлт пен елді алға ... ... рух беретін
шығармашылық орта да осындай рухани күйреуде, тоқырауда екендігінен сыр
береді, бұл ... ... ... ... ... осылай күрт
ауыстырып отыру шығарманың мағынасын тереңдетері хақ. Мадина да ... ... ... жиі ... : «…Адамзаттың көп ғасырлы мәдениеті бізге ... ... өз ... туралы жауапты, терең ойлан дейді. Ал біздің ... ... ... ... өзі де ... ... барлық
қайшылықтарымен, бар кең көлемінде даналықпен қамтып тани білетін адам….Қай
жерде, кім болып, не кәсіппен ... да, оның ... ... ... ... оның иығына артылған жауаптылық күші. Ол-тарих арнасында, сол
тарихтың тізбегіне өзі де кіретін жан. ... ... ... ... ... осындай адамның жүрегін, жанын, жалынды ойын кең де
терең ... ашып бере ... ... ... де  ... ... қайшылықтарын танитын, өзінің келешегі мен ... ... ... ... ояу, көзі ашық ... ... әдебиет».А.1962.410б). Сондықтан да олар жан-жағындағы құбылыстарға
селқос қарай алмайды.
Қаламгердің қолтаңбасын ... ... ... ... ... ... 3-4 қана абзацтан тұратын ... ... ... ойды ... ... ... ... құрылым
болып табылады.Жазушының өзіне тән стилі мен оның прозасының ... ... бұл ... ... өз мәнері болса керек.
 Шағын жанрлы туындылар әр ... ... ... мен ... рухани мәліметтер береді. «Теңіз дәмі тамшысынан танылады» ... ... ... ... ... ... ойларды айта білген
әңгімелер қазақ оқырмандарына үлкен тарту екендігі де ... ... ... әдеби ортаға танылып қалған қаламгердің бірі
Ділдәр Мамырбаева балалар өмірін өзек етіп, ... пен ... ... ... өмір мен өлім,махаббат пен өшпенділік, қайырымдылық ... т.б  ... өз ... ... ... Оның кейіпкерлері қандай да
бір қиын жағдайларға душар болса да ... ... ... ... ... ... ... ақ жауыны» атты әңгімелер мен
хикаяттар жинағындағы аннотациясында: «Айгүл адамдар арасындағы, қала берді
өзімен өзінің жанды, нәзік, «дертті» ... ... ... ... ... ... адамгершілік қасиетті ұлықтайтын,
жан дүниелері ізгілікті әрі шуақты жандар» делінген.Шынында да осы күнге
дейін 4 ... ... ... атанған қаламгер Ділдәр осы дәрежеден
көрініп, бағаланып та жүр. Оның бір ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің шындығы  көрініс беріп, осы
дәуірдің рухани дерті сөз ... ... ... мақсаты- өз дәуірі, өз замандастары, олардың ... мен ... ... мен ... ... ... ... өмір мен өлім аралығындағы азапты ... ... ... бейнеленсе ол қаламгердің ... ... ... да өз ... ... ... сезім
сергелдеңдерін, мінез қайшылықтарын, тағдыр талқысындағы ... ... да ... ... ... ... тұтқан. Айгүл
Мамырбаеваның «Махаббаттың ақ жауыны» атты ... мен ... ... ... әйелден баласының болашағын сұрағанда
: «-Бес жастан асқан күннен ... ... ... ... ... ... кейіпкердің кейінгі өмірінің қасіретке айналғанын
айғақтайды. Санасындағы: «-Сол күні бір ... бір ... ... деген сөзі сәт сайын есіне түсіп, өмірін тозаққа ... ... ... ... ... ... ... жұмбағын баласы
Ержанның 5-ке толған туған күніндегі   ... ... ... ... ... ... ... : «Қатира құмалақтың неге сөйлемей қалғанын ... ... ... тәмәмдалады, әңгіме.Бес жыл бойы ананың бастан кешкен
психологиялық күйзелісі, баласының өміріне ... ... ... жеген
үрейін , ішкі шерін сыртқа шығара алмай шерменде болған екі ұдай ... ... әрі ... ... шеберлікпен бейнеленуі қуантады.
Күрделі психологиялық тартысқа, ішкі жан әлеміндегі сезім мен ой ағысының
тереңіне, ... ... өмір ... ... ... ... Ана мен бала ... махаббаттың өміршеңдігі, оның ... ... да ... ... ана ... ... ... құрылуы қаламгердің өзіндік қолтаңбасын танытады.    Жаңа
бір бетбұрыс белесін айқындайтын ... ... мен ... ие ... ... өмір ... аралығындағы мәңгілік арпалыстарға құрылған тағдыр қақтығыстары мен
тіршілік қайшылықтары, адамгершілік, ізгілік, адалдық т.б ... ... ... қалай болғанда да оқушысын ойландырмай қоймайды. Көлемі 
шағын оқиға үзінділері, ой үзіктері болса да оларда ... ой, ... ... тіл бар.Эпикалық баяндаудан бөтен оқыс оқиға мен ... ... селт ... ... ... бір сәттік қана эссе-суреттер өздеріне
тән ... ... ... де ... өз ... ... жақсы біледі, ол журналист, ол-ана, қоғамдағы
әрбір қозғалысты қалт ... ... ... ... санайды. Өйткені,
өмірдің өзгеруі оның ұрпағының келешегін көрсетеді. Оны ана ... ... де  ... ... тағдыры, ұлт пен ұрпақ ... Оны  ... ... толғандырады. Сондықтан да  елдің
құлағы, көзі, өзі бола білген газет-журналдардағы ... ... ... ... ... Ол ... жеке ... мінезін, арқау еткенмен бүткіл қоғамдағы тіршілік ... ... ... өз ... ... ... ... онда әр кезеңдегі
көріністердің кестеленуі табиғи заңдылық. Жасыратыны жоқ, күнделікті өмірде
күн сайын  кездесіп, сондай ортада өмір ... ... ... ... хақ. ... да әр суреткер де өз заманының жыршысы,
көркем шежірешісі.Айгүл да өзі өмір сүріп жатқан ХХ ғасырдың екінші ... ХХІ ... ... ... ... ... ... ақтарғандай ақтаруға,  адам санасында ... ... ... тереңдей зерттеуге зейін қойған. Автордың бірде ғалым ... ... ... енді бірде қарапайым әйел-ана болып, кейде тіршілігі
де түсінігі де тосын кейіпкерлер болып ... де ... ... ... өзгерісін   бүгінгі күннің көзқарасымен бақылаушы, қабылдаушы,
бағалаушы  автор өнердің құдіретімен оқушысына жеткізуге құштар.
Тақырыбы бүгінгі болған соң оның ... ... ... да ... болуы заңды. Мазмұн мен форманың сөзсіз үндесуі де керек, олар бірін-
бірі із деп табады әрі ... бірі өмір сүре ... ... психикалық құбылыстар әр дәуірдің , ортаның өзіне тән
әдеби, табиғи сөйлеу тілі бар екендігін ... ... ... тілі де , ... ... де ... стилдік
ізденісті танытады. Және бір ескеретін нәрсе-қазіргі қазақ прозасында
сюжеттік желілердің ... ... ... ... ... ой мен сөз ... , ... оқиғалардың көркемдік,
психологиялық құбылыстары көбіне кейіпкерлеріне еркіндік беруінен гөрі 
автордың  қысқа , ... ... ... сөйлемдермен баяндап
берулері басым түсіп жатады.
Ділдәрдың ... ... ... ... ... ... ... балалардың ауыр тағдырлары сөз болады. Сау адам мен сырқат жанның 
өмірді түсінуі, қабылдау қабілеттерінің екі ... ... ... ... де ... ... ... аяғы жоқ сәби қыз
Жанардың суретін бейнелеу барысында баяндалады. Көл жағасында көкке қарап
отырған ... қыз ... ... ... ... бір ... жайып
бүйірлей ұшып бара жатқаны көрсетілген .Темірғалидың тосын көрінген суретке
таңырқап қарағанын байқаған қыздың ойын автор былай ... : «-Иә, ... ... де дәл ... ... бар. Бірақ ондағы қыздың аяғы
бар, жер басып жүре ... Жер ... жүре ... онша ... алмайды
ғой. Олардың түйсіктері тұйықталып қалған.Шамадан тыс күрделеніп кеткен
ойды қиял ғана көтере алады,-Жанар осыны айтты да, екі ... ... ... жоғары көтеріп,екінші жамбасына ауысты» (97 б). ... ... ... ... ... ... бейне бір дәрігер ғалымдардай   тереңнен
талдап, оның ... ... әрі ... ... ... ... де кейіпкерлерінің дәлелдері де дәйекті сенімді көрінеді.Көркем
мәтіндегі медицинада кездесетін әр ... ... ... ... ... ... тән азабын талдаудағы талпыныстары автордың көп 
ізденгенін байқатады.Тұйықталып қалған түйсіктерді ... ми ... ... ашқан Темірғалидың  тың тәжірибе ретінде ауырып жатқан
генералға жасаған операциясы оның математикалық дарынын ... ... ... оның ақыры адамдарға жасалған ... ... ... ... ... ... ... қасіретке жол ашқанын автор өз тақырыбын терең меңгерген
маманша шынайы бейнелеп береді.
Бұлардың бәрі ... ... ... ... табиғатын,
ішкі жан дүниелеріндегі психологиялық құбылыстарды, жан азабы мен санадағы
сырқаттарды суреттеудің сырын шеберлікпен  ... ... ... ... ... ... ... тұратын тұспалдар мен
себептер бүгінгі дәуірдің сырқатын, адамдар жанының жарақаттарын танытады.
Бүгінгі адамдар тағдыры, жан ... өмір ... ... ... ... қаламгерлерден   ерекше ықылысты , ден қоя тыңдау мен
түсінуді талап етеді.
Жалпы жазушының қай әңгімесін алсаңыз да бүгінгі ... ... ... жан ... ... ... психологиялық
құбылыстар, ішкі сезім  иірімдері, олардың ... ... ... ... ... туып жататын   байлаулар, ... ... ... ... тіл ... онда дәстүрлі, орнықты жазба тілдің ... ... ... ... ... ... ... Бұл қуанарлық жәйт.
Дәстүрлі талғам мен қалыптасқан қағиданы ... ... ... тілді қолданудағы мүкістер мен кемшіліктер соңғы жылдары
саябырсыған сыңайлы. Жаңалыққа жаны ... ... ... ... ... ... еншілеп, жаңа тынысты, тың тәсілді, ... ... ... ... ... ... Лира ... «Құлпынай
қосылған балмұздақ» атты романы (Алматы: Профи Медиа, 2012.-144бет). ... ... ... ... ... Лира ... да
қолтаңбасы өз тосындығын танытты. Небәрі 142 парақтан тұратын осы ... ... ... ... романда ауыл мен қала өмірі ... ... ... ... ... бейнеленеді. Бірінші жақтан
баяндалатын роман оқиғасы мистикалық ... ... ... ... ... ... алмайды.Қайта құру заманында қазақ әдебиеті ... ... ... аман алып ... Лира сынды бүгінгі жастар
прозасын  санаулы ғана көзіқарақты,талғамы жоғары ... ... ... АҚШ ... ... «өнер адамы өз ұлтының ... ... ... ... жұрт ... толық түсініп кете алады ... ... ... ... ... бет ... ойлау
жүйесінің сонылығына соңғы жылдары түсіністікпен қарай ... ... ... зәрулігіне сай әдебиет әлеміне  жаңа түйсікке ие,
өмір мен өнерді жаңаша қабылдайтын ерекше ... ... ... ... бүгінгі өмірдің мәтінін қалай, қандай форма, қандай мазмұнмен
баяндап берудің маңызды екендігін ескеріп, осы жолда талай жан арпалысы ... ... ... ... ... ... Жас ... өз кезеңінің кеңістігі мен уақытына  деген  көркемдік-эстетикалық
көзқарастарының жаңалануынан  дерек береді ... өз ... ... қайта қазбалап, өз өресімен өрнектеп,  мазмұнды ... ... ... ... ... ... ... ізденген.  романының
тәсілдік түрі тосын,танымы мистика болғанымен оның ... ... ... ... ... ... танып, бас-аяғы бүтін сөйлемдерді
оқимыз .
  ... ... –ақ ... ... ... ... оның алып ... көтерер көлемін,көркемдік міндетін өзі анықтап береді: ... ұзақ ... еді, ... ғана ... ... келді,
күрделі дүниеден түйгенім титімдей тәмсіл еді, ... ... ... бар еді, сондықтан шығармаларымды ... ... ... б).
Кітаптағы   кейіпкердің творчестволық азапты ... мен жан ... ... ... бала ... бейнесімен бір бүтінге айналып
кеткен.Бейне бір елес сынды романның әр қилы тақырыптағы ... ... ... ... орайын тауып алдыңды орап бір көрініп қалып
отырады.Оның ... кісі киік ... ... ... саяқ ... ... ... мына өмірде болған ба, жоқ па деген күдік те ... қиял ... ... ... өң мен ... ... жалт
етеді де жоқ болады.Бірі алма ағашының құдайы –Алмагүл болып Армандай асыл
жігітті естен айырса, бірі Мәжнүндей ғашық  ... ... ... десе
Шұға еді-ау»  дегеніндей, «Айсәуле десе ... ... деп ... ... ... ... ұшыратады.Әйтеуір Лираның
кейіпкерлерінің бірі ... бірі ... ... адамы
еместей.Мистикалық реализмнің миды шайқайтыны соншалық санаң сергек, денең
діргек қағады.прозасында ... ... ... ... ... Оның ... дені белгілі бір арман қуып,
романтикалық қиял жетегінде ... ... гөрі не ... не ... есеп ... ... ... олардың санасының бір
түкпірінде ескі ауылға, ел мен ... ... ... ... деген
алаңдаушылық бары аңғарылып қалады. Бұл бүгінгі жас ... ... әлі де ... ... ажырап кетпегенін,  жаңалыққа   өлердей
құштар бола тұра, өзінің дәстүрлі ... де ... ... танытады. 
Осы ретте автордың алдына қойып отырған мақсаты орындалған да сыңайлы.
Түйедей құны бар ... ... ... сыйдырып,тіршіліктен
түйгендерін  түймедей тәмсілдерге сыйдырып жіберген. Өзінің тіл өрнегі мен
тәсілдік, ... ... да ... ... ... береді.
«Пролог» атты аңдатпасындағы автордың айтпағына құлақ салсақ: «..Әрбір түні
түсімде көктен түсіп келе ... ... ... ... жұма күні ... ... махаббат туралы роман оқитын
елес бойжеткеннің әруағы төсегімнің басында ... аяғы жоқ, ... ... ұшып ... сұлу қыз ... ... ... босағасынан 
орын тепкен Жеңісбек досым мұңайып қарады, су перісінің ... ... ... ... ... ... сататын Вера тәтей
әлемімнің тұрғынына айналды, бұл мазалаған муза болар деген әртіс ... ... ... деп күліп едім»(4 ... ... ... ... ... ... ... елең еткізеді. Оқуға деген
құмарлығың артады.Автордың ішкі жан дүниесіндегі ... ... ... ... шақ қалған сәттері, жазмыштың ... ... ... жазуға деген махаббат, ғашықтық, бәрі-бәрі бас
кейіпкер-автордың көркем мәтін ішіне еніп , тұтасып ... ... . ... ... ... уақыт, уақытқа тән стиль,
образдар өмірі, рухани орта ,т.б ... ... ... ... ... танытады.
 Туындыны тұтастандырып тұрған Лираның 1-ші жақтан баяндалатын монологтары
әдеттегі әңгімелеуге  ұқсамайды. Роман ... ... ... еткенмен
ондағы оқиға желістері ортақ ойға құрылған.Бір ғана автор-кейіпкердің  
алыста қалған ауылдағы балалық шағы ... ... мұңы бар сары ... ... қала ... ... тағдыры қос рельстің бағытындай
қанаттас дамып отырады. Оның бәрі ... ... ... ... ... ... ... баяндалады. Ой ағымы арқылы 
өрбитін бүгінгі өмір ... еске алу мен ... ... Қазақтың көркем прозасына Ж.Аймауытовтың «Елес» әңгімесі
арқылы ... ... ... бұл ... ... де бүкіл шығарманы
шырмап алатын алпауытты әдеби әдіс-айлаға айналды.  Елес пен ... ... ... ... ... ауыр ... психологиялық мәтін
мол. Автордың сөз саптауы ... ... ... ... ... «Сол күні мені ... ... кетті. Екеуміз үй ішінде
ашқұрсақ үш тәулік отырдық, ешкімнен қарыз сұрамадым, ... ... ... ... ... көргім келмеді …Сол күні ақшаның шын мәнінде қожайын
екенін және жер бетіндегі адам деп ... ... ... оның құлы
екенін амалсыз мойындадым» (6 б).  Міне, көп көріністің, көп сөздің қажеті
жоқ, нақты ... ... ... мен ... Және ... көп жүк артпай-ақ  жәй ғана екі ауыз қарапайым сөзбен «сілейте
сынаған». Әрбір сөйлем, әр ... ауыл ... де ... ... де өрнек алып, астарлы ойға, метафоралық ... ие. ... ... ... ... тұспалмен тұжырымдалып, күрделі ... мен ... қиын ... ... ... арқылы
елес береді. Үзік-үзік оқиғалар мен оқшау ойлар шебер өрістеліп,  бір
мәтіндей ... ... ... гөрі ... ... өзі ғана ... кейіпкерлері де өмір сүретін, жақсылық ... ... ... әлемі
болушы еді, әжесін қаралы топ үйден шығарып әкеткен ... сол ... ... ... (8 б). Әже ... ... кеткен еркелік, ертегі
өмірі сап тыйылып, оның орнына кітап кейіпкерлерімен сырласу , ... ... ... ... ... сөз болады.  Көшедегі орындықтан орын алған
«…қайыр сұрап ... ... ... ... арақты бөтелкесімен ұрттап ішіп,
рахатқа батқан» алпысқа таянған қаңғыбасты, ... ... ... ... шығарып » сүйіскен қыз бен жігітті, «жетегінде тұмылдырықсыз,
салпытұмсық, ... ... ... иті» бар ... ... үлкен семіз
әйелді бейнелеу арқылы бүгінгі өмірдің шынайы көріністері беріледі. Мұнда
өткен-кеткен тарих та, көз ... өтіп ... ... көріністер де ,тіпті
теледидар, бүгінгі ақпараттар тасқынында ешқандай талдау-талғамсыз ... ... ... бірі ... автордың назарын аударып отырады.
Сөз арасында айтылып ... оқыс ... жиі ... «Алма ағашының құдайы», «Құлпынай қосылған балмұздақ», «Жаңбырлы
күні», «Ажал екінші рет ... ... ма ... ... Күнекей!»,
«Құлпынай қосылған балмұздақ 2», «Уақыт», «Уақыт 2», «Су ... ... ... ... ... су және ... ертегісі», «Отыз үш тал
раушан», «Мамыр айының тоғызы», «Ауылда» атты жеке аттардан тұратын шағын
әңгімелер болғанымен олардағы ... ... ... ... бас ... ... Әр ... көрініс беретін көзінде көл- көсір
мұңы бар  сары қыз – кейіпкердің ... шағы , ... ... мәңгілік
қимасы-әжесі мен бақытты балалықтың базарын бейнелейтін ... ... ... Вера ... туралы әпсана-әңгімелер үнемі үзеңгілес жүріп
отырады . «Эпилогтағы» :екі ... пен ... екі ... пен ... – қала мен дала ... ... адамдар тіршілігі  әдемі ертегі
стилінде беріледі:
Жүрегіңді шымыр еткізетін оқыс оқиғалар мен тосын ... ... ... өмірлері, жан дүниелеріне маза бермеген азаптары,
бүгінгі  рухани тоқыраудан туып жатқан ... ... ... басты
тақырыбы.  Көркем мәтіндердегі  психологиялық ауыр тағдырлар әлемі автор
дүниетанымындағы қайшылықтардан елес береді.   Қарапайым ... ... мәні мен ... ... ... мынау жаман деп жіктемей, бейне бір
тап өмірдегідей ... ... ... ... қаламгерлерден басқаша,
жаңаша жазуға мәжбүрлейді.
Оның баяндауында, тіршіліктегі күнделікті ... ... ... ... да ... де пікірі берілмейді, тек оны тануға
деген талпыныс қана ... ... ... назарынан еш нәрсе
қалыс қалып қоймайды. Бүгінгі біздің бәрімізге  таныс қарапайым ақиқаттар
елеусіз түрде ... мән ... ... ... ... ... бір ... азғана көңіл бөлдіріп « бұл қалай еді» дегендей өтпелі
ойға бөлеп кетеді.Көркем мәтіндегі ... ... мен ... ... ... ... ... кейіпкерлерге тікелей сөз
берілмейтіні де көп ... бір ... ... ғана ... ... ... жиі кездесетін жәйт.Олардың туындыларында күрделі
оқиғаға құрылатын сюжеттік құрылымнан гөрі жеке адамның ... ... ... , оның ... ... ... ... құрауындағы 
түрлі тосын құбылтуларға ерекше мән беріліп, оны ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге деген қызығушылық бар.
Әрбір адам тағдыры –тарих, сол ... ... деп ... ... ұшыраған кейіпкерлердің тағдыры да бүгінгі
қоғамның сырқатынан сыр береді, заманның болмысын ... көп ... ... ... ойды ... ширықтыра береді, қоғамдағы
барлық былықтар бірігіп тұтасып кеткен. Жазушы оларды жекелемейді, сол
арқылы ... ... , ... ... орын ... бір ... : ... құтыға жаңа шарап құюдың қажеті жоқ, ... ... ... ... жаңа құты ... тиіспіз»  дегеніндей  бүгінгі
күннің мазмұнына сай форма табу, көп компонентті құрайтын сан алуан амал-
тәсілдерді табу ... ... ... ... ... Қоныс таңдаған тақырыбы – жастар тағдырын  қысқа да ... ... ... ... ... арқылы жанрлық, стилдік, түрлік
табиғаты  өзгеше өнер ... ... ... Оның ... ... ... ертегімен етене байланысқан, елес пен ... тірі ... ... ... ... ... диалог, монологтарға құрылған.
Мәселен, Лираның кейіпкерінің әдебиет ауылынан ... ... ... ... ағашының құдайындағы» Алмагүл есімді қыз туралы ... мен  ... ... мен ... ғашық Арманның арасындағы
диалогтар соның ... Алма ... ... ... ... ... жырақта жүрсе де  қиялындағы қызбен тіл табысып, бос
кеңістікті өз ... ... ... ... баласына келін іздеп,
шарқ ұрған Нәзипаның  трагедиясы, Лаураның да кезінде Алмагүл ... ... ... ... ... ... тарихындағы алма туралы
тәмсілдердің берілуі, т.б  кейіпкер ... ішкі ... ... ... ... ... ... кінәратты көзге шұқып
көрсетпей ... ... ... ... бұзуға батылы
бармағанын»(30 б),  «жақсылықты ... ... жаны бар ... ... ... үшін ... ... қол соғайық, сөйтейік.. .» ,-деп аңыз әңгімесін
ұрандап аяқтаған автор  арамызда  жаны таза, адал ... ... ... ... ... да оның ... «Ер ... бір тамшысын
да қимаймын, бірақ, көз жасы әйелге сөзсіз жарасады»деп сөйлейді. Кейіпкер-
автордың  ... ... ... ... ... ... айрылған,тіпті бұл
ұғымдарды ұнатпайтын  ер  жігіттердің  жылауық табиғатын  бір ғана ... ... ... айта ... да ... ... Оның ... қандай
қатпарлы ойлар  жатқанын өзің-ақ біле бересің.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы қалыптасқан  стереотиптік белгілерден мүлдем
бөтен. Соған сәйкес автордың да ... ... ... ... мен
танытуы да тосын. Оқиғалары оқыс сюжетке құрылып, тартыстары  тіршіліктің
түкке тұрмайтын ... ... ... ... қарапайым
ақиқаттар ауылынан ұзай алмаған деген ұғым аңғарылғанымен оның ... ... ... Жан ... ... ... ... жырықтап қалған
жастар тағдыры бүгінгі  дәуірдің рухани ... ... ... ақиқат, жаны жаралы жастар өмірі оқыған жұрттың жанын жауратады. 
Қатыгез қоғамның тілі де ... ... ... мен ... ... осы тұста танылып жатады. Сондықтан оқырман қазіргі прозадан көл-көсір
көңіл-күйдің психологиялық құбылыстарын, тамаша пейзаждың ... ... ... кейіпкерлердің күрделілікке күре жол ашатын күрмеуі
қиын күрескерлік ... ... ... ... ... сана
тасқындарын ,толғаныстарын таба алмай, ... ... ... ... ... ... рухани зәрулігіне сай қысқа қайырып ... ... ... ... ... де заман шежіресін шертуге болатынына
күннен-күнге көз ... келе ... Дана ... «үш ... ... де үйренесің» демей ме?
Логикаға келмейтін сөздер мен ойлар,  психологиялық дайындықсыз құрылған
тартыстар , сенімсіз, ... ... ... назар аудартады. Алайда,
оны шығармадан шымшып алып ... да ... ... ... ... Бәрі де өз ... ... жейдедей жабысып, құлпырып-ақ тұр.
Жастарға жарасымды жаңашыл ойлар, тың тілдік, ... ... ... ... ... ... Бұл қуанарлық та құптарлық жәйттер.
Қазіргі қазақ прозасы ғана емес әлем ... ... ... ... ... ... ... жанрларға тән ақпараттық ағындар,
елді елең еткізуге құштар мистикалық мазмұндағы психологиялық ... да ... ... бір ... ... , ... сары қыз бен ... Лаура есімді журналист бойжеткеннің бастан
кешкен хикаяттарына құралған роман ... ... ... де ... ... ... деп ... жазушылардағы тіл
мүкістерінен ада, қысқа болса да ойлары нақты, бейнелеген өмір штрихтары да
ширақ, күрделі ... ... да ... кінәратқа ұшыраған жаны
күйзелген бүгінгі күннің бейбақ ... ... ... ... ... ... ... шеберлікпен, мистикалық реализммен
шынайы шенейді де.
   Сөзіміздің соңында кіп-кішкентай мыстан кемпірдің көз қалтасындай ... де ... ... ... ... тартатын тартымды туындыны
тәуелсіздік тудырған жаңа бағыттағы әдебиеттің ... ... жаңа ... ... бір ... үздік үлгісі деп қабылдауға қарсы
еместігімді түсіндім. Бұл жолы ... қоя ... ... ... ... ... жетістіктерді көруге талпындық.
Қорытынды
Соңғы жиырма жыл ішінде жазылған прозалық туындылардағы көркемдік ... өте ... Ол ... ... ауқымындағы шеберлік
нақыштарымен ғана шектелмей, әлем әдебиетіндегі көркемдік үрдістерді ... ... ... ... ... аудартады. Соның бірі
жазушы Айгүл Кемелбаева ... ... ... ... ... ол ... ... орны бар жазушы ... ... ... ... оның қай шығармасы болмасын оқырман қауымына
таныс. Көпшілік ... ... ... ... ... ... сынды туындыларының белесі биік ... ... ... көркемдік ойлау мен асқан философия, ұлттық құндылық
жатыр. Ол шығармаларын қазақша жазса да, ... ... ... шығарып
тұрып жазса да, шетелдік прозаны керемет меңгергендігі байқалады. Джойс,
Кафка, Прусты ... ... ... модернистік, постмодернистік ортада
жүрген жазушылармен таныс екендігі білінеді. ... өз ... ... ... ... есімдерді де кіргізіп, отырады. Оны әңгімесінің
атына қояды не әңгіменің ішінде жүреді. Бұл – ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік әдебиетті біле отырып, сол
деңгейде ойлана отырып, қазақша стильдік тәсілдерді дүниеге ... жыл ... ... ... ... ... ... өзгерістер
әлеуметтік рухани өмірімізді жаңа белеске шығарды.Себебі оның ... ... ... ... көре ... ... ... бүгінгі заман ... ... ел ... ... ... ... әсер етті деген
мәселелер де қазіргі прозаның ... ... ... ... ... кеңінен ашылып көрсетілді. Көркем прозадағы әлеуметтік астар біресе
авторлық баяндау, кейіпкер әрекеті мен ашық идея ... ... енді ... мен сарказм тұспалында ишараланады.
Қазақ прозасындағы көркем ... ... ... ... ... фольклорлық ой-сананың жаңаша пішінін
қабылдау кез-келген оқырманға оңай болмасы анық. Ал, әрбір жаңа образ ... ... ... бойлап, сараптау, оның көркем шығарма
мәтініндегі, мәтіннен тыс ... ... ... –Айгүл шығармаларының
жетістігі.
А.Кемелбаева қазіргі қазақ прозасындағы басым үрдістердің бірі ретіндегі
адамның ішкі қасиеттерін жандандыру, жеке образдарға дейін ... ... ... ... ... орынды қолданып. Көркем ойлау негізінде
оқырмандарына жеткізе білген. Яғни ол ... ... ... ... ... ... ... арқылы дәлелдеп отыр.
Әдебиеттер:
1. Кемелбаева А. Тобылғысай. Астана. Елорда. 2001. -120 бет.
2. Кемелбаева А. ... : ... - ... : , 2003. - 149 ... ... А. Мәжнүн жүрек : эссе, сұхбат. - Алматы : Алаш, 2013. ... ... ... А. ... ... Елорда. 2001. -120 бет.
5. Кемелбаева А. «Қияда». Астана. Елорда. 2001. -120 бет.
6. Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/ ... ... ... ... - ... «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл
7. Ісімақова А. Асыл сөздің теориясы. – ... ... ... ... С. Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті Оқу құралы. – А: ... 2 ... С. ... және ... . ... С. ... және қазақ әдебиеті.-А.,1968
10. Семей өңірінің ақын-жазушылары : библиографиялық көрсеткіш / Абай
атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - ... : ... 2005. - 96 ... ... Т.Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Оқулық. – А: Санат, 1995
12. Кәкішев Т «Қазақ сыны».Оқулық А:Санат 1999 ж
13. Кенжебаев Б. ... ... ... Ә. ... ... тарихы Оқулық. Алматы: Санат, 1994
15. Тоқсамбаева А. Қазіргі қазақ әдебиеті(1960-2000).Оқулық; Семей, 2011ж;
«Интеллект». –279 бет.
16. ... ... ... ... ... А., ... Дәдебаев Ж.Д. Қазіргі қазақ әдебиеті. Оқу құралы. – А: Қазақ универ,
2002
18. Дәдебаев Ж.Д. ... жаңа ... Оқу ... – А: Қазақ универ,
2003
19. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. Оқу ... – А: ... ... ... ... Р. Қазақ әдебиетінің қалыптасуы. А., 1971 ж.
21. Бердібаев Р. Қазақ тарихи ... А., 1979 ... ... С. Көп ... шығармалар жинағы. Т.8__ 2.
23. Бөпежанова Ә. Өнер – жеке тәжірибе. // «Алтын Орда», 2003.01. №6, 21-
26-бб.
24. Бөпежанова Ә ... ... ... ... 2008 ... Б.Мұратқызы «Үздік үш жазушы, үздік үш кітап» Алматы., 2006ж
26. Ә.Меңдіке «Сыни пікірлер» Алматы 2003ж
27. Ә.Меңдіке ... ... ... ... 2008 ... ... ... прозамыз, жаңа әдебиетіміз бар» .Ақиқат жураны 2012 ж
29. Ә. ... ... ... біл» - ... : ... 1996. - ... с.
30. Ә.Сәдуақасұлы «Семей топырағынан туған жазушылар » - Алматы, 2002 ж

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
«Жоқтау» өлеңдерінің көркемдік аспектілері15 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай және Шәкәрім: көркемдік дәстүр жалғастығы57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь