Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары негізнде қалыптастыру.

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Оқушылардың рухани . адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары негізінде қалыптастырудың теориясы

1.1 Рухани . адамгершілік құндылықтар мәселесінің педагогикалық .психологиялық әдебиеттердегі таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

1.2 Рухани . адамгершілік құндылықтарды тәрбиелеу өлшемі, деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

1.3 Рухани . адамгершілік құндылықтардың негізгі шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

2 Оқушылардың рухани . адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары негізінде қалыптастыруға бағытталған тәжірибелік. эксперимент нәтижелері

2.1 Орта сынып оқушыларының рухани . адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

2.2 Рухани.адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
2.3 Тәжірибелік . эксперименттік жұмыстар нәтижелері және оларды талдау

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейкестілігі. Болашақта ел тұтқасын ұстар азаматтардың өнегелі тәрбиесі – бүгінгі күн тәртібінде тұрған маңызды мәселердің бірі. Олардың отансүйгіштік сезімін, білім мен біліктілігін, дағдысы мен шеберлігін, асқақ адамшылдық пен адамгершілік қадір-қасиеттерін, жаңа дүниетанымдық көзқарастарын, салауаттылық дағдыларын, ұнамды мінез-құлық нормаларын рухани-адамгершілік құндылықтар арқылы қалыптастыру – үлкен қажеттілік екені, Ел президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» жолдауында жан -жақты негізделген.[1]
Қай заманда болмасын, сол қоғамға сай азаматты тәрбиелеудің бірден-бір жолы адамның рухани байлығын арттыру болмақ. Қазіргі уақытта қала жастары ғана емес, берекелі ауыл мен ақ көңіл, жайдары, ойлары таза, рухани құндылығы мен адамгершілігі жоғары, тәрбиелі ауыл адамдары да өзгерген. Мысалы, адам айтса нанғысыз аурулардың көбеюі, адамгершілік қасиеттеріміздің жүдеу тартуы, кісі өлтіру, үй тонау, маскүнемдік пен нашақорлық, жезөкшелік сияқты жат қылықтар мен қатар мейірімсіз, қатегез жастар ауылдан да орын алды. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деген сөз бар қазақта. Ендеше, жас ұрпақтың осындай күйге түспеуіне, олардың рухани бай, адамгершілігі мықты, қарым –қатынаста өмір сүруіне жағдай жасау кезек күттірмейтін мәселе екені анық. Мұнда, әсіресе, оқушылар тәрбиесіне мектептегі дұрыс ұйымдастырылған тәрбие іс-шараларының ықпалы зор болары сөзсіз.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі ретінде көрініс тапқан.
Ал «Қазақстан Республикасы жалпы білім беру «тұжырымдамасында» жеке адамның рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу, рухани-адамгершілікті қалыптастыру, әрбір адамды дамыту үшін жағдайлар жасау» -міндеті ерекше аталуы біз көтерген мәселенің қоғам талабынан туындап отырғандығы, тақырыбымыздың өзектілігін дәлелдейді.[2]
Оның үстіне қоғамдағы рухани құндылықтардың табиғаты, мәні, шығу тегі және атқаратын қызметтері туралы жан-жақты зерттеулердің адамгершілік пен руханилық мәселесімен тікелей байланысты қарастылып, осы кезге дейін күн тәртібінен түспеуі біздің тақырыбымыздың өзектілігін онан сайын күшейте түседі. Өйткені, оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру мәселелері көптеген ғылыми зерттеулерге арқау болған.
«Адамгершілік» ұғымының педагогикалық термин ретінде ғылыми тұрғыда қалыптасқан өзіндік мағынасы бар. Ал «руханилық» ұғымының мәні әртүрлі салаларды қамтитыны белгілі. Бірақ, бұл ұғым педагогика ғылымында категориялық деңгейдегі анықтамаға ие бола қойған жоқ. Рухани-адамгершілік тәрбиесі қоғамның барлық
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030 «Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі және әл-ауқатының артуы» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, 1997.
2.Төлеубекова Р.К. Жоғары сынып оқушыларын жаңа әлеуметтік-мәдени жағдайда адамгершілікке тәрбиелеудін ғылыми-педагогикалық негіздері. Қ.Р. Алматы 2001.
3.Каплиева.А.Қ. Оқушылардың салауатты өмір сүру дағдыларын рухани-адамгершілік құндылықтар негізінде қалыптастыру. Диссертация. Атырау 2003.
4.Өтебаева.Ә.Т. Рухани-адамгершілік тәрбие берудің қазіргі кездегі маңызы.//Білім. 2007, 44-47б.
5.Жұмабаев.М. Педагогика.-Алматы; Ана тілі, 1992.
6.Мұқанғалиев.Е. Өміртану ізгілік-Адамгершіліктің белгісі\\ Жалын, 2007,
№12, 86-89 б.
7.Әбілова.З, Қалиева.Қ. Этнопедагогика оқулығы -Алматы;1999.
8.Баширова.Ж, Өтебаева.А. Мектеп оқушыларын рухани-адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасының ықпалы \\ Өзіндік таным, 2007, №2, 12-14б.
9.Есжанов.А.Е. Қазақ халқының ұлттық рухани құндылықтары жайында \\ Білім 2006, 5-7б.
10.Өтебаева.Ә. Рухани-адамгершілікке тәрбиелеудің шарттары \\ Қазақстан мектебі, 2006, №10, 70-73б.
11.Ахмет Иүгенеки Қазақтар-Казаки;9-ый попул. Справочник. Алматы, 1998-Т. 9. 287-288.
12.Толстой.Л.И. Чем люди живы.Собр.сочинений. Москва, 1982.
13.Омарова.Р.С. Халық тәлімі-тәрбие бастауы\\ Қазақстан мектебі, 2000, №7.
14. Шакаримова.Ш.Ш. Рухани дамыған, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеудегі құндылық бағдардың маңызы.\\ Білім 2007. 48-51б.
15.Сыдықов.М.Е. Жеткіншектердің рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық диагностикасы. \\ Білім 2007. 25-28б.
16.Омарова.Р.С. Шығармашылық қызығушылықты қалыптастыру технологиясы.- Ақтөбе 2007.
17.Төлеубекова.Р.К. Халықтық педагогика адамгершілік бастауы \\ Ұлағат, Алматы, 1996.№4, 60-61б.
18.Каплиева.А.Қ. Білім жүйесіндегі рухани-адамгершілік құндылықтар.\\ Қазақстан мектебі. Алматы, 2002,№ 2, 52-54б.
19.Психология. Адамзат ақыл-ой қазынасы. 10том, Алматы, Таймас баспа үйі, 2005.
20.Әбиев.Ж, Бабаев.С, Құдиярова.А –Педагогика. Дарын-Алматы 2004.
21.Каплиева.А.Қ. Оқушыларға рухани адамгершілік құндылықтар арқылы тәрбие беру мәселелері.\\ Білім берудегі менеджмент. Алматы, 2002, №4, 126-128б.
22.Әдістемелер жинағы
23.Қазақстан Республикасындағы Білім туралы Заңнама.- Алматы: Юрист,2002.
24.Әлімбаев.М. Халық- ғажап тәлімгер. –Алматы: Рауан,1994.
25.Әшімханов. Д. Бес арыс.-Алматы: Жалын, 1992.
26.Омарова.Р.С, Нұрмұханова.Г.Е. Оқушылардың шығармашылық дербестігін қалыптастырудың дидактикалық негіздері.- Ақтөбе, 2007.
        
        Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары
негізнде қалыптастыру.
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
1 Оқушылардың рухани – адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық мұралары
негізінде қалыптастырудың теориясы
1.1 Рухани – ... ... ... ... ... Рухани – адамгершілік құндылықтарды тәрбиелеу өлшемі,
деңгейлері..................................................................
.........................................21
1.3 Рухани – адамгершілік құндылықтардың негізгі
шарттары....................................................................
........................................25
2 Оқушылардың рухани – адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... ... Орта ... оқушыларының рухани – адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыру
жолдары.....................................................................
...............30
2.2 Рухани–адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру
әдістемелері................................................................
.......................................33
2.3 Тәжірибелік - эксперименттік жұмыстар нәтижелері және оларды талдау
Қорытынды...................................................................
...................................55
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі................................................................58
КІРІСПЕ
Зерттеудің ... ... ел ... ... азаматтардың
өнегелі тәрбиесі – бүгінгі күн тәртібінде ... ... ... ... ... сезімін, білім мен біліктілігін, дағдысы ... ... ... пен ... ... ... көзқарастарын, салауаттылық дағдыларын, ұнамды мінез-құлық
нормаларын ... ... ... қалыптастыру – үлкен
қажеттілік екені, Ел ... ... ... жан -жақты негізделген.[1]
Қай заманда болмасын, сол қоғамға сай азаматты ... ... жолы ... ... ... арттыру болмақ. Қазіргі уақытта қала
жастары ғана емес, берекелі ауыл мен ақ ... ... ... ... ... мен ... ... тәрбиелі ауыл адамдары да өзгерген.
Мысалы, адам ... ... ... ... ... ... тартуы, кісі өлтіру, үй тонау, маскүнемдік ... ... ... жат қылықтар мен қатар мейірімсіз, қатегез
жастар ауылдан да орын алды. «Ауырып ем іздегенше, ... жол ... сөз бар ... ... жас ... ... күйге түспеуіне,
олардың рухани бай, адамгершілігі мықты, ... ... өмір ... ... ... ... мәселе екені анық. Мұнда, әсіресе, оқушылар
тәрбиесіне мектептегі дұрыс ұйымдастырылған тәрбие ... ... ... ... ... ... Республикасының «Білім туралы» Заңында білім
беру жүйесінің ... ... бірі ... ... тапқан.
Ал «Қазақстан Республикасы жалпы білім беру «тұжырымдамасында» жеке
адамның рухани және күш-қуат ... ашу, ... ... ... дамыту үшін жағдайлар жасау» -міндеті ерекше
аталуы біз көтерген мәселенің ... ... ... ... өзектілігін дәлелдейді.[2]
Оның үстіне қоғамдағы рухани құндылықтардың табиғаты, мәні, шығу ... ... ... ... ... ... ... пен
руханилық мәселесімен тікелей байланысты қарастылып, осы кезге дейін күн
тәртібінен ... ... ... ... онан ... ... ... оқушылардың рухани-адамгершілік ... ... ... ғылыми зерттеулерге арқау болған.
«Адамгершілік» ұғымының педагогикалық термин ретінде ғылыми тұрғыда
қалыптасқан өзіндік мағынасы бар. Ал ... ... мәні ... ... ... Бірақ, бұл ұғым педагогика ғылымында
категориялық деңгейдегі ... ие бола ... жоқ. ... ... барлық сатысында зерттеу обекътісі болып отырғаны баршаға
белгілі.
Рухани-адамгершілік құндылықтар мәні, тәрбиелік ... ... ... ... ... мен ... ой-пікірлері мен
көзқарастары (Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы, Қожа-Ахмет-
Иассауи, Абай Құнанбаев, ... ... ... М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Х.Досмұхамедов, Н.Құлжанова, т.б).
Сонымен қатар рухани-адамгершілік құндылықтар жайында А.Қ.
Каплиева, Р.К.Төлеубекова, ... т.б ... ... ... ... бүгінгі таңда бастауыш сынып оқушыларының
рухани-адамгершілігін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ізгілікке, руханилыққа ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбие негізінде
ұйымдастырып, жоғары ... ... ... ... ... ... ... Сондықтанда дипломдық жұмыстың
тақырыбын «Қазіргі кезеңде оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыру» деп таңдауға негіз болды.
Зерттеу пәні - ... ... ... ... адамгершілік
құндылықтарын қалыптастыру.
Зерттеу мақсатты - білім беруде оқушылардың рухани-адамгершілік
құндылықтарын қалыптастыруда ... ... ... ... ғылыми болжамы - Егер, ғұламалар мен ағартушылар, қоғам
қайраткерлері заман ғалымдарының еңбектеріндегі ... ... ... ... ... қарай
жіктеліп,мектептің оқу-тәрбие үрдісіне ... ... ... ... ... онда рухани-
адамгершілік құндылықтарды бағалай білетін, ұлттық ... ... ... мол, ... ... бай, рухы биік жеке ... мүмкіндік туындайды. Себебі мектептің оқу-тәрбие ... ... ... тыс ... ... мазмұны рухани-
адамгершілік негізде құрылады және сол арқылы бүкіл ... ... оң ... ... алады.
Зерттеудің міндеттері:
1. Білім беру ... ... ... ... ... ... «Рухани-адамгершілік құндылық» ұғымдарының мәні мен ... ... ... ... ... және деңгейлерін анықтау;
4.Қазіргі кезеңде оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын
қалыптастырудың тиімділігін ... ... ... идея - ... құндылықтар негізінде оқушылардың
ұлттық және жалпы азаматтық құндылыққа негізделген тәрбие кеңістігін құру
жан-жақты ... жеке ... ... өмірді құндылық ретінде
бағалауға бағыттайды.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері - философиялық,
танымдық ... жеке ... даму ... ... теориясы, іс-
әрекет теориясы, қазіргі жетекші философиялық қағидалар, ізгіліктілік,
демократиялық, кешендік, біртұтастық, жүйелілік. ... ... ... құндылықтар жөніндегі ұлттық тәлім-тәрбие теориясы.
Зерттеу көздері - зерттеу проблемасы бойынша ... ... ... ... ... құжаттар
(Қ.Р.Конституциясы, «Білім беру туралы» Заңы, ... ... даму ... ... білім беру» тұжырымдамасы,
т.б), оқу-әдістемелік құралдар, бағдарламалар мен озат ... ... ... - зерттелініп отырған мәселеге ... ... ... және ... еңбектерге
талдау жасау; мектептегі оқу-тәрбие үрдісін бақылау; оқушыларға сауалнама
жүргізу; пікірталас, әңгіме өткізу; ... ... ... ... ... ... ... арқылы тексеру, алынған
нәтежелерді статикалық тұрғыдан өңдеу.
Зерттеудің негізгі ... ... ...... проблемасы
бойынша материалдар жиналып, жүйеге келтірілді,мектеп құжаттары зерделенді,
рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... кезең - оқу жоспарлары, бағдарламалар, оқу пәндері ... ... ... рухани-адамгершілік құндылықтарды
қалыптастыруға арналған оқу іс-әрекетін ұйымдастырудың ... ... ... дидактикалық тапсырмалар, әдістемелік нұсқаулар
жасалады.
Үшінші кезең - рухани-адамгершілік құндылықтарды ... ... ... бойынша педагогикалық ой-пікірлер жүйеге келтірілді,
әдістеменің тиімділігі тексеріліп, нәтежелері дипломдық жұмыстың ... және ... ... қорытындыланды.
Зерттеу базасы. Эксперимент Ақтөбе қаласындағы №33 ... ... 56 ... оның ішінде 28 эксперимент тобында, 28
бақылау тобында өтті.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық пәні ;
1. Білім беру ... ... ... ... негіздерін айқындадық.
2. «Рухани – адамгершілік құндылықтар», ұғымдарының мәні мен мазмұны
анықталды.
3. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... кезеңде оқушылардың рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... Жоғары класс оқушыларының ... ... ... ... ... өтті.
- «Өмір тәжірибесі туралы ойлау» тесті алынды;
- «Мақал-мәтел» тест әдістемесі өткізілді;
- ... ... ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептерде оқу-тәрбие
процесінде ... ... ... ... Диплом кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, ғылыми ... ... ... ... зерттеудің көкейкестілігі, ғылыми аппараты,
мақсаты, объектісі, пәні, ... ... ... ... кезеңдері, зерттеудің ғылыми жаңалығы, практикалық мәнділігі,
зерттеу базасы.
«Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың
теориялық ... атты ... ... ... сынып оқушыларының
«рухани-адамгершілік құндылық» ұғымдарының мәнін теориялық тұрғыдан
негіздеп, ... ... ... ... ... ... беріліп, жоғары класс
оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру үрдісінің
теориялық негіздері айқындалды.
«Оқушыларға ... ... ... ... ... атты ... тарауда
оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың мүмкіндіктері
қарастырылып, әдістемелер жүргізілді. Бастауыш сынып оқушыларының рухани-
адамгершілік ... ... ... анықталып, жұмыс
нәтижелерінің эксперименттік қорытындылары шығарылды.
1 Оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ... ... ... теориясы.
1.1 Рухани-адамгершілік құндылықтар мәселесінің педагогикалық-психологиялық
әдебиеттердегі таралуы.
Бүгінде өз тағдырын өзі ... ... оның ... ... мен ... жағдайы, мәдениеті, ғылымы, білімі қоғамның жаңа
даму белесінде. 15 жылдық тарихымызға көз жіберсек, қоғам мен экономиканың
дамуы ашық ... ие ... ... ... кең өріс ... адамға жан-
жақты саяси, діни таңдау еркіндігі, құқығы, еркін ойлау, ... ... ... ... ... ... ... қатарлы өркениетті елдермен қатар
Қазақстан ғылым мен білімді ... ... ... және ... ... ... мен стандартқа және ұлттық ерекшелікке сай
үйлесімді жетілдірудің жолдарын қарастыруда. Атап айтқанда, Қазақстанның
болашақ дамуына ... ... ... ... мемлекет
құруда еліміздің әрбір азаматы өзінің қоғамдағы алатын орнын саналы түсінуі
және ел экономикасының бүгінгі сұранысына жауап бере ... ... ... ... баса ... ... ... Республикасы білім және ғылым қызметкерлерінің
II съезінде өткен он жыл Қазақстан үшін ерекше жыл ... ... ... ... және ... ... құрылғанын атай отырып,
экономиканы реформалаудың негізінен ... және ... ... нарықтық экономика елі болып танылғанына талдау жасады, ғылым ... ... ... ... ... төте ... ұсынып, тәрбиенің
мынадай өзекті 3 бағытын атап көрсетеді;
- бүгінгі жастар осы заманның сыншысы да, тарихшысы да болғандықтан,
олармен ... ... ... баса назар аудару;
- Қазақстанда жүріп жатқан аса ауқымды өзгерістерге ... ... ... ... құру ... ... ең алдымен
бүгінгі мұғалім кәсіби білімімен, шеберлігімен қатар, ... ... ... ... ... гуманистік және өз Отанын сүйе білу
тәрізді, ең жоғары адамгершілік қасиет-сапаларымен ықпал жасай ... ... ... ... ... ... негіз болатын
проблема білім және тәрбие беру саласындағы ғылымның дамуымен байланысты.
Сол себепті бүгінгі таңда реформалардың ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесі жөнінде ғылыми-
теориялық білімі болуы керектігіне және өзін-өзі ... ... ... ... ... біз өз зертеуімізді ... ... ... ... ... ... ... кейбір
мәселелерін қазіргі педагогика ғылымының жаңа бағытына сай, қарастыруды
көздедік.
Тарихи дамуға көз ... адам ... жеке ... ... педагогика мұрасы шешуші орын алғаны белгілі.
Қазақ халқы жан-жақты дамыған адамгершілікті тұлға тәрбиелеуге ерте кезден-
ақ зор мән беріп, ... ... ... ауыз ... ... соны ... еткен. Мәселен, халқымыздың мақал-мәтелдері жай ғана
айтылған ұйқас сөздер емес, олардың бәрінің ... ... ... ... ... ... болма, адамның баласы бол», «Заманына қарай
амалы», ... ... ... ... ... белгісі»,
«Сақалды адам сағынды сындырмас», деген тәрізді ... ... ... еткен мақал-мәтелдер дәлел бола алады.[4]
Құндылық проблемасының ең ... ... - ... Адам үшін ең ... ... мәнін сезіне білу, өмірдің мәнін өз бойынан іздеп, өмірді рухани
толықтыру. Адам ... мәні ... ... пен ... ... ... және өмір сүру ... бағаланады. Адам мақсаты адамгершілік
қасиеттер арқылы орындалып, рухани қасиеттер ... ... ... қоғамымыздағы ізгілендіру жағдайындағы ең басты мәселе-
адамды құндылық ... ... ...... ... өлшемі,оның
жақсылыққа талпынысы, өзге адамға жанашырлығы, айналадағы ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... орны мен рухани-адамгершілік қасиет.
Құндылық мәселесі сонау Сократ заманынан бастау алады. Сократтың
«игілік» ... ... жеке ... оған ... мән ... ... болмысқа
жақындатқаны (С.Нұрмұратов). Сократ заманынан бастау алған «құндылық»
мәселесі ғасырдың екінші ... ... ... ... ... ... сипатта қарастырылып келеді.
Адам құндылығының өзегін құрайтын және зерттейтін ... ... ... ... «құндылық», «логос»-ілім, ғылым)
құндылық ұғымына тұңғыш анықтаманы философтар(Лотце, Коген) берген.
Аксиологияның ... ... ... үлес ... ... (Гекель, Кант,
Ницще, Кассирер т.б) Мәселен, Э.Кассирер «құндылық» - бұл адамның ішкі
дүниесінен тыс, ... ... ... - деп ... ... ... сөздігінде; «Құндылық - нарқы ... ... ... ұғымды білдіреді. Қазақ ... ... ... немесе жағымсыз жақтарын білдіретін
философиялық-социологиялық ұғым» - деп атап ... ... ... үшін ... ... анықтайды. Құндылық екі компоненттен
тұрады; пәндік және саналық.[5]
Пәнділік құндылықтарға – заттардың ... ... ... ... өзіндік құны, әлеуметтік игілік, ғасырлар бойы қалыптасқан
мұра, ғылыми ақиқаттың теориялық ... және ... ... ... жамандық пен жақсылықтың іске асуы, табиғи
және ... ... ... ... жатады. Санадағы
құндылыққа-қоғамдық ой, баға ... ... оған ... ... ... кіреді. Пәндік құндылық-баға берудің обьектісі. Субьективтік
құндылық - олардың ... ... ... ... сөздікте;
«Құндылық»-құнды зат, мәнділік, ғылымда құндылық - ... ... ... ... - адам ... ... құрайтын құбылыс.
Адам болмысының өзегі - тек қана ... ... ... және қажеттіліктермен шектелмейді, адамның
күрделі табиғатына сай, өмір сүрудің түпкі себептерін әрі ... ... пен ... ... ... құрайтын рухани- адамгершілік қасиеттерден
тұратын негізі болады. Бұл ... адам ... ... ... ... ... ... саяды. Адам өзінің бойында нағыз
адами қасиеттерді дамытып, өзін -өзі қоршаған ... ... ... ... ... ... ... ғана руханилыққа
жетеді, өйткені адамгершілік-адамның рухани арқауы. Сондықтанда жаңашылдық
білім мен тәрбие беру барысында ... ... ... ... ... жолдарын іздестіру қажет.[6]
Құндылықтар тақырыбы бүгінгі күннің мәселесі деуге болмайды, ... ... ... ұлы ... ... ... Қожа-Ахмет
Иассауи, Ахмет Иүгенеки, М.Қашқари, Ө.Тілеуқабылұлы т.б) мен ағартушылар
(Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев) ғалым -педагогтар ... ... ... ... т.б) ... ... ... қазақ халқының қоғамдық, ... ... орын ... ... ... ... ... көп нәрсеге мұқтаж болғандықтан, ... ... ... ... Осы ... ... ... өз
қабілеттін шындап өзіндік өмір сүру мәні қалыптасады» - десе, Қожа ... ... ... ... - оның ... ал анықтаушысы -
адамгершілік кемелінде» - дейді.
Адамгершілік қасиетке ие болып ... ол адам ... ... ... Сыр бойының ХII ғасырдағы білімді оқымысты, ақын Ахмет Иүгенеки
ойынша, «адамгершілік ... ... ... ғана ... ... ... дамыту және адамгершілікке бейімділікті туғызу арқылы
қалыптасады» дейді.
Ғасырларда өмір сүріп, сол дәуірдің озық өнер ... ... ... ... ... ... ... еңбегі де рухани-
адамгершілік тәрбиелік маңызы мол көнекөз дүние ретінде бүгінгі таңда да ... ... ... ... ... ... мінезділік -
адамға ауадай қажет», «Қайда жүрсең де ... ... ... ... ... арқылы Жүсіп Баласағұни жақсы адамгершілік қасиеттерге
тәрбиелеп,жұртты ... ... жат ... ... болуға шақырады.
Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы адамгершілікке тәрбиелеу әдісінде, ұлттық
құндылықтың ... ... тиым ... ... аша ... «Қырық бірге
жұғыспау», «Жетіге тиіспеу», «Он екіден айырылмау», ... ... ... ... ұлы ... ... ... адамгершілік
сезімді әсемдік болмыстан, сұлулық негізін - табиғат жаратылысынан іздеп,
адам мен табиғат құндылығының үйлесімділігін айқындады.
Ы.Алтынсарин ... ... ... ... атап ... ... ... әділдік, адалдық,
ақкөңілдік, сыпайылық-шын берілгендік, адал-ниет, өсиет, жомарттық,
кеңпейілдік, ... - ... ... ... әлемінің арқауы оның негізгі зерттеу обьектісі - ... ... ... ... адамгершілік ізгі қасиеттерін тәрбиелеуді өмір
бойы басты идея етіп ұстап, оны ... ... ... ... ... бүкіл шығармашылығы жастарға «адам бол», «азамат бол»,
«қатарыңнан қалма» деген философиялық қағидада негізделген философиялық,
педагогикалық, ... ... ... мол адам – ... ... адам деген ой тұжырымдаған.
Шоқан, Ыбырай, Абай көтерген адамгершілік ... ... ... өз ... олардың адам бойындағы ең ... ... ... ... ... кеңейте түсуге
көмектеседі; екіншіден, қоғамның даму тарихын адамгершілік тұрғыдан
қабылдай ... ... ... ... ... ... ... үшіншіден,
олардың еңбектері жастардың адамгершілік мінез-құлықтарының ... ... ... ... ... қазынасы қазіргі жастардың
адамды сүйе білу, адамды тану ... ... ... ... ... үйлесімді дамуына негіз болады.
Ұлы ойшылдардың және ... ... ... құндылыққа бастаған қағидалары қазірі таңда өз мәнін жойған
жоқ. Одан кейінгі ұлттық тәлім-тәрбиенің ... ... ... ... ... ... кеңінен уағыздап көптеген мәдени
деректер қалдырды. Мәселен Ш.Құдайбердиевтің «Үш анық» шығармасы жан ... өз ара ... ... отырып, ақылдылыққа, мейірімділікке,
парасатылыққа шақырады.
М.Жұмабаев ... ... ... жеке ... ... оның өсіп ... адам болып дамуына жанына рухани азық
беретін, тәрбие қажеттігін ғылыми тұрғыдан негіздеді. ... ... ... ... ... ... достық т.б. сезімдері ) алатын
орнын физиологиялық, психологиялық тұрғыдан дәлелдей келіп, адамгершілік
қасиет сапалардың - ... ... ... ... ... негізінде саралап айқындады. Демек, М.Жұмабаев
адамгершілікті мінез-құлықтың қалыптасуын ... ... ... ... ... білді. Шыр етіп дүниеге келген періште сәбиге адами
асыл қасиеттер ана сүтімен, берісі бесіктен ... ... Әсте ... болар едік. Ал, қаз баласының тәрбиесінің ошағы ...... бала ... ізгі ... ... ... де, ... атқаратыны даусыз. Асылы, тәрбиенің негізгі – іргетасы адамгершілік
тәрбиесіне байланысты. Өйткені, адам бойындағы мыңдаған қасиеттердің ішінде
негізгі орын ... ... ... Бұл – аксиома. «Ұлттық
тәрбиенің негізгі-адамгершілік, еңбек тәрбиесі» - дейді ... ... ... ... ... ... сәби шақтан дұрыстап
озық түрде баулу керек.
«Рухани» деген ұғымның мән-мағынасы ... ... ... пен Әбіш Кекілбайұлы сынды атақты жазушылардың ... ... ... ... де ... ... деп ... «Адамның өсуі жолында екі азық бар; бірі - дене азығы,
яғни материалдық азық, адамның тіршілігі үшін ... ... ... ... ар ... ол ... болса ғана өседі, көріктене
түседі» десе, Әбіш Кекілбайұлы; «Жалпақ әлемді аузыңа қарату үшін ... ... ... қысылмай, қымтырылмай қарау үшін рухани ... ... ... да ... ... - ар азығы мен рухани байлық. Ар мен
рух өсесің, өркендейсің, ғаламдастыруға жұтылмайсың, жалпақ әлемді аузыңа
қаратасың» деп отыр ... ... ... осы ғибраттан көп нәрсені түюге
болады.
Зерттеушілердің «құндылық», «рухани-адамгершілік құндылық», ... ... ... ала отырып, өз анықтамамызды
беруге ұмтылды.
«Құндылық» - ұғымын адам бола ... ... ... ... орны ... тәртібі, мінез-құлық, білімі, білігі ) мен өмір сүру ... деп ... ... ... - ... ... ішкі жан-
дүниесінің даму жағдайын көрсететін, адамдық деңгейін ... ... ... мен ... ... ... дәрежесін, қоғамдық мәнін
айқындайтын жеке тұлғаның ішкі ең ... ... ... ... ... рухани – адамгершілік құндылық адам санасында орын алып,
сана арқылы игеріліп, іс-әрекетке ... ... біз ... ... ... тәрбиесі – Адам болуға ұмтылыс жасау.
Рухани-адамгершілік тәрбиесі – адамзат қоғамын үнемі толғандырып келе
жатқан күрделі мәселенің бірі.
Елімізде жүріп жатқан ... ... және ... ... ... ... ... өзгертіп, келеңсіз
жағдайлардың өрбуіне, рухани адамгершілік құндылықтардың төмендеуіне ... Ал ол өз ... жас ... ... жаңаша жүргізуді талап
етеді. Бүгінгі таңда жас ұрпақ тәрбиесін жаңаша жүргізу үшін жаңа ... ... ... мол және дамыған тұлға қалыптастырудың
маңызы зор.
Мемлекетіміз тәуелсіздік алған алғашқы күннен ... ... ... ... кіру үшін жаңа ... ... ... жолын
таңдап алды.Еліміз әлемдік қауымдастыққа зор құрметпен, беделмен кіруі үшін
ұрпақ тәрбиесін әрқашанда назардан тыс қалтырмауымыз керек. Себебі, бүгінгі
балалар ... ... ... ... ... болсақ, бәсекеге
қабілетті, жаңа уақыттың өктем талаптарына үн қоса ... ... ... Ол ... ... орта ... беретін мектептің
педагогикалық құрылымның ... ... ... ... оқушыны жеке
тұлға ретінде қарау және оның ішкі жан ... ... ... ... оқу орындарының басты мақсаты. Оқушыларды рухани-адамгершілік
сапа-қасиеттерге тәрбиелеу қаншалықты қиын ... ... ... тәрбие оқушының тәртібін және рухани дағдысын
қалыптастырады. Яғни ол - ... ішкі жан ... ... ... ... ... сипаттайтын, оның тұрақтылығы
мен үздіксіздігін, дамуын, әлеуметтану дәрежесін, қоғамдық ... жеке ... ең ... ішкі жан ... ... ... ... қоғамдағы ізгілікке, руханилыққа бет
бұрғызып, ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиесін ... ... ... ... ... ... көңіл бөлер шақ туды. Әрине, бала
тәрбиесі қай кезде де назардан тыс ... ... ... ... ... ... ... исі адам баласын адамгершілік тәрбиеге баулу
өте-мөте маңызды мәселе болмақ.Осыған орай, ... ... ... адамгершілік тәрбие беру мақсатында (АТАМЕКЕН) бағдарламасы
қабылданған. Бағдарламада «Салт», «Асыл мұра», (Бабалар ... «Қыз ... ... ... ... ... «Сөнбес жұлдыз»
атты тәрбиелік мәніне орай топтастырылған бөлімдер бар. ... ... ... бала ... асыл да, ізгі қасиеттердің қалыптасуына үлкен
септігін тигізері даусыз. Біздің қоғамда игілікті шараларды қабылдау ... бар да, оның ... ... ... ету, қадағалау жағы ақсап жатады,
ақиқатын айтсақ. Егер біз бір ... қол, бір ... бас ... ... ... осы ... өз ... іске асырсақ тамшыдай
үлесімізді қосар болсақ, ұлтымыздың жұлдызының жоғары болуына, еліміздің
еңселі де іргелі, өркениетті ел ... ... мол үлес ... ... бағыттарды іске асыруда төмендегі әдіс тәсілдерді пайдалану қажет
деп білеміз.
Халық келер ұрпағын өзіне дейінгі қоғамда қолы жеткен тәрбиелік жақсы
дәстүр атаулыны ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуді мақсат еткен.
Тәрбие мәселесін ұстаздар қауымының мойнына арта ... іс ... ... болу ... мен қоғамдық ортаның тәрбие ісінен шет қалмай
белсене ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Ол жөнінде Қазақстан Республикасының
«Білім туралы» Заң жобасының 35-бабында; «Ата-аналар балалардың ... ... үшін ... ... ... әрі дене ... қауіпсіз дамуын,
адамгершілік жағынан дұрыс қалыптасуын қамтамасыз етуге міндетті» делінген.
Мұндай жағдайларда отбасылық дәстүрлердің тәрбиеге тигізер ... ... ... ... ... ... деп жазылған;
«Бүгінгі таңда жастарға әлемдік ғылым мен прогресс деңгейіне ... ... ... ... оның ... байлығы мен мәдениетін жетілдіру әділетті
қоғамның басты міндеті».
Қазақ халқы-рухани зор ... ... ... ... ... ... шегу ... қараңғыда сүрлеу соқпақ іздеп адасумен пара-
пар!» деді Л.Н.Толстой. Өткеннен нәр алмай, рухани азық алмай ... басу және ... ... ... ... халқымыздың жақсы
дәстүрлері мен тағылымдарын оқып үйреніп, өнеге ... ... ... ... ... ... емес. Тәуелсіз ел болғандықтан,
адамгершілік, ұлттық рухани мәдениетіміздің ... ... ... ... ... ... соны ... өмір салтымызға ендіруіміз
қажет.Сонда ғана біз ... ... рухы мен ... жоғары,
адамгершілікке бейім, санасы дамып жетілген өркениетті ел ... ... ... ... ... ... терезесі тең халық ретінде өмір
сүре аламыз. Рухани адамгершілік ... мен ... ... дарыту үшін ең алдымен, олардың саналығын ... ... ... ... ... және дамыту; үшіншіден,
оқушының бойына ... ... ... мен ... ... ... қажеттілігі талап етіледі. Ол үшін жасөспірімдердің өздері
өскен аймақпен, қоғамдық ортамен ... ... оған ... ... ... мен мінез-құлқын өмір сүріп отырған ортада
қабылданған ... ... ... ... ... ... ... халықаралық аренеда қолданып келе жатқан өзара сыйластық
пен құрмет ... ... ... ... ... асыруды
басты бағыт-бағдар ретінде белгіленуі тиіс ... ... ... тәрбиесі айтарлықтай өзгерістерге ұшырап отырғаны белгілі.
Өйткені кешегі күні өткен тоталитарлық жүйе ... ... бір ... ... ... тән ... деп бағаланып келген рухани-
адамгершілік тұғырлар ауыстырылып, ... ... ... ... ... өтпелі кезеңдегі басты құндылықтарға жекеменшік,
нарық, пайда, ғаламдану, қулық, ... т.с.с ... жүр. ... жалпы адамзат дамуына аса қажет еңбектену, салауатты өмір
сүру, бостандық, сөз бостандығы, дін еркінділігі, ... ... ... ... ... үлкенді сыйлау, ... ... ... ... ... т.с.с. жан
тазалығын сақтау қоғамдық құндылықтары өз мәні мен маңызын жоймағаны анық.
Біздің ойымызша ... ... ... ... ... тәрбиесі
оны қоршаған ортада, от басында,мектепте, жұртшылық қауыммен ... ... ... ... еңбекте көрініп нәтиже береді.
Рухани адамгершілік тәрбие - ... ... ... ... әсер ... оның ... ... өзек болатын, еркіндігін
жасампаздықпен, ... паш ... ... ашатын түрткі деуге
болады.
Жаңашыл білім беруде рухани-адамгершілік ... ... ... айналысатын ісі, білімі мен өмір сүру ... ... ... мен ... ... жүйе. Бұл жүйенің сапасы төмендегідей
бөлімдерден тұрады.
Білімділік сапа-бұл зепдені байытып, ойлауды белгілі бір ... үшін ... ... Сол кезде Сократ « Менің білетінім ешнәрсені де
білмейтіндігім »- ... ... әлі де ... ... бейхабар екенін
көрсетеді. Қазіргі ақпарат ағыны заманында адам баласы күнде ... - ... ... өз ... арқылы үлес қосуға мәжбүр болып
отыр. Сондықтан алған білімді жинақтауда сандық нәтежеден ... ... ... көп мән ... ... өмір өз ... тигізеді.
Имандылық сапа- немесе рухани күштердің адал ... ... ... ... ... ... ... және бүкіл әлемді жан –тәнімен
сүйе білуі.
Эстетикалық сапа - бұл адамның жан сұлулығы, ой тазалығы, ... ... ... ... Мәселен, өте қас шебер үшін өз жүрегінің
әмірімен жасалған өнер әрқашанда адам жанына әсер етері сөзсіз, сондықтан
руханилықтың ... ... да адам үшін ... ... ... сапа - бұл адам бойындағы «жандүние», ... ... ... ... ... ... ... дүние. Бұл физиологиялық қажеттілік емес, бұл психологиялық
ерекшеліктерден туындайтын адами қасиет.
Өнерлілік сапа - ... ... ... ... ... ... туғызуы. Өнер арқылы адам бойындағы дарындылықты ... сапа – бұл ... ... ... ... ұмтылысы, оны тек
бейнелеп қана қоймай, әрі ... ... ... ... Бұл ... ... өмірдегі орнын біліп, мәнін түсініп, сол арқылы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде маңызы үлкен. Осы сапа негізінде адамның ... ... ... ... ... ... жүйесі
құрылады.
1.2 Рухани-адамгершілік құндылықтарды тәрбиелеу өлшемдері, деңгейлері
Қоғамдық қатынастарының өзгеруіне орай , білім беру ... де ... ... ... бет ... ... ... білім берудегі ең
негізгі мәселесі – адам проблемасы, оны жан –жақты ... ... ... ... мұны педагогика ғылымы-гуманистік бағытта
дамыту деп түсіндіреді.
Гуманизм (ізгілік ) жалпы алғанда дүниетаным принципі ... бұл ... ... ... өмір сүру ... құқығы мен сенімі, өмірдегі
өзіндік жолы, адам өмірінің рухани дамуы, өзінің өмірдегі орны, атқаратын
қызметі, ... ... ...... ... құрылым төмендегідей білім мен танымнан тұрады;
- Өмірлік философияның мәнін іздеу (адам өмірі, ... ... ... ... ұмтылыу, өмір сүру т.б.)
- Адамның өзін-өзі тану (өз мүмкіндерін түсіну, ... ... ... ... ... Рухани даму ( өзінің ішкі мүмкіндіктерін ескере ... ... ... ... ... өсу арқылы бүкіл дүниені
жетілдіру).
Сондықтан, жас ұрпақ бойына жалпы адамзаттық құндылықтарды (рухани,
адамгершілік, ... т.б.) ... – адам ... ... ... ... ізгілігін, өмірге деген құлшынысын қалыптастыру болып
табылады ... ... ... ... века» атты
еңбегінде; «Рухани–адамгершілік құндылықтардың сапалық ... ... пен ... ... ... ХХI-ші ғасыр
қоғамдық өмірдің жүйесін; білім, дін, ғылымды қамтитыны сөзсіз. Келешекте
білім беру ... ... мен ... ... ... жоюға
болатындығын және білім арқылы материалдық және ... ... ... болатын.
Олай болса, оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу науқанды іс деп
түсінбей, дамыған мемлекеттер білім беру ... ... неше ... ... ... ... ... өткермей, оны тарихи келешек
ретінде дәстүрге ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес
екендігіне көз жеткіздік.
Білім беру саласындағы рухани –адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... бірігуі, адамның
өмірі мен адам санасы тәрбиесінің мәнінде.
Білім берудегі ...... ... ... түлектің жеке тұлға
ретінде өмірде адам ... ... Бұл ... білім беру мазмұнындағы негізгі мақсаты –біртұтас жүйені
қалыптастыру. Құндылықтарды білім беру ... ... ... ... ... ... жетекші теориядан туындайтын талаптарға сәйкес,
оқушылардың ... ... ... ... оны жинақтау үшін модель жасауға мүмкіндік туды.
«Модель» термині, латынның ... ... ... ол ... «бейне» деген ұғымдарды көрсетеді. Жалпы педагогикада модельдеудің
неше түрлі формалары бар, біз ... ең ... ... зерттеуіміздегі
тиімді интегративті кешенді, көп құрылымды, көп ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыты – мақсаты, принциптері, ... ... ... ... ... мен ... сипатында
қарастырылды. (Кесте -2)
Осы модельдің өмірдегі ... ... ... ... ... ... ... негізінде қалыптастыруда
педагогикалық эксперимент жүйесін жасаудың маңызын алғы шарт ... Бұл ... ... ... мен деңгейлер бірлігін
құрайды; (Кесте-3) эмоциялық-сезімдер қасиеттері - оқушылардың ... ... ... ... ... орын ... қызығушылық, сезім, белсенділік сияқты қасиеттердің
маңызын,орнын ... ;
- ... ... ... ... ... ... қатынасының болуы, рухани-
адамгершілікке тәрбиелеуде әлеуметтік ортаның маңызын ... ...... ... ... ұлттық құндылықтарға баға бере отырып
адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан Адам мүмкіндігі айқындалады.
Зерттеу жұмыстарының нәтижесінде-оқушылардың рухани-адамгершілік
құндылықтар негізінде қалыптасу ... ... ... ... ... ... құндылықтардың мәнін
жете меңгерген, (өзіндік сана, сенім-мұраттары, эмоциялық сезімдері )
қалыптасқан, өмір сүру ... ... оны ... ... ... ... жеткілікті деңгейде-рухани ... ... ... бар деп ... адамгершілік
құндылықтарды білгенмен күнделікті өмірде ... ... ... ... - рухани адамгершілік құндылықтың мәні туралы ... ... ... ... оны өзіне жасалуға тиісті тәрбие
ретінде ... ... ... ... тәрбиесі айтарлықтай
өзгерістерге ұшырап отырғаны белгілі. ... ... күні ... жүйе ... ... бір ... немесе жалпы адамзатқа тән
құндылықтар деп бағаланып келген рухани-адамгершілік тұғырлар ауыстырылып,
заман талабына байланысты жаңартылуда. Мысалы, нарықтық ... ... ... ... ... пайда, ғаламдану, қулық,
бәсекелестік, т.с.с жатқызылып жүр. Дей ... ... ... ... қажет еңбектену, салауатты өмір сүру, бостандық, сөз бостандығы, дін
еркінділігі, өркениеттілікке ұмтылу, ... ... ... ... ... кішіні құрметтеу, ар-ұят, ... ... ... жан ... ... ... ... мәні мен маңызын жоймағаны анық. Біздің ... ... ... ... ... ... оны ... ортада, от
басында,мектепте, жұртшылық қауыммен қарым-қатынаста, жолдастар ... ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбие -
жасөспірімнің шынайы тәрбиесінің нығаюына ... әсер ... ... ... өзек болатын, еркіндігін ... паш ... ... ... ... деуге болады.
Жаңашыл білім беруде рухани-адамгершілік құндылықтың адамның ортамен
қарым-қатынасы, айналысатын ісі, білімі мен өмір сүру ... ... ... мен ... ... ... Бұл жүйенің сапасы төмендегідей
бөлімдерден тұрады.
Білімділік сапа-бұл зепдені байытып, ойлауды белгілі бір дәрежеге көтеру
үшін ... ... Сол ... ... « ... ... ... де
білмейтіндігім »- дегені адамның әлі де ғалам құптясынан бейхабар ... ... ... ... ... адам баласы күнде естіген,
көрген - ... ... өз ... ... үлес ... мәжбүр.
1.3.Рухани-адамгершілік құндылықтардың негізгі шарттары.
Рухани-адамгершілік тәрбиесінің педагогикалық шарттары оқушылардың
рухани байлығы мен ... ... ... Мұны мектепте, отбасында
оқушының ақыл-ойы, жүріс-тұрысы мен мінез-құлқына әсер ететін, ... ... ... ... туғызатын шынайы жағдайлар
деуге болады. Яғни, туындаған жағдай жағымды болса, оның әсері де ... ... ... ... ол қауіп қатер тудыруы мүмкін. Сондықтан
мектеп рухани-адамгершілікті, қасиет-құндылықты тәрбие беру ... ... ... ... ... ... белгілеп алуы ... ... ... ... әлеуметтік, тұлғалық, интеллектуалды-эмоциялық, танымдық-
шығармашылық, ақпараттық.
Бұл үшін, біріншіден, ... ... ... ... ... ... алмағы ләзім. Педагогика ғылымының
жүздеген жылдардан бергі ... ... ... ... ... ... өте қиын ... Себебі, қазіргі таңда
рухани-адамгершілік қасиеттердің құндылығы төмендеп, озбырлық, арсыздық,
үятсыздық, ... ... ... т.б ... ... ... бар адамдардың жағдайы керісінше ұяты, ары бар ... ... ... болып көрінеді. Бірақ сырттан қарағанда ... ... ... ... ... тұрған жақсылық пен жақсы
адамдардың арқасында екенін олар іштей мойындайды.
Адамның ... ... ... ... мен ... де
байланысты болатын күрделі құбылыс. Адамгершілік қасиеттер басқа ... ... ... ... ... Ол, әсіресе, құқықпен тығыз
байланысты. Рухани-адамгершілік тәрбиесі оқушылардың өзін-өзі дұрыс ұстауын
қамтамасыз ... ... ... уақытта рухани-адамгершілік тәрбиесін
қалыптастыру мақсатында түрлі ... ... мен ... ... ... екінші шарты біртұтас педагогикалық
үрдіс ретінде танымдық, жастық қарым-қатынасқа ... ... сай ... ... ... ... ... тұлғаның ар-ожданы,
сезімі, жігері, дағдысы, әдеті, ... ... ... ... педагогикалық үрдістің нәтижесі болып табылады.
Рухани-адамгершілік тәрбиесінің үшінші шарты; эмоциялық сезімдер,
уайым, шынайы ... ... мен ... ... ... ... ... сезімдердің тұтас түсінігі. Рухани-адамгершілік
нормалары баланың сезімдік қабылдауының субъектілік ... ... Ал ... сезім рухани адамгершіліктің қалыптасуына әсер
ететін жүйелік ... ... ... ... ... қасиеттер
адамгершілік мағынаға, мәнге ие және бұл ұғым адамгершілік шарттарына
бағынышты болады.
Педагогтің ... ... ... ... ... ... ... төртінші шарт. Осының барлығы рухани-адамгершілік
тәрбиені түсінуге көмектеседі. Сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ықпал етеді. Педагогикалық үрдістегі
рухани-адамгершілік тәрбиенің бала ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің нәтижесі-бесінші шарты. Ол тұлғаның
қоғамдық ағалы қасиеттері мен ... ... ... дағдылар мен өзін- өзі ұстау
дағдыларының нормалары. Бұл ұжымдағы ... ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбие жөнінде сөз ... ... ... ... ... ... да мән ... Ол оның
белсенді өмірінде, сөз бен іс ... ... қиын ... өз
тұжырымына адал қалуына әсер етеді.
Жетіншіден, рухани- ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеуі мен өзіндік іс-әрекеті болса, онда ол жақсы көмек.
Мектептегі, ұжымдағы,отбасындағы рухани–адамгершілік тәрбие баланың
Отанға деген ... ... ... қызығуын, т.б.нәрселерге қатынасын
қалыптастырады. Оның нәтижесі жеке ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Рухани-адамгершілік тәрбиедегі педагогикалық шарттардың және ... Бұл ... ... ... ... ... ... негіздерімен, оқуға, еңбекке, табиғатқа, өз-өзіне, басқа
адамдарға қатынасымен байланысты жүргізілетін рухани тәрбиелік ... ... ... ... ... ... отыруы тиіс. Демек, шәкірттеріне әлем туралы ғылыми таным тәсілін
меңгертіп, шығармашылыққа баулуы қажет. Бұл туралы француз ... ... ... де ... ... сезімін оятуға ешкім
жәрдемдеспеген көп адам бар. Адамның ... ... ... ... ... ... келтіру, ең алдымен, мұғалімдерге жүктеледі. Мұның
өзі үлкен тәрбиелік мәселе» деп бекер айтпаған.
Рухани адамгершілік құндылығы дамыған ... ... ... ... ... ол ... ол алты ... қамтиды;
1. Танымдық бағыт-таным мәдениеті, интелект, білімнің біртұтастығы,
жеке тұлғаның дүниетанымы, ойлау мәдениеті, өзін өзі ... ... ... іске ... ... ... ... жетілдіру, баға беру қабілеттерінен құралады. Танымдық
бағыттың негізгі ... ... ... ... ... жеке
шығармашылық қабілеттерін дамыту тәрбиелеу.
2.Ал ұлттық бағыттың мақсаты-рухани ... ... ... ... ... жеке ... ... дәстүрі,
тілін, мәдениетін, дінін құрметтеуге, ұлттық келісімге баулу. ... ... ... ... ... ... ... салт-дәстүр, әдеп-ғұрып және т.б.
3.Әлемдік бағыттың мақсаты-жалпы ... ... ... ... адамзаттық сезімі бар, отанын қорғауға дайын тұратын,
басқа адамдардың құқықтарын құрмет тұтатын жеке ... ... ... ... ... адам ... мен ... парыз,
жауапкершілік, белсенді өмірлік позиция, ұжымшылдық және т.б жатады.
4.Салауатты өмір салты ... ... ... ... жеке ... өз ... ... және ол үшін
жауапкершілік сезімін арттыруға, қоғам мен оның мүшелерінің денсаулықтарын
дамытуға үлес қосуға ... ... ... ... жеке ... санитарлық-гигиеналық нормалар, дәстүрлі емес жолмен
сауығу, ... ... ... ... дене шынықтыру және ... ... ... ... ... ... ғылыми, діни танудан,
қабылдаудан, түсінуден тұрады.
Аталған ... ... ... ... ... ... қабілетті тұлға тәрбиелеу үшін ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
үшін жүргізілетін іс шаралар ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру;
- жалпы адамзаттық адамгершілік нормаларын ... ... ... өмір ... ... көзқарастар, ананы құрметтеу, бейбітшілік,
махаббат, адам құқығы және т.б.)
- әртүрлі ұлттар мен халықтардың ... және ... ... ... ... ... ұмтылу;
- топта, ұжымда, рухани құндылықты орта қалыптастыру;
- тұлғаны ... ... өзін өзі ... ... ... ... ... сынып оқушыларын рухани құндылықты игеру іс-әрекетіне қатыстыру.
Рухани-адамгершілік ... ... ... |
|Таным мәдениеті, ... ... ... |
|мәдениеті, ... ... ... ... ... ... ... т.б. ... рухани-адамгершілік құндылықтарын қазақтың ұлттық
мұралары негізінде қалыптастыруға бағытталған тәжірбиелік-эксперимент
нәтижелері.
2.1Орта ... ... ... ... жолдары.
Елімізде 12-жылдық білім беруге көшіруге жан-жақты ... ... ... ... ... ... бақылау алу сияқты кең
ауқымды жұмыстар ... ... ... сыныптан тыс тәрбие жұмыстары
да жетілдірілуде, әсіресе ... ... ... ... ... ... Мектептегі жеткіншектердің өздерін өзі рухани
адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың әдіс-тәсілдері
ретінде жеке және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мақсатын шешудің тиімді көздерін
іздестіру үшін рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... мән-мағынасы үлкен.
Сондықтан біз педагогикалық диагностика мәселесіне қатысты пікірлер,
бағыттар (Ю.К.Бабанский, В.П.Беспалько, ... ... ... ... ... Т.С.Садықов,
Н.Д.Жанпейісова, Н.Д.Хмель, А.А.Бейсенбаева) мазмұнымен таныстық.
Психологиялық-педагогикалық диагностика дегеніміз-оқу-тәрбие үрдісінің
тиімділігін арттыру мақсатында жеткіншектердің ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие
жұмыстарының нәтижесін арттыруға бағытталған бағалаулардың ... ... ... ... ... ... оларды талдап, тиісті
қорытындылар, оңтайлы шешім шығару диагностикалық дүниеден ... ... ... ... диагностика тәрбие жұмыстарының
тиімділіктерін арттыру мақсатында жүргізіліп, қажет мәлімметтері негізге
алынды, мәселен; өзін өзі тану ... ... ... ... мүмкіндік беру, олардың танымдық қажеттігін алдын
ала байқау, болжау арқылы сынып ұжымындағы қарым-қатынастарына болжамдар
жасау, ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық ұжымдағы өзара қарым-қатынасты,
кластағы жеткіншектердің даму деңгейін диагностикалау негізінде ... ... ... ... ... ... оқу-ағарту жұмыстарын жүргізушілер диагностикалық
әдістерді ұжымның ерекшеліктеріне қатысты лайықты таңдаулары қажет. ... ... ... ... үрдісінің бағыттарын
анықтау үшін М.И.Шилова жасаған ... ... ... ... ... ... қайта өңделіп қарастырылады.
Осы зерттеу ... ... ... одан әрі ... ... ... ... ... ... ... жағдайының ықпалымен әсер етуді мақсатымызға
айналдырдық.
Диагностикалауды өз деңгейінде жүргізу үшін ... ... ... ... ... мониторинг амалдарын пайдаландық.
Мектептерде білім мен тәрбие алушы жеткіншектердің рухани-адамгершілік
құндылықтарын қалыптастыруға бағытталған тәрбие беру үрдісінде ... ... ... ... үшін ... ... екендігін
деңгейлерге диагностика жасау арқылы анықтадық.
Психологиялық-педагогикалық жұмыстарды зерделеу В.В.Краевский,
В.Ф.Лефевр мен ... ... ... ... анықтауға арналған тәсілдік әдістемесі мәселені терең, тиянақты
игеруге мүмкіндік тудырады. Е.В.Ильиннің, А.О.Карповтың, ... ... ... ... ... кеңінен
талдау, әсер ететін дүниені ескере отырып, сұрақ-жауап құрастырдық. Сонымен
рефлексия нәтижесін мынадай бағыттарда бағалауға болады; класс ... ... ... ... ... қиындықтарды жеңіп шығуы,
рухани-адамгершілік құндылықтары; жеке адамгершілік қасиеттері және ... ... ... ... мен ... ... ... үшін өзін өзі айқындауда
қабілет пен интеллект деңгейін өлшеу әдістемесінен алынған Дж. Равеннің,
Айзенктің тест ... ... ... ... ақпараттар коэффициентін
есептеу арқылы алынды, ол 0.3641-ге тең болды.
Әдістемені тұрақтылыққа, сенімділікке бағалау нәтижесі қайта құрылып
келе ... ... ... ... ... бағалау үшін пайдаланылады. Адамгершілік құндылықтары қызметіне
қабілеттілік пен адамгершілік құндылықтар әрекеттерінің өзін-өзі басқаруға
болатынын қарастырдық. ... ... ... т.б.
ғалымдар зертеді. Адамгершілік, жақсылық, батырлық, ерлік, қарапайымдылық,
кішіпейілділік, әділдік, адалдық, шыншылдық, ... ... ... ... ... ... ... екендігін
өмірлік тәжірбиелер анықтап отыр. Сондықтан оқудағы, ... ... ... ... адамгершілік құндылықтарының жеке
ойлау түсінігінің динамикасы оқушылар санасында тиянақты орын алып, жан-
жақты қалыптасуына жағдай ... ... ... ел болашақты жастарымызға ... ... ... ... ... сол ... игеруге негіз
қаласа, адамгершілік қасиеттерін болашақта дамыта ... ... ... ... ... ... динамикалық тұрғыдан жетілдіре
түсер еді деп сенуге болады.
2.2 Рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру әдістемелері
Жалпы тәжірибелік-педагогикалық жұмыс Ақтөбе қаласында орналасқан №33
қазақ орта ... ... ... үш ... өтілді (анықтау,
қалыптастыру, бақылау), экспериментке- 58 ... ... ... ... ... ... міндеттерді қарастырады; оқушылардың
адамгершілік тәрбиелігінің деңгейін ... ... ... ... ... түсініктерін айқындау; адамгершілікке жат,
теріс, оң ... білу ... ... алу; ... ... кезеңдегі жаңашыл білім беру жағдайында рухани- ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды ашу.
«Өмір тәжірибесі туралы ойлау» тест.
Мақстаты: жоғары класс оқушыларының адамгершілік деңгейін анықтау.
Жүргізу ... ... ... өтуі үшін ... ... ... пен
тыныштық керек (парақтың бұрышына әріппен «ж»-жігіт, «б»-бойжеткен деп
белгілеу арқылы қай жынысқа жататынын ... қана ... ... ... ... ... ... тапсырған кезде оқушылардың ойының тиянақтылығы, ... ... ... сұрақтары сұрақтың жауабына әсер етпейтіндей біркелкі, ашық дауыспен
оқылуы тиіс.
Оқушылар берілген үш жауаптың біреуін таңдап, үш қатардың ... ... ... қою керек.
1.Жолыңызда адам тұр,сізге ары қарай өту керек. Не істейсіз,
а) оны мазаламай айналып өтемін.
б ) итеріп ... өтіп ... ... байланысты әрекет етемін.
2.Қонақтардың ортасынан көңілсіз отырған қызды(жігітті) көрдіңіз, ол
жалғыз отыр. Не істейсіз,
а)ешнәрсе, менің жұмысым не.
б)жағдайға ... ... ... міндетті түрде сөйлесемін.
3.Сіз мектепке кешігіп барасыз, біреудің ауырып тұрғанын көрдіңіз.
Сіз;
а ) мектебіме асығамын;
б) егер ... ... ... мен де ... 03 ... ... ... жүріп бара жатқандарды тоқтамын.
4.Сіздің танысыңыз пәтерге көшіп жатыр.Олар-қарт адамдар. Сіз не ... ... ... ... ... егер ... өтінсе, әрине, көмектесемін.
5.Сіз құлпынай сатып алдыңыз. Сізге ең соңғы ... ... ... ... ... ... керек екендігін айтты. Бұл
жағдайда не істер едіңіз.
а)әрине, өкінішті, бірақ біздің осындай жағдайымызда не істеуге болады.
б) бұрылып, жартысын алуын ... ... ... ... ... да өте ... шығар.
6.Сіздің таныстарыңыздың біреуін әділ жазаламады, сіз не істейміз
а) өте ... ... ... ... ... ... өмір тіпті әділетсіз;
в)өкпелеген адамның сөзін сөйлер едім.
7.Сіз кезекшісіз. Еден жуып жүріп, ақша тауып алдыңыз, не істейсіз,
а) мен тауып ... ... ... кім ... ... мүмкін өзім алатын шығармын.
8.Емтихан тапсырғанда сіз неге сенесіз.
а) шпаргалкаға ... ... ... билеті;
б) емтихан алушы шаршаса, мүмкін жібере салар;
в) өз біліміме сенемін.
9.Сізге ... ... ... Не ... ... ... жұмыс іздеймін;
б) көп ақша төлейтін жұмыс іздер едім;
в) жер бетіндегі бағалы бір нәрсені ойлап табар ... үш ... ... ... ... ... бойынша ;
б) экзотикалық елдерге;
в) алдыңғы дамыған бір мемлекетке.
11.Сіз сенбілікке келдіңіз, барлық еңбек ... ... ... не ... ... ... ... көремін;
б) егер жоқтарды белгілемейтін болса,үйге тез қайтамын;
в) біреумен бірлесіп,сонымен бірге жұмыс істеймін.
12.Сіз бір сиқыршы ... ... ... ... не істередіңіз.
а) келісер едім;
б) алдымен осы тәсілмен неше адамға жақсылық жасағанын сұрар едім;
в) ... ... ... ... ... жұмыс тапсырылды. Сіздің оны атқарғыңыз келмейді. Сіз не
істер едіңіз.
а) ұмытып кетіп, есеп сұрағанда ғана еске аламын;
б) орындаймын;
в) еске ... үшін ... ... ... едім.
14.Сіз өте керемет,бірақ әйгілі емес мұражайда болдыңыз. Бұл ... ... ма ... ... ... ... сол мұражайға апаруға тырысар едім;
б) қалай боларын, білмеймін;
в) несіне айтам, әр кім не ... өзі ... ... жұмысты кім атқаратындығы туралы мәселе шешілуде. Сіз ол
жұмыстың өз қолыңыздан келетінін білеміз. Осы ... не ... ... ... ... ... ... білдірер едім;
б) менің фамилиямды біреудің атаған күтер ... ... ... мен өз ... бос ... ... жылы ... саяжайға демалуға жиналдыңызда. Кенет
біреу телефон шалып,бір жұмыс барын ... ... ... ... ... жоспарға сай, саяжайға барам;
б) бармаймын, әрине, қаламын;
в) жолдастарымның не айтатынын күтемін.
17.Сіз ит асырап ... ... ... үш ... ... сізді
қанағаттандырады.
а) қаңғыбас күшік;
б) белгілі, үлкен ит;
в) тегі аз кездесетін бағалы ... ... ... ... «өте ... жұмысты» атқару керек еді.
а) демалыс туралы құқығыңызды еске түсіресіз;
б) орындау керек болғандықтан атқарамын;
в) басқалардың не дейтінін күтер едім.
19.Сізді ... ... Сіз не ... ... өз тәрізді мен де балағаттаймын;
б) бұл мен үшін көңіл бөлер нәрсе емес;
в) байланысымды үзер едім;
20.Скрипкада сіз өте жаман ... ... ... ... ... ... сұрады. Сіз не істейсіз?
а) әрине, ойнаймын;
б) ойнаймын;
в) ... ... ... бірақ ойнамауға тырысар едім.
21.Сіз қонақ күтетін болдыңыз. Сіз не істер едіңіз?
а) ... ... ... ... ... ... аламын;
в) қонақтарды кофе ішіуге шақырамын.
22.Кенет сіз мектептің бір ... ... ... Бұл ... ... әсер етеді.
а) керемет қуанамын, қыдырып, өмірдің қызығына батар едім;
б) ... ... ... ... ... ем;
в) жаңа хабарды күтер едім.
23.Егер сіздің көзіңізше достарыңыздың мақтап жатса. Сіз ... ... ... ... ... ... мен ... едім,өйткені менің де өз қадірім бар;
в) мен бәрімен бірге қолдайтын ем.
24.Сізге ... бір ... ... ... Сізді көшеде 2 жігіт тоқтатып,
қаламды беруді ... ... Сіз не ... ... ... ... едім;
б) менде қаламның жоқтығын айтып, қашып кетуге тырысар едім;
в) төбелесер едім, сыйлықты бермеймін.
25.Жаңа жыл келгенде, бәрінен жиі ойлайтыныңыз ... жаңа ... ... ... ... және еркіндік жайлы;
в) қалай өмір сүрдім,енді қалай өмір сүретінімді.
26.Саздың сіздің өміріңізде алатын орны қандай.
а) саз ... ... үшін ... жан дүниемді рахат сезімге бөлейді;
в) саз маған керек емес.
27.Үйден ұзақ уақытқа ... алыс ... ... қалай сезінесіз.
а) туған жерлерім түсіме кіреді;
б) өзімді үйдегіден жақсы сезінемін;
в) байқамадым.
28.Кейде ... ... көру ... ... күйіңіз
бұзылады ма.
а) жоқ, егер менің ісім жақсы жүріп жатса;
б) иә, қазіргі уақытта жиі мазалайды;
в) ... алыс ... ... ... ... ... ұсынады. Сіздің әрекетіңіз.
а) қызығын таңдап апарамын;
б) өзіме қажет емес кітап менде жоқ;
в) егер барлығы әкелсе, мен де апарамын.
30.Сіз өзіңізге ... бес ұлы ... бес ... ... және жер
бетіндегі өзіңізге қымбат бес орынды атай аласыз ба.
а) иә, сөз жоқ, айта ... жоқ, ... ... көп;
в) ойланбаппын, санау керек екен.
31.Біреудің ерлігі жайлы естігеніңізде, сіздің басыңызға жиі келетін ой.
а) әрине, бұл адамның жеке өзіндік қызығушылығы болды;
б) ... ... оның жолы ... басылар емес және оған риза боламын.
Жауаптар үшін көп рахмет!
Алынған мәліметтерді өңдеу.
Оқушылардың әр жағдайда ... ... ... ... ... санынан пайыздық қатынасты көрсету.
10 ,17, 21, 25, 26 санын жауаптар ... ... ... тасталады.
Таңдаған нұсқаларының саны 13 және одан жоғары болса, оқушылардың
адамгершілік тәрбиесі деңгейінің жеткіліктігін және ... ... ... ... білдіреді. Бұл топтағыларды төмендегі ... 02 , 18, 19 ... ... а; 1 ,4, 14, 15, 27, 29, ... алып тастау.
Қатар б; 5 ,7, ,13, 16, 18, 20, 22, 23, 28 ... алып ... ... в; 2, 3, 6, 8, 9, 11, 12, 19, 24, 31 ... алып тастау керек.
Таңдаған сұрақтарының саны 13 және одан жоғары болатын төмендегі нұсқалар
оқушылардың ... ... ... ... ... есептемеу.
Қатар б;1,4,6,9,11,19,27,29,30 сұрақтарын есептемеу.
Қатар в;14,15 сұрақтарын есептемеу.
Қалған таңдаулар оқушылардың тұрақсыз қызба мінез-құлықты,адамгершілігі
қалыптаспағандығы
Осының ... ... ... ... ... оқушылары
өздерінің қарым-қатынасында, іс-әрекеттерінде, әлеуметтік ортада рухани
–адамгершілікті мінез-құлық ... мән ... ... Сауалнама
нәтижесінде оқушылардың 40% бос уақыттарында дос-құрбыларымен ... ... ... ... ... ... ... атаумен шектелді. Бірін-бірі түсінуде, кейбір өмірлік ... ... ... ... ... ... ұғымдардың түсініктердің, білім деңгейлерінің төмен екендігі белгілі
болды.
Оқушылардың рухани-адамгершілікке негізделген білім ... ... ... ойымызша, адамгершілік тақырыбына байланысты оқу-тәрбие
процесінде жүйелі, бірізді танымдық тәрбиелілік жұмыстарға өз ... ... деп ... ... ... ... ... ашу үшін
экспериментке қатысқан тірек мектептерінің жоғарғы класс оқушыларымен
жүргізілген ... ... ... ... ... барысында жасаған тұжырымдама негізінде ұлттық және
жалпыадамзаттық құндылыққа бағдарланған жоғары класс оқушыларына
адамгершілік тәрбие берудің ... ... жеке ... өзін
- өзі жетілдіру, өзін-өзі дамыту, өзін-өзі тәрбиелеу идеясын
жетекші фактор етіп ... ... ... ... ... –адамгершілік құндылықтарын
қалыптастыруда қажетті білім мен білікті қамтамасыз ету;
Бұл кезеңде оқушылармен әңгімелесу, сұрақ-жауап, сауалнама, ... ... ... ... педагогика эксперимент нәтижелерін
сұрыптау, баға беру, ... ... ... ... ... барысында жоғары ... ... ... ... кезеңде қоршаған орта, әлем туралы менің
пікірім», «Өзіме қажетті мамандықты таңдап алуға менің жеке ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа мен
дайынмын ба?», «Қазіргі нарық жағдайында ... ... ... ... ... Бұл ... ... барысында біздер мынадай мәселелерді айқындадық; әрбір жоғары класс
оқушыларының жеке тұлғалық ... ... және ... ... орта ... ... - 3%; ... бітірушілердің
басым көпшілігінде болашақ мамандықтарының таңдауға қабілеттері және ынта-
ықыластары бар екендігін ... - 78%; ... ... ... болашақтағы өмір мақсаттарын қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... көрсетті; ал оқушылардың 7%
қазіргі кезеңге қажетті ... ... ... ... ... ... шұғылданатынын және қойылған мақсаттарды жүзеге
асыру үшін не ... ... ... ... білдірді.
Жоғары класс оқушыларының бұл пікірлерінен олардың алдағы тұрған іс-
әрекеттерінің нәтижесінде саналы жауапкершілігі тәрбиеленгендігін ... ... бұл ... ... түрде өздерінің мінез-құлықтарын, бітім
болмысын рухани-адамгершілік құндылықтармен қалыптастырғандығын және ... ... ... бір ... сана және ... ... қатар
сезім, сенім, мінез-құлықтан тұратын 4 психикалық компоненттер бірлікте
тәрбиеленетінін, дамитынын және ... ... ... ... ... ... барысында ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүр, ұлтқа тән адамдық
құндылықтар, отбасы, тіл, дін, мектеп, әр ... ... ... ғылым,
мәдениет, мектептен тыс мекемелер, құрбы-құрдастар, т.б. социумдар рухани-
адамгершілік құндылықтардың ... ... ... ... ... білім тәрбие, беру жүйелері өз ... ... ... құндылықтарын жақсарта алмайтындығына
көзіміз жетті.
Сонымен біз зерттеу барысында қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... тәрбиелеу жүйесін
айқындадық. Тәрбие жүйесі деген тәрбиенің негізгі бөліктерінің ... ... ... ... ... ... организм.
Тәрбиенің негізгі бөліктері (мақсат, субьектілер, олардың іс-әрекеті, ... ... ... өмір ... оның психологиялық кеңістігі
тұрғысынан интеграцияланып сипатталатындығын көрсетеміз.
Осы орайда тәрбие жүйесі өз алдына және ... да ... ... ... ... орай ... дамытылатын күрделі процестің
нәтижесі деп қарастырамыз. Біздің пайымдауымызша, тәрбие жүйесінің ... ... ғана ... ... класс оқушыларының шығармашылық
ізденістеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... көршілес тұрған екі мектепте де бірдей болуы міндетті емес. ... алға ... ... ... проблемасын шешуге және оның өзіндік
жағдайына байланысты жасалады деп түйіндейміз.
Адамгершілікке тәрбиелеу жүйесінде тұжырымдамада ... ... ... ... «білім арқылы тәрбие беру», «ғылым арқылы тәрбие беру»
деген өзара байланысты бірлікті көрсететін идеяны ... ... Бұл ... ... ... ... ... үздіксіздігін,
бірізділігін, сабақтастығын қамтып, тәрбие процесінің нәтижелі ... ... ... ... барлығы оқушылардың рухани-адамгершілік
құндылықтарының даму деңгейіне орай ... әр ... ... ... ... ... ... нақтылы қарым-қатынас
жасауына мүмкіндік тудырады. (Сурет-3)
Сонымен қалыптастыру эксперимент кезіңде жоғары ... ... ... ... ... қалыптастыруға байланысты
жүргізілген түрлі ... ... ... өзіндік
қызығушылық және қажеттілікпен араласқандары айқын байқалды. Осы ... ... да, ... да, ... де ... ... ... екендіктерін айқын көрсетіп, олар алдағы
жұмыстарды жобалауға да қызығушылықтарын білдірді.
Эксперименттік тәрбие ... ... ... ... жағдайда
жоғары класс оқушыларын рухани-адамгершілікке тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды («Наурыз» мерекесі, «Атамекен бағдарламасына
байланысты жұмыс ... ... көне ... көзі», «Әдептілік
әліппесі», «Үлкеннен ұлағат-кішіден ... ... ... ... ... ... ... «Бабалар өсиеті ұрпаққа мұра», «Мың
бір мақал», ... ... т.б). бұл ... жұмыстар жүйесінде жоғары класс
оқушыларының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру ұлттық негізде
болуы көзделінді.
«МАҚАЛ- МӘТЕЛ» ӘДІСТЕМЕСІ.
( психол.ғ.к., С.М.Петрованың ... ... ... өсуі мен тәрбиенің соңғы мақсатын бағалау үшін
бұл әдістеменің ... зор. ... бұл ... адамгершілігінің даму
деңгейі мен құндылық бағдарын көрсетеді.
Мақсаты: Оқушылардың адамгершілік тәрбиесінің деңгейін анықтап, оқушының
өзіне, өзге ... және ... ... ерекшеліктерін
анықтау.
Жүргізу барысы: Оқушыларға 60 ... ... ... ... ... 2 нұсқада болуы мүмкін. Бірінші жағдайда әр
мақал-мәтелді ашып қойып оқып шығып, оның мазмұнымен ... ... ... ұпай ... ... керек;
1ұпай-елеусіз түрде келісемін;
2ұпай-жартылай келісемін;
3ұпай-жалпы алғанда келісемін;
4ұпай-түгелдей дерлік келісемін;
5ұпай-сөзсіз келісемін;
Екінші жағдайда әр оқушы ... ... ... ... мазмұнымен
келісетін мақалды таңдай білу керек.
1.а)Кімнің ары таза болса, сол бақытты.
б)Ұят –көз ... ... ... ... ... өмір сүрген артық.
г)Ешнәрсе жемесең де, арың үшін күрес.
2.а)Адам нанмен ғана өмір сүрмейді.
б)Ақшасы көптің тұрмысы көл-көсір.
в)Бақыт-ақшада ... ... ... а)Кімге бақыт қызмет етсе, сол ешнәрседен торықпайды.
б)Бақыт туған жерде, қызғаныш қатар туады.
в)Кім жақсы өмір ... сол ұзақ ... ... өту емес.
4. а)Бақытсыздықтан қорқып, бақтан айырылма.
б)Адамдар бақыты, шыңыраудағы су ьәрізді.
в)Ақша-тірліктің ... ...... ... ... ешнәрсе істемесе, сол қателеспейді.
б)Сақтансаң- құдай сақтар.
в)Құдайға сенім керек.
г)Жағасын көрмей- суға ... ... өз ... - ... ... ... істеуге ғана құлқым бар.
г)Қамалды баспен бұзбассың.
7. а)Жақсы атақ ... ... ... биік ... өмір ... ... ... биікке секіре алмайсың
8.а)өмір қайырымды адамдарсыз емес.
б)бідің ғасырымызда тентектер ... ... ақша ... ... ... бар ... бізді де қамтиды.
б)адам тілеумен өмір сүреді.
в)халықтан бөліну-жеке өлу.
г)адамға-адам өктемдік етпеуі ... өзі үшін ... ... үйім-шетінде мен ешнәрсе білмеймін.
в)өз көйлегің денеңе ... ... шет ... ... да, ... құтқар.
б)адамдарға жақсылық істесең,өкініште қалмассың.
в)өмір жақсылық үшін берілген.
г)өзіңе жақсылық ... онда ... ... жасама.
12. а). 100 сомың болғанша, 100 досың ... ... бәрі ... қиын сәтте бәрі қалыс.
в) жақсы ағайын – ... да ... күн туса – ... ... қашар.
13.а)оқығанның күні – жарық, оқымағанның- күні ғаріп.
б)көп білсең тез ... ... ... бойы ... де, ... өлерсің.
14.а)еңбексіз- зейнет жоқ.
б)атқарылып болған жұмыстан тас қамал салынбас.
в)аз ұйықтап, көп ... ... бай ... бай ... ... қарт боларсың.
15. а)заңы орындалмаса, жазғаннан пайда не.
б)заң - өрмекшінің өрмегі тәрізді.м
в)заң бар жерде ... – таза ауа, ... ... ... дем ... ... ... Әдістеменің мәтінінің мазмұнында өмір,
адам жайлы мағынасы бір-біріне қарсы 30 жұп мақал-мәтел берілген. Тұлғаның
өмірге, адамдарға және ... ... ... ... мен ... ... орналасқан;
1) а, в, -өмірге деген рухани қатынасы;
б, г -өмірге деген рухани қатынасының ... а, в ... ... төмендігі;
б, г -материалдық жағдайдың дұрыстығы;
3) а, в- ... ... ... г - ... ... мен ... а, в- өмірге сенімді көзқарас;
б, г- сенімсіз көзқарас;
5) а, в- ... ... г- ... ... ... а, в- өмірлік бағытының айқындылығы;
б, г- өмірлік бағытының айқындалмауы;
7) а, в- өмірде жетістікке ... ... г- ... ... ... ... а, в- адамдармен жақсы қарым-қатынас жасау;
б, г- адамдармен нашар қарым-қатынас жасау;
9) а, в- ... ... ... ... г- ... жеке қарым-қатынаста болуы;
10) а, в- адамдардың назарының ортасында болуды ұнатуы;
б, г- менмендік қатынаста болу;
11) а, в- өзгелердің ... ... ... г- өз ... ғана ... а, в- ... ... г-достықтың маңызы жоқ;
13) а, в- білімнің маңызы;
б, г- білімнің ... ... а, в- ... ... г- ... ... ... а, в- заңдарды сақтаудың маңызы;
б, г- заңдарды сақтаудың маңызы жоқ;
«а» және «в» ... ... «б», « г» ... ... ұпай саны (1нұсқа
бойынша) немесе таңдағандары (2 нұсқа ... ... ... негізгі ұстанымы ұпай саны мен таңдағандарын
салыстыру арқылы жүзеге асырылады. «а» және «в» ... ұпай ... саны ... ... онда ... ... өзіне деген
құндылық қарым-қатынасты қалайтындығын білдірсе, «б» және «г» жауаптарының
жоғарлығы ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Адамгершілік тәрбиесі төмендегі жағдаймен анықталады; «а» және «в»
мәтелдерінің мазмұнымен келісушілік ... және «б», «г» ... ... ... ... ... ... көрсетеді,
ал, керісінше «а» және «в» мәтелдерімен келісушілік төмен, «б» және «г»
келісушілік ... ... ... ... белгісі.
Жүргізілген жұмыстар жүйесі жоғары класс оқушыларының өзіндік
өмірлік бағыттарын айқындауда әр жақты ... ... ... ... ... қарым-қатынасының ықпалы маңызды орын
алатыны белгілі болды.
Тәжірбиелі-эксперимент жұмысы барысында қазіргі ... ... ... ... ... жеке тұлғалық өзгерістер болғандығы
байқалды. Эксперимент барысында мынадай құндылықтар айқындалды; әлеуметтік-
мәдени ... ... ... ... деп ... құндылық-20%, ұлттық құндылық-20%, ал оқушылардың 25% адамның
өмірін құндылық деп таныды.
Жоғарыда айқындалған құндылықтар жоғары класс оқушыларының белсенді
адамгершілікті ... ... ... саналатындығына көз
жеткізді. Адамгершілік қажеттілік әрбір индивидтің ішкі мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... болды. Адамгершілік қасиет-сапаларды әрбір оқушының қажетсінуі өзін
қоршаған ортамен, адамдармен ... ... ... ... ... эксперимент барысында жоғары класс
оқушыларының ата –аналарымен өз балаларын рухани-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... алу, психологиялық-педагогикалық консилиумдар және ата-аналар
жиналысы ... ... ... ... ... ретінде
қарастырып педагогикалық ынтымақтастықта ... ... Осы ... ... ... тәрбиелеуге байланысты пікірлеріне
назар аударсақ; ата-аналардың 35% балалардың қайырымды, адал, әділ ... ... 30% ... жақсы маман, кәсіпкер болуын қалайды, 20%
баласының өзіне сенімі бар, ... өмір ... ... ал ... 5% бала тәрбиесіне көңіл аудармай, басты міндетіміз тамақтандыру,
киіндіру, аш-жалаңаш болмаса ... деп ... ... ... ... деп
есептейді, ал 10%жауап беруден бас тартты.
Жоғары класс оқушыларының өзіндік өмірлік бағыттарын айқындауға ықпал
жасайтын факторлар
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... ... ... жоғары талаптар қойып, мұғалім өзі адамгершілік ... ... ... 20 % қалайды, 47% мұғалім өз ісінің нағыз шебері
болуымен қатар, рухани-адамгершілік қасиет-сапалармен ... ... деп ... ... ... ... болуымен қатар, қазіргі
заманға сәйкес болуын қалайды.
Сауалнамаға қатысқан ата-аналардың ... да ... ... зорлық-зомбылық, зұлымдық жағдайлар кезінде мектеп ізгіліктің,
қайырымдылықтың, адамға деген мейірімділіктің ордасы болу ... ... ... ... ... сонымен бірге, ранжирлеу әдісі
арқылы оқушылардың білім деңгейлерін, жалпы ... өзі өмір ... ... ... ... ... қарым-қатынасын,
олардың көңіл-күй сезімін, т.б. тұлғалық ерекшеліктері ... ... ... ... ... қарым-қатынас ерекшелік жүйесін
қамтитын 26 түрлі сұрақ алдын-ала өздерінің ... ... ... бес ... ... ... ... мәртебесі, тұлғалық
сүйкімділігі, сырт мүсінінің тартымдылығы, материалдық жағдайы іріктелінді.
Бұл әдіс жоғары ... ... ... өмір ... ... ... ... рухани-адамгершілік ... және ол ... ... ... жүзеге аспай
қалатын жағдайларын, сонымен қатар Х кластан Хl ... ... ... ... білуге көмектесті. Зерттеу жұмысы барысында
оқушыларға тапсырма беріліп, қағазға 7 ең ... ... ... бағалауы бойынша құндылық мәніне орай ... ... ... ... ... ... 6 көрініс
тапқан.
Кесте мен суреттегі көрініс ХI ... ... ... ... құндылығының бір көрінісі ретінде танымға аса мән
бергендігін байқатады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастықтан беделді орын
ала бастауы білімнің ... ... ... байланысты екендігін
түсінгендігін білдіреді. Ал Х класс оқушылары болса ... ... ... ... ... етуді 7-ші орынға орналастырған.
Қалыптастыру экспетимент барысында кездескен ... да ... ... ... ... ... ... эксперименті барысында «Адамгершілік –ардың
ісі» деген тақырып аясында семинарлық түрде сабақ өткізіп, онда ... ... ... ... ... тереңдете түсуді, оларға ұлы
ойшылдардың ... ... ... ... қабілеттерін дамытуды
және тренинг элеметтері арқылы өзара ... ... пен ... жасай білуге тәрбиелеуді көздедік.
Ұлағатты сөздер мен бейнесөзді, әңгімелер жинақтары мен ән ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру кезеңі; үй тапсырмасын тексеру; жаңа сабақты
түсіндіру; ... ... үйге ... беру және ... ... бейнесөз арқылы «мінез» тақырыбын ашып көрсету арқылы
үй тапсырмасын, яғни, өткен сабақты сұраймын. ... ... ... жақсы ата, жақсы ана, жақсы ұстаздан болады» деп Абай атамыз тегін
айтпаған. Өйткені, адам бойындағы ... ... ... ... ... алған тәрбиеге, өскен ортаға, үлгі-өнеге берер ұстазға
байланысты.
Ұлы ойшылдар өздерінің нақыл сөздері арқылы мінездің ұнамды, ... өте ... ... ... ... ... ... сөз жүзінде емес, іс жүзінде шыңдау арқылы іске асыруға болатынын»
айтса, У.Гәзлит «Жақсы ... - ... ... ... ... ... Ал
Б.Момышұлы бұл жайында ой түйген; «Сенімді ақыл мен ерікке бағындыру
керек. Табандылық, өр рух пен ... ...... ... ... ... студенттерді төрт топқа бөліп, мына
төмендегі тапсырмалар бойынша жұмыс жүргіземіз.
1.Мінез туралы сұрақтар қойылып, жауаптар алынады.
2.Ұжымдық ... ... және ... ... тақтамен жұмыс)
жүргізіледі.
3. «Ертегі- имандылық ... ... ... ... іс жүзіндік әрекеттер орындалады.
Алғашқы тапсырма бойынша әр топ сұрақтарға жауап береді.
1.Мінездің жан дүниемізден алатын орны ... ... ... мінездер дегенімізді қалай түсінесіндер?
3.Типтік мінез бітістері. Ол адамның қандай ерекшеліктерінен байқалып
отырады?
4.Мінезді тәрбиелеудің жолдарын айтыңдар.
Мінез-адамның адамгершілік қасиеттерін ... ... Ол ... ... қызметі мен қылықтарына із қалдырады.
Екінші тапсырма бойынша карточка арқылы ... ... оны әр ... ... арқылы қорғайды. Сұрақтар мына төмендегідей.
1. Жеке ... ... не? Жеке ... ... ... Рух ... ... түсінеміз? Екі қуатты атап сипаттама
беріңдер.
3. Адамгершілік қасиеттердің жағымды, жағымсыз ... ... ... ... Жеке ... рухани адаигершілігін қалыптастыру жолдарын
көрсетіңдер және оған қалай тәрбиелеуге болады?
«Адамның жақсы өмір ... үш сапа ... бола ... олар ... ... адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек. Бұл сапалар адамды
дүниеге келген күннен бастап ... ... ... ... да, ... ие рухани адамды қалыптастыру оның туған кезінен басталатыны
хақ. ... ... асыл ... ... оған бала кезден бастап
баулыған абзал. Ондай ... ... ... ... ... қонақжайлылық, т.б. қалыптасқан халқымыздың асыл
қасиеттерін жас ... ... азық ете білу үшін ... ұстаз
халық педагогикасын, сан ғасырларда қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... бойына адамдық
құндылықтарды терең сіңірген, рухани жаны таза адам ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқы жетілген саналы адам
болып қалыптасады.
«Ертегі-имандылық әліппесі» деп ... ... ... ... ... әр ... ... міндеттер жүктелді. Олар; бірінші
топқа табандылық (ертегі бойынша); екінші ... ... ... ... ... ... ... (әңгіме бойынша); төртінші
топқа «Таза бұлақ» (әңгіме бойынша).
Төрт топ мүшелері де күй әуенімен табандылық, ... ... таза болу ... жайында ертегі және әңгіме тыңдайды. Соңынан осы
қасиеттер туралы сұхбат жүргізіліп, талдау ... ... ... ... ... рөлдерге бөліп, сахналап көрсетеді. Сондай-
ақ, онда келтірілген дәйексөзді жаттап, әнге салып айтып береді.
Қоғамдағы жетістіктердің ... ... және оның ... ... ... ойлауы мен адамгершілік қасиеттері. Сол
себепті де белгілі педагог ... ... ... ... ... үшін оны ... ... алу керек» деген қағидасы осы семинарлық
тақырыбымызға лайықтап айтылғандай көрінеді. Өйткені, адам баласы ... ... ... ғана ... аян.
Сонымен бұл семинар сабақ арқылы жоғары класс ... ... ... қалыптастыру мақсатында жоғары класс оқушылары
өте жоғары ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік
құндылықтар негізінде қалыптастыру бағытында жүргізілген іс-шаралар
нәтижелерінің деңгейлерін ... ... ... ... ... ... болады.
Эксперимент пен бақылау топтары құрамына жалпы білім беретін мектептің
жоғары сынып оқушылары алынды. Эксперимент тобына ... ... №36 ... орта мектебінен барлығы - 56 оқушы қатысты.
Бақылау нәтижелерінде жоғары класс оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... семинар
сабақ барлығыда тәжірибелі-эксперимент жұмысының тиімділігін көрсетеді.
Зерттеудің соңғы ... ... ... ... ... және ... тобындағы көрсеткіштермен салыстыру ... ... ... ... ... ... ықпал етті деп түйіндеуге мүмкіндік береді.
Қазіргі кезеңде жоғары класс оқушыларының рухани-адамгершілік
құндылықтарының деңгейі.
|№ | ... ... ... ... |
| |Деңгейі | | |
| | ... ... ... ... |
|1 ... |21.7 |2.2 |22.2 |21.1 |
|2 ... |37 |48.9 |55.6 |53.3 |
|3 ... |32.6 |35.9 |15.5 |17.8 |
|4 ... |8.7 |13 |6.7 |7.8 ... ... ... ... жоғары класс оқушыларының
рухани-адамгершілік ... ... ... ... Атап ... егер эксперимент жүргізілгенге
дейіңгі бастапқы кезеңде төменгі ... ... ... саны 21,7% ... соныңда 2,2%-ға төмендеген. Басында орта деңгейдегі 37% болса,
соңында 48,9% көрсеткен, жоғары деңгейдегі ... саны ... ... 13%-ке ... ... ... жоғары класс оқушыларының рухани-адамгершілік
құндылықтарының қалыптасу деңгейінде айтарлықтай өзгеріс бола қойған жоқ.
ТҰЖЫРЫМ.
Мемлекетіміз ... ... ... ... ... әлемнің бәсеге
қабілетті елдер қатарына кіру үшін жаңа Қазақстан құрудың дербес ... ... ... ... ... зор ... беделмен кіруі
үшін ұрпақ тәрбиесін әрқашанда назардан тыс ... ... ... ... еліміздің ертеңгі болашағы екенін ескерер болсақ, бәсекеге
қабілетті, жаңа ... ... ... үн қоса алатын ұрпақ
тәрбиелеуіміз ... Ол ... ... орта ... ... ... құрылымының негізгі болып саналатын оқушыны жеке ... ... және оның ... ... қалыптастыру-
жалпы білім беретін оқу орындарының басты мақсаты.
Рухани-адамгершілік тәрбие оқушының тәртібін және ... ... Яғни ... ішкі жан ... ... ... деңгейін анықтайтын, сипаттайтын, оның ... ... ... ... дәрежесін, қоғамдық мәнін айқындайтын
жеке тұлғаның ең маңызды ішкі жан ... ... ... қатынасқа сатылай өтіп жатқан кезеңде қоғам мен
мемлекет өзін таныған, түсінігі мол, ұлтын сүйетін, қоғамдық ... ... ... ... негіздері қалыптасқан рухани сау, табиғи мықты,
жалпыадамзаттық және ұлттық мінез-құлық нормаларын іске ... ... ... ... ... адамды тәрбиелеуге өте мүдделі.
Біздің қазіргі жастар өркеиетті елден үлгі аламыз деп, өзінің төлтума
ұлттық өнерін ... оның асыл ... ... ... әуре ... салдарынан имандылық, ізгілік, қайырымдылық деген ұғымдар ұмыт болып,
адамгершілік қасиетінен айырылып, азғындап ... ... ... ... ... ... Олай болса, қоғамның дамуы оның әрбір ... ... ... ... ... ... адамдардың сапалы
болуы олардың рухани мәдениетіне тікелей байланысты деп айтуға болады.
Сондықтанда ... ... ... ... ... ... мынадай міндеттерді қарастырдық;
«Рухани-адамгершілік ... ... ... бердік, рухани-
адамгершілік құндылықтарды қалыптастырудың теориялық ... ... оның ... ... ... зертедік. Осындай міндеттерді жүзеге
асыра отырып, рухани-адамгершілік негізінде оқушылардың ұлттық және жалпы
азаматтық құндылыққа ... ... ... құру ... жарқын
болашағына сеніммен қарауға мүмкіндік береді. ... ... ... бағыттайды.
Қазіргі кезеңде рухани –адамгершілік құндылықтың адамның ортамен қарым-
қатынасы, айналысатын ісі, білімі мен өмір сүру ... ... ... мен сапасынан тұратын жүйе. Бұл жүйенің сапасы ... ... ... ... ... ... ... сапа, психологиялық
сапа, өнерлік сапа, шығармашылық сапа. Осы сапалар негізінде адамның рухани-
адамгершілік дағдысын ... ... ... ... ... ... рухани-адамгершілік тәрбиесінің педагогикалық шарттары
оқушылардың рухани байлығы мен әлеуметтік ахуалын қамтиды. Мұны мектепте,
отбасында оқушының ақыл-ой, жүріс-тұрысы мен ... әсер ... ... ... ... ... туғызатын шынайы жағдайлар
деуге болады. Олар мынандай шарттарға бөлінеді; мотивациялық-мақсаттылық,
ғылыми-әдістемелік, ... ... ... ақпараттық.
Рухани-адамгершілік құндылығы дамыған тұлға қалыптастыру бағыттарының
мазмұнын сипаттайтын болсақ, ол негізгі бес бағытты ... ... ... ... ... өмір салты бағыттары болып
жіктеледі. Аталған бағыттар ... ... ... бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеу үшін өте қажет.
Қорытындылай келгенде біздің зерттеу ... ... ... ... орын алады, себебі адамгершілік өзінің
көпқырлылығымен мәңгілік ұғым. ... біз де ... ... толығымен шештік деп айта алмаймыз. Алдағы уақытта адамгершілік
тәрбиесін ... ... ... даму ... сай ... ... ... байланысы тұрғысында зерттеу келешектің ісі
деп біл
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... артуы» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы, 1997.
2.Төлеубекова Р.К. Жоғары сынып оқушыларын жаңа әлеуметтік-мәдени жағдайда
адамгершілікке тәрбиелеудін ... ... Қ.Р. ... ... ... өмір сүру ... рухани-
адамгершілік құндылықтар негізінде қалыптастыру. Диссертация. Атырау 2003.
4.Өтебаева.Ә.Т. Рухани-адамгершілік тәрбие берудің ... ... 2007, ... Педагогика.-Алматы; Ана тілі, 1992.
6.Мұқанғалиев.Е. Өміртану ізгілік-Адамгершіліктің белгісі\\ Жалын, 2007,
№12, 86-89 б.
7.Әбілова.З, Қалиева.Қ. Этнопедагогика оқулығы -Алматы;1999.
8.Баширова.Ж, ... ... ... ... ... ... \\ Өзіндік таным, 2007, №2, 12-14б.
9.Есжанов.А.Е. Қазақ халқының ұлттық рухани құндылықтары жайында \\ ... ... ... ... шарттары \\ Қазақстан
мектебі, 2006, №10, 70-73б.
11.Ахмет Иүгенеки Қазақтар-Казаки;9-ый попул. Справочник. Алматы, 1998-Т.
9. 287-288.
12.Толстой.Л.И. Чем люди ... ... ... ... ... ... Қазақстан мектебі, 2000, №7.
14. Шакаримова.Ш.Ш. Рухани дамыған, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеудегі
құндылық бағдардың ... ... 2007. ... ... ... ... ... диагностикасы. \\ Білім 2007. 25-28б.
16.Омарова.Р.С. Шығармашылық қызығушылықты қалыптастыру технологиясы.-
Ақтөбе 2007.
17.Төлеубекова.Р.К. Халықтық ... ... ... \\ ... ... ... Білім жүйесіндегі рухани-адамгершілік құндылықтар.\\
Қазақстан мектебі. Алматы, 2002,№ 2, ... ... ... ... ... ... ... баспа үйі,
2005.
20.Әбиев.Ж, Бабаев.С, Құдиярова.А –Педагогика. Дарын-Алматы 2004.
21.Каплиева.А.Қ. Оқушыларға рухани адамгершілік құндылықтар арқылы ... ... ... ... менеджмент. Алматы, 2002, №4, 126-128б.
22.Әдістемелер жинағы
23.Қазақстан Республикасындағы Білім туралы Заңнама.- Алматы: Юрист,2002.
24.Әлімбаев.М. Халық- ғажап тәлімгер. –Алматы: Рауан,1994.
25.Әшімханов. Д. Бес ... ... ... ... Оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... ... бағыт: |
|Салт-дәстүрді, ... ... ... ... |
|ұлтжандылық, ... сүю және ... ... ... |
|Экологиялық |
|мәдениет, спорт, |
|санитарлық-гигиена|
|лық нормаларды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|позиция, ұжымшылдық,|
|адам құқықтары, т.б.|
|Дүниетаным бағыты:|
|Ғылыми, білімдік |
|дүниетаным, ... ... ... дүниені |
|түсіну, әлем |
|туралы ойлану, ... т.б. |

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қаражанбасмұнай СІТІС" ААҚ44 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
А. Байтұрсыновтың ғылыми-әдістемелік мұралары69 бет
Абай және аударма өнеріндегі рухани үрдіс 13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь