Қазақ тілі бағдарламасы, оның оқулықпен байланысы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 МЕМЛЕКЕТТІК БІЛІМ СТАНДАРТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1.1 Оқу бағдарламалары туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.2 Оқу бағдарламасын әзірлеуге қойылатын негізгі талаптар ... ... ... ... ... ... 9

1.3 Орта мектептерге арналған қазақ тілі бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... .11

2 ОҚУЛЫҚ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

2.1 Қазақ тілі оқулығы және оны пайдаланудың жалпы ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

2.2 Қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтарының өзара байланысы, олардың зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

2.3 Қазақ тілі оқулықтарын жаңа бағдарламаға сәйкес пайдалану жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Ұсынылып отырған курстық жұмыстың негізгі тақырыбы «Қазақ тілі бағдарламасы және оның оқулықпен байланысы». Біз осы тақырып төңірегінде көптеген зерттеулер жүргізіп, осы жұмыстың тақырыбын ашатындай материалдарды ғана енгізуге тырыстық. Осы курстық жұмысты зерттей отырып, көптеген тың арналардың көзін ашуға жан – жақты ықпал жасадық.
Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасының «Білім заңына» сәкес оқу бағдарламасы, оның ішінде қазақ тілі бағдарламасы өзекті тақырыптарының бірі болып отыр. Себебі Қазақстан Республикасының мемлекеттік білім стандартына сәйкес бағдарлама, бағдарламаның төңірегінде оқулықтар жасалады. Ал қазіргі таңда оқулықтардың саны көп, сапасы жоқ. Ол дегеніміз бағдарламаға сәйкес жасалмағанның кесері. Сонымен қатар заман талабына сай бағдарламаның жасалмағанынан деген тоқтамға келдік. Сол себепті осы бағдарлама мен оқулықтың өзара бірлігі бүгінгі таңда өзекті мәселелрдің бірі болып отыр.
Зерттеудің мақсаты. Негізгі мақсаты – кез келген пәннің оқу бағдарламасы негізінде сапалы оқулықтар, оқу материалдары жасалатынын жан – жақты ашып көрсету. Қазақ тілі пәні бойынша сапалы оқулық арқасында оқу жоспарын жоспарлап, өз ана тілімізде өнімді білім берудің негіздерін жүйелеу.
Зерттеудің міндеттері. Аталған мақсатымызды айқындау үшін төмендегідей міндеттер белгіленді:
• Мемлекеттік стандарт мазмұнын анықтау;
• Мемлекеттік стандартқа сәйкес жасалатын нормативтік құжаттарды анықтау;
• Жалпы білім беретін оқу орнындағы орта мектеп жастағы оқушыларға қазақ тілі пәніне арналған бағдарламаның мазмұнын анықтау;
• Жалпы білім беретін оқу орнындағы бағдарламалардың әзірленуіне қойылатын талаптарды анықтау негізінде оның қазақ тілі оқулығымен тығыз байланыстылығын айқындау;
• Оқу бағдарламасына сәйкес оқулықтардың жасалуын анықтау;
• Қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтардың өзара байланысын анықтау.
Зерттеу жұмысының теориялық құндылығы. Бағдарлама - оқулықтар, оқу материалдарын жасауға бекіткен мемлекеттік нормативтік құжат. Сол себепті қазақ тілі пәні бойынша бағдарлама мен оқулықтың өзара байланыстылығын көрсететін курс жұмысы теориялық жағынан қазақ тілін оқыту әдістемесі саласы бойынша аса құнды зерттеу болмақ.
Зерттеу жұмысының практикалық құндылығы. Теориялық тұрғыдан алған білімін тексеру барысында оқушыға практикалық, яғни түрлі жаттығу жұмыстарын, тапсырмаларды орындата отырып, қаншалықты тақырыпты түсінгенін біле аламыз. Сол себепті кез келген мұғалім қазақ тілін оқытуда бағдарлама мен оқулықтың байланысын нақты сезініп, сол негізде білім меңгертуі тиіс. Осы орайда, оқушы практиканттар мен мұғалімдер үшін курс жұмысы практикалық жағынан да пайдалануға қажетті материал қоры ретінде бағалы деп ойлаймыз.
Зерттеу әдістері. Курстық жұмысты зерттеу және әзірлеу барысында талдау, жүйелеу, болжау, салыстыру әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс (жоба) кіріспеден, екі бөлімнен және қорытынды мен әдебиет тізімінен тұрады.
ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ

1. Адамбаева Ж., Нүркеева С., Баймұқанова С., Масимова Г. «Қазақ тілі» оқулығы, Алматы: «Атамұра», 2005 ж.
2. Айғабылов А. «Қазақ тілінің программасы», Алматы – 1983 ж.
3. Арғынов Қ. «Қазақ тілі методикасының негіздері», Алматы – 1969 ж.
4. Әбілқаев А. «Қазақ тілін оқыту әдістемесі», Алматы: «Санат», 1995 ж.
5. Әлімжанов Д., Маманов Ы. «Қазақ тілін оқыту методикасы», Алматы – 1965 ж.
6. Бегалиев Б., Мұсаева А. «Жас ерекшелік педагогикасы», Астана – 2006ж.
7. Бектаева Ш. «Қазақ тілінің тұрлаулы мүшелерінің инверциалануы», Алматы – 1968 ж.
8. Дәулетбекова Ж, Қосымова Г. «Қазақ тілі» оқулық, Алматы: «Атамұра», 2001 ж.
9. Жиенбаев С. «Қазақ тілінің методикасы», Алматы – 1941 ж.
10. Исабаев Ә. «Фонетиканы оқыту», Алматы – 1965 ж.
11. Катенова Б. «Морфологияны оқыту методикасы», Алматы – 1975 ж.
12. Кеңесбаев І., Ысқақов А., Аханов К. «Қазақ тілі грамматикасы» (I бөлім, фонетика мен морфология, 1959 жыл) оқулық.
13. Қозыбайұлы С. «Мектепте қазақ тілін оқыту тәсілдері», Алматы -1977 ж.
14. Құлмағанбетова Б. «Қазақ тілін оқыту методикасы», Алматы – 2002 ж.
15. Құлмағанбетова Б. «Қазақ тілін оқыту методикасы», Алматы: «Мектеп» 1988ж
16. «Қазақстан мектебі» журналы, 1965 ж. №6 саны (75-80 б. ).
17. Сарыбаев Ш. «Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері», 1956 ж.
18. Сатыбаева А., Сатыбаева Г. «Қазақ тілін оқыту әдістемесі», Астана: «Фомант», 2008 ж.
19. Смағұлова Г. «Қазақ тілі және әдебиеті» журналы, Алматы – 2004 ж.
20. Ұйықбаев И. «Орта мектептерде қазақ тілін оқыту мәселелері», Алматы – 1957 ж.
21. Ұйықбаев И. «Қазақ тілі методикасының мәселелері» Алматы - 1996ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
1 Мемлекеттік білім
стандарты...................................................................
....................................5
1.1 Оқу бағдарламалары туралы жалпы
түсінік................................................6
1.2 Оқу бағдарламасын әзірлеуге қойылатын ... Орта ... ... ... ... ... ... жалпы
түсінік.....................................................................
..........................................16
2.1 Қазақ тілі оқулығы және оны пайдаланудың жалпы
ережелері...................................................................
...........................................18
2.2 Қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтарының өзара байланысы, олардың
зерттелуі...................................................................
.............................................20
2.3 Қазақ тілі оқулықтарын жаңа ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы «Қазақ тілі
бағдарламасы және оның оқулықпен байланысы». Біз осы ... ... ... ... осы ... тақырыбын ашатындай
материалдарды ғана енгізуге тырыстық. Осы курстық ... ... ... тың ... ... ашуға жан – жақты ықпал жасадық.
Зерттеудің өзектілігі. Қазақстан Республикасының «Білім заңына» сәкес
оқу бағдарламасы, оның ішінде қазақ тілі бағдарламасы өзекті ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік білім
стандартына сәйкес бағдарлама, ... ... ... Ал ... таңда оқулықтардың саны көп, сапасы жоқ. Ол дегеніміз
бағдарламаға сәйкес жасалмағанның кесері. Сонымен қатар ... ... ... жасалмағанынан деген тоқтамға келдік. Сол себепті осы
бағдарлама мен оқулықтың ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Зерттеудің мақсаты. Негізгі мақсаты – кез ... ... ... ... сапалы оқулықтар, оқу материалдары жасалатынын жан –
жақты ашып көрсету. Қазақ тілі пәні бойынша сапалы ... ... ... ... өз ана ... ... білім берудің негіздерін
жүйелеу.
Зерттеудің міндеттері. ... ... ... үшін ... белгіленді:
• Мемлекеттік стандарт мазмұнын анықтау;
• Мемлекеттік стандартқа сәйкес жасалатын нормативтік құжаттарды
анықтау;
... ... ... оқу ... орта ... ... оқушыларға
қазақ тілі пәніне арналған бағдарламаның мазмұнын анықтау;
• Жалпы білім беретін оқу орнындағы ... ... ... ... негізінде оның қазақ тілі
оқулығымен тығыз байланыстылығын айқындау;
• Оқу бағдарламасына сәйкес ... ... ... Қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтардың өзара байланысын
анықтау.
Зерттеу жұмысының ... ... ... - оқулықтар, оқу
материалдарын жасауға бекіткен мемлекеттік нормативтік құжат. Сол себепті
қазақ тілі пәні ... ... мен ... ... ... курс ... ... жағынан қазақ тілін оқыту әдістемесі
саласы бойынша аса ... ... ... ... ... құндылығы. Теориялық тұрғыдан алған
білімін тексеру барысында оқушыға ... яғни ... ... ... ... отырып, қаншалықты тақырыпты түсінгенін
біле аламыз. Сол себепті кез келген мұғалім қазақ тілін ... ... ... ... нақты сезініп, сол негізде білім меңгертуі тиіс.
Осы орайда, оқушы практиканттар мен мұғалімдер үшін курс жұмысы ... да ... ... материал қоры ретінде бағалы деп ойлаймыз.
Зерттеу әдістері. Курстық жұмысты зерттеу және ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс (жоба) кіріспеден, екі
бөлімнен және ... мен ... ... ... ... білім стандарты
Қазақстан Республикасының “Білім заңына” сəйкес елімізде ... ... ... ... сөзі негізінде қабылданып, “үлгі”, “өлшем”
деген мағынаны білдіреді. Білім стандарты мəн-мағыналық тұрғыдан сауат,
білімділіктің ... ... ... қабылданып, қоғамдық мұратқа
орайластырылған, əрі ... ... мен ... жүйесінің мүмкіндіктерін
ескерген сол мұратқа жету негізгі белгі – талаптар жиынтығын қамтиды.
Білім саласындағы ... ... ... - ... оқу ... ... ... жəне оқушыны дайындау деңгейі.
Стандарт бойынша белгіленген деңгей, дəрежелер мен талаптар білім сапасын
бағалау мен ... ... ... ... сараптауда мызғымас шек
(эталон) сипатында қабылданады.
Білімді стандарттаудың қажеттігі қоғамдық құбылыс ... ... ... түбегейлі өзгерістерге орай туындап отыр. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... құқығы мен еркіндігіне бетбұрысы білім аймағындағы
саясатты қайта қарастырып, жаңаланған заман ... ... ... отыр. Білім саласы енді ең алдымен жеке тұлғаның рухани ... ... бет ... Бұл өз ... оқу ... ұйымдастыру, оқу
– оқыту формалары мен əдістерін таңдау жəне ... ... ... істеріне
көптеген өзгерістердің енуіне себепші болды.
Стандарттау сонымен бірге білім саласындағы ... ... ... қажет болып отыр. Атап көрсететін болсақ, олар:
1) мектеп оқу процесінің жаңа ... ... ... ... ... ... құқықтық дəрежесінің өзгеруі;
3) тың оқу жоспарларының енгізілуі;
4) мектептердің оқу пəндері мен олардың игерілу ... өз ... ... ... ... ... жаңа технологияларының жасалуы; көп деңгейлі жəне ... ... ... ... қадамдар өткендегіміздей тезге
салынған бір сарынды (шаблон) оқу жүйесіне тосқауыл қойып, əрқандай жəйт,
жағдайларды ескеріп, білім беру ... ... ... ... айғақтауда. Осыдан, əрқилы оқу мекемелерінде оқушылар ... ... ... ... ... ... кеңістігінің базалық
тұтастығын сақтау- міндетті шараға айналды.
Ал Мемлекеттік стандарт елдегі жалпыға ортақ бірдей білім қорының
болуын ... ... ... ... ... стандартының алғы шепке тартылуына себеп -
Қазақстан Республикасының ... ... ... енуге болған талпынысы.
Бұл білім сапасын қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... Осы ... орындалуынан Қазақстан
азаматтарының білімі жөніндегі құжаттары шет елдерде мойындалатын болады.
Мектеп тəжірибесіне енген Мемлекеттік стандарт оқу процесін мызғымас,
қатаң ... ... ... ... ... ол ... міндетті мазмұндық өзек (стандарттың өзі) төңірегінде
баламалы бағдарламалар, оқудың əрқилы ... оқу ... кең жол ... міндетті стандарттар бəсеке негізінде қабылданады,10 жылда
бір рет қайта өңделіп, қажетті ... мен ... ... ... ... Ол барша оқу орындарының қай салаға бағынуына,
типіне, меншіктік ... ... ... ... ... ... ... білім стандарты үш бөліктен құралады:
мемлекеттік, ұлттық – аймақтық жəне мектептік.
Стандарттың мемлекеттік бөлігі (инвариант) елдегі білім кеңістігінің
біртұтастығы мен ... ... ... ... ... ... ... – аймақтық елдің жер-жерлеріндегі ерекшелік, талаптарына (ана
тілі мен əдебиетіне, географиясына, ... пен ... ... ... жəне тағы ... байланысты анықталады.
Мектептік білім мазмұны нақты оқу орнының ... мен ... орай оқу ... ... ... мемлекеттік бөлігі – бұлжымас, қайта қарастырылуы ... ... ... жəне мектептік бөліктер - баламалы, оның құрамды
бірліктері жүйелі жаңаланып барады.
Қазақстан республикасының “Білім ... ... ... ... ... ... ... білім ақпараттарының ең төмен
көлемдегі мазмұнын, оқу жүктемесінің ең ... ... ... ... ... талаптарды алға тартады. Қабылданған оқу жүктемесі
шегіндегі міндетті білім көлемінен тыс, ... ... ... ... оқу ... ... Стандарт құрамы келесі бірліктерді
қамтиды: ... ... оқу ... ... ... ... мазмұн
құраушы мызғымас (инвариант) жəне баламалы бөліктер, оқушыларың жалпы
дайындық деңгейіне қойылатын мемлекеттік ... Оқу ... ... ... түсінік
Ахмет Байтұрсынов «Қазақ» газетінің 1914 жылғы 62-санында «мектеп
керектері» деген ... ... ... мектепке керегі – білімді
педагогика, методикадан хабардар, оқыта білетін ... ...... ... құралдар, үшінші керегі – белгіленген бағдарлама» деген [6,
372].
Қазақ тілінің бағдарламасына ... ... ең ... ... ... құрылымына және атқаратын қызметіне тоқаталып
кетсем.
Оқу бағдарламалары оқу жоспарларына ... ... ... ... ... Оқу ... деп – оқу пәні бойынша білімдердің,
біліктілік-іскерліктердің және дағдыларадың көлемін, тәжірибелік ... ... ... реттерін және олардың сыныптар бойынша немесе
жылдарға бөлінуін, пәндердің ... ... ... ... әр пән бойынша құрылады. Олар әр ұстаздың шығармашылығымен
орындалуға тиіс. Оқу бағдарламаларында қоғамның ... беру және ... ... нақты міндеттері мен мақсаттары орындалады.
Оқу бағдарламаларын құру ... ... ... ... ... Оқу ... мазмұны тиісті біліктілік-
іскерліктер мен дағдаларды меңгеретіндей етіп ... ... ... ... пен ... тиянақты, жүйеге түскен білімге
негізделеді.
Оқу бағдарламаларын көптеген ұстаз, ... ... ... отырып жасайды. Керек кезінде бағдарламалар өмір ... ... те ... Оны құруда балаға біліктілікті, іскерлікті, дағдыны
қалыптастырудан басқа тағы екі жағдайды ескерген ... ... ... оның ... ... Ол ... ... білімінің мазмұны, баланың рухани байлығын,
ғылыми дүниетанымын қалыптастырудағы ... ... ... Ол пәнаралық байланыс арқылы жүзеге асырылады.
• Бағдарламаның ұйымдық, әдістемелік ... ... өз ... ... ... алып, түрлі әдістерді қолданып,
оқыту принциптерін ұтымды пайдаланып, ... ... ... ... оқу бағдарламасы үш бөлімнен тұрады:
1. Түсінік хат. Түсінік хат ... ... сол ... ... ... оқу ... ... жүйесіндегі алатын орны
және олардың кейбіреулерімен байланысы көрсетіледі. Әрбір пәннің
өзінің ерекшелігі бар. Оқу ... сол ... ... ... ... ... пән, ... бойынша балаға беретін,
қалыптастырылатын іскерлікті және дағдыны төрт тұрғыдан қарауға
болады:
• Оқудағы ... ... ... күн ... ... мәдениет).
• Оқытудағы интелектуалдық (мәселені түсініп шеше білу, ойын айта
білу, жүйелі сөйлеу).
• Оқытудағы хабарламалық (оқулықтан, басқа жерден ... ... өз ... ... ... Оқытудағы сөйлей білуі (ауызша, жазбаша өз ойын жеткізу,
мәнерлеп сөйлеу, көркем ... ... ... ... ... ... ... жұмыс, авторлық, оқу бағдарламалары
жатады. Бағдарламаның бөліктері:
• Пәнді оқытудағы мақсат, ... ... ... ... ... негізгі талаптар, ұсынылатын оқыту
формалары және әдістері туралы жазылған түсінік хат;
... ... ... оның ... ... ... ... керекті шамамен берілген уақыт;
• Мазмұнынның негізгі бөліктерінің тізімі;
• Пәнаралық байланысты жүзеге асыруға берілген нұсқаулар;
• Оқу ... және ... ... ... Ұсынылатын әдебиеттер.
Жалпы білім беретін бастауыш, ... орта ... ... ... ... сай ... ... Бағдарламаның мазмұны ғылыми және әдістемелік жағынан сапалы
болуы керек. Ол тым ... және ... тыс, ... ... ... ... ... қорытындыларына сәйкес болуы керек;
• Өмірмен байланысты болуы тиіс;
• Тіл, ... ... тағы ... ... ... ... жеке ... мәліметтер берілетіндей тарихи
материалдарды қамтуы тиіс (тарихи ... ... ... ... биология, математика, сызу пәндерінің
бағдарламалары политехникалық оқудың міндеттеріне ... ... ... ... ... тиіс;
• Сыныптар бойынша оқу ... оқу ... ... ... ... ... әр сыныпта оқылатын материалдар тек мазмұны жағынан
ғана емес, көлемі бойынша да балаларға ұғымды, ... ... ... Жеке пәндердің бағдарламалары өз ішінде байланысты болумен қатар
пәнаралық байланыста да болуы тиіс;
• Тарих, әдебиет, тіл, ... ... ... ... ... ... ... осында тұрып
жатқан халықтардың тарихи даму жолын, олардың мәдениетін,
әдебиетін, өнерін баяндайтын ... орын алуы тиіс ... ... ... ... үлес ... тиіс;
Осы жоғарыда айтылған талаптардың нұсқасы бастауыш сыныптарда өтілетін
пәндерде беріледі. Онда тіл, әдебиет, ... ... ... ... химия тағы басқа пәндердің элементтері беріледі. Осы күрделі ... ... ... бастау алады.
Бағдарламаның қызметі – ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ... практикалық жұмыстардың
түрлері, оқушыға берілетін нұсқаулар енгізіледі. Қазақ тілі пәнінің оқыту
мазмұны да ... ... ... ... оқытуға не кіретіні
анықталмай, жүйелі оқу жұмысы жүргізілуі ... ... Оқу ... ... ... негізгі талаптар
Оқy – әдістемелік кешен жүйесінің әр пән ... ... ... ... табылады.
Оқу бағдарламасы әр оқу пәні бойынша меңгерілуге тиісті білім ... ... ... пен ... және оқу ... ... бөлінген
бөлімдермен тақырыптардың мазмұнын анықтайтын құжат болып табылады.
Бағдарламаларды ... ... ... ... ... ... білім беретін орта ... ... ... оқу
пәнінің мазмұнын белгілеу формасы болып табылады және білім мазмұнын нақты
оқу процесіне енгізу үшін оқу ... ... ... ... ... оқу ... іске ... үшін қызмет етеді.
Сонымен қатар бағдарлама мұғалімдер мен оқушылардың іс – әрекетін
анықтайтын ... ... ... ... ... білім мазмұны
арқылы оқыту мақсаттары жүзеге асырылатын нормативтік құжат белгісі түрінде
және сабақта мұғалімнің сол мазмұнды ... ... ... ... болуы
тиіс.
Бағдарламаларға қойылатын жалпы талаптарға олардың ... ... ... ... ... – алға ... ... іске асыру үшін жеке
тұлғаны дамыту, оны оқушылардың ақыл – ойының дамуымен ... ... ... негізгі көрсеткіштер ретінде алған ... ... алу ... ... алу біліктерін ескере отырып, бағдарламаға барлық қажетті
және жеткілікті мазмұн ... ... ... табылады.
Нақтылық дегеніміз – бағдарламаны құрал ретінде пайдаланып, берілген
мазмұнды ... оқу ... ... жолдарын көрсететін барлық
элементтердің нышандары, сипаттаулары, ... ... ... деп – ... ... ... ... мен бірлігін
көрсететін бағдарламаның құрылымы түсініледі, барлық элементтерінің жүйелі
орналасуы мен өзара байланысын, ... ... іс – ... ... ... ... ... дәйекті кезеңдерін, белгілі мөлшерде
әдістерді, оқытуды ұйымдастыруды формалары мен құралдарын айқындайды.
Бағдарламаның құрылымы ... ... ... ... Тұжырымдық бөлік;
- ... ... - ... ... ... ... құрылымдық элементтеріне мыналар жатады: оқу
пәнінің мақсаттарын ашу; білім мазмұныны таңдап алу мен ... ... және оның ... ... оқу ... әдістерінің,
жұмыс формасының, ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды
түсіндіру, бағдарламаның текстіне техникалық нұсқаулар беру.
ІІ. Бағдарлама тексті бағдарламаның негізгі құрылымдық – ... ... ... ... онда оқу пәнінің мазмұны мен құрылымы
аса толықтылықпен және нақтылықпен қамтылып көрсетіледі. Бағдарламаның ... ... ... пәннің мазмұнын іріктеу мен түзудің теориялық
аспектілері алынған.
Оқу пәнінің мазмұнын түзу ... ... ... сай ... ... ... оның түсініктемесінде белгіленген барлық
мақсаттардың іске асуының ... және ... ... ... ... ... өзінің құрылуы, тақырыптарға, бөлімдерге бөлінуі
бойынша оқу пәні мақсаттарының ... ... мен ... ... ... текстіндетек білім ғана емес біліктілік те, шығармашылық іс-
әрекет тәжірибесі де, тәрбие берудің ескерілуі қажет.
Оқу пәнінің қызметі мен оның ... ... ... асырылуы
бағдарламаның осы бөлігінің құрылымы арқылы ашылады: ... мен ... ... ... пән үшін ... ... ... мазмұн
компонентімен толтырылуын және жүйеленуін ... ... ... ... ... ... негіздері) болып табылатын физика, химия
пәндерінде бағдарлама ... ... ... ... ... ... білімдер құрайды.
Бағдарламалға зертханалық, сарамандық жұмыстар, экскурсиялар,
көрсетілімдер, техникалық құрал сияқты оқыту ... ... ... ... ... пен ... сипаттарға сәйкестікті
көрсетеді. Оқыту құралдары тақырыптар бойынша бөлініп, нақты ... ... ... ... ...... ... міндетті және
қосымша бөліктерге анық түрде бөлінуі.
Сонымен, бағдарламаның ... ... ... бірнеше
қызметтерді атқарады:
1. Оқу материалының мазмұнын анықтайды;
2. Тараулардың көлемін анықтайды;
3. Көрсетілген мазмұнды ... ... ... ... ... оқу ... мазмұнын ғана ашып қоймай, оқу процесін және
оның нәтижелерін реттейді. Бағдарламаның ... ... ... оқып – ... ... ... және арнайы айдармен берілген
«Білім, білік, дағдыларға қойылатын ... ... ... ... қойылатын талаптар дегеніміз – оқытудың жоспарланған нәтижелерін
белгілеуге, көрсетуге мүмкіндік ... ... нені ... ... ... қай түрлерінде қайсыбір білімдері мен біліктерінің
көрінуі қажеттігі оқушылардың қандай қасиеттерге ие ... ... ... ... ... ... нақтылануы болып табылады,
әр түрлі ... ... және ... ... мен дамытудың
жоспарланған нәтижелерінің сипаттамасы болып табылады.
1.3 Орта мектептерге арналған қазақ тілі бағдарламалары
Жалпы білім беретін мектептің ... тілі ...... тілінің
мазмұнын, білім мен дағды берудің көлемін анықтайтын мемлекеттік құжат. ... ... ... ... Қазақ тілі пәнінің мазмұны мен
міндетін, мақсатын, құрылысын анықтайтын оның бағдарламасы.
Бағдарлама қазақ тілі ... ... және ... ... ... онда сол курс ... орналасу тәртібі, орны, әрбір
бөлімінің бір-бірімен байланысы, теориялық ... ... ... ... ... ... біртіндеп берілуін
анықтайды. Осымен бірге бағдарлама әр сыныпта өтілетін оқу материалдарының
жылдық көлемін ... ... ... ғылыми принцип негізінде құрасытырылады.
Онда ... ... ... әрі пратикалық жағынан ғылыми
тұрғыдан тексеріледі. Материалды іріктегенде әр сыныптағы оқушылардың жас
ерекшеліктері мен ... ... және ... жағы ... ... ... оның ... мәнімен тығыз байланысты.
Бағдарламаға енген оқу ... ... ... ... ... ақыл-ойын, ой-өрісін дамытумен бірге, олардың саналылыққа тәрбиелеу
мақсатын көздейді. ... ... тілі ... ... жалпы
білімдік мақсаттарды іске асырады, сондай-ақ, тілдің әр түрлі саласын бір-
бірімен (лексика, грамматика, ... ... ... ... ... ... ... дағдысын қалыптастыруға міндетті. Демек, мұғалім
бағдарламаны ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама
талабын орындап отыруы қажет. Мұғалім өз жұмысын бағдарламаға сүйене отырып
жоспарлайды: яғни ... ... ... ... ... материалдарды қалай ұштастыру қажет, оқулықтағы жаттығу
материалдарын тиімді пайдалану жолдарын, ең ... ... ... ... ... сыныпта орындайтын жаттығу жүйесін іріктеп,
оларды қалай жүргізу керектігін жоспарлайды.
Бағдарлама түсінік хат пен ... ... ... Бағдарламаның
түсінік хатында қазақ тілі ... ... ... мен ... ... ... тілі ... әр бөлімінің мазмұны мен құрылысы, ... ... ... ... ... ... ... сыныпта және сыныптан тыс жүргізілетін сабақ материалдарының
байланысы да қарастырылады.
Түсінік хат ... ... ... тілі курсының негізгі материалдары
мен жалпы құрылысын ... ... ... ... ... нұсқау алып
отырады.
Мұғалім бағдарламаны жақсы меңгермегенінше ... ... ... сабақ бере алмайды.
Орта мектептерге арнлаған қазақ тілі ...... оқу ... ... қазақ тілінен алатын білімдерінің мазмұны ... ... ... ... ... құжат. Бағдарлама оқу
пәнінің тек мазмұнын ғана емес, сонымен қатар оның көлемін де ... бұл ... ... ... оның ... өзара қарым-қатынасы
көрсетіледі. Мұның бәрі теориялық материалды баяндаудағы, сөйлеу, ... ... ... ... жұмысындағы жүйелік пен
бірізділікті қамтамасыз ету.
Бағдарламаны орындау - ... ... ... Осы ... оның
бүкіл оқу бойындағы ... ... ... ... ... ... ... мұғалім өзінің жұмысын жоспарлайды, өзі қалаған
ең тиімді әдістемелік ... ... ... және үйде ... ... ... оларға материал сайлап алады. ... ... ... ... ... ... ... жүргізе
алмайды.
Қазақ тілі пәнінің 1967 жылдан кейінгі, ... ... ... арналған бағдарламаларын алайық. 1967 жылдан бастап ... І – ІІІ ... ... да, ІV ... ... тілі ... ... негізгі сыныптың қатарына енді. Сонымен қазақ тілі пәнінен ... бір ... ... да, олар ... І – ІІІ ... және IV ... сыныптарға арналды. Бұл бағдарламалар бойынша, сабақ құрылысы – ... ... ... ... ... ... әрбір буыны өзінен бұрын
өткендерді қайталай отырып, солардың негізінде неғұрлым ... ... ... ... берді.
IV – VIII сынып бағдарламалары өзінің мазмұны жағынан грамматмиканың,
фонетиканың, лексиканың, сөз тудырудың, ... мен ... ... ... ... ... сонымен қатар бастауыш мектептегі
қазақ тілі бағдарламасы негізінде тіл ұстартуға байланысты ... ... ... ... ... дағды және білім беруге, іскерлікке үйретуді
қамтиды.
Бағдарлама бойынша IV - V ... ... ... ... қайталағаннан кейін, мыналарды оқыту ұсынылады:
• Грамматика бойынша әрі қарай тереңдетілуге тиісті негізгі, ең
қажетті деген материалдар, ... ... емле ... ... бар ... Бұған дыбыс және әріп, дауысты
және дауыссыз ... ... ... ... мағлұматтар жатады;
• Жеке бөлім ретінде жалпы лексикадан мағлұматтар;
• Сөз құрамы, сөз тудыру және сөз құрылымына негізделген ... ... Сөз ... ... – зат ... сын есім, етістік туралы және
жалғаулар, сөз тудыратын жұрнақтар жайында мағлұматтар берліеді.
VI сыныпта морфологияның қалған бөліктері (етістік, үстеу, ... ... ал VII ... жай ... ... VIII ... ... синтаксисі және тіл туралы мәліметтер өтіледі.
Бағдаламада тіл ұстарту ерекше аталып, әр ... оның ... ... ... ... ... ... жұмысы, ауызекі сөйлеуге
дағдылану, кітаппен, іс қағаздарымен жұмыс жүргізу). Мектепте ... ... ... ... ... ... көздейді:
• Оқушылардың келешекте өндірістік және қоғамдық іске ... ... ... беру ... өмірімен
байланыстығы еске алынады»;
• Қазақ тілінің ... ... мен тіл ... арасындағы
кереғарлықты жою, басқаша айтқанда, мектепте қазақ тілін талапқа
сай оқыту;
• Оқушыларға артық салмақ түсірмеу мақсатымен ... ... ... басты және түсініктілерін ғана алып, ұсақ –
түйектерін енгізбеу;
• Материалды ... ... мен ... ... сай ... ... ету (фонетика, лексика,
сөз жасау, морфология – сөз құрамы, сөз таптары, синтаксис – жай
сөйлем, салалас құрмалас сөйлім, ... ... ... құрмалас сөйлем), грамматикалық материалға сәйкес
байланысты және соның негізінде емілені үйрету ... ... жазу ... ... ... ... ... өзгерсіке түскен қазақ тілі ... Оны ... - ... ... Педагогика ғылымдары ғылыми-
зерттеу институтының қазақ тілі бөлімі. Осы жаңартылған ... 1982 – 1983 оқу жылы ... V-VIII ... ... қайта жасалды, толықтырылып, өңделді. ... ... ... ... орта мектеп V - сыныптан басталатындықтан қазақ
тілінің бағдарламалары мен ... ... ... ... 1985 ... - IV ... қазақ тілі бағдарламалары мен V – VIII сынып оқулықтары
жарыққа шықты.
Қазақ тілінен берілетін ... ... мен ... өзара қарым –
қатынасы. Қазақ тілі бағдарламасы мыналарды міндеттейді:
... ... ... ... бір білім көлемін
оқитын болсын (грамматика, фонетика, лексика, сөз ... ... ілім ... ... әр ... іскерлік, дағдылар мен іскерліктің бір қауым көлемін
меңгертетіндей болсын ... ... ... тыныс белгілерн
дұрыс қоя білу, ауызша және жазбаша сөйлеу дағдылары).
Алайда дағды мен іскерлік дегеніміз не, ... ... ... ... ... мәселе біраз түсінікті қажет ... ... ... ... ... білімі оны практика жүзінде қолдана аларлықтай болса, шын
мәнінде білім болып ... ... ... ... көп ... ... оқушы сөз
таптарын атап бере алады, кез келген зат ... ... ... бірақ тікелей
грамматикалық талдау жасағанда, ... бір ... қай сөз ... ... ... тұрғандығын айтып бере алмайды. Немесе оқушы
еміле ережелерін жақсы ұққандығын айтып бере алады, бірақ диктантта ... ... ... ... ... қателер жібереді.
Демек оқушы қазақ тілін оқыған кезде, белгілі бір білім ... қана ... ... бір ... ... ереже, анықтамалар)
алған білімдерін қолдануда ... ... ... ... ... ... да айтып кеттім. Яғни іскерлік - әрекет тәсілі болып
есептеледі. Ол арқылы ... ... ... ... оқу ... ... жаңа ... алады. Іскерлікті пайлдалану әр уақыт
ойлануды қажет етеді, онда ... ... ал ... деп ... яғни ... ... ... әдеттегі қалыпқа айналған
әрекетті айтады. ... ... ... ... ... еркі мен есін
барынша жұмсай отырып, біріңғай мүшеге ... ... ... ... ... ... жазу жұмысында сол бірііңғай мүшені дұрыс тауып,
тез, жаңылмай, тыныс белгілерін қоятындай дағдысы болмауы мүмкін.
Оқушы сөз ... ... ... оның ... ... ... ... айыра алады, әңгіме, шығарманы талдап, баға
береді, ... ... ... ... ... ... ... өзі
шығарма не мазмұндама жазғанда, көп қате ... ... ... ... ... оқушының оқу пройесінде алған білімін практикада
қолданудағы одан кейінггі буыны, яғни жетілдірілген әрекеті болып ... ... пен ... ... қатынас жоғарыда аталғанмен
бітпейді, одан әлдеқайда күрделі. ... ... бір ... жұмысты
атқаруда оған қажетті алғы шарт, яғни дағдылар болмаса, оны іске ... ... ... сөзді, не сөз тіркесін дұрыс жазу ... ... ... әріп элементтерін дұрыс жазу тағы басқа дағдылары керек. Қазақ
тілінен дағды мен іскерлік қалыптастыру алуан ... ... ... ... барысында іске асады.
Бір жағынан қазақ тілінен алынған білім, ... ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы құбылыстар емес,
өйткенііскерлік те, ... да ... ... ... ... ... оқушы қабылдауға тиісті ұғымдарды құрауға, нақтылауға және
айқындауға қатысады. Сабақта ... ... ... ... ... тілі ... негізгі мәселелеренің бірі болып табылады.
2 Оқулық туралы жалпы түсінік
Оқулық – білім алу ... Оның ең ... ...... ... К.Д. Ушинский айтқандай «Оқулық – жақсы сабақ берудің іргетасы».
Ал Н.К.Крупская: «Бізге қандай оқулық қажет» ... ... ... ең ... ... беруі керек. Оқулық – анықтағыш, есте
сақтау құралы» - дейді [14, 34].
Оқулық оқу жоспары мен ... ... ... ... ... материалдардың желісі бойынша оқушыларға беретін
білім мен дағды берудің жүйесі толық және кең баяндалады. Ол – ана ... ... ... өз ... үй ... ... роль ... негізгі құралы.
Сондықтан орта мектептің алдына қойып отырған ... ... ... ... ... мен ... ғылыми тұрғыдан дұрыс
болуына бірнеше әдістемелік, ... ... ... ... ... оқу жоспары мен бағдарламаға және оқушылардың жас
ерекшелігіне сай келуі қажет. ... ... ... және ... ... ... ... болады. Оқушы оқулық бойынша ғылыми-
теориялық мәселелерді терең түсінумен бірге, түсінген өмірде қолдану жолын
да ... ... Ең ... ... тілі ... ... ... түрлі мысалдар, фактілер, тәжірибелермен толықтырылады.
Сондай-ақ оқулықта оқушылардың өз беттерімен орындайтын жұмыстардың ... ... ... тапсырмалар, өткен грамматикалық материалдарды
қайталау мақсатында ... ... ... Ең ... ... ... принципін іске асыру мақсаты ... ... ... ... ... ... сурет тағы басқа
материалдар берумен қатар оларды пайдалану жоладары ... ... ... ... ... түрлі техникалық құралдарды
пайдалану жолдарын нұсқайды. Оқулықтың сырт көрінісі: түптелуі, мұқабасы,
қағазы, көлемі ... ... ... әрі эстетикалық тәрбие беру
дәрежесінде жасалады. Жалпы оқулыққа қойылатын негізгі талаптар осындай. Ал
қазіргі оқыту жүйесіне сай жаңа мазмұндағы жаңа ... ... ... ... ... Атап айтқанда, қазақ тілі оқулықтары тек тілдік
материалдарды ... қана ... ... ... және ... белгілі бір әдістемелік жүйеде берілуін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... білім алуға, жұмыс істеуге, ойлануға бағыт, дағды беретіндей
болуын, тілдік фактілерді меңгертудегі ... пен ... ... ... ... ... және жазбаша тілін дамытуға, сондай-ақ
«лексиканы» ... ... ... ... ... ... ... көзін жеткізу керектігін, әсіресе сөздік құрамды оқыту кезінде
тілдік қорымызға жаңа сөздердің еніп ... ... ... ... ... ... ... кейбір сөздердің тарихи даму, шығу
төркініне талдау жасау арқылы, оқулықтағы кейбір сөздердің тарихи даму,
шығу ... ... ... ... ол ... ... ... дұрыс
меңгеріп, сауатты жазуына үлкен септігін тигізетіні талап етілсе, оның ... ... әр ... материалдардың берілуіне байланысты оны
баяндау ... және ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеу мақсатында кейбір материалға бақылау
жасатып, одан қорытынды ... ... ... ... ... ... ... түрде жұмыс істеуге, ойлануға
бағыттайтындай, тілді дұрыс ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оқулыққа материалды үйіп-төгіп
бермеуді, жаңа материалды меңгеруге байланысты, оны бекіту мен ... ... әр ... жас ... ... қабілетіне
қарай) жеке тапсырмалар мен айызша және ... ... ... ... бірге мәнерлеп, шебер оқу үшін мәтіндер, балалардың өз
сөзімен айтып беретін, ... ... ... ... ... ... ... байлансыты жаттығулар әр түрлі болумен
бірге, бірте-бірте күрделене берілуін, үнемі өткен материалды ... жаңа ... ... ... ... ... ... әр
бөліміндегі әр бөліміндегі материал үнемі қайталау мақсатында ... ... ... Атап ... ... ... орай
орографияны қайталау, морфологияны оқытумен қатар ... ... ... ... ... қиын ержелерді қайталау
қажеттігі көрсетіледі.
Оқулықтың әдістемелік жағынан дұрыс ... да ... ... ... ... ... ережелер мен жаттығулар тиісті
тапсырмаларды белгілі бір жүйемен ... әр ... ... ... ... материалдар параграфика бөлініп берілуін, параграф қысқа
әрі тұжырымды болуын, қиын терминдер бірте-бірте, жоспарлы түрде беріліп,
онықайталап ... ... ... ... кейін сұрақтар
жүйесі берілуін көздейді, сондай-ақ оқулықтағы теориялық ... ... ... тапсырмаларды, жаттығуларды беруге байланысты ... ... ... сақтауды, оқулықтағы берілетін
мәтіндер, жаттығулар, ... ... ... сай ... ... ... әбден нақтыланған сайын әрі сапалы, әрі
тәрбиелік жағынан тартымды болуы талап ... ... ... ... материалдардың жүйелі берілуі
ескеріледі. Алайда әр оқулық материалының берілу тәртібі әр түрлі болады.
Оқулықтарда оқушының ... жас ... ... ... ... ...... оқыту принципі ескеріледі, прогресшіл
әдістер мектеп практикасына енгізіледі. Оқулыққа енген ... ... ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыру,
пәнаралық байланыс, оқушылардың білім дағдыларын жетілдіру ... ... тілі ... және оны ... жалпы ережелері
Қазақ тілі оқулығы туралы, оны пйдалану туралы көрнекті ... ... де ...  Әдетте, оқулықты оқушы да, оқытушы да негізгі құрал
ретінде пайдаланады. Мұғалім оқулықты қалай пайдаланып, ... ... баса ... ... ... деген сұрақтарға байланысты ғалымдардың
пікіріне тоқталып кетсем.
Оқулықтың «Кіріспе» бөлімі ... ... ... ... ... ... ... белгілері жөнінде білімдерін бекітуге
арналған. Бағдарлама бойынша V сыныпта және VI ... ... ... ... ... ... да, ... өтілмейді. Демек, бастауыш мектеп бітірген оқушылар синтаксиске
байланысты материалдарды өту үшін, араға 1, 5 ... ... ... ... ... ... бөліміндегі тыныс белгілері туралы берілетін
мәліметті оқушыларға жете ... оған ... ... ... ... ... үлкен маңызы бар.
Оқулықтың «Фонетика» бөлімі оқушыларды тіліміздің дыбыстық жүйесімен
ондағы алуан түрлі ... ... ... ... оқытқанда орфография мәселелеріне баса көңіл аудару керек.
«Фонетика» бөлімін ... оны ... және ... ... ... ... ... тарауы оқушыларды тіліміздің сөз байлығымен
таныстырады. Бірақ ол лексикологияның барлық мәселелерін ... ... және оның тура ... мен ... ... ... көп ... синоним, антоним сөздер, неологизмдер мен архаизмдер, термин ... ... ... бір ... ... ... ... тұрақты сөз
тіркесі туралы мәлімет ... ... ... Сөз ... негізгі тура
мағынасынан басқа, қолданылу ыңғайына қарай, әлденеше ... ... ... ... «Лексика» тарауын өткен кезде, тіліміздің сөз ... үшін ... ... жете түсіндірудің маңызы зор. Қазақ тілі
- синонимдерге бай тіл. Тілімізде сәл    ғана     ... ... ... ... жиі ұшырайды. Мысалы бір түр
дегенді білдіретін синонимдес сөздердің саны ... ... түр, түс, ... ... өң, ... ... нұсқа, тұлға, тұрпат, сиық, кейіп, ажар,
кескін тағы басқа. ... мол ... ... ... қорының
байлығын көрсетеді. Осыған орай, оқушылардың лексикалық қорын синоним
сөздермен ... ... ... ... ... бөлінуі керек. Сонымен қатар
синонимдердің стильдік қызметі де күшті ... ... ... ... қазақ тілінің лексикасында термин сөздер көрнекті орын алады.
Термин сөздерді оқушыларға игерту тек тіл ... ғана ... ... ... ... ... тиіс. Термин сөздердің орфографиясын да
түсіндіріп отыру қажет. ... ... ... ... ... ... мағлұмат беріліп келеді. Бұл тақырыпты ... ... ... ... тұтасқан, әбден орнығып, қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... астарлы
мағынада қолданылатындығы нақтылы мысалдармен түсіндірілуі тиіс.
Оқулықта «Лексикадан» соң, «Сөз ... ... ... Мұны өткенде,
оқушылар тіліміздегі сөздердің морфологиялық құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... бөлшектен құралады, ал ... ... тән ... ... мен ... ... Мәселен,
тіліміздегі негізгі түбір сөздер көптеген туынды сөздердің ... ... ... бір бас деген негізгі ... ... ... ... бастаушы тағы басқа сөздер өрбіген.
Сол сияқты, туынды түбір, біріккен сөздер, қос ... ... ... еткенде, екі нәрсеге ерекше назар аудару керек: бірінші, ... ... ... әр ... ... ... ... негізгі
түбір мен жұрнақтан, қайсы біреуі екі түбірдің ... енді ... ... қосарланып айтылуынан құралғанын аңғарту; екінші, ... ... ... ... ... ... ... сөз, қос сөз
болып бөлінетіндігін түсіндіру.
Сөз таптарын оқыту да өте ... ... ... ... ... мен ... жағынан және қосымшалар қабылдап түрленуі
жағынан алуан ... ... ... Сөз таптарын оқытуда ... ... ... тән ... тұлғалық
ерекшеліктерге, турлі қызметіне, олардың өзара ұқсас келетін жалпы жақтары
мен ұқсаспайтын өзіндік жалқы ... ... ... ... ... қажет.
 Сөз таптарын  оқытуда тіліміздегі мынадай құбылыстарға баса назар 
аудару қажет. Қазақ тілінің лексикасындағы кейбір аффикстер жалғану ... ... ... әр ... сөз таптарына қатысты болып, түрлі-түрлі
қызмет ... ... бір ғана сөз ... теліп қоюға болмайды. Мысалы:
-ыс, -іс, -с аффиксі жалғану  арқылы жасалған туынды сөздер эат есім ... ... ... таптары деген бұлжымайтын, өзгермейтін категория емес. ... ... баяу да ... әр сөз ... аясы ... ... отырады.
Тіліміздегі сөздер үнемі бір-бірімен қарым-қатынаста болып, кейбір негізгі
сөздер біртіндеп көмекші сөздерге айналып ... - қыры мен сыры мол, ... ... Оның сөз ... ... ... фонетикалық жүйесінде алуан түрлі құбылыстар мен
заңдылықтар бар да, соған сай тіл ... ... мен ... ... ... ... ... оқулықта олардың бәрін қамту мүмкін емес
екендігі ... Ол - оны ... та ... Оқулық негізгі, басты
мәселелерге тоқтап, олардың әрқайсысының ерекшелігі туралы қысқаша ... ... ... беруді көздейді. Оқушының білім алатын негізгі
құралы - оқулық.  ... ... ... ... ... ... - оқулық.
2.2 Қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтарының өзара байланысының зерттелуі
Мектепте қазақ тілі ... әр ... ... жас ... ... ... оқыту қазақ тілі бағдарламасы мен оқулықтарын
неғұрлым ... ету, ... ... ... ... ... ... мен оқулықтар туралы кейбір ойларды ортаға салғым келіп отыр.
Қазіргі кезде қолданылып жүрген бағдарлама мен оқулықтарымыздың ғылыми
негізіне, білім беру ... ... де шәк ... ... ... ... ... ондаған жылдар бойы мектеп тәжірибесінде
сыналып, артық-кем, олпы-солпы ... ... ... ... ... ... жақсы, жағымды жақтарына қарамастан, әлі де қол жете алмай,
қанағат тұттырмай келе жатқан ... ... сөз жоқ, ... ... жазба тексті жөндеп оқи алмайды, сөзге шорқақ, ... жазу ... ... ... көп жібереді,
өздігінен екі ауыз сөздің басын құрап жазуға ... жоқ. ... ... ... мектептегі осы кемшілік-қиыншылықтардан қалай
арыламыз, бұдан шығудың ... жолы бар — ... ... ... ... ... ... табу қажет болып отыр. Бұл кемшілік-қиыншылықтың бір
ұшы бағдарлама мен оқулықтарда жатқандығына ешкім таласа ... ... және ... ... ... ... ... себептері
мынада сияқты:
• берілетін білім көлемі шамадан тыс көп әрі ... ... ... мен ... тану ... ... бермейді;
• оқу материалының ірі-ірі құрамды бөліктерінің арасында байланыс әлсіз;
соның нәтижесінде фонетика үшін лексика саласы, лексика 
үшін ғана ... ... ... ... тіл ... тұтас алғанда, өмір практикасымен байланыстыру жағы 
жеткіліксіз;    оқушылардың    көбінесе    сөйлеу,    жазу    жағынан
қиыншылық көруі осыны дәлелдейді.
Қазақ тілі ... ... ... арттыратындай методикалық
әдіс-тәсілдері жетіспейді. Соңғы айтқанымыздың мұғалімдерге көбірек қатысы
бар, ... бұл ... ... мен оқулықтар да тыс қала алмайды.
Оқулықтың әр бөлімінде тақырыптардың күрделі түрі мен оңай түрінің ... ... ... ... фонетика саласында белгілі бір дыбыстың
дауысты не дауыссыз екенін ажыратудан гөрі, сол ... ... ... я ... ... не езулік екенін, ал дауыссыздың ішінде    қатаң не
ұяң, болмаса үнді екенін айырып тану анағұрлым ... ... ... түсіндіру, дыбыс үндестігіне қарағанда, буын үндестігін түсіндіру
әлдеқайда жеңіл.
Морфология бөлімінде қосымшаның ... ... ... жалғау
екендігін оңай ажыратса, жалғаулардың ішінен тәуелдік пен ... ... ... ... ... жұрнақтардың ішінен
қайсысы сөз тудырушы, қайсысы сөз түрлендіруші екендігін тап басып айту
қиынға ... Сөз ... ... ... оңай ажыратады да, әр
түріне жеке-жеке тоқталғанда, мағыналық жіктерін, олардың жасалу жолдарын
талдап бере алмайды.
Синтаксис ... ... ... ... ... гөрі, сөз
тіркесіне, байланысу түріне қарай талдау қиын; оқшау ... ... ... ... ... кетеді, бірақ қыстырма сөздері ... ... ... ... ... Жай ... түрлерінен
жалаң және жайылма, жақты сөйлемдерді түсіндіру оңай да, толымды және
толымсыз, атаулы және ... ... ... ... ... алады.
Құрмалас сөйлемдерден әсіресе сабақтас сөйлем, оның ... ... қиын ... көптен бері айтылып келе жатыр. Төл сөз бен төлеу
сөз тақырыбы - қай жағынан болса да ең ауыр ... ... ... ... екі ... жолы бар: бірі - қиын ... ... ғана қамтып, олардың тым нәзік, ұсақ-түйек
бөлшектерін айтып ... ... жоқ; ... ... ... ... ... - оқулық стилін мейлінше түсінікті ету, ол үшін әр түрлі
амал-тәсіл қолдану.
Ғалым С.Қазыбаев бағдарлама материалын ықшамдаудың бір жолы ... ... мен ... ... алып ... ұсынады. Мысалы,
фонетикадан сөйлеу мүшелерін, лексика бөлімін тұтас алып ... ... ... беру ал ... ғалымдар бұл пікірге қосылмайды. Оқулықта
сөйлеу мүшелерінен онсыз да элементарлық ... ... Егер ... ... оқушы үн, салдыр деген ұғымдарды қайдан біле алады.
Ал бұл екі ұғымның дауысты мен дауыссыз дыбыстарды ... өз ... ... түсіндіруде ерекше маңызы бар. Оқулықта салдыр мен ... қою ... ... қатар, белгілі бір дыбыста үннің қатысқан-
катыспағанын аңғарту ... ... ... ұстағанда, дірілдің білінетін-
білінбейтіндігін, болмаса екі ... ... ... сол дыбыстың
айтылуында бастың іші жаңғырығатын не жаңғырықпайтындығын оқушыларға айту
қажет. ... — тіл ... ең бір ... ... оқушыға сөз байлығын,
тілді үйретуде себепкер болатын қазығы деп айтсақ, қателеспейміз. ... оқу ... ... ... беріледі.   Бірақ, онда 
алға қойылған мақсат-шығарманың мазмұны, көркемдігі болғаннан кейін, ... оның ... нақ тіл ... көңіл бөлініп жатпайды. Ал тіл
пәнінде сөздік жұмысы, жеке ... ... ... ... ... ... ... тақырыптарға ортақ жалпы
түсінік өз алдына жеке тақырып болып беріліп жүр. ... ... атап ... ... ... ... жіктелуі»,
«Үндестік заңы туралы жалпы түсінік», ... ... ... туралы жалпы түсінік», «Шылау туралы жалпы түсінік», синтаксис
бөліміндегі «Құрмалас сөйлем туралы ... ... ... ... ... ... жалпы түсінік», «Сабақтас құрмалас сөйлемдердің
жасалуы туралы жалпы ... ... ... ... түсіндірер
алдындағы  жалпы түсінік дегендерді не ... алып ... ... ... райлары» дегендей негізгі түрлерін ғана атап көрсетіп, нақты
тақырыптың ... көшу ... ... құрмалас сөйлемге жалпы түсінік
берілгенде. Оның негізгі үш ... ... ... ... ... Сабақтас құрмаластың жалпы жасалу жолдарын өз алдына айтпай-ақ,
құрамындағы сөйлемдерінің біреуі бағыныңқы, екіншісі басыңқы болатындығын
ғана ескертіп, ... ... әр ... өз ... айтып ортыру
жеткілікті.
    Көсемше мен етістің анықтамалары соншалық терең әрі дәл беріле
тұрса да, оны ... ... ... ... ... ... ... көзіміз анық жетті. ... ... ... ... өзі оның ... әрең ... Сондықтан бұл сияқты анықтаманы берудің оқушылар үшін онша ... олар ең ... сол ... ... табиғатын, етістіктің бір
түрі екендігін біліп алса да жеткілікті. Сонда көсемше жайында сөз еткенде,
ол — етістіктің бір ... ... мына ... ... ... ... таныстырып, мысал арқылы түсіндірсе, бала оңай ұғатын болады.
Мұны да педпрактика тәжірибесі көрсетті. Бұл ... тағы бір ...... тақырыбында оның күрделі етістік ... ... ... ... синтаксистік қызметін айтып жатудың қажеті
жоқ; ... ... ... ... (күрделі етістіктің жасалуына,
етістіктің жіктелуіне, етістік ... ... ... ... сөз ету ... тиімді болады.
Синтаксис бөлімінде сөз тіркесі оқушының түсінігіне ауырлау. Солай
бола тұрса да, бұл бөлім өте ... ... сөз ...... ... ортақ, олардың арасын байланыстырып тұратын дәнекер сияқты: ... сол ... қай сөз ... жататындығы, оның түлғалық белгілерін
еске түсіруге мүмкіндік бар, ... ... ... ... қай ... ... ... тұрғанын сұрау қою арқылы тауьш алуға ... ... сөз ... ... ... ... ... етіп беру жолын іздестіруіміз қажет.
Айқындауыш мүшелердің оңашаланған түрін ғана беріп, ... ... ... ... бір түрі ... ... ... практикада оқушылар қосарланған айқындауышты жөндеп ... ал ... ... ... ... айқындап тұрғандығын
ажыратуда оқушылар түгіл, мүғалімдердің өзі ... ... ... және ... деп ... ... қояйық деген пікірге қосылуға болады.
 Сабақтас құрмалас сөйлемдердің әр түрінің жасалу жолдары ... ... ... ауыр ... ... тудырмайды. Біздіңше, әр
сабақтастың жасалуындағы басты-бастыларын ғана алып, қалғанын VIII-сыныпта
жинақтау сабағында өтсе қалай болар еді. Тыныс ... ... де ... ... Әсіресе жалғаулықсыз салаластың түріне қойылатын әр алуан
тыныс ... ... ... ... ықшамдаумен қатар, кейбір тақырыптардың ... да ... ... ... ... ... нормамен сөйлеуін,
оқуын тіл пәнінің барлық саласында ... таса ... ... Бұл
жауаптылық, әсіресе,. синтаксис бөлімінде арта түсетіні сөзсіз. Осы уақытқа
шейін хабарлы, сұраулы, лепті ... ... ... сипаттаудан
әрі аса алмай жүрміз, соның өзінде ол сипаттауымыз сөйлем соңына қойылатын
тыныс белгілерін аңғарту үшін ғана ... ... ... қарасақ, сөйлем
интонациясын айтып қана қою жеткіліксіз, сонымен бірге сөйлем ... ... ... мен ... ... мағыналық топқа бөлінетінінен
мәлімет беу қажет. ... ... ... көзі ... ... ... бірден шалып қалған сияқты. (Ғ. Мүсірепов) деген сөйлемді дауыс
ырғағымен үш не төрт ... ... ... ... ... кәнігі көзі //
заводтың ішіндегі ескі-құсқыларды // бірден шалып қалғаны сияқты //. ... осы ... ... ескертіп отырмаса, олар әр сөзден кейін
кідіріс ... ... ... немесе сөз мағыналарын түсініксіз етіп айтуы
мүмкін. Ушаковтың кәнігі // көзі ... //... ... ... ... ... ... еді. ... оқуға байланысты, берілген мәлімет оқушылардың
сөйлем ішінде кідіріс жасаған жерге тыныс белгісін орынсыз қоя ... ... ... ... жазып үйренуде, сөз байлығын өз қалауынша
еркін таңдап ала білуде ... үшін ... ... ... Әр сыныпта
мазмұндама, шығарма жаздырған кезде, стилистика ... ... ... ... сыныпта әдеби тіл, оның ... ... ... үшін ... ... ... мен грамматикалық стилистика жайында
мағлұмат беріп, жаттығу жұмысын кеңірек ... — жаңа ... ... ... арқауы, ұстар бағыты ... ... ... нақ
стилистиканың арқасында оқушылар мектепте тіл ... не үшін ... ... қажеттігін жақсы сезінетін болады.
Бағдарлама бойынша әр сыныпта іс қағаздарының белгілі бір ... ... ... ... осы бір өте ... істің
жүзеге асуы, оқушыларға үйретілуі әлі де өз дәрежесінде ... ... ... ... ... танысып, мақсатын білгенімен, қалай
жазуды игере алмайды. Оған ... - ... ... ... ... ... әр түрінің лексика-грамматикалық ерекшеліктерін
сипаттайтындай түсінік берілмейді, үлгісін ғана ... Тек VIII ... ғана ... ... ... ... былай тұрсын, кейбір жас
мүғалімдердің де іс қағаздарынан жөнді түсінігі жоқ. Өйткені, жоғары ... ... ... іс ... ... ... мағлұмат
берілмейді. Іс-тәжірибе кезінде іс қағаздарының ... ... ... қиын ... ... шығатын қорытынды - іс ... ... ... ... ... деп тапсақ, оқулықтарда оның түсінігі
өз алдына тақырып ... ... ... ... қатар, жаттығулар
жинағында әр түрлі мазмұндама, түрлі вариантта жаттығу ... ... Іс ... ... ішінде IV-V класс оқушылары үшін
өте-мөте қажетті ... ... ... хат, ... ... ... оқушылары үшін-протокол, рапорт, макала, міндеттеме, ... ... ... түрі VIII сыныпта жинақталып өтіледі.
2.3 Қазақ тілі оқулықтарын жаңа бағдарламаға сәйкес пайдалану жолдары
Қазақ тілі ... жаңа ... ... қолдану жолдары әр
сыныпта әр түрлі. Соған байланысты біз орта ... ... яғни ... ... жөн ... тілі ... жаңа бағдарлама жобасы бойынша
өткенде, І.Кеңесбаев, А.Ысқақов, К.Аханов ... ... тілі ... ... ... мен ... 1959 жыл) ... қолданылады.
Жаңа бағдарламаның жобасы жетекші ... ... ... ... жобасы негізгі желі болуға тиіс.
  Қазақ тілі жаңа бағдарлама жобасы бойынша V-сыныпта ... ... ... ... мынандай: бастауыш сыныптарда өтілген материалдарды
пысықтаудан басталады да, есімдіктен аяқталады. Осы ... 162 ... ... ... ... ... оны 162 сағатта өту өте қиын.
Сондықтан оқулықтағы кейбір материалдарды ықшамдап оқыту қажет.
«Тіл ... ... ... ... ... ... мен ... сөйлем»
(9-бет) деген тақырыптарды өтпеу керек.
«Қаратпа сөз жөне оның ... ... ... ... ... мүшелерінен кейін өткен жөн.
 Әрбір тақырыпты өткенде, бұрын оқытылған материал қайталануға тиіс.
«Екпінді», «Дыбыс үндестігінен» кейін өткен ... ... ... оқушылардың тілін дамыту үшін, шығарма жаздырылады. Шығарма
жаздырылар алдында, ... ... ... атап ... жөн. ... егер ... ... шығарма жаздырылса, алдын ала осы шаруашылыққа
байланысты сөздерді оқушылардың есіне ... ... ... ... ... және ... ... емлесіне ерекше
көңіл бөлінсін, осымен байланысты диктанттар өткізіліп, олардың нәтижелері
талдануға тиіс. Оқулықтағы және «Қазақ тілі ... ... ... 1958 жыл, 3-19 ... ... мүмкіндігінше  оқушыларға 
толық  орындату  керек.
Оқулықтағы «Сөз құрам мен ... ... ... ... ... ... тақырыптарды өтпей-ақ қойған мақұл. Ал бағдарламаның жаңа
жобасы бойынша «Термин ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктерін ескере отырып, нақтылы мысалдар арқылы
термин сөздер жөнінде түсінік береді. Мұғалім бұл ... ... ... бар ... ... тиіс. (Мысалы, «Словарь иностранных
слов», «Русско-казахский ... ... ... в
языкозначение», 1955 тағы басқа). 
 «Морфология» тарауын оқытқанда (етістікке шейін) бастауыш сыныптарда
өткен материалдарды еске түсіріп, қайталап отырумен ... сөз ... ... ... ... ... ... тиісті жерінде
айтып отыру қажет.
Сөз таптарының ... ... ... тәртібі —
оқулықпен   бағдарлама   жобасында   бірдей   емес,   сондықтан
тақырыптарды оқыту тәртібі бағдарлам бойынша өтілуге тиіс.
 «Туынды зат есім жасайтын ... ... ... ... ... ... көрсетілген жұрнақтар түгел қамтылады, ал оқулықтағы ... ... ... , -тай, -а, -и, -ист, -изм, -ат, -ир. ... бар, ... ... көрсетілмеген жұрнақтарды өзі мысал тауып 
әзірленуге тиіс. Зат есімнің септелуін өткенде, ... ... іс ... қолдана білуге үйрету мақсатымен, сондай-ақ, олардың
тілін дамытып, емлеге ... ... ... жұмыстар (мазмұндама,
диктант, шығарма тағы басқа) жүргізу керек. Сын есімді өткенде, олардың
көбірек қолданылатын ... ... етіп ... ... ... Туынды сын есім жасайтын жұрнақтарды оқытқанда, -шаң,
-шең деген жұрнақ өтілмейді. Есімдікті оның ... жаңа ... ... ... ... жөн. Кейбір есімдіктер септелгенде,
барыс септік жалғауы -ған болатынын, оқушыларға айта кету ... ... ... ... ... бұл-бұған, осы-осыған тағы басқа).
Оқулықта жоқ, ... жаңа ... ... бар ... бірі - ... ... Бұған тоғыз сағат бөлінген. V класта хабарландыру,
арыз, анықтама, мақала, тағы басқа үлгілері оқушыларға ... ... - ... тілі ... жаңа ... ... көрсетілген оқу
материалын өткен соң, олардың бас-аяғын жинақтап, ... ... ... аударылады. Бұлай ету ... оқу жылы бойы ... ... ... болуына жәрдемдеседі. Мұғалім оқушылардың
өздігінен жұмыс істеуіне көмектесіп, олардың әрбір ... ... ... ету ... ... барлық педагогикалық шеберлігін
қолдануға тиіс. 
Қорытынды
Зерттеу ... ... ... Ахмет Байтұрсынов «Қазақ»
газетінің 1914 жылғы 62-санында «Мектеп керектері» ... ... ... ... ...... ... методикадан хабардар, оқыта
білетін мұғлаім. Екінші – оқыту ... ... ... ... ... ... бағдарлама» деген екен. Осы айтқанына қосыла отырып, мемлкеттік
стандарттарға сай жасалған, ... ... ... ... орасан зор.
Оқу бағдарламасын дұрыс пайдална білу, бекітілген бағдарламаға сәйкес
сапалы оқулық, оқулыққа сәйкес ... ... тағы ... оқу ... үшін ... ... әр ғылым саласынан мәлімет алуына, ақыл-ойының ... ер ... ... және ... ... ... ... бағдарламаның арқасы.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей бағдарлама әр пән бойынша құрылады. Жалпы
білім беретін оқу орындарындағы пәндердің ішіндегі ең қажеттісі ... ... ... тілі пәнінің мазмұны мен міндетін, мақсатын, құрылысын
анықтайтын оның бағдарламасы. Бағдарлама ... тілі ... ... ... ... қана қоймай, онда сол курс материалдарының орналасу
тәртібі, орны, әрбір ... ... ... ... ... ... ... пунктуациялық дағдылардың
ретімен берілуін анықтайды. ... әр ... ... ... ... көлемін белгілеуге де өз септігін тигізеді.
Сол себепті қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... іскерліктерін және тағы ... ... ала ... ... ... ... осы ... ескермей бағдарлама, оқулық жасайтын болсақ, оқушылар жазба
тексті жөндеп оқи алмайды, сөзге ... ... ... жазу ... - ... қателерді көп жібереді, өздігінен екі ауыз сөздің
басын құрап жазуға икемі жоқ, білімсіз ... ... ... ... әрі ... жасалған қазақ тілі ... ... ... яғни оқулық пен бағдарлама бір-бірімен тығыз
байланысты. Оқулықтар оқу бағдарламаларына сәйкес жасалады ... ... ... ... да ... ... гигеналық, тағы басқа
талаптар қойылады. Осы талаптарды дұрыс қолдана білсек болашақ ұрпағымызға
сапалы, әрі жемісті білім береміз деген ... ... ... келе, білім беретін оқу орындарындағы
негізгі нормативтік құжаттардың ішіндегі ең бір ...... Осы ... ... мұғалім жақсы меңгермейінше қазақ тілінен
ойдағыдай, ... ... бере ... яғни ... ұрпақ тәрбиелеп, маман
тағайындай алмаймыз деген тұжырымға ... ... ... Ж., ... С., Баймұқанова С., Масимова Г. «Қазақ
тілі» оқулығы, ... ... 2005 ... ... А. «Қазақ тілінің программасы», Алматы – 1983 ж.
3. Арғынов Қ. «Қазақ тілі методикасының негіздері», Алматы – 1969 ж.
4. Әбілқаев А. ... ... ... ... ... ... ... Әлімжанов Д., Маманов Ы. «Қазақ тілін оқыту методикасы», Алматы –
1965 ж.
6. Бегалиев Б., Мұсаева А. «Жас ... ... ... ... Бектаева Ш. «Қазақ тілінің тұрлаулы мүшелерінің инверциалануы»,
Алматы – 1968 ж.
8. Дәулетбекова Ж, Қосымова Г. ... ... ... ... ... ж.
9. Жиенбаев С. «Қазақ тілінің методикасы», Алматы – 1941 ж.
10. Исабаев Ә. ... ... ... – 1965 ... ... Б. ... оқыту методикасы», Алматы – 1975 ж.
12. Кеңесбаев І., Ысқақов А., Аханов К. «Қазақ тілі ... ... ... мен ... 1959 жыл) оқулық.
13. Қозыбайұлы С. «Мектепте қазақ ... ... ... Алматы -1977
ж.
14. Құлмағанбетова Б. «Қазақ тілін оқыту методикасы», Алматы – 2002 ж.
15. Құлмағанбетова Б. ... ... ... ... ... ... ... мектебі» журналы, 1965 ж. №6 саны (75-80 б. ). 
17. Сарыбаев Ш. «Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері», 1956 ... ... А., ... Г. ... ... ... ... Астана:
«Фомант», 2008 ж.
19. Смағұлова Г. «Қазақ тілі және әдебиеті» журналы, Алматы – 2004 ... ... И. ... ... ... тілін оқыту мәселелері»,
Алматы – 1957 ... ... И. ... тілі ... ... ... - 1996ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдәс – тәсілдері16 бет
Шетелде және Қазақстан Республикасында инновация маркетингінің қалыптасуы мен дамуы19 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
Delphi мен Pascal-дің байланысы21 бет
RC байланысы бар күшейткіштер8 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Азаматтық құқық субъектілерінің азаматтық құқықпен өзара байланысы28 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь