Мектеп оқушыларының ұлттық ойындарды игеруі және оқу-тәрбие процесіндегі орны

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

1 Мектеп оқушыларының ұлттық ойындарды игеруі және
оқу.тәрбие процесіндегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.21

1.1 .Оқушылардың оқу әрекетіндегі белсенділігін қалыптастыру
мен тәрбие ісіндегі ойынның ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.9

1.2.0йын. жас ұрпақтың үйымшылдық рухында тәрбелеу
әдістерінің ең бір қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.13

1.3. Бастауыш сыныптарындағы ұлттық ойындар туралы
түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.18

1.4. «Мұғалімдер қоғамының ең білімді, ең отаншыл бөлігі» ... ... ... ... ... 19.21

2 Ұлттық қозғалмалы ойындарды қолданып өткізу және ұйымдастыру негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.48

2.1. Оқушыларды оқу. тәрбиелеу процесінде ұлттық. қозғалмалы ойындардың әдістерін ұйымдастырып, дайындық ретінде оқыту ... ... ... .22.31

2.2.«¥лттық қозғалмалы ойындар және спорт түрлері және
оларды оқыту әдістемесі» тәжірибелік бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ... .32.39

2.3.¥лттық ойындарды ұйымдастыру және өткізу әдістемесі
және олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40.48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49.54

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55.57
КІРІСПЕ

Өзектілігі Зерттеудің мәселесі келесі жағдайлардың арасындағы
қайшылықтарға сүйенген: - үлттық ойындар, оқушыларға дене дамуы және
дене дайындығы жайынан жақсы ықпал ететіні анық. Ал, бұл процесс соңғы
жылдары көп қолданылмай, іске аспай келеді. 1-ші жағынан: материалдық
базаның төменгі деңгейі. 2-ші жағынан: жетілдіру-әдістемелік әдебиеттердің
аздығы.
Мақсаты: Оқушыларға ұлттық ойындарды үйрете отырып, бүл процестің
жетілдіруіне әдістемелік жолдарды жете зерттеу.
Міндеті: Қала мектептерінің оқу-тәрбие процесіндегі үлттық ойындардың
орынын анықтау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Жүмыстың келесі нәтижесімен
сипатталады:
- мектеп оқушылары мен қимылды ойындардың теориялық негіздері анықталады.
- оқушыларының ойындарды игеру нәтижесі анықталады.
- оқушыларының қимылды ойындар сабақтарын әдістемелік жетілдіру
жолдары жете зерттеледі. [23;16]
Зерттеудің болжамы: 1. Тақырып бойынша әдебиетті талдау, зерттеудің методологиялық аппараттарын қүрастыру. 2. Мектеп оқушыларының үлттық ойындарды игеруі бойынша мәліметтерді жинақтау. 3. Жинақталған мәліметтерді математикалық статистикғалық әдістер арқылы өңдеу.
Зерттеудің теориялық маңызы: Түрлі қимылды спорт ойындарын дене тәрбиесі пәнінде қосымша материалдар ретінді пайдалануға болады .қимылды спорт ойындар пәнінде қосымша материалдар ретінде пайдалануға болады.
Зерттеудің практикалық маңызы: Алынған нәтижелерді дене тәрбиесі мүғалімдерінің практикасында, практикасында қолдануға болады.
Ұлттық ойындарды білу өмірге өте қажет. Адам баласы өте ерте заманнан бері ұлттық ойындармен айналысып келеді. Үлттық ойындар дегеніміз ол әр халықтың ата-бабасынан қалған қимыл-қозғалысының жиынтығы. Осыған сәйкес үлттық ойында бір-біріне ұқсас болады, бір-бірінен айқын айырмашылығы да болады. Үлттық ойындарды үйрету (Тотенаев Б.) - дене тәрбиесінің кең тараған маңызды түрі, ол балалар бақшасында, мектептерде, орта және жоғарғы оқу орындарында іске асырылады.[3;5] Мектеп оқушыларына үлттық ойындарды үйретуге ерекше мән беріледі. Сондықтан денешынықтыру сабағы дене тәрбиесі оқу бағдарламасына енгізілген. ¥лттық ойындар сабағын, міндетті түрде, дене тәрбиесі пәнінің мүғалімдері, спортшылар оқу пәні ретінде өтеді. Бүл пән институттардың орта білім беретін оқу орындарының және мектептерінің денешынықтыру жоспарына енгізіліп оқытылады. Сондықтан үлттық ойындар сабақтарын маман адамдар өткізу керек және қазіргі заман талабына сай, ағымына қарай спорттың жаңаша түрлері мен әдістері, мақсаттары мен кезеңдері үлттық ойынынан жарыс үйымдастыру мен өткізу, қозғалмалы
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Айтбакина М.А. «Взаимообогащение национально-культурно развитого социалогий» Алматы 1978г.
2.Артюшенко А.Ф. «О подготовке учителя физкультуры (в педагогических ВУЗах)», «Теория и практика физкультуры» 1989- №10-
З.Асарбаев А. «Национальные игры», «Начальная школа» №3- Алматы 1991
4.Аслаханов О.М. «Народные подвижные игры и физическая упражнения как средство повторение эффективности уроко физкультуры» (Теория и практика физкультуры) 1991- №12
5.Болганбаев М. «Казахские национальные виды спорта» Алматы-1985.
б.Буркитбаев А.Б. «Методическая разработка по применению народных игр» Алматы-1980
7.Выдрин В.М. «Введение специальной методики физкультуре» 1980.
8.Григорьев В. «Игры народов СССР в работе с пионерами и школьниками» Алматы- 1986
9.Куанышев Т.ПІ. «Казахские национальные игры» Методические рекомендаций. Актюбинск- 1989
Ю.Куанышев Т.Ш. «Национальные виды спорта, подвижные игры и методика преподавания» (Программа для факультета физкультуры педагогических институтов и университетов). Караганда- 1992.
П.Крупская Н.К. «Үлт оқулығы таңдамалы педагогикалық шығармалары» - Алматы, «Мектеп баспасы».
12.Жарықбаев Қ. «Қазақ психологиясының тарихы» - 1996.
ІЗ.Сухомлинский В.А. «Балаға жүрек жылуы»-Алматы, «Мектеп баспасы», 1976.
Н.Куанышев Т.Ш. «06 использований казахские народные игры в учебной работе по физкультуре» Актюбинск- 1989
15.Куанышев Т.Ш. «Республиканская учебная программа (базисная) по физкультуре ВУЗов» Алматы- 1992
16.Матвеев Л.П. Новиков А.Д. «ТМФК - М 2 издание ФиС» 1976
17.Программа СШ. 1993- Рауан.
18.Сагиндиков Е. «Использование народных игр в учебно-воспитателыюй работе в 1-6 классах казахской школы». (Афтореферат, диссертация, кандидат педагогических наук) Алматы- 1988
19.Тажикеев М.Т. «От байги до Олимпиады» Алматы- 1983- «Казахские национальные виды спорта и игр» Алматы- 1957
20.Тажикеев М.Т. «Казахские национальные виды спорта, современные проблемы» Алматы- 1991
21.Тотенаев Б.Т. «Казахские национальные игры» Алматы — 1976
22.Яковлев В.Т. Ротников В.П. «Подвижные игры», «Учебная пособья для студентов факультета физического воспитания педагогического института» М.Просвещение. 1977
23.Марьенко И.С. Нравственное становление личности школьника. -М.: Педагогика, 1985 г.
24.Мельников В. С. Очерк интегрального исследования индивидуальности. - М.: Педагогика, 1986 г.
25.Методика воспитательного процесса/под ред. В.М.Коротова.М.:ВЛАДОС, 2000 г.
26.Методика воспитательной работы: сборник. / сост. Э.С.Кузнецова, А.М.Бардиан. - М.: Педагогика, 1986 г.
27.Павлов И.П. Избранные труды. - М.: МГУ, 1967 г.
28.Пискунова З.В. Нравственное воспитание дошкольников. -М.: ДРОФА, 1998г.
29.Рубинштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии. - М.:
Просвещение, 1983 г.
30.Сухомлинский В.А. Рождение гражданина. М.: Педагогика, 1988 г.
31.Турдыкулов И. Идеи нравственного воспитания учащихся в
педагогике М. Жумабаева. // ВНПЦ АТУ им.Абая. - 1995 г.
32.Урумбасарова Э.А. Работа классного руководителя по
нравственному воспитанию учащихся. // Казахстан мектебі - 1986 г. - №3 18.
33.Ушинский К.Д. Сочинения. Т. 2. - М., Ленинград, 1956 г.
34.Чумбалова Г.М. Проблемы нравственного воспитания школьников Казахстана в педагогических трудах Жусупбека Аймаутова. // Поиск -1999г.-№4
35.Шацкий СТ. Избранное. - М.: Дрофа, 2002 г.
36.Шнибекова Э.И. Мухтар Ауэзов о проблемах нравственного
воспитания школьников. //Поиск - 1999 г. - №6
37.Яковлев А.А. Взаимодействие личности со средой //
Психологический журнал - №10 - 1990 г.
38.Комплексный подход к воспитанию школьников / под
ред. Л.К.Балясной. - М., 1985 г.
39.Асеев Г.М. Мотивация поведения и формирования личности. - М.: Мысль, 1990 г. (фундаментальная психология)
40.Бодалев А.А. Личность и общение: избранные труды. -М,: Педагогика, 1983 г.
41.Братусь Б.С. Аномалия личности. - М.: Мысль, 1988 г.
42.Выготский Л.С. Избранные психологические исследования. - М.: Педагогика, 1985 г.
43.Гордеева Н.Д. Экспериментальная психология исполнительного действия. - М.: Тривола, 1995 г.
44.Диттмар X. Нравственные представления школьников /Иностранная психология - 1997 г. - №9
45.Зараковский Г.М. Психофизиологический анализ
46.эмоциональной деятельности. - М.: Наука, 1986 г.
47.Конки-И. С. Открытие «Я». - М.: Политиздат, 1988 г.
48.Лесгафт П.Ф. Избранные работы. М.: Физкультура и спорт, 1986 г.
49.Макаренко А.С. Избранные работы. - М.: Педагогика, 1984 г.
50.Макаренко А.С. Сочинения. Т. 4. - М.: Педагогика,
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
............................................3-4
1 Мектеп оқушыларының ұлттық ойындарды игеруі және
оқу-тәрбие ... ... оқу ... ... қалыптастыру
мен ... ... ... жас ... үйымшылдық рухында тәрбелеу
әдістерінің ең бір ... ... ... ... ойындар туралы
түсінік.....................................................................
..........................................14-18
1.4. «Мұғалімдер қоғамының ең ... ең ... ... ... ... ... ... және ұйымдастыру
негіздері...................................................................
........................................22-48
2.1. Оқушыларды оқу- тәрбиелеу процесінде ұлттық- қозғалмалы ... ... ... ... ... ... ... және спорт түрлері және
оларды оқыту ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың
арасындағы
қайшылықтарға сүйенген: - үлттық ойындар, оқушыларға дене дамуы және
дене дайындығы ... ... ... ... ... Ал, бұл ... ... көп қолданылмай, іске аспай келеді. 1-ші жағынан: материалдық
базаның төменгі деңгейі. 2-ші жағынан: жетілдіру-әдістемелік ... ... ... ... ... ... бүл ... әдістемелік жолдарды жете зерттеу.
Міндеті: Қала мектептерінің ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы: Жүмыстың ... ... ... ... мен ... ... теориялық негіздері
анықталады.
- оқушыларының ойындарды игеру нәтижесі анықталады.
- оқушыларының қимылды ... ... ... ... жете ... ... ... 1. Тақырып бойынша әдебиетті талдау, ... ... ... 2. Мектеп ... ... ... ... ... ... 3. ... математикалық статистикғалық әдістер арқылы өңдеу.
Зерттеудің теориялық маңызы: Түрлі қимылды спорт ойындарын дене ... ... ... ... пайдалануға болады .қимылды спорт
ойындар пәнінде қосымша материалдар ретінде пайдалануға болады.
Зерттеудің ... ... ... ... дене ... ... практикасында қолдануға болады.
Ұлттық ойындарды білу ... өте ... Адам ... өте ... бері ... ойындармен айналысып келеді. Үлттық ойындар дегеніміз
ол әр халықтың ата-бабасынан қалған ... ... ... ... ... бір-біріне ұқсас болады, бір-бірінен айқын
айырмашылығы да болады. ... ... ... ... Б.) - дене
тәрбиесінің кең тараған маңызды түрі, ол ... ... ... және ... оқу ... іске асырылады.[3;5] Мектеп оқушыларына
үлттық ойындарды үйретуге ерекше мән ... ... ... дене тәрбиесі оқу бағдарламасына енгізілген. ¥лттық ойындар сабағын,
міндетті түрде, дене тәрбиесі пәнінің ... ... оқу ... өтеді. Бүл пән институттардың орта білім ... оқу ... ... ... жоспарына енгізіліп оқытылады. Сондықтан
үлттық ойындар сабақтарын маман ... ... ... және ... ... сай, ... қарай спорттың жаңаша түрлері мен әдістері,
мақсаттары мен ... ... ... ... үйымдастыру мен өткізу,
қозғалмалы ойын -сауық түрлері үлттық ойындар әдістерін дамыту ... ... ... қойылған мақсатқа қарай, ойын негізінен 3 түрге бөледі:
Жалпы бүқаралық түрлерін білу, спорттық ойындар және ... ... ... ... ... ... - жалпы халықтың дене
тәрбиесін жетілдіруге тигізетін көмегі. Мүны жүзеге асыру үшін, екі ... ... ... ... .Көпшілікке ойындарды үйрету;
2.Ойын көмегімен денсаулықты және дене дамуын нығайту. ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты
халықты әсіресе жасөспірім балаларды ойындарға үйрете білу маңызды орын
алады. ... ... ... ... ... ... жетуде маңызы өте зор.
1 Мектеп оқушыларының ұлттық ойындарды игеруі және
оқу-тәрбие процесіндегі орны
1.1. Оқушылардың оқу әрекетіндегі ... ... мен ... ... ... ... ... бірі М.О.Әуезов, «Ойын деген, менің
түсінуімше, көңіл көтеру, жүрттың көзін қуантып, көңілін шаттандыру ... ... ... бір ... ... ... ... еді. Шынымен
де оқушылардың оқу ... ... ... мен ... ... ... зор. ... пайдаланған ойын элементтері ... ... ... ... нәтижесінде өтілген материалды
терең меңгеруіне әсерін тигізеді. Баланың ... ойын ... ... ... бала бар ынтасымен беріліп, алуан мәлімет, дағды мен
шеберлікті меңгереді. Ойынға зер ... ой ... ... ... ойын бар
өнердің бастауы екеніне көз жеткіземіз. Жалпы ойынның қай түрі болмасын
халықтың рухани талап ... ... ... бір ғана ер
балаларға арналған «қап киіп жарысу» баланың күшін дамытып, ... ... ... ... ... ... ... жаңылтпаштар ой-танымды дамытып, сөздік, шешендікке баулыйды.
Оқушының қызығушылығын арттыру, танымдық қабілетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... рухтандыратын ойынды ғана педогогикалық-деп атауға болады,
баланың ... ... ғана ... ... ... педогогикалық емес
ойындар»,- деп жазады Аманашвили.
Бастауыш сыныпта математика сабағында сандарды қосу, ... ... ... пайдалануға болады.
Кірпі, Қоян, Аю, Қасқыр, Шыбын, Бақа, рольдеріне енген оқушылар
берілген ... ... ... ... ... ... ... білмегеннен қорқақтығын білдіріп қойса,
түлкінің роліндегі оқушы жалма-жан дәптерін ақтарғыштап қулығын білдіріп
алады.Шыбын жауабын ... ... бақа 10-8-? 2 рет ... ... ойында өз қабілетін, күшін сынап көреді, яғыни адамның ... тану ... ... Сонымен рольдік ойынның қызыметі қандай? Оқу
тәрбие ... ... ... бірі ... ... ... сипаты қандай? Анағүрлым елеулі ерекшеліктерін айтар ... ... ... өз ... орындау;
- ойын өтетін жағдайдың шарттылығы;
- рольдік үміттің бар болуы;
- ... ... ... тануға жағдай жасау;
-үжымда жеке адамдық қарым-қатынас жасауды ынталандыру; [3;17]
Рольдік ойындар оқушылардың сөйлей білуге ... ... ... процесін рольдік түрғыдан үйымдастыру қарым-қатынас жасауға деген
қажеттілікті тудырады, пәнге деген қызығушылықты ... ... ... ... ... мазмүнында жатыр»-дейтін.
Ролдік ойындарды оқушыларды 2-3 командаға бөліп те ойнауға ... ... 1 ... ... 2-ші ... ... ... барлық оқушылар
қатысуы тиіс. Әр командадан белгілі бір ... ... ... ... бақылаушы, сот, мүғалім бола алады.
Математика сабағында әсіресе «Кім ... көп ... «Кім ... ... ... ... ойындарын ойнатуға болады.
Саяхат сабағында оқушылардың дүние танымы кеңіп, ... ... ... жалықпайды. [9;53]
Балалардың ойындарынан өзгешелеу, бірақ іс жүзінде ойынның қызметін
атқаратын тағы бір ... ... ... ... ... болады.
Жаңылтпаштар - балаларға да, ересектерге де ортақ. Қалмақ ату арқылы
тағайындалған ойын жүргізушілер жаңылтпаштар айтып, ... ... ... ... ... Дүрыс айтылмаған
жаңылтпаштар отырғандарды қырғын күлкіге батырумен ... дәл ... ... айып ... ... ... ... Қазақ тілі мен әдебиеті.
№К-12.1993. [18;32]
Жаңылтпаштар тіл ұстарту құралы ретінде пайдаланылады. Дыбысты ... ... сөз ... ... дәл ... үшін ... ... қол ара түр, дыбыстырын шатастырмай, анық айтылуы
қадағаланады. Ал есеп ойындары үлкен тақырыпты, шындап ойлауды қажет етеді.
Есеп ойындарының бір ... - ... ... өлең ... да, ... ... де ... пайдаланылған.
Ойын элементтерін сабақ барысында пайдаланған кезде ... ... ... ... ... ... ... мынадай
шарттарды ескертуі керек:
а) Ең бірінші мүғалімді мүқият ... Ойын ... ... ... Сен жалғыз емессің, жолдастарыңды үмытпа;
в) Командалық ойын заңы: бәрі бірі үшін, бірі бәрі үшін;
г) ... ... ... өмірде жолдасың;
Біздің халқымызда «Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада»
немесе «Адамды танығың келсе- ... ... ... ... ... ... деген ... ... бар. ... ... ... қызығушылығын білу ... ... ... ... ... бес ... ... Ойынның қандай түрлерін білесің?
а) Қозғалыс ойындары;
ә) Сюжеттік;
б) Дидактикалық ... ... ... ... ... ... ойнадыңдар?
3 .Жаңа ойындарды қайдан үйреніп жүрсің?
а) мектептен;
ә) үйде, ата-анамнан;
б) көшеден;
4.Қандай үлтық ойындарды білесің?
5.¥лттық ... ... ... қатысқың келеді?
б.Жаңа ойындар үйренгің келе ме?
20 оқушының 9-ы жаңа ойындар үйренгісі келетінін айтты.
20-100%
9-100% =45%
100-45 = 55% қызығушылығын білдірген жоқ.
Ойынды ... ... ... ... 5 ... мектептен, 3-еуі
өздіктерінен, 1-еуі ата-аналарынан үйренгендіктерін жазған.
4 сүраққа «¥шты-¥шты», «Санамақ», 1 оқушы «Тобық» ойынын ... ... ... ... оқу ... ... ... ойынның қаншалықты маңызды екендігіне көз
жеткіздік. ... ойын ... бала ойын ... ... ... талпынады. Қай халықтың болмасын елінің, халықтық психологиялық
ерекшелігін танытатын өзіндік ... ойын ... ... Бүл ... ... жан ... көрінісін анық байқаймыз. Өзін іргелі ел санаған
халық өзінің әдет-ғүрпын, ... ... ... ... ... бойына сол қасиетті дарытуды парыз санауы
тиіс. Жалпы ойынның қандай түрі ... ... ... ... жалғасып отырады.
Баланың тәлім- тәрбиесі, іс-әрекеті ойынан басталады, оның ... ... ... ... ... ... да оқушының оқу
әрекетіндегі белсенділігін қалыптастырумен тәрбие ісіндегі ролі мен маңызы
өте ... өзін ... ... өмір ... отырған айналасындағы заттармен
қүбылыстарды ойын арқылы түсініп үғынады. Ойын ... ... ... ... Ең ... бала ойын арқылы үлкендердің іс-әрекетімен
танысады. Мысалы: бала ойын барысында, аяқ астынан өзгерген ситуацияда- ... ... ... ... ... ... ойлана бастайды. Яғни,
бала топ болып ойнаған кезде ... ... ... ойыншылар
түсінетіндей қылып жасауға тырысады.
Осы сияқты ойын әрекетінде ... ... ... Ойын ... ... ... ... үстамдылықты талап етеді.
Бала ойнай отырып, ойын ... ... ... ... ... ісінің бірлігіңде оқушының жан-жақты дамуы, өмірге деген көз
карасын қалыптастырады.
«Адам ақылымен- ... ... ... ал ... ... жан-
жақты дамыған көркем мінезді, білікті азамат болып шығуы устаздар қауымынан
елеулі шығармашылық ізденісті талап етеді.»
Сондықтан сабақта ойынды, ... ... ... ... ... ... өз халқының дәстүрін, әдет-ғүрпын, салт-санасын үйретеміз, оны
оқушылар бойларына сіңіреді. Қорытып ... ... ... үшін де, ... ... сергіту үшін де, сабақта ойын элементтерін
пайдаланудың маңызы зор.
Баланы дамытатын,өсіретін әрі тәрбиелейтін негізгі іс ... ... бала өзін ... ... табиғатпен, қоғамдық құбылыстармен,
адамдармен олардың еңбектерімен танысады. ... ... ... және аса құнды мәдени игіліктердің бірі-халықтық ойындар.
Халықтық ... ... ... ... ... ... ... олар арқылы жас ... өз ... ... де ... ... , ... , психологиялық
ерекшіліктерімен таныстыруға ... ... ... ... , ... ... көп істерді көруге болады.
Мысалы : көне мәдениет пен әдеби туындылар , ... ... ойын ... ... болған.
Бүгінгі ұрпақойындарының өзі адам еңбегінің жемісі,оның дүниені ... ... ... , ... ... ойласы
екенін білуі тиіс.
Қазақ ... ... өте ерте ... оның көшіп-қонған
өмірінен түсінік бергендей әсер қалдырады. Олай ... ... ... ... ... салт ... лайықталып, арнайы
материалдың әзірліксіз ойнала беретігінде. ... ... ... ... үлкеннен-кішіге мұра болып жалғасып,халықтық дәстүрлі ... ... ... болып қала берген. Сонымен қатар халықтық
ойындар сол халықтың өзінің ішкі байланысының ғана ... ... ... ... ... ойындар ғасырлар бойы қоғамдық
тәрбиенің баға жетпес қызметін атқарған.Тарихының көнелігіне қарамастан
ойын үнемі жаңа , ол тот ... ... ... ... күн ... келіп жататын сәбилердің қиялын қозғап, сезімдерін аялайтын, денеге
қуат, жанға саулық беріп, рухани азық ... да осы ойын ... ... ... жеткеншек ұрпаққа гуманистік тәрбие беруде, олардың болашаққа
деген нақты көзқарасын қалыптастыруда ұлттық ойындарды қолдануға ... ... ... ... ... этнографиясы» сияқты ғылыми
бағыттар қалыптасуда. Қазақ халқының ойындарының тарихы өте бай.Ертеде ауыз
екі туып, жалпақ жұртқа ауыз екі ... , ... ... күні ... ... халық арасында таралған.Негізгі тарихи деректерге сүйенсек
қазақ ... ... рет ... ... бірі ... ... елінің
саяхатшысы Плано Карпини болды.ХІІІ ғасырда Европа ... ... ... ... ... шыққан П.Карпини Жетісу мен Тарбағатайды
басып өткен кезде, осы ... ... ру ... ... ... ойын сауықтары жайлы көптеген этнографиялық материалдар жинаған.
Одан кейінгі деректерді біз ... ... ... ... орыс ... ... орыс ғалымы П.С.Палстың,
венгер зерттеушісі А.Вамберидің, неміс этнографы Р.Картуцканың, неміс
ғалымы ... ... ... ... ... ... тағы басқа жазбаларынан кездестіреміз.Одан кейінгі кезеңде
қазақ халқының бай этнографиялық материалдарын жинаған және оның ... ... ... ... ... ... ... К.Покровский,
А.И.Ивановский, ... ... ... ... ... ... О. Эмжанов тағы басқалары
болады.
Қазақтың ұлттық ойындары туралы алғашқы ... ... мен ... ... ... ... оны ... бағалап,
көшпеліхалықтан мұндай өрелі өнерді күтпегендіктерін сөз ... ... ... ... ... неміс ғалымы А.Гумбольт өзінің достарына
жазған бір хатында былай ... «Мен ... ... болған кезімді
өмірімнің аса бір қуанышты кезеңі деп ... ... ... ... ... сый құрметі мен ойын-сауықтары естен кететін шаруа емес.
Мен өмірде осындай қысқа уақыт ішінде мұндай ... ... ... ... көрген емес едім, бірақ бұл кең дүниенің ортасында болғандықтан да
солай болуы керек» ... ... ... ... ... ... ... поляк халқының өкілі
революциялық күреске қатысқаны үшін ... жер ... ... қазақ
даласына тап болған,өзінің саяхаттары туралы «Күнделіктер мен хаттар немесе
қазақ даласына жасаған ... ... ... ... кітаптың авторы
А.Янушкеевич естен кетпейтін естеліктер жазды.
Ол еңбегінде қазақ халқының тұрмысын әр қырынан суреттей ... ... ... ... ... ... ... бірге
А.Янушкеевич халық өнерін жан-жақты сөз ете отырып оның табиғатпен астасып,
халық тұрмысымен әдет ғұрыптарымен, қоршаған ... ... ... етеді.
Халқымыздың мәдени құндылықтары және тәрбие ... ... ... Ойын ... ... ... ... игеру,
Қоғамға араласу, табиғат және құбылыстарды меңгеру сатыларынан өтеді.
Ойын оны дамытады , тәрбиелейді,өсіреді.Тәрбиелеу және білім беру ... ... ... ... жасына дейінгі баланың негізгі әрекеті ойын болса, мектеп
табалдырығының ... ... да ол ... ... ... байқалады.
Кіші мектеп оқушысы даму және ... ... жаңа ... ... ... ... ойын мен бірегей
жүреді.
Бастауыш оқыту процесінде ұлттық ... ... ... соңғы
уақытта көптеген ғылыми ,әдістемелік әдебиеттерде айтылып келеді.
Ойынның ... ... ... басталып Р.Жуковская,Н.Е.Михайленко,Н.А.Короткова
Н.П.Нечаева зерттеулері. Ұлттық ойын ... ... ... ... ... ... зерттеулер А.Бүркітбаев,
Д.Жолымбетов, Е.Сағындыков ,Кұралбекұлы,А.Молдағарин,М.Тұрыпкелдина
Б.Тотенаева еңбектері оның оқыту және тәрбие мәселесіндегі құндылығын аша
түседі.
М. ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп, олардың білімділік-тәрбиелік маңызын
дәлелдейді.
С.Қалиев, А.Молдағарин әдістемелік зерттеулерінде ұлт ойындарын
оқыту процессінде қолдану мүмкіндіктері зерттеледі.
Қазақ ... ... ұлт ... ... ... ... ... балаларының ойыны» деген еңбегінде оның бала
тәрбиелеудегі ... айта ... сол ... қалыптасқан әдет ғұрып
бойынша жас ерекшіліктеріне қарай жас өспірімдерді негізінен үш ... ... ... дейін – нәресте, жеті жастан он бес жасқа ... ... ал он ... отызға дейін –жігіт.
Осының негізінде қазақ ойындарын да ... ... ... ... жігіттер ойыны деп үш топқа бөледі.Сонымен бірге Э.Диваев ойыншықтар
туралы айта ... ... қыз ... ... ... ... пен ер
балалар саздан жасайтын аңдар турлері бар екенін ... ... ... ... ... ... қартардың аузынан да жинақталған. Олар
ойындар түрлерін айта келе олардың тәрбиелік мәнін ... ... ... тұратын Исенов Нүрке, ... ... ... ... « Өмір ... атты мемуарлық еңбегінде «Орда» атты
есеппен ойналатын асық ... ... ... ... ... Осы ... ... жинаған профессор К.К.Юдоххин 1940 ж. Москвадан шыққан
«Труды института востоковедение»жинағының 2 ... бұл 5 ... ... жолы ... логикалық ойлауға арналған күрделі ойын
деп көрсетеді.
Сондай-ақ Б.Төтентаев «Қазақтың ұлт ойындары» деген ... алты ... атты ... ... ол ойын ... ұмыт ... ... жағынан ол «Тоғыз құмалақ», «Шахмат» ойыны сияқты деген деректер
береді.
Жалпы ұлт ойындарының қалыптасу ... деп ... ғ. ... ... қазақтың ұлт ойындары жөніндегі деректербасылым ... ... ... отырған.
Жоғарыда көрсетілген еңбектер жалпы зерттеу жұмысының ... және ... ... ... ... ... жұмысының объектісі: Бастауыш сыныптың оқыту процесі.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... процесінде
қолданылатын ұлттық сөз ойындарын жинақтау,
топтастыру, ... ... ... : 1) ... сөз ... ... ... әдістемелік талдаужасау,жинақтау;
2)Ұлттық сөз ойындарын практикалық қолдану нәтижесінде 1сынып оқушыларын
байланыстырып жүйелі сөйлеу, ... ... ... ... жаңа
білімділік жетістіктерге жетудің деңгейін анықтау.
Бастауыш сыныптың педагогикалық процесіне сай ... ойын ... ... ұсыну.
Ұлттық сөз ойындарын оқыту процесінде тиімділігін тәжірибелік эксперимент
негізінде ... ... ... ... ... ... ... сөз
ойындарын қолдану оқушылардың байланыстырып жүйелі сөйлеуінің грамматикалық
құрылымын бекітудің, сөйлеу мәдениетін ... ... ... бір ... бола алады, егерде;
ана тілі сабақтарында жаңа білім беру мазмұнын ұлттық сөз ойындарын қолдану
арқылы жандандырса;
сауат ашу ... жаңа ... ... ... сөз ... ... ... сөздердің мәнін ажырата білуге (тура және ... ... ... ... ... ауызша-жазбаша шығарма
құрастыруда, ұлт ерекшілігін білдіретін шұрайлы сөздерді жаңғыртып, олардың
мағынасын саналы ұғындыру үшін сөз ойындары қолданылса.
Зерттеу ... ... ... ... ғылыми әдістері
қолданылады:
Әдебиеттерге талдау, ... ... ... ... ... ... жұмыстың құрылымы төмендегі бөлімдерден тұрады:
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі , мақсаты, міндеті, зерттеу ... ... ... ... І ... зерттеу талабына сай психологиялық-
педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерге талдау жасалады.
ІІ бөлімінде ... ... ... міндеті, қорытындысы
шығарылады. Сонымен ... ... ... ... ... берілген.
Тәжірибелік зерттеу экспериментінде Ақтау қаласы М.Әбдіхалықов
атындағы мектептің 1 «б» сыныбы ... ... ... ... тұрады;
І кезеңде оқушылардың байланыстырып жүйелі сөйлеуі, грамматикалық
тіл құрылымы, сөздік қорының деңгейіне анықтама жүргізеді.
ІІ ... ... ... ... сөз ... арқылы жаңа
жетістіктерге жетуге бағыт жасалады. Анна тілі және сауат ашу сабақтарында
ұлттық сөз ... ... ... алыңған ойындар жүйесінің тиімділігі қайта тексеру
экспериментінде дәлелденеді.
Қазақ халқының ойындары олардың әлеуметтік-экономикалық жағдайларына
байланысты туып дамып ... ... өте ... туып , оның ... ... ... ... қазақ халқының ұлттық ойындарының
көпшілігі көшпелі тұрмысқа лайықталып, арнайы материалдық әзірліксіз ... ғана ... ... ... халқымыздың психологиялық
ерекшілігінде. Халқымыз ойын арқылы шынығып, өзінің ... ... ... ... ... ... халық ерекше мән берген.Қазақтың
халықтық ... ... ... , ... ... ... ... байсалдылықты тағы басқаша мінез
құлықтың ерекшіліктерімен ... ... ... ... ... шығуын қажет етеді.
Сонымен қатар бұл ... ... пен ... ... негізделген.
Мысалы: Бәйге, ол үшін алдын-ала дайындалады осы ... ... ... болған бала осы өнердің сырларын жете біліп, үлкен шаруашылық
мектебін өткендей әсер алады. Сондықтан қазақтың ... ... ... ... емес , ол ... ол-өнер, ол шаруашылық, тәжірбиелік
маңызы бар тәрбие құралы.
Қазақтың ұлттық ойындары: көкпар, сайыс, күрес, ... алу, ... ... қабақ ату, жамбы ату, тағы басқада спорттық сипатпен бірге үлкен
тәрбиелік маңызға ие.Үлкен ... ... ... «Қыз ... ... ... ойналған.
Халықтық ойындар тақырыпқа өте бай және ... ... ... ... ... ... тұрмыс-салтты, соған орай жаңуарлар әлемін,
аншылықты бейнелейді, халықтыңөмірін көрсететіндей түсінік береді. Қазақ
халқы әрқашан кештер ... ойын ... ... Олардың ескі дәстүрі
бойынша жыл басы наурыз айынан басталып, үлкен мейрам, ойын той ... ... ... ... өнер ... ... ... ойын түрінде
басталған. Бұл ойындар халықты қуантып ... ... ... да әр
алуан.
Ойындарға халық өте мән берген. Халықтың қай ойыны болса да ... ... ... ... мен ... ерелі өнеге беріп, қатты
әсер еткен. Дүниені танып білуге, арналған бейнелі, жүйелі оймен астасып ,
қабысып жатқан. Осындай ... ... іс ... ... ... бір ... негізделген ұлт ойындарының бояуықоюланып,
баланың, жеткіншектердің дене, ақыл-ой жағынан да ... ... ... ... ... ... ... орындалып, ойын үстінде
жолдастыққа тәрбиелеген. Халықтық ойындар балардың тілін дамытудада маңызы
өте зор. Себебі халықтың қай ... ... та ... бұл ... ... ... ... олардың шешендікке тәрбиелеп отырған. Қазақ
ойындарын ойнаған балалар өз ... ... ... ... ... ... Халқымыздың ойындарының көбі ойын үстінде тілдің ішкі
иімдерін, халықтың ... ... сөз ... ... ... ... ... ерекшіліктерін жете түсініп еркін білуге
мүмкіншілік болған. Кейде осы ... ... ... да осы ... ... келген.
Халықтық ойындар барысында ... ... ... ... ... астарында қоғамдық әлеуметтік терең
ой бар. Кез келген ... ... ... ... де, шартты да
жинақталған көшірмесін көруге ... ... ... ... ... «хан жақсы ма?» «Орынды тап», «Қамалды қорғау», адамдар арасындағы
қарым қатынасқа «Серік-серік», «Кім ұрды?», ... ... ... ... шаруашылыққа «Қалай айтуды білемін», «Ақ байпақ»,
«Көк сиыр», «Ай құлақ», аңшылыққа ... тағы ... ... ... ... ... қиын ... Әсіресе халықтың ойындарының ішінде аң,
құс, ... ... ... тұрысына еліктеп. Қимылын қайталау,
бақташылық, аңшы-лық кәсіптерді бейнелейтін ойындарды көруге ... даму ... ... сәбилік ой сезімдерінің
көрінісін балалар ойындарынан көптеп ... ... ... ... ... шағы ... ... пен тұрмыс тіршіліктегі
өзгерістерге қарамастан,адамзат қоғамындағы, ... ... ... ... бір ... ... ... да ежелгі замандағы
адамдардың топталып аңға шығу салты,әскери ... ... ... ... ... ойын ... сақталған.
«Аңшылар», «Маралымқаш» ойындарында аңды жан-жақтан қоршап аулау,
топталып іздеу, жасырыну, қуу, қалай қолға ... анық бой ... бір ... ... ... із кесу, түрлі дыбысты ажырата
білу мақсатында пайда болған.Ойындардың енді біреулері көшпелі ... ... ... ... ... ... ... жол-
жоралғысын өзінше қайталайды. Олардың қатарында «Жамбы ату», «Теңге ... ... ... ... «Батыр», «Ат омыраулаттыру», «Жігіт қуу»,
« АТ үстіндегі тартыс», «Итеріспек» сияқты іс-әрекет ойындарын жатқызуға
болады. ... ... ... ... де , ара ... да ... ... ағаш таяқтардың басындағы бас киімдерді ... ... ... ұзын ... ... бұл ойын соғыс өнеріне баулу мен
қатар , ... ... ... ... ... ... жорыққа аттанар
алдында осыған ұқсасрәсімдер көптеген ежелгі тайпаларда болған.
Ойындарда ежелгі заман көріністерінің молынан сақталу себебі, олар
халқымыздың ізгі ... ... ... этикалық және
эстетикалық дәстүріне тәрбиелеудің бірден-бір тиімді жолы. Ойындар арқылы
балалардың тәні де, жан ... де ... ... ... ... ... ұстаудың, қысылғанда жол табудың, қоғамда өз орнын
сезінудің ... ... де осы ... ... ... осындай
қызметтерінің ішінде айрықша орын алатыны – шаруашылыққа,еңбекке,и кәсіпке
баулу.Қазақ өмірінің негізгі күн көру ... төрт ... ... байланысты
болғандықтан, олардың бейнесі ойындардан да көп орын алған. Ойында қойшы,
қасқыр, ит («Айқұлақ», «Қақұлақ»), түйе, бота ( « ... ... ... «Көк ... теке ( «Соқыртеке») рольдеріне еніп, олардың арасындағы
қарым-қатынасты көрсету ... ... ... туған. Төрт түлік
пен басқа да үй ... ... жауы ... ... ... ... орнына ескі сенімдерге байланысты жалмауыз кемпір тұлғасы
көрініс береді.
Көшпелі ... ... ... ... ... ... сабақтас асық ойындары да қазақ даласындакең тараған. Түрлі
–түсті бояумен боялған ... ... ... ... ... ... ... ойындар ойналған.Кейінгі жылдары олардың көбі ұмытылса, ... жаңа ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындарының бірі болған асық ойынының өзі ... ... «Үш ... ... «Хан ... ... асық». Бұл ойындар
балаларды жан-жақты дамытқан, әрі шаттандырып ... ... ... ептілікке, тапқырлыққа баулитын, отырып та қозғалып жүріп
те ойналатын түрлері аса көп.Олардың арасынантүрлі заттарды ... және ... ... ... ... қимыл-
қозғалыстарыменбайланысты өрбіген.Ондай заттар айнала қоршаған ортада ... ... тас, ... ... жіп, ине тағы да сол
сияқты болып келедіКейде ойынға арнайы даярлайтын заттар да болады, ... ... ... ... ойын ... ... ертеректе
қолданылған сиырдың түлеген жүніненжасаған допты, жонылған және кесілген
ағаштарды тағы іс-әрекет ... ... не өлең ... ... Сөз ... ... ... шартын іс-әрекеттің себебін
түсіндірген.
Мысалы, «Асау мәстек» ойынында керілген арқанның ... ... ... ... ... ... ... ер екенін білейік,
Ешкі сойып берейін.
Тақия алсаң еңкейіп,
Құламасаң теңкейіп,
Ерлігіңе сенейін!
Ойын шартын қабылдаған бала:
Үйретемін көріңіз ,
Маған таяқ ... деп ... ... ... ... Міне, саған, таяқ,
Үшке дейін санақ
Бір... екі... үш- деп жауап берелі.
Ортаға шыққан бала санақ біткенше жерден еңкейіп тақия алуы ... ... не ... аз да ... сөз ... ойын ... енді бір ... негізгі қызметті сөз атқарады. Мұндай ойындарды
балалар көбінесе бір жерде отырып ойнайды. Бірақ, сөз ... ... ... тығыз байланысты.
Мысалы: «Үй артында қолағаш», «Соқыртеке», «Ұшты-ұшты», ... «Ақ ... ... ... сөз ... ... ал ... қосалқы қызмет атқарып отырады. Сөзге негізделген ұлттық
ойындардың басты ...... ... ... ... құбылыстарды, іс-
әрекеттерді түсінікті, жатық етіп сипаттауды ... ... ... ... ... ... ... ішінде, әсіресе, жан-
жануарлардың даусын, төлдеуін, ... ... ... айтуды білемін», түрлі сөйлем ... ... ... есте ... ... ... телефон», сөз бен
сөйлемнің мазмұнына дұрыс мән беруді ... «Біз де», ... сөз ... ... ететін «Орамал тастау» ойындвары тіл ұстартуға
бағытталған. Бұл ойындар балалар ... ... ... ... ... ... ... түрлі ойын жырлары мен жаңылтпаштар да
жатады. Бірақ сөз ... ... ойын ... ... ... ережесі бола бермейді. Олар түрлі ойындарға көмекші, ал кейде
өзініңмазмұнының қызықты, тартымдылығымен ойын ... ... ойын ... санамақты жатқызуға болады. Жас баланың қолын
ұстай ... ... ат ... ... бірде бүгіп , бірде жазып ойнау
арқылы ... ... ... ... ... ... бұл ойын
көбінесе нәрестелерді жұбату жырларына жатқызылады. Бірақ санамақтардасұрақ
түрінде ... ... ... ... ... ... ететін, үлкендер мен
баланың бірлесіп ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ... жастағы сәбилерге
арналған.Санамақтарға қызметі бойынша ... ... ойын ... ... ... сұрамақ жатады.Бұл көбінесе 7-8 жасар балалар ортасында ... ... ... Сұрамақ көбінесе жан-жануарлар мен табиғат
құбылыстарына балалардың өзінше ... ... ... ... ... ... ... қызметін, орнын, ролін, кімнің
ойынға кіріп, кімнің шығатынын, ... ... ... үшін ... ... такпактар айтылады.Оларды қаламақ деп атаған. Қаламақта
айтылатын сөздердің мазмұны ойындағы іс-әрекетке ... ... шарт ... олар мүлдем басқаша болуы мүмкін. Шарты сол-тақпақ сөздерінің рет-
ретімен айтылғанда кімге кезегі ... ... ... бөлісу
үшін орындалатындығы. Мұндай тақпақтар құрылысы қарапайым, тез жатталатын,
көлемі шағын. Мұндай тақпақтар құрылысы ... тез ... ... ... ... ... жолдардан құралады.
Балалар ойындарының үлкендер фольклорына үндес келетін, соның ... бір ...... ... Олар ... ... ... әдет-ғұрып, салтпен байланысты айтыстарға жақын. Дегенмен ,
айтыс ... ... ... де жоқ ... ... ... ... асты
өлең шығару жоқ . тексі көбінесе жаттамалы, тұрақты болып келеді. ... ... ... ... айтысқа қарағанда шығуы, орындалуы бойынша
мүлдем басқаша.Мұнда балалар белгілі бір ... ... қой, ... ... қасқыр, малдың иесі, ұл мен қыз болып айтысады.Сондықтан айтыс
ойындары жаттап айтылатын ... ... өте ... ойын ... мен ... ... өзгешелеу тұратын,
бірақ іс жүзінде ойынның қызметін атқаратын ... ... мен ... жатқызуға болады.Жаңылтпаштар ересектерге де, балаларға да ортақ
жанр, балар арасында бұл жанр көбінесе ойын қызметін атқарған ... ... ... ойын ... ... ... ... қайталауын талап еткен.
Дұрыс айтылмаған жаңылтпаштар отырғандарды қыран күлкіге ... дәл ... ... айып ... ... ... кейде
кезектесіп отырып та айтылған. Кім аз ұпай жинаса, сол өз ... есеп ... ... ... ... ... ... ететін
айрықша өнер болған. Есеп ойындарының мазмұны мен шешуі негізіненкөшпелі
тұрмыс тіршіліктің, мал ... мен ... ... ... ... ... ұрпақтың ұйымшылдық рухында тәрбелеу әдістерінің ең бір қайнар
көзі
Қазіргі таңда еліміздің ертеңі, білімде де ... ... ... ... ... ісінде үстаздар қауымын толғандыратың ... ... ... білім бере отырып, адамгершілікке, адалдыққа
тәрбиелеуде өз ісіне шебер мүғалімдер оқыту барысында ... ... ... ... ... ... ... үстінде оқушыларды жалықтырмау
үшін қолданылатын ойын түрлері. ... ... ... ... сапасын артыруда ойын элементтерінің маңызы өте зор. Халықымыздың
үлттық ойындарын педагогикалық ілім талаптарына сай ... , ... ... ол ... ... көтеріп, тиімділігін арттырады, бала
жүрегіне рухани байлық береді. [10;44]
Мысалы: «Санамақ» ойыны ... оқып ... ... матиматиканың
бастапқы негіздерін меңгеруге толық мүмкіншілігін береді. Оны, әсіресе,
ойлау ... ... ... үшін ... ... ... санамақтар
үғымға жеңіл үйқасымды ырғақты айтылады .
Бір ... ... ... ... ... ... дегенім-ішік,
Теріден киер пішіп.
Төрт дегенім-тымақ,
Қысқа кисең жылы-ақ.
Бес дегенім-байпақ,
Іші жылы жайлы-ақ.
Алты дегенім-алқа,
Мойныңа тақ қалқа.
Жеті дегенім-жейде,
Көйлек деп жүр кейде.
Сегіз дегенім-серке,
Болма ... ... ... ... көп ұқ.
Он дегенім-ойын,
Орындалсын ойың. [30;21]
Сандарға байланысты осындай санамақтарды жаттатып, ... сан ... ... ... сол ... ... суреті арқылы беру,
оқушының санасына үялайды. Міне осындай ойындарды бекіту ... ... ... ойын арқылы бекітуге толық мүмкіндік береді.
Сондай-ақ сабақтың тақырыбына сәйкестеп алып, сабақ ... ... ... ... ... ... пысықтаумен аяқтауға болады. Кейде
қайталау сабағында 45минут бойы сабақты ойынмен ... ... ... да
болады. Мүнда оқушылар әрі білімді еркін қабылдаумен бірге, ойындьг
меңгереді, әрі ... ... да ... ... ... үштастыру сабақ
үстінде ғана емес,сабақтан тыс уақытта да, мысалы: кеш үйымдастыру ... ... ... ... ғана ... ойды да ... реттесіп ойнау арқылы
әділдікке, ... ... ... көп. ... қай ... өзін қоршаған дүниенің қыры мен сырын, ... ... ... ... ойын арқылы жастайынан жеткізуді көздейді. Ойын бала
табиғатымен-егіз. Сондықтан, халық ... ... ... ... қоса
еңгізуді ойлау-бүгінгі үстаздардың шеберлігін қажет етеді. Ойынды біліммен
үштастыру, сабақта оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... ізденпаздылыққа бағыттау, үлттық ойын
арқылы шапшаңдылыққа, адамгершілікке, еңбекке ... ... ... ... ... міндеттері болмақ.
Оқушылардың білімге деген ынтасы мен мүмкіндіктерін толық пайдалану
және ... оқу ... ... ... ... үшін ... ойын
элементтерін пайдаланудың орны ерекше. Сабақта тиімді қолданылған ойын
элементтері мүғалімнің түсіндіріп отырған материалын ... аса ... ... ... ... меңгеруіне сенім көмекші бола ... тез ... ... жылдам, дәл орындайтын болады. Мысалы:
Қазақ тілі ... ... ойын ... ... ... ... ... Ойнағыштық, ізденімпаздық
қабілеттерін арттырады, сөздік қорларын молайтады.
«Ойын-жас үрпақты ... ... ... ... ең ... ... - деп ... еді Н.Крупская. [7;58]
Баланы дамытып тәрбиелеуде, оқушының оқу әрекетіндегі белсенділігін
қалыптастыруда ойынның ролі өте зор. Бала ... - көп ... ... даму ... ... ... ой-сезімдерінің көрінісін
балалар ойындарынан кездестіруге ... Олай ... ... ... ... шағы қоғамдағы, шығармашылық пен түрмыс тіршіліктегі
өзгерістерге ... ... ... ... ... ой-
сезімдерімен белгілі бір дәрежеде сабақтас. Сондықтан да ежелгі замандағы
адамдардың топталып аңға ... ... ... ... ... ... бір түрі. Қызық та, күрделі күбылыс ретінде
ойынның маңызына көптеген мамандар үлкен көңіл ... ... ... ... серігі» деп атайды.
К.Д.Ушинский ойынға тәрбие қүрал ретінде үлкен мән береді.Оның
пікірінше ойынды бала жалықпайтындай ... ... ... ... ... ... әрі ... қүрал ретінде де қолданылған. Бала ойынның
мазмүнына тоқтай келіп, Н.Крупская ... ... ... ... ... оның не ауырғаны,немесе шамадан тыс ... ... ... қай халықтың болмасын эстетикасы мен этикасының,педагогикасы мен
психологиясысының, әдет ғүрпы мен наным-сенімінің,шаруашылығы мен ... ... ... ойын сауықтарынан көруге болады.Сондықтан
бүлар кәзіргі көптеген дүние жүзі халықтарының ... ... ... ... фольклоры мен балалар этнографиясы » деген
арнайы ғылыми бағыттар ... ... ... ... ... балаларға қатысты әдет-
ғүрпын, ойын-сауықтарын жан-жақты қарастырады.Осындай игілікті істердің
нәтижесінде әрбір ... ... ... ... ... ... халықтың педогогикалық тиімді жақтарын бүгінгі күннің
қажеттілігіне жаратуға болатындығы ... ... ... ... ... ... ... Ш.Ахметов, М.Әлімбаев еңбектерінен кездестіруге болады.Оның
астарында қоғамдық-әлуметтік терең мән бар. ... ... ... ... өмірінің тікелей де, ... да ... ... ... ... ... – оның аты айтып тұрғандай, баланың ақыл-
ойын дамытып, танымс-түсініктерді ажыратудағы әдістердің бірі. Ұлттық
ережелі ойындар да ... ... ... өте ... деп есептейді..
Әрекет үстіндегі түрлі жаттығулар, оларды тапқырлыққа, тез аңғартқыштыққа ,
батылдыққа, өзін-өзі басқара ... ... ... М.Тұрыскелдина
құрастырған «Кел, ойнайық» жинағы халықтық ойындарының сан алуандылығының
мәні мен ... ... ... ... ... ереже бойынша
ойналатын ойындар екі топқа бөлінеді:
1.Қимылды ойындар
2.Ойлуға әрекеттелуші ойындар.
Өзінің атынан ... ... , ... ... ... ... ... шешу, айтысу, қойылған сұраққа жайап, дамытушы ойындар. Бұл
ойындардың қай-қайсысын да талдап қарасақ , ... мәні ... ... ... ... ... ... түсінігін нығайтып,
бекітіп,
Ойынға жетелеуші ойындар ойлай білуге баулып, сөздік қорын ... ... ... қалыптастырады.
Ойынның шартын орындау баланың сақ отыруын, өзінің ... ... ... ... тиісті қорытынды, тұжырым
жасай білуін керек етеді. Бұл ойындар баланың пікірін сөзбен ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Ойлауға жетелеуші ойындар ережелерді балалардан ... ... ... тәртіптілікті тілейді. Бұл ойындардың көпшілігі
ойынға ... ... ... ... ... , «іс-әрекетті
тежеуді талап етеді», «Ғажайып дорба», «Сиқырлы қапшық», «Не өзгерді»,
Қанша» ойындарында заттың ... ... ... ... ... болмайды. Ойын
ережесін дұрыс орындай білу баланың ерік-мінезін, адалдығын, шыншылдығын
тәрбиелеуге көмектеседі. Ережелі ... ... ... ... ... ... де ықпалы мол. «Кімге не керек» ойыны арқылы
мамандық ... ... ... ... сол ... ... ... тәрбиелейді.
Халықтық педагогика ережелі халық ойындары ... ... ... ... деп санайды. Халықтың тәлім-тәрбиелік ұлағаты бұл
ойындарға төмендегідей талаптар қояды:
Әрбір ережесі бар ұлт ойындары баладан ақылы мен ойлауын, бекітетін ... болу ... бар ... ... ... сол ақыл мен ойды ... ... қызғылықты болуы керек.
Қызықтырушы ойындар баланы алға қойған мақсатын орындауға ұмтылдыруы тиіс.
Ережелі ойындар жүйесін белгілеуде Г.Дүкенбаеваның ролі зор. ... ... ... ... бірнеше ойындарды белгілеп, оны ғылыми-
педагогикалық жағынан ... ... ... ... ойындар
өмірдібақылауға үйретумен қатар, тілін ... ... ... еc ... ... ... ... дағдыларын
қалыптастыруда бағасы зор.
Ережелі ұлттық ойындар анна тілін оқытуға, ... ... ... мен
жануарларды әр алуан заттың қасиетін білуде де пайданылады. Бұл ойындардың
негізгі мазмұндары балабақшаға ... ... ... тиіс.
Сонымен осы кезеңдегі барлық зерттеулерді салыстыра келе ережелі халық
ойындарының төмендегі ... ... ... ( Е.сағындықов, Ш.
Ыбыраев):
1.Ойлауға жетелеуші немесе ойменкелетін ойындар.
2. ... сөз ... ... жетелеуші немесе оймен келетін ойындарға есеп ойындарын
жатқызған. Қазір бұл ойындар ... ... ... кең ... ... есеп ... үлкен тапқырлықты, шындап ойлануды қажет
ететін айрықша өнер. Есеп ойындарының мазмұны мен ... ... ... мал ... мен ... ... байланысты қалыптасқан.Ауызша есеп қиын болған ... жол ... ... ... Есептің шешуі
табылмағанда,күні бұрынғы келісім бойынша жеңілген ... айып ... есеп ... бір өзгешілігі-оларда кеңінен халықтың өлең-жырлары
да , ... қара сөзі де ... ... ... ... топқа
бөлініп те, жеке адамдар арасында да ойнала берген. Ал балалар арасында кең
ойналатын асық ... да ... ... ... ... ... классигі Н.К.Крупская өзінің «Ұлт оқулығы» еңбегінде
ұлттық ойындарды жоғары бағалап былай дейді: ... ... аса ... тұрмыс
ойындары бар. Қазақ ... ... ... ... спорт ойындары, дене шынықтыру, спорт ойындары атауға болатыны,
яғни баланың өмірінде ... орын ... ... ... ойналатын
дамытушы ойындар.
Ережелі ойындардың бір түрі – дамытушы ойындар. Дамытушы ойындар ... ... ... ... роль атқарады. Дамытушы ойындар баланың мінез-
құлқын, ақыл-ойын дамытуда, балада тапқырлық , төзімділік, ізденімпаздық
,белсенділік сияқты ... ... бала ... ... ... ... халқының ақыл-ойға жетелеуші есеп ... ... ... ойлануды қажет ететін айрықша өнер.Есеп ойнының ... ... ... көшпелі тұрмыс-тіршіліктің , мал шаруашылығы мен
аңшылық саясаткерлердің көріністеріне байланысты қалыптасқан.
1906ж.этнограф Н.Пантусов ... ... ... ережесін қағаз
бетіне түсіріп , оның логикалық ойлауды, математикалық, философиялық
ойлауды ... ... ... ... айтады.
Ақыл-ойды дамытатын «Он бір қара жұмбақ» деген тәрбиелік маңызы зор ойын
түрін айтуға болады. Оның ... ... есеп ... қою ... ойлау қабілетін дамытады. Бұл ойындар балардың санмен қатар ұлттық
бұйымдармен таныстырады. Сонымен қатар балардың ... ... ... осы ... ... бала ... ... процесінде қолданылса,
көптеген жетістіктерге жете ... ... ... ... ... пен ... талап етеді.
І.3 Бастауыш сыныптарындағы ұлттық ойындар туралы түсінік
Мектептегі басты тұлға -мүғалім, ал оқу ... ... ... ... мүғалім әрі сабақтың тиімді әрі ... ... ... ... Білім негізі бастауышта болғандықтан бастауыш сынып ... өте ... ... бүлдіршіндердің ертеңгі азамат болып қалыптасуы
үлкен ... ... ... қайраттылықты талап етеді.
Қазіргі оқыту мен тәрбие жүмыстарының негізгі міндеттері ... ... ... өміріне кеңінен еңгізу және келешектің нәрлі қойнарына ... осы ... ... ... ... әрі ... негізгі іс-
әрекет - үлттық ойындар. [14;29]
«Адамның табиғаттағы бір ... ... ... ... адам жоқ. Күлмеген адам ... ... ... ... ... елімізде ойындар бар.Бүларды менсінбей үмытып
барамыз. Бүл жарамайды.Біздің ... ... ... ... еді. ... ... ... тамаша үлгісі, алғашқы қыр сахнасы,
әрі ойды дамытудың алғашқы ... ... ... ... ... ... тамсынған шетел саяхатшылары мен ғалымдары пікірі де
осы арнада танысады.
Неміс ғалымы А.Гумбольтдың қазақ ауыл өмірімен танысып: «Қазақ ... ... ... көрсетілген сый-қүрметіне, олардың ойын-сауықтарына,
әсіресе, қоян-қолтық күрестері мен ат ... ... және ... ... жөнінде жазбаған шетел ғалымдары мен саяхатшылары
кемде-кем»-дәлелдете беруі тегін емес. ... ... тек ... ... көтеру әдісі деп
қарамай жас ... сай ... ... көз ... ... деп те қараған. Ойынның баланы үйымшылдыққа үйретуде де
өте зор. ... ойын ... өзін ... ... ... ... байқатып
сезіну, қабылдау, ойлану, қиялдау, зейін қою т.б. ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы - ... ... Бұл ... ... ой-өрісінің, оқу-әрекетіндегі белсенділігін қалыптастырады.
«Мен дидактиканы терең құрмет түтамын және жома құмарлықты жек көремін...»
Оқу-еңбек және оны ... ... ... деп мың сан рет айтылған
шығар.
Бірақ еңбек пен ойынның арасына ... ... ... болмайды. Баланың
өмірінде, әсіресе мектепке дейінгі жасқа ойынның қандай орын алатынына
мүқият зер ... ... Ол үшін ... ең елеулі нәрсе. Онда балалардың
алдынан дүние ... жеке ... ... ... ашылады.
Ойынсыз толық қүнды ақыл-ой дамуы жоқ және болуы да ... ... ... - ... зор ... ... осы терезе арқылы ... ... ... ... ... түсініктердің, үғымдардың ширақ тасқыны
келіп қүйылады.
Ойын ... - бүл ... пен ... отын ... ... -
деп жазады В.А.Сухомлинский. Міне, ойын ... ... кең, ... ойдан-ойға жетелейтін, адамға қиялы мен қанат беретін осындай
ғажайып нәрсе, ақыл-ой жетекшісі, денсаулық кепілі, өмір тынысы. ... ... ойын ... ... ... ... бала ... беріліп, алуан дағды мен шеберлікті меңгереді. Ойынның тиімділігі
оның тартымдылығына, мазмүндылығына, ... ... ... ... ... ... кортындысының дүрыс
шығарылуына, әділ ... ... ... ... ... ... түрмысынан туған үлттық ойындардың оқушының оқу
әрекетіндегі белсенділігін ... ... ... маңызы да өте
жоғары.
Негізінен ... ... ... 7-10 жас ... ... ... үрдістердің қарқынды дамуы баланың бастауыш мектеп
шағында жүзеге асады. Бала біртіндеп, енді жай ... ғана ... ... ... ... Ал ... ... оның көлемінің кеңейюі
баланың қазіргі кездегі ойын ... ... ... ... ... ... байланысты. Міне осы орайда 2 сыныпта қазақ тілі сабағында
«Етістік» тақырыбын өткенде «Жануарлар қалай үндейді?» атты ... ... өте ... Ойын екі ... ... ... жүргізіледі. Тақырыпты
бастаған кезде -ақ балаларға жануарлардың қандай үн шығаратындығын білуді,
оны естеріне сақтауды тапсырған дүрыс. Ойын ... ... ... ... өзі ... ... түсінуге пайдасын тигізеді. Алдымен
оқушылардан жылқының қандай ... ... ... ... ... ... ... біреуі жауап береді. Жылқы кісінейді, шүрқырайды,
оқыранады. Ендігі жерде мүғалім сол жауап берген оқушының жауабын ... ... ... ... ... Мұғалім сиыр қандай ... ... ... сиыр ... ... деп ... береді. Егер
оқушы дұрыс жауап берсе, келесі сұрақты сол жауап берген оқушы ... ... ... ... онда ... ... бала өзі ... де сүрақты өзі
жалғайды.
Оқу мен тәрбие егіз. Ол бір-бірінен ... алып ... ... ... тұрған үрдіс ұстаз-бір елдің болашағы үшін жасайтын киелі
мамандық иесі. Оның парасаты, жүріс-тұрысы, ... ... ішкі ... ... киім киісі бәрі баланың назарынан тыс қалмайды. Қазақтың
кемел ойлы үстазы А. Байтұрсын ұлы ... ... ... ... ... сабақ бере алмайды. Тәртіппен жасалған оқу ... ... ... ... ... керек. Оны білмейтін мұғалімдер тәртіппен
жасалған оқу қүралдарын тәртіпсіз жасалған күралдар орнында түтылады» деп
айтқан. ... ... ... Әбіш үлы ... ... ... жолдауында
алдағы отыз жыл ішінде мемлекетіміздің қандай бағытта даму ... ... ... ... ол ... болашақта іске асырушылар-жастар.
[23;85]
Қазіргі заман ағымына қарай білімнің күші бағаланып, оқу-ағартудың,
оның ішінде білімді ... ... өсіп ... ... сабақ - ол әрқашан
диолог, іздеп, дайындала, үйрене, кеңесе, ... ... ... ... пен ... ... технологиялар оқыту мақсатына жетудің ... ... ... Кез ... ... технологиясы іс-әрекеттің қарқындылығы
мен белсенділігін арттырады. Кейбір технологияларда бұл құралдар басты
идеялар мен ... ... ... ... жеке ... ... бағытталған. Үздіксіз іздену-бүгінде мүғалімдерге қойылып отырған
басты талаптардың бірі.
Мүғалім шеберлігінің ... ... ... ғылыми жаңалықтар мен озық тәжірбиені жетік игеру.
Оларды өзінің күнделікті қызметінде пайдалана білу, осы орайдағы мүғалімнің
шығармашылық еңбегі, ең алдымен ... ... ... ... ... жүргізілетін әрбір сабақ-үстаздың тынымсыз
еңбегінің айғағы.
Әр мүғалімнің алдына қойған мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... дамытып, жүйелі
тәрбие беру» оқушыларды ізденімпаздылыққа, белсенділікке ... ... ... ... және ғылыми жүмыстарға жүмылдыра білу.
Тәуелсіз ел тірегі- білімді үрпақ десек, жаңа дәуірдің күн тәртібінде
түрған келесі ... - ... ... ... ... ... Ұстаз- киелі
мамандық. Адам тәрбиелеу, оған ғылым негізделген ... ... ... Ел ... білім және ғылым қызметкерлерінің екінші съезінде
«Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер-бүгінгі мектеп оқушылары, ... ... ... ... сол ... ... ... да
үстазға жүктелетін міндет өте ауыр» деген сөзі дәлел. ... ... ... адамдыққа, адами тазалыққа, ізгілікке баулу-
ұстаздың басты парызы. Ол үшін мүғалім қазіргі заманға лайық өзінің ... ... ... ... ... ... істеп, өмірге еніп жатқан
жаңа технологияны меңгерген, білігімен білімі жоғары болуы міндет.
Н.Ә.Назарбаев: «Мүғалімдер қоғамының ең білімді, ең ... ... ... Сіздер біздің балаларымызды өсіріп,олардың ақыл-ойын
жетілдіру де сіздер». [9;33]
Олар үшін кейде ата-аналарына қарағанда ... ... ... ... ... XXI ... ... қойылатын талаптар:
- біріншіден, мүғалім жеке көзқарасы бар және соны ... ... ... және ... мүғалім болуы қажет;
- екіншіден, мүғалімнің ... ... ... ... ... ... үшіншіден, мүғалім білім негіздерін өз ... ... ... ... міндетті;
- төртіншіден, мүғалім - педогогикалық үрдісте бала мен ... ... ... бесіншіден, педогог әр ... өз ... ... ... ... ... ... шынықтыру сабағына ерекше ... ... ... Себебі дене
шынықтыру жаттығуларын жәй ғана үйрене қою жеткіліксіз. Олардың пайдалы
екенін түсіндіріп, спорттың ... ... ... ... ... етеді. Өйткені спортпен үзбей шүғылданған бала күшті де батыл, икемді
де төзімді, ... да сүлу ... ... ... бала ... ... ... шүғылданатын спорттық жаттығулардың бірі
- күрес. Қазақ халқының ежелден келе ... күш ... ... ... күрес деп аталады. Спорттың бүл түрімен шұғылдану үшін арнаулы
спорт құралдары мен күрделі ережелер аса көп ... ... ... өзара
келіскен екі бала түра қалып, күш сынаса береді. Күрескенде ойланып қимыл
жасайтын, айлакер, ... өз ... ... бала әр ... ... ... спорты.
Қазақ халқының тарихи өмірін, оның ішінде спортпен шүғылдану жылқы
малымен ... ... ... ... ... елдерде ат спорты
кеңінен тараған. Ат ... ... ... ... ... ... ... малына деген сүйіспеншілікті керек етеді.
Қазақта бәйге жарысы мен қыз қуу кеңінен тараған. Жылқыны бір жасқа
толғанда - тай ... екі ... ... ... ... қосады. Ал бес
жастан бастап бәйге, спорттың басқа да түрлеріне қосуға болады.
Қазақтың үлттық ат ... ... ... ... қашықтықтарға атпен жарысу);
2.Көкпар (бауыздалған ешкіні тартысу);
З.Аударыспақ (атқа мінген екі адамның бірін-бірі ... ... ... ату ... ... шауып келе жатып найзаны жоғарыда ілулі түрған
нысанаға көздей лақтырып шаншу);
5. Қыз қуу ... ... ... қызды қуып ... ... тән ... үш ... Қазіргі заманда бүкіл дүние жүзінде
ат спортынан сан алуан жарыстар өткізіледі соның ішіндегі көп ... ... ... үш ... ... ... түрлі кедергілерден секіру;
3) Атпен сәндік жүрістерсалғастыру.
Қай халықтың болсын оның ... ... ... бір ... ... - ... түрғыдан ерекше қасиеттері ... ... ... ... ... туралы сипаттамалық
жинақтар, деректер және құжаттар дұрыс зерттеумен ... ... ... ... ... ... ел арасындағы беделі, тарихи қоғамдағы
алған рөлі және ... ... ... қажеттілігі, оның шығу тарихы
туралы ғылыми түрғыдан бізге дейінгі ғалымдар да көп ізденді.
Ұлттық ... ... ... ... ... күрмеу жалғасы.
Ежелден дәстүрлі ойындарда ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... туралы түсінігі, адалдыққа,
күштілікке үмтылу, шыдымдылық, тағы басқа ... мән ... - ... белгісі.
XX ғасырдың басында өмір сұруген этнограф М.Гуннер қазақтың ... ... ... ... ... ... мен ... сипатындағы ойындар;
З.Ашық алаңқайдағы ойындар;
4.Қыс мезгіліндегі ойындар;
5.Демалыс ойындар;
б.Ату үстіндегі ойындар;
7.Атракциондық көрініс ойындары. [12;75]
Қазақтың ұлттық қозғалыс ойындарын спорттық ойындардан ... ... ... ... М.Гуннер қазақ ойындарына топтамалық жіктеу жасай отырып,
үлттық ойындарды оқу үрдісінде пайдалануға үсыныс жасайды.
2 ХАЛЫҚТЫҚ ... ... МЕН ... ... ... Кіші мектеп оқушыларын оқытуда ұлттық сөз ойындардын қолданудың
маңызы
Баланы дамытатын,өсіретін әрі тәрбиелейтін ... іс ... ... бала өзін ... ... табиғатпен, қоғамдық
құбылыстармен, адамдармен олардың еңбектерімен ... ... ... және аса ... ... ... бірі-халықтық ойындар.
Халықтық ойындар халық ... ... ... ... ... олар арқылы жас ұрпақты өз ... ... де ... , ... , ... , психологиялық
ерекшіліктерімен таныстыруға болады. Ойынға қарайтын ... , ... ... көп ... ... болады.
Мысалы : көне мәдениет пен әдеби туындылар , шығармалар ойын-той
үстінде ойын ... ... ... ... өзі адам ... ... дүниені
танып білуге деген ұмтылысы , әлеуметтік-экономикалық өмірінің ойласы
екенін білуі ... ... ... өте ерте ... оның ... ... ... әсер қалдырады. Олай дейтін себебіміз
ойындардың көпшілігі көшпелі ... салт ... ... ... ... ... ... Халықтық ойындар осылайша атадан
балаға, үлкеннен-кішіге мұра болып ... ... ... тіршілігінің бейнесі болып қала берген. Сонымен қатар халықтық
ойындар сол халықтың өзінің ішкі ... ғана ... ... ... негізін қалаған.Осы ойындар ғасырлар бойы қоғамдық
тәрбиенің баға жетпес қызметін атқарған.Тарихының көнелігіне қарамастан
ойын ... жаңа , ол тот ... ... ... ... күн сайын
дүниеге келіп жататын сәбилердің ... ... ... ... ... жанға саулық беріп, рухани азық болатын да осы ойын болып ... ... ... ... ... тәрбие беруде, олардың болашаққа
деген нақты көзқарасын ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде «балалар ... ... ... ... Қазақ халқының ойындарының тарихы өте бай.Ертеде ауыз
екі туып, жалпақ жұртқа ауыз екі ... , ... ... күні ... ... ... арасында таралған.Негізгі тарихи деректерге сүйенсек
қазақ бетінде алғаш рет зерттеп жинаушылардың бірі ретінде Италия елінің
саяхатшысы ... ... ... ... ... ... ... тарихын
таныстыру мақсатымен саяхатқа шыққан П.Карпини Жетісу мен Тарбағатайды
басып өткен кезде, осы ... ... ру ... ... ... ойын ... жайлы көптеген этнографиялық материалдар жинаған.
Одан кейінгі деректерді біз ... ... ... ... орыс ... ... орыс ғалымы П.С.Палстың,
венгер зерттеушісі А.Вамберидің, неміс ... ... ... ... ... ... өкілдері А.Янушкеевич, С.Гросс,
Б.Зеленский тағы басқа ... ... ... ... ... бай ... ... жинаған және оның ішінде ұлт
ойынының тәрбиелік маңызы туралы пікір ... ... ... Е.А.Алекторов, Э.Диваев, А.Левшин,
Н.Пантусов,Ф.Лазаревский, П.П.Пашин, Е.Букин, О. ... тағы ... ... ... ... ... ... айтушылар мен жеке
нұсқауларын жинақтаушылардың қай-қайсысы болмасын оны ... ... ... ... ... ... сөз етеді.Осындай
жылы лебіз ,құнды пікір айтқан неміс ғалымы А.Гумбольт өзінің достарына
жазған бір ... ... ... «Мен ... ... ... ... аса бір қуанышты кезеңі деп есептеймін. Себебі көшпелі халықтың
біздерге ... сый ... мен ... ... ... ... ... өмірде осындай қысқа уақыт ішінде мұндай үлкен тарихтан ... ... ... емес едім, бірақ бұл кең дүниенің ортасында ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында қазақ даласын аралаған поляк
халқының өкілі революциялық күреске қатысқаны үшін ... жер ... ... даласына тап болған,өзінің саяхаттары туралы «Күнделіктер мен
хаттар немесе қазақ даласына жасаған ... ... ... ... ... ... ... кетпейтін естеліктер жазды.
Ол еңбегінде қазақ халқының тұрмысын әр қырынан ... ... ... өзіне қатты ұнағанын айтады.
Сонымен ... ... ... ... ... сөз ете ... ... астасып, халық тұрмысымен әдет ғұрыптарымен, қоршаған ... ... сөз ... ... құндылықтары және тәрбие құралдарының құрамдас
бөлігі-ұлт ойындары. Ойын арқылы адамзат баласы тіршілікті игеру,
Қоғамға араласу, табиғат және ... ... ... өтеді.
Ойын оны дамытады , тәрбиелейді,өсіреді.Тәрбиелеу және білім беру ісінде де
ойын-негізгі құрал,тәсіл, ... ... ... ... ... ... ойын болса, мектеп
табалдырығының алғашқы сатысында да ол жетекші фактор ретінде байқалады.
Кіші мектеп оқушысы даму және ... ... жаңа ... ... ... ... ойын мен ... оқыту процесінде ұлттық ойындарды қолдану жөнінде соңғы
уақытта көптеген ғылыми ,әдістемелік ... ... ... теориясы негізінде ... ... ... ... ... ойын ... аясында итальян
зертеушілері бағытын көрсеткен.Қазіргі ұлттық зерттеулер ... ... ... еңбектері оның оқыту және тәрбие мәселесіндегі құндылығын аша
түседі.
М. Тұрсынкелдина, А.Бүркітбаева, Е.Төтенаев ... ... ... ... ... ... ... маңызын
дәлелдейді.
С.Қалиев, А.Молдағарин әдістемелік зерттеулерінде ұлт ойындарын
оқыту ... ... ... ... ... ... ұлт ойындарын жинаушы этнограф Э.Диваев
өзінің «Қырғыз/қазақ/ балаларының ойыны» деген еңбегінде оның ... ... айта ... сол ... ... әдет ... жас ... қарай жас өспірімдерді негізінен үш ... ... ... ...... жеті ... он бес жасқа дейін –
бозбала, ал он ... ... ... ... негізінде қазақ ойындарын да сәбилер ойыны, бозбалалар ... ... ... деп үш ... ... бірге Э.Диваев ойыншықтар
туралы айта келіп қазақтарда қыз балалар ... ... ... пен ер
балалар саздан жасайтын аңдар турлері бар екенін айтады.Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... да ... Олар
ойындар түрлерін айта келе олардың тәрбиелік мәнін түсіндіреді. ... ... ... ... ... ... ... Асқар, Төлеужанов,
Омаровтар.
С.Мұқанов « Өмір мектебі» атты мемуарлық ... ... ... ... асық ... ... ... ретатап өтеді. Осы ойын
туралы деректер жинаған ... ... 1940 ж. ... шыққан
«Труды института востоковедение»жинағының 2 санында, бұл 5 ... ... жолы ... ... ойлауға арналған күрделі ойын
деп көрсетеді.
Сондай-ақ Б.Төтентаев «Қазақтың ұлт ... ... ... алты ... атты ... ... ол ойын ... ұмыт болған, бірақ
мазмұны жағынан ол ... ... ... ... ... ... деректер
береді.
Жалпы ұлт ойындарының қалыптасу кезеңі деп VІІ-ІХ ғ. Кезеңдерді
айтуға болады. Осылайша ... ұлт ... ... ... ... ... дамып отырған.
Жоғарыда көрсетілген еңбектер жалпы ... ... ... және ... ... ... ... алынады.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауыш сыныптың ... ... ... ... ... оқыту ... ... сөз ... ... ... ... ... : 1) Ұлттық сөз ойындары ... ... ... ... талдаужасау , жинақтау;
2) Ұлттық сөз ойындарын практикалық ... ... 1 ... байланыстырып жүйелі сөйлеу, грамматикалық сөйлеу тілін бекіту,
жаңа ... ... ... деңгейін анықтау.
Бастауыш сыныптың педагогикалық процесіне сай жинақталған ойын жүйесін
бағдарламаға енгізуді ұсыну.
Ұлттық сөз ... ... ... тиімділігін тәжірибелік эксперимент
негізінде ... ... ... ... оқыту процесінде ұлттық сөз
ойындарын қолдану оқушылардың байланыстырып жүйелі сөйлеуінің грамматикалық
құрылымын ... ... ... ... ... ... бір ... бола алады, егерде;
ана тілі сабақтарында жаңа білім беру мазмұнын ұлттық сөз ... ... ... ашу ... жаңа дыбыспен таныстыру ұлттық сөз ойындары арқылы
бекітілсе;
сөйлем ішіндегі сөздердің мәнін ажырата ... ... және ... ... ... түрлерін меңгеруде ауызша-жазбаша шығарма
құрастыруда, ұлт ерекшілігін білдіретін шұрайлы сөздерді жаңғыртып, олардың
мағынасын саналы ұғындыру үшін сөз ... ... ... жүргізу барысында төмендегідей ғылыми әдістері
қолданылады:
Әдебиеттерге ... ... ... ... ... статистикалық өңдеу.
Дене шынықтыру мұғалімдерінің дайындықтарының қүрылу деңгейінің пайда
болуына байланысты ұйымдастыру және тәжірибелі ... ... ... ... ... ... ... болжамдарға
сенімді бөлу үшін. Келесі ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе өткізілді.
- дене шынықтырудың ... және ... ... ... ... ... ... оқу
процесінде қазақтың үлттық ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерін анықтау.
- әр түрлі ... ... ... ету ... ... және
дәлелді. [5;45]
Құрылу деңгейлерін анықтау үшін оқушылар және мұғалімдер арасында
әдістер ... ... ... ... жағдайлар талдауы,
мектептік қүжаттар, сабаққа қатысу, анкета,бақылау, рейтинг, сұхбат,
қаралған сабақтың ... және ... тыс ... мысалы, «Қызықты
бастау» және т.б. Педагогикалық үжыммен сүхбат, оқушылармен, мүғалімдермен
және де педагогикалық ... ... ... ... ... ойындардың маңызы туралы толық түсінік қүрумен байланысты.
Сабаққа ... және ... ... сыныптан тыс шаралар,
олардың оқу қүжаттарындағы талдау бізге үлттық қозғалмалы ойындарды ... ... ... ... мамандандырылған қызметінің дамуының
сапасын анықтауға мүмкіндік берді.
Бұл тексерулер үлттық ойындардың мағынасын, олардың өткізілуінің
негізгі ... ... ... және ... ... ... ойындармен өткізілетін педагогикалық процестің заңдылықтарын
білуін, ойындармен өткізілетін ... ... ... жеке және балалар қызметін үйымдастыруын анықтауға
көшегін тигізді.
Эксперименттің ... ... ... жүргізу арқылы біз үлкен
ақпарат алдық. Сұрақ- сауалдарға жауап бере отыра, мүғалімдер қазақ ... ... ... ... дене тәрбие жүмыстарына қанағатсыз
екенін айтты.
Көпшілік жауап бергендер олардың ... ... және ... ... белгіледі, әсіресе қазіргі кезде әрбір ... ... ... әр түрлі оқу бағдарламалары үстінде жүмыс
жасаған ... Бұл ... ... ... ... ... жоғарғы оқу
орындарында жүйелік оқытудың, және де сәйкес ... ... ... және оқу ... ... ... жай, ... мұғалімдер тек мектептердегі көпжылдық
жұмысы арқылы ғана үйымдастыру және үлттық ойындарды өткізу әдісін жиелей
меңгерген.
Оқушылар ... ... ... ... ... қазақ үлттық
ойындарын білетіндер ең ... ... ... ... ... санынан (103 адам) 13 ойынның атауын дүрыс, атаған,
бүл 17,1% қүрады; 7 ойынның дүрыс ... 23,2% ... 5 ... ... 3 ... аты - 16,7% қүрады. [12;35]
Бұл мынаны білдіреді: ... ... ... ... ... үлттық қозғалмалы ойындар туралы да білмейді. Олардың ойы
бойынша бүған бір ғана ... ... ... дене ... ... ойындардың болмауы. Сүрақтар
қойғандағы ... ... ... ... ... үлттық қозғалмалы
ойындарды білетіндердің орташа көрсеткіші 40%, ал оқушылар ... ... Ал ... ... деңгейінің графикалық көрсеткіш кестеде
берілген.
Осы кестеге бірқатар түсінік беру керек екен деп ... ... ... үлттық қозғалмалы ойындардың кең тараған мәнінің пайыздық
көрсеткіші белгіленген. Көлденең түзудегі қойылған сан реттік ... ... ... ... ... ойынға сәйкес келеді.
Ұлттық қозғалмалы ойындарды ... ... ... ... біз ... ... ... баға хаттамасын қолданамыз.
Педагогикалық практиканы басқарушылар ... ... ... мүғалімдері, мектеп завугтары балл ретінде белгіленетін ( ең
жоғарғы ... 5 ... ... ... үстінде пайда болатын белгіге баға
беріп отырды. ... ... ... ... ... дара ... қосылды. ( 1 кесте). [8;96]
Осы алынған мәліметтер мүғалімдермен және оқушылармен өткізілген жеке
сүхбатта тексерілді( өткізілген жүмыста орын алған түсінік ... орай ... ... қойылды).
Оқу процесінің үлттық қозғалмалы ойындарды ... ... ... ... ... ... бағасы
пайыздық сатыда өткізілді. Әр ... ... дене ... ... ... қатысу арқылы, мүғалімдердің дәрежелік деңгейі
сараланды.
Анықтау ... ... дара ... ... ... ... ... сандық көрсеткіштерін ала алдық және ... ... ... ... ... ... алдық.
|Топтар ... ... ... |
| | ... |ортанғы |төменгі |Ең төменгі|
| | ... |
| | ... ... ... |Ең ... | ... |
| | ... ... ... |Ең төменгі|
| | ... |
| | ... ... |
|
|I «кесік» |II «кесік» |III
«кесік» |I кесік |II
кесік | ... |Бақ. |Тәж. |Бақ. |Тәж. |Бақ. ... |1 |Ең ... |84,3 |77,0 |78,2 |74, 5 |9,3 |68,6 |47,2 |6,1 | ... |12,5 |15,4 |15,6 |17, 9 |24,4 |23,2 |36,2 |44,7 | |3 ... ... |6,2 |7,6 |47,1 |10,2 |14,1 |44,0 | |4 ... |- |- |- |- |20,2 |-
|2,5 |5,2 | ... ... ... ... қозғалмалы ойындарымен оқу
процесін ұйымдастыруға дайындығының көбею жағына ... даму ... ... ... ... бойынша орналастыруда өзгерістер
бақыланады. Дайындықтың ең төменгі деңгейі бар студенттер соны ең төменгі
көрсеткішке дейін түсті.
4. Үлгі: Тәжірибелі ... ... ... ... әртүрлі кезеңдеріндегі дайындық деңгейінің өзгеру динамикасы.
Ескерту: ----------- I «кесік».
-.-.-.-.-.-.- II ... III ... 3 ... ... талдай отыра, кесіктен кесікке
қисықтың жағымды жаққа өзгеруін анықтау қиын ... I ... азаю ... ... бет ... ... II ... бағдарламадағы түзетімдерден кейін, ең төменгі ... ... ... ... ... ... бар екенін көрсетеді. Бізбен үсынылған
бағдарлама бойынша оқу ... ... ... III ... нәтижелерінің графиктік көрінісі орташа дайындық
деңгейі бар респанденттердің санының ... ... ... ... ... және ... ... бойынша орташа және жоғарғы деңгейдің
пайыздық бағынасының өлуі. [38;69]
Айта кетер жай, графиктік көрсеткіштер көп ... ... ... деңгейдің оң жағына орналасты. Салыстырмалы мінездемелерді жинақтай
келе, қорытындылайтын жай, II «кесіктің» нәтижелері бойынша дайындықтың
төменгі ... бар ... ... ... ... өзгерістер алынғанына
қарамастан, біз үшін III «кесіктің» нәтижелері маңызды ... ... ... ... және ... дайындық деңгейлерінің респонденттерінің
санының өзуінің беталысы қаралады.
Сонымен, жалпы білім беретін мектептердегі дене ... ... дене ... ... ... жүргізілген
тәжірибені - эксперименттік жүмыстан алынған нәтижелер бізбен әзірленген
бағдарламаның қазақ үлттық қозғалмалы ... ... ... ... оқу
процесін үйымдастыру және өткізудегі дайындықтың тиімділігін көрсетеді. Осы
негізде үсынылған бағдарлама ... ... оқу ... ... процесіне енгізілуіне кепілденуі мүмкін деп есептейміз.
Тәжірибелі - эксперименттік ... 3 ... ... біз ... жасағалы
мүғалімдердің дайындығының мәселелерін шештік. Ойыл аудандық дене ... ... ... ... ... ... бізбен
үсынылған бағдарламаға негізделе отыра, біз арнайы семинарды әзірледік.
Семинар ... 12 ... ... Олардың ішіндегі 4 сағат -
лекция, 4 ... ... ... ... сабақтар. (15 кесте).
Теоретикалық сабақтар біртүтас педагогикалық процесінің маңыздылығы ... және де дене ... ... ... ... ... ... тақырып мүғалімдердің қазақ үлттық қозғалмалы ойындарын
қолданып оқу процесін ұйымдастыру және өткізудегі ... ... және ... ... ... дене ... ... мүғалімдерінің
дайындығындағы және үлттық қозғалмалы ойындарды қолданып оқу ... және ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Кәсіптік семинар мүғалімдерінің дайындығындағы
арнайы тәртіптің мәнінің және дене ... ... ... ... ... ... ... өткізілген
практикалық сабақтар Ақтөбе педагогикалық ... ... ... ... осы ... ... II «кесік» өткізілді. (14 кесік). [42;39]
Кәсіптік-семинардың алғашында өткізілген I «кесік» үлттық қозғалмалы
ойындарды қолданып оқу ... ... және ... ... деңгейін көрсетеді. Өзара байланысын анықтау ... ... ... ... II ... ... бүл кәсіптік
семинардың негізгі мазмүны білу мен ... ... ... ... әрекеттерін бақылауды қарастырады. Тек ... ... ... ... ... мектептері тексерілді.
Кестеден үлттық ойындар қолданылатын сабаққа дайындықтың даму деңгейі
бойынша жағымды жаққа қарай сапалы ілгерілеулер бар ... ... ... ең ... және төменгі дайындық деңгейінің сандық пайыздық қатынасы
жартысынан көбін қүрайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Біздің қоғамымыздың жаңа әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... және ... ... үлкен талаптар көрсетеді,
олардың ерекше бөлігі жалпы өсіп келе жатқан ... дене ... ... ... ол көп ... ... ... дене
тәрбиесінің жетістік жүйесін жетілдірумен байланысты болады дайындық
жүйесін жетілдірумен байланысты.
Жалпы ... ... ... бүл ... ... бағыттары бар. Мысалы, кәсіптік қызметтің мазмүны арқылы оның
түрлерімен ... ... ... ... дене ... ... арқылы. Зерттеудің пәні болып дене тәрбиесінің үлттық
тәсілдерін қолдану арқылы және дене тәрбиесі ... ... ... жетілдіру болып табылатын мәселелердің қажеттілігі соңғы
кезде жиі сезілетінін ... қиын ... ... ... ... дене тәрбиесінің болашақ мүғалімдерінің
оқушылардың жүйелік дайындығын оқу процесі ... ... тыс ... ... ... білдіреді, осы арқылы олар студенттерді арнайы
біліммен қамтиды. Оларда үлттық қозғалмалы ойындар - негізгі тәсілі болатын
оқу ... ... және ... ... ... дамытады.
Қазіргі кездегі көп зерттеушілер қатысушыларды тәрбиелеуді ... дене ... ... мүғаліммен оқушының ғана емес, оқушылардың
арасындағы өзара байланыс арқылы ... ... ... ... белгілейді.
Осындай түсінікте педагогтың әртүрлі қызметке, сонымен қатар үлттық ... ... ... роль ... ... ... ... мен дидактикалық материалдарды естен шығармаған жөн.
Біздің ... ... ... ... ... ... арқылы біз дене тәрбиесінің ... ... ... ... ... оқу процесін ... ... ... қарастырады. [47;65]
Жалпы білім беретін мектептерде жұмыс жасайтын дене ... ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесін жүзеге асыру мәселелері бойынша
жалпы кемшіліктерді ... ... ... ... ... ... ... түрде меңгеруге, ойындардың және оқытудың
теориясын білуге дайындау ... ... ... оқу ... ... ... мүндай дайындығын қарастырмайды. Өткізілген талдау
мен сүрақ-сауал көрсеткендей, біздің республикамыздың көптеген жоғарғы оқу
орындарында зерттелмелі ... ... ... ... ... ... түсіндіреміз. Көрсетілген тапсырмаларды шешуге
арналған материалды студенттер тек дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі
және педагогика ... ... ... дене ... ... ... әдістері түрінде алатындығы анықталды. [39;58]
Ұлттық қозғалмалы ойындардың (біздің жағдайда қазақша) тәсілдермен
оқу ... ... және ... дене тәрбиесі мүғалімдердің
қызметінде жағымды да нәтижелер алу үшін бүның барлығы ... ... ... ... ... алдарына қойылған тапсырмаларды
шешудегі тиімді дайындығының және үлттық қозғалмалы ойындардың тәсілдерімен
оқушыларды дене тәрбиесіне үйретудің ... ... оқу ... анықтаудың жолдарын ғылыми түрде іздеудің негізі болады.
Ұсынылған ғылыми ... ... ... ... ... ... жағдайларға сүйендік:
-дене тәрбиесінің әлеуметтік-педагогикалық, ұлттық және ... ... ... анықтау үшін мәдениеттанымдық талдауға
сүйендік;
-мүғаліммен оқушының ғана емес, оқушылардың арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... жеткіншектердің дайындығындағы әртүрлі үлттық ... ... ... ... анықтадық;
-дене тәрбиесі бойынша мамандар дайындығының ... ... ... қозғалмалы ойындардың тәсілдері мен оқу процесін үйымдастыруға ... дене ... ... дайындығының дамуының қажеттілігіне
сүйенді;
Ұлттық және дене ... ... ... ... ... мынадай қортындыға келдік, қазіргі кездегі мәдениет өзіне әрбір
халықтың мәдениетінің дәстүрлерін және бағалы ерекшеліктерін ... ... ... үлттық мәдениет өзіндік мәдениетінің мүрасына
сүйеніп қана қоймай, ... ... ... қол жеткізу арқылы өзін
байытады. Ұлттық мәдениет біздің қоғамымыздың ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік жүмыстағы анықтамалы экспериментте алынған нәтижелер
үлттық қозғалмалы ... ... ... ... оқу оқу ... көп ... осы ... мүғалімдердің өздерінің білуіне
байланысты. Бүл, болашақ ... ... ... ... ... ... оқу кезеңінде меңгерілуі керек екенін білдіреді.
[44;75]
Өткізілген ... ... дене ... ... ... ... ойындармен оқу процесін ... және ... атты ... ... дене ... болашақ мүғалімінің оқыту
процесінде үлттық қозғалмалы ойындарды ... ... дене ... ... дайындығын дене тәрбиесі бойынша
тәжірибелік және теоретикалық ... ... ... ... ... ... ... әрекеттердің жүйесін
түсінуге ... ... оқу ... ... ... қозғалмалы
ойындарды үйымдастыру және өткізудің теоретикалық және тәжірибелік
аспектілерін білу ... ... ... ... ... мен ... ... Бүл критерилер мен көрсеткіштер
анықтамалы, дамымалы экспериментті жүргізу кезеңінде қолданылды.
Қүжаттардың теоретикалық талдауы (оқу ... ... ... ... кезде жоғарғы оқу орындарында, ... ... ... үлттық қозғалмалы ойындар сияқты дене
тәрбиесінің үлттық тәсілдерін қолданумен дене ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз жүмыс
жүргізілетіндігіне көз жеткізді.
Анықтамалы экперименттен ... ... ... мүғалімдер ең
төменгі дайындық деңгейіне ие екенін көрсетті, төменгі дайындық ... ... ... ... деңгейіне 90% сай келді, және 1 ... ... ... ... деңгейіне лайықты болды. Мектеп ... ... олар бүл ... ... ... ... ... дайындықты жоғары оқу орындарына оқу кезеңінде өткізген ... ... ... ... ... ... нәтижелер
бермегендіктен, арнайы дайындықты талап етеді.[47;65]
Дене тәрбиесінің ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептердің шартарында ... ... ... және ... өткізу әдістемесі бойынша оқу бағдарламасы
арқылы жүзеге асыруға болады. Бағдарламаның негізгі қүрылымы ... ... ... ... ... қозғалмалы ойындармен оқу процесін
үйымдастыру және өткізуде қолданылатын әдістердің меңгерілуін қарастырады.
Оқушылардың дене дайындығын анықтау ... тест ... ... ептілік сияқты физикалық сапалардың дамуында маңызды
жағымды ілгерілеулер алдық. Басқа дене мәдениеті сапалар бойынша өзгерістер
өте маңызды емес. ... ... ... ... қозғалмалы ойындарды
қолданатын сабақтарды өткізу кезінде қатысушылардың қатысуы ... ... дене ... ... ... ... дене мәдениетіне әсерін тигізетін, бізбен ... ... ... ... ... ... ... ... ... егер дене ... ... және ... дене тәрбиесі сияқты сабақтар бойынша
пән арасында тығыз қатынас болса, онда болашақ жеткіншектермен алынған
білім одан ... ... ... ... ... ... беретін
мектептерде оқытушылар өзінің дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық қозғалмалы
ойындар ... ... ... ... жүмысын үйымдастыруда әрбір
оқушыға жекеше түрде тәсілдеме әдісін ... ... ... ... ... ... ... ережесіне үстанған
маңызды.
Ұлттық ойындарды ... ... ... ... ... ... және дағдының сәтті дамуы көп жағдайда ... ... ... ... ... ... байланысты, оларды өткізудің
әдістемесін жүйелеу ... ... ... ... критерилер мен
өткізбелі сабақтың көрсеткіштерін білуге байланысты.
Ұлттық қозғалмалы ... дене ... ... ... оң ... туралы ғылыми болжам дәлелденді. Бүл
физикалық дайындықтың жақсаруында, үлттық ... ... ... ... көзқарастың өзгеруінде білінеді, ... ... ... коэфиценті өсуде, қозғалмалы белсенділікке деген
талаптар және осы талаптарды қанағаттандыратын белсенді үмтылыстар ... ... ... ... оқу ... үйымдастыруға және
өткізуге дайындықтын дамуы бойынша ұқсас жағымды нәтижелерді жүмыстың
тәжірбиелік ... бар ... ... ... ... ... ... оқу үшін біліктілікті көтеру ... ... ... ... ... ... теориялық шарттары мен алынған
нәтижелерді әзірлеу ... ... ... ... ... қозғалмалы ойындарды қолданып тәжірбелік жүмыс өткізгенде сабақтың
жалпыға ... ... ... ... қозғалмалы ойындар-бүл бала ағзасының талабы ... ... ... ... ... аударған қажет; -үлттық
қозғалмалы ойындарды қолданумен оқу процесін ... және ... ... жасайтын әр адамға қажетті ерекше өнер, ол дене ... ... ... ... тәсілдің бірі болып табылады.
¥лттық ойындарды өткізу кезінде ойынның ... ... ... ... ... үшін:
-Әр түрлі жастағы балалармен қарым қатынас жасаған;
-Тәжірбиелі мүғалімдермен ақылдасқан және олардан үлгі алған жөн.[50;16]
Мектеп сағаттарына әр түрлі жастағы қатысушылар үшін ... ... ... ... ... даму ерекшеліктерін, қолданылатын
ойындардың сипаттамасын және олардың ... ... әсер ... ... жөн. ... ... ... тәрбиелеуде және
дене мәдениетінің сапалардың дамуындағы үлкен тиімділікті ... ... ... ... ойындарды қолдана, алдағы сабақтың әдістемесін жасай отыра, оқу
процесінің қазіргі кездегі ... ... ... ... ... қатар оқыту және тәрбиелеудің халық
әдістерінің ... ... етіп ... үмытылған жөн.
Оқыту принцептерінің түтастығына сүйенген жөн, оларды ... ... ... тәрбиелеу мен оқыту әдістерінің тиімділігін өсіруге
мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, болашақ жеткіншектердің ұлттық ... ... оқу ... үйымдастырудағы және өткізуге дайындық негізінің
дамуы-бізге жоғалтылмас болып табылады.
Жүргізіліп жатырған зерттеулер қыстырмалы ... ... ... үміттенбейді. Жүмыстың процесінде арнайы зерттеуді талап ... ... ... ... олар ... ... маңыздылығын
терең түсінуіне себепкер болады.
Ұлтық қозғалмалы ойындардың спорттық қызметінің әр ... ... ... ... жоғарылатудың оқу-жаттықтырушылық процесіне
әсерін анықтаудың мәселесі ... ... ... ... ... ... және де ... арнайы оқу орындарының
үлттық қозғалмалы ойындарды қолданумен оқу- ... ... ... ... ... кадрларды дайындау мүмкіндіктерін зерттеу.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Айтбакина М.А. ... ... ... Алматы 1978г.
2.Артюшенко А.Ф. «О подготовке учителя физкультуры (в ... ... и ... ... 1989- ... А. ... ... «Начальная школа» №3- Алматы 1991
4.Аслаханов О.М. «Народные подвижные игры и ... ... ... ... ... ... ... (Теория и практика
физкультуры) 1991- №12
5.Болганбаев М. «Казахские национальные виды спорта» ... А.Б. ... ... по ... ... игр»
Алматы-1980
7.Выдрин В.М. «Введение специальной методики физкультуре» 1980.
8.Григорьев В. «Игры народов СССР в ... с ... и ... ... Т.ПІ. ... ... игры» Методические рекомендаций.
Актюбинск- 1989
Ю.Куанышев Т.Ш. ... виды ... ... игры и ... ... для факультета ... ... и ... ... ... Н.К. «Үлт оқулығы таңдамалы педагогикалық шығармалары» - ... ... Қ. ... ... тарихы» - 1996.
ІЗ.Сухомлинский В.А. «Балаға жүрек жылуы»-Алматы, «Мектеп баспасы», 1976.
Н.Куанышев Т.Ш. «06 использований казахские народные игры в учебной ... ... ... ... Т.Ш. ... учебная программа (базисная) по
физкультуре ... ... ... Л.П. ... А.Д. ... - М 2 ... ФиС» ... СШ. 1993- Рауан.
18.Сагиндиков Е. «Использование народных игр в учебно-воспитателыюй работе
в 1-6 ... ... ... ... ... кандидат
педагогических наук) Алматы- 1988
19.Тажикеев М.Т. «От ... до ... ... 1983- ... виды ... и игр» ... 1957
20.Тажикеев М.Т. «Казахские национальные виды спорта, современные проблемы»
Алматы- 1991
21.Тотенаев Б.Т. «Казахские национальные игры» Алматы — 1976
22.Яковлев В.Т. ... В.П. ... ... ... ... ... факультета физического воспитания педагогического ... ... И.С. ... становление личности школьника. ... 1985 ... В. С. ... ... ... - М.: Педагогика, 1986 г.
25.Методика воспитательного процесса/под ред. В.М.Коротова.М.:ВЛАДОС, ... ... ... ... / ... ... - М.: Педагогика, 1986 г.
27.Павлов И.П. Избранные труды. - М.: МГУ, 1967 г.
28.Пискунова З.В. ... ... ... ... ... С.Л. Принципы и пути развития психологии. - М.:
Просвещение, 1983 г.
30.Сухомлинский В.А. Рождение гражданина. М.: Педагогика, 1988 г.
31.Турдыкулов И. Идеи ... ... ... ... М. ... // ВНПЦ АТУ ... - 1995 г.
32.Урумбасарова Э.А. Работа классного руководителя по
нравственному воспитанию учащихся. // Казахстан мектебі - 1986 г. - ... К.Д. ... Т. 2. - М., ... 1956 ... Г.М. ... ... воспитания школьников
Казахстана в педагогических трудах Жусупбека Аймаутова. // Поиск -1999г.-№4
35.Шацкий СТ. ... - М.: ... 2002 ... Э.И. ... ... о проблемах нравственного
воспитания школьников. //Поиск - 1999 г. - ... А.А. ... ... со ... //
Психологический журнал - №10 - 1990 г.
38.Комплексный подход к ... ... / ... ... - М., 1985 ... Г.М. Мотивация поведения и формирования личности. - М.: ... г. ... ... А.А. ... и общение: избранные ... ... 1983 ... Б.С. ... личности. - М.: Мысль, 1988 г.
42.Выготский Л.С. Избранные психологические исследования. - М.: Педагогика,
1985 г.
43.Гордеева Н.Д. ... ... ... действия.
- М.: Тривола, 1995 г.
44.Диттмар X. Нравственные ... ... ... - 1997 г. - ... Г.М. ... ... ... - М.: Наука, 1986 г.
47.Конки-И. С. Открытие «Я». - М.: Политиздат, 1988 г.
48.Лесгафт П.Ф. Избранные работы. М.: Физкультура и ... 1986 ... А.С. ... работы. - М.: Педагогика, 1984 г.
50.Макаренко А.С. ... Т. 4. - М.: ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Delphi программасы11 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Білім беру процесіндегі оқу педагогикалық бірлестік және қарым-қатынас11 бет
Бірінші сынып оқушыларының математикалық білім, білік, дағдыдыларын қалыптастыру жолдары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь