Лирикалық шығармаларды оқыту арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеу

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

1 Бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиетке тәрбиелеудегі лирикалық шығармаларды оқытудың теориялық ... 7

1.1 Бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиетке тәрбиелеудің психологиялық . педагогикалық бастаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Лирикалық шығармаларды оқытудың әдеби бастаулары мен теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

2 Лирикалық шығармаларды оқыту арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиетке тәрбиелеудің тәжірибелік барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Анықтаушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу, қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.2 Қалыптастырушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу, қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Білім берудің қазіргі жағдайында үздіксіз білім беру және өзін - өзі сауаттандыру мәселесі аса өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Бұл ретте өзін - өзі сауаттандырудың тиімділігі білім берудің тиімділігі тәрізді, оқу дағдысының қалыптасуымен тікелей байланысты болып келеді. Адамгершілік қасиетке тәрбиелеу алғашқы кезеңдерінде оқу техникасына басча назар бөлінсе, келесі кезеңдерінде мәтінді түсінуі алдыңғы кезекке шығады. Оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу, негізінен, ұзақ жылдарға созылады. Бастауыш мектеп бағдарламасы оны сыныптан сыныпқа жетілдірудің жолдарын қарастырады және әр кезеңдегі оның қалыптасу деңгейі оқылған мәтіннің көлемі, оқу жылдамдығы, дұрыс оқу, оқығанды түсіну тәрізді көрсеткіштермен өлшенеді. Адамгершілікке тәрбиелеу мәселесін сөйлеу әрекетінің спецификалық түрі ретінде А.А.Леонтьев, И.А.Зимняя, А.Н.Соколов, Н.И.Жинкин, Т.Г.Егоров тәрізді психологтар мен психолингвистер қарастырады. Олар адамгершілік қасиетке тәрбиелеу негізгі кезеңдерін зерделеп, оқу үрдісіне қатысатын сөйлеу механизмдері мен олардың пәндік мазмұны, құрылымдық элементтері қаралады. Адамгершілікке тәрбиелеу және жетілдіруге байланысты туындаған сұрақтарды көптеген әдіскерлер өз еңбектерінде қарастырады. Педагог ғалымдардың зерттеулері бойынша бастауыш сыныпта оқушыларға әлем лирикалық шығармаларнің көрнекті шығармаларын оқыту, өлеңдер мен мысалдар, мақал-мәтелдер оқыту арқылы оқу дағдысы қалыптасатындығы туралы айтылады.
Қазақ ағартушыларының еңбектеріне тоқталатын болсақ, бұл мәселе төңірегінде М.Жұмабаев, А. Байтұрсынов құнды пікірлер айтады. А.Байтұрсынов: «Дағды адам әрекетінің қай –қайсысында да ерекше орын алады. Ол іске шапшаң, шұғыл кірісуге мүмкіндік береді. Дағдының арқасында біздің санамыз қызметтің түпкілікті, шешуші кезеңдеріне жұмылдырады» деп қорытады.
Ғалым С.Рахметова, П.Жаманқұлдың бастауыш сыныптарға арналған оқу бағдарламаларында лирикалық шығармаларды оқу пәні бойынша дұрыс оқуға, түсініп оқуға, шапшаң оқуға және мәнерлеп оқуға назар аударылады.
Қазіргі таңда оқушылардың оқуға деген қызығушылығы күрт төмендеп кеткені ащы шындық. Бұған ақпарат көздерінің молдығы, оқушылардың бос уақытының аздығы, жаңа технологиялардың оқуға деген қажеттілікті кері ысырғандығы себеп болып отыр.
Дипломдық жұмысты жазу барысында біз оқушылардың адамгершілікке қасиетке тәрбиелеу жолдарын іздеумен бірге олардың лирикалық шығармаларды оқуға деген ықыласын арттыру мәселесін де қарастырдық. Мұның өзі біздің зерттеуіміздің өзектілігін арттыра түседі. Білім беру саласындағы осындай өзекті мәселелерді қарастыра келіп, біз дипломдық жұмыстың тақырыбын «Лирикалық шығармаларды оқыту арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеу» деп алдық.
Зерттеудің мақсаты. Лирикалық шығармаларды оқыту арқылы бастауыш сынып оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ақшолақов Т. “Көркем шығармаға талдау жасау”. –Алматы,1991
2. Аханов Т. Тіл біліміне кіріспе. –Алматы, 1965
3. Ахметов С. Бастауыш кластарда білім берудің тиімділігін арттыру жолдары. Алматы, “Рауан” 1994
4. Әбдірасілова Л.Ә. Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді оқыту –Астана, 2003ж.
5. Әлімжанов Д., Маманов Ы. Қазақ тілінің методикасы. –Алматы, 1965
6. Бозжанова К. Бастауыш мектепте оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу, –Алматы, 1989
7. Борисенко И. В. Методические уроки К. Д. Ушинского.// Начальная школа. – 1994. - №3, - с. 12-19.
8. Бітібаева Қ. «Әдебиетті оқыту әдістемесі» –Алматы,1991
9. Васильева М.С., Оморокова М. И., Светловская Н.Н. актуальные проблемы обучения чтению в начальных классах. – М., Педагогика, 1997
10. Венгер A. Л. / ОҚУ ПРОБЛЕМАЛАРЫ. ҮНЕМІ АЛДЫНАН ШЫҒА КЕЛЕТІН СӘТСІЗДІК СИНДРОМЫ. / http://darina.kiev.ua
11. Горький М. О литературе. Москва, 1972
12. Данилов М.А. Дидактика средней школы, Москва-1975
13. Ералиева М. Дәстүрлі мектебімізді ізгілендіру жолдары. Қазақстан мектебі, № 10
14. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сынып оқу бағдарламалары. Алматы, 1995
15. Жалпы білім беретін мектептің 4-сыныбына арналған «Лирикалық шығармаларды оқу»пәні оқулығы.
16. Жапбаров А. Қазақ тілі стилистикасын оқыту методикасының негіздері. –Алматы, Қазақ университеті, 1991
17. Жарықбаев. Психология. Алматы, 1993
18. Желдербаева С. «Мәнерлеп оқу», Алматы, 1993
19. Зайцев В.Н. Резервы обучения чтению. – М., Просвещение, 1991 г.
20. Қадырова Ә. Сараптау – білім сапасын жақсартудың кілті. Бастауыш мектеп, №1, 2004
21. Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім. Алматы, “РОНД” 2003
22. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы «Қазақстан мектебі» №2. 2004
23. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы. Алматы, 2002
24. Қаңтарбай С.Е. Бастауыш сыныпта оқу әрекетін қалыптастыру. Ақтөбе, 2001
25. Қарабаева Қ.Ә. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамыту әдістемелік нұсқау, Ақтөбе, 2003ж.
26. Қобдикова Ж.У. Оқыту процесін технологияландыру. Алматы,2000
27. Қоянбаев Ж.Б, Қоянбаев Р.М. Педагогика, Алматы, 1998
28. Құлмағанбетова Б. Құрмалас сөйлемді оқытудың кейбір мәселелері. Алматы, 1963
29. Құрманбаева Г, Дүйсебаев С. Әдебиет сабақтарының үлгілері. Алматы, 1999
30. Лентес Н.С. “Способности и одаренность в детские годы” –Москва: Знание. 1984
31. Лернер И.Я. Проблема познавательных задач в обучении основам гуманитарных наук к пути ее исследования. Москва, 1972
32. Львов М.Р., Горецкий В.Г., Сосновская О.В. Методика преподавания русского языка в начальных классах. – М.: 2000.
33. Махамбетова С.Қ. Педагогика және педагогикалық технологиялар. Ақтөбе, 2003
34. Молдабеков Қ. Бастауыш класта тіл дамыту. –Алматы, 1993
35. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. Алматы, ҚазПИ,1982
36. Нұржанова Ж. Қазақ тілі оқыту әдістемесі. Алматы, 2007
37. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Алматы, Мектеп, 1987
38. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, Ана тілі, 1991
39. Рахметова С., Әбдікәрімова Т., Қабатаева Б. «Ана тілі 4
40. Рахметова С, Жаманқұл П, Қабатаева Б. Ана тілі оқулығы 2 –сынып Алматы “Атамұра”, 2002
41. Сыздықова Р. Қазақ орфографиясымен пунктуация жайында анықтағыш. Алматы, 1974
42. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993
43. Тілешова С. «Әдебиет сабақтарында мәнерлеп адамгершілікке тәрбиелеуқалыптастыру». Алматы-1997
44. Тұранқұлова Д. “Көркемсөз оқу шеберлігі”. Алматы, 2001
45. Тұрғынбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиясы. Алматы, 2000
46. Ұзақбаев С. Татыры терең тәрбие. Алматы, 1995
47. Шаймерденова К.Ш. Қазіргі сабақ және оның өзекті мәселелері. Алматы, ОМБЖИ 1990
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.....................................................2
1 Бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиетке тәрбиелеудегі
лирикалық шығармаларды оқытудың ... ... ... ... ... қасиетке тәрбиелеудің
психологиялық – ... ... ... ... ... ... мен теориялық
негіздері...................................................................
.........................................21
2 Лирикалық шығармаларды оқыту арқылы бастауыш сынып ... ... ... ... Анықтаушы эксперимент ... ... ... ... эксперимент материалдарын ... ... ... ... ... қазіргі жағдайында үздіксіз білім
беру және өзін - өзі ... ... аса ... ... ... ... Бұл ... өзін - өзі сауаттандырудың тиімділігі білім берудің
тиімділігі тәрізді, оқу дағдысының ... ... ... болып
келеді. Адамгершілік қасиетке тәрбиелеу алғашқы кезеңдерінде ... ... ... ... келесі кезеңдерінде мәтінді ... ... ... ... ... ... ... жылдарға созылады. Бастауыш мектеп бағдарламасы оны сыныптан сыныпқа
жетілдірудің жолдарын ... және әр ... оның ... ... ... ... оқу жылдамдығы, дұрыс оқу, оқығанды түсіну тәрізді
көрсеткіштермен өлшенеді. Адамгершілікке ... ... ... ... түрі ... ... ... А.Н.Соколов,
Н.И.Жинкин, Т.Г.Егоров тәрізді психологтар мен психолингвистер қарастырады.
Олар адамгершілік қасиетке тәрбиелеу негізгі ... ... ... ... ... механизмдері мен олардың пәндік мазмұны,
құрылымдық элементтері қаралады. ... ... және ... туындаған сұрақтарды көптеген әдіскерлер өз еңбектерінде
қарастырады. ... ... ... ... бастауыш сыныпта
оқушыларға әлем ... ... ... ... ... мен ... ... оқыту арқылы оқу ... ... ... ағартушыларының еңбектеріне тоқталатын болсақ, бұл мәселе
төңірегінде М.Жұмабаев, А. ... ... ... ... ... адам әрекетінің қай –қайсысында да ерекше орын алады.
Ол іске ... ... ... ... ... ... ... біздің
санамыз қызметтің түпкілікті, шешуші кезеңдеріне жұмылдырады» деп қорытады.
Ғалым С.Рахметова, П.Жаманқұлдың бастауыш сыныптарға арналған ... ... ... оқу пәні ... ... оқуға,
түсініп оқуға, шапшаң оқуға және мәнерлеп оқуға назар аударылады.
Қазіргі таңда оқушылардың оқуға ... ... күрт ... ащы шындық. Бұған ақпарат көздерінің молдығы, оқушылардың бос
уақытының ... жаңа ... ... ... ... кері
ысырғандығы себеп болып отыр.
Дипломдық жұмысты жазу барысында біз оқушылардың адамгершілікке
қасиетке тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ықыласын арттыру мәселесін де қарастырдық. ... өзі ... ... ... ... Білім беру саласындағы осындай
өзекті мәселелерді қарастыра ... біз ... ... ... ... ... арқылы бастауыш ... ... ... деп ... ... ... ... оқыту арқылы бастауыш
сынып оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу.
Зерттеу ... ... ... ... оқу дағдысының жетілуі
және адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі сипаты ретінде бастауыш сыныпта
оқытылатын ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып
оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеу мүмкіндіктері.
Зерттеудің болжамы: Егер лирикалық шығармаларды оқу пәні бойынша
лирикалық ... ... ... мән ... онда ... қасиеті қалыптасады.
Зерттеу міндеттері.
Аталған тақырып бойынша әдебиеттерді зерделеп, нақты мәселе бойынша ... ... мен озат ... ... талдау;
Оқушылардың бойында қазіргі заманның талаптарын есепке ала отырып
адамгершілікке ... ... мен ... ... ... айқындау;
Кіші мектеп жасындағы оқушылардың оқу техникасының деңгейіне әсер ... әдіс – ... ... ... ... бойында адамгершілікке тәрбиелеу
нәтижесін тексеру.
Мәселенің зерттелу деңгейі. Адамгершілік қасиетке ... ... ... салушы К.Д. Ушинский болды. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... И. Бунаков, В.А.Сухомлинскийдің философиялық – педагогикалық
идеяларында адамгершілікке тәрбиелеу мәселесі талданады.
Мәселенің ... ... ҚР ... туралы» Заңы, пәндік ... ... озық ... ... ... іс-
әрекет тәжірибесі.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері. Философиялық,
психологиялық және педагогикалық ғылымдардың жеке адамды ... ... ... ... ... ... ... оқыту принциптері дипломдық
жұмысымызға негіз ... ... ... отырған проблема бойынша психологиялық,
ғылыми-педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді талдап, зерттеу, жүйелеу,
әңгімелесу, ... ... ... ... және қорытындылау.
Ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы.
• Дипломдық жұмыста оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу ерекшеліктерін
ескере ... ... ... ... ... ... оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеужетілдіру
мәселелері ... ... ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеу лирикалық шығармаларды
оқыту арқылы жетілдірудің ғылыми ... ... ... ... сынып оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... арқылы адамгершілікке
тәрбиелеу оң нәтижелері анықталды. Дипломдық жұмыс бастауыш сынып
мұғалімдеріне,  әдіскерлерге және ... оқу ... ... ... Мұнайлы ауданы, Қызылтөбе -2, №6 орта мектебі.
Зерттеудің ... ... ... ... ... бойынша психологиялық – педагогикалық
және әдістемелік әдебиеттерге талдау жасалынып, проблеманы әзірлеу, ... ... ... ... ... деген ынтасының артуына
теріс әсер ететін факторлар анықталды.
Екінші кезеңде ... ... ... ... ... іс ... ... оқушылардың білім мазмұнын жаңашаландыру,
адамгершілікке тәрбиелеуге байланысты жүргізілетін ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге
асырылды.
Үшінші кезеңде эксперимент қорытындылары жасалынып, жүйеленді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... ... тұрады.
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, ... ... ... ... ... ... ... жетекші идеясы,
әдіснамалық негіздері, әдістері) сипаттама берілді. Зерттеу ... ... мен ... мәні ашып ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеудағы лирикалық
шығармаларды оқытудың теориялық негіздері” атты бірінші ... ... ... ... ... тәрбиелеу тарихи – педагогикалық
аспектілері, оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеутүрлі оқу технологиялары
арқылы қалыптастырудың ... ... ... жас ерекшеліктің
адамгершілікке тәрбиелеуқалыптастырудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының
адамгершілік қасиетке тәрбиелеу тәжірибедегі барысы” атты екінші тарауда
оқушылардың оқу техникасын ... ... ... ... ... ... ... арқылы қалыптастыру жолдары ... ... ... ... оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу
ұсынылған педагогикалық жүйе бойынша тәжірибелік – ... ... ... болжамды дәлелдейтін зерттеудің негізгі нәтижелері мен
тұжырымдары мазмұндалып, ғылыми - әдістемелік ұсыныстар беріледі.
Еліміздің әлемдегі ... ... ... елу елдің қатарына кіру
стратегиясында Елбасы Н.Ә.Назарбаев: «Білім беру реформасы – ... ... ... ... ... ... беретін аса
маңызды құралдардың бірі», - деп ... ... ... ... орай ... ... ... біздің елдегі жалпы білім ... ... ... ... ... ... оқу, ... білім алу мәселелерін дамыту талабы тұр.
Оқушылардың бойына лирикалық шығармаларды оқыту арқылы адамгершілікке
тәрбиелеу, жетілдіру, дамыту ... ... ең ... тарихи,
педагогикалық тұрғыдағы талдауды талап етеді.
1 Бастауыш ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының адамгершілікке тәрбиелеудің
психологиялық – педагогикалық ... ... ... ... ... қоғамның аса маңызды
функцияларының бірі білім беру мен тәрбиесінің алға қойған мақсаттары ... ... ... ... ... ... міндеті – бұл жан –
жақты, ... жеке ... ... Жан – жақты мәдениетті
мәдениетті тұлғаны қалыптастыру ең алдымен әрбір ... ... ... адамгершілік мәдениетін, ұлттық құндылықтарын бойына сіңіру
мәселесімен тығыз байланысты.
Қазақстан Республикасының ... беру ... ... жеке ... рухани және дене мүмкіндіктерін ... ... өмір ... ... ... қалыптастыру, жеке басының дамуы
үшін жағдай жасау арқылы интелектін байыту міндеті көзделген[1].
Демек, ... ... ... ... мәдениетті және ... ... ... ... ... сол ... өз ... алатын тұлға ретінде тәрбиелеу уақыт талабынан туып отыр.
Қазақ ... ... – ақ ... ... ... ... ерекше көңіл бөлген. Ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа ... асыл ... ішкі ... зер ... ... ... – тәрбиенің биік шоқтығына тап боламыз. «Шыр» етіп дүние есігін ашқан
сәбиден бастап, адамның қартайып о ... ... ... ... адам ... сол қоғамның заңдары мен ережелеріне тығыз байланысты
болады. Қай қоғамда да, қай ... да ... ... адам ... ... ... «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі тиіс,
тәрбиесіз ... ... ... қас ... ол ... оның ... апат әкеледі»,- деп тәрбиенің қызметін жоғары бағалайды, Ал тәрбие
мектебі ... мен ... ... ... термині көне грек тіліндегі «этос» деген сөзден шыққан. Ол
алғашқыда ... сүру ... ... ... ... ... деген
мағанаға ие болған. Кейінірек табиғатты қандай да бір тұрақты ... ... әдет – ... ... көрсетті. Грек тіліндегі «этос»
сөзіне үйлес латын тілінде ... ... ... т.б. ... сөз ... ... Рим ... Цецирон ол сөзден (моралдық) сын
есім жасалған. Сөйтіп, «мораль» деген сөз пайда болды. ... ... ол ... ... ... болып табылды және ол
сөздіктерде ХVIII ғасырдың аяғында ғана ... ... ... ... бойлаған әрбір саналы азамат небір өркениетті
елдердің рухани мұраларын дамытуға баса ... ... ... ... адам ... материалдық игіліктерді тиімді игеруі оның ой-
өрісімен тығыз байланысты. Ал ой-өріс деген мәселе ... ... ... ... ғана мәуелі жемісін береді. Адамның рухани
дүниесі дегенде оның ... ... ... деңгейін, адами
қасиеттерінің молдығын есепке аламыз. Адамның ... ... ... ... ... ... ... келген мәдени игіліктер,
еліміздің ... ... ... ... ... ... сөзінде» деп халық мақалында айтылғандай барлық асылдың бастауы сөз
өнеріне, ауыз әдебиетімізге барып тіреледі.
Егеменді еліміздің өсіп келе ... ... ойлы да ... жігерлі де
батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі ... ... ... ... етіп ... ... ... орны айрықша. Мектеп
қазіргі қоғамның дамуымен, әлеуметтік практикамен тығыз байланысты. Мектеп
өмірі балаға жаңа әлемнің ... ашып ... ... ... ... салады.
Тәрбиенің сан салалы, күрделі мәселелеріне терең бойлауға бастайтын,
күнделікті тұрмыста ... ... ... ... жан ... ... ... мен тәрбиенің алғашқы баспалдағы – бастауыш мектеп. Бастауыш
саты – білім, дағды, іскерліктің ... ... ... ... келешекте алатын жалпы білімі мен арнаулы мамандығының іргетасы
осы ... ... ... оның ... мен ... ... мен ... қазіргі жағдайда жан-жақты талданып отыр. Өйткені,
баланың жеке ерекшеліктері, оның ... ... ... ... ... мен ... сыныптарда жүзеге аспады.
Оқушының рухани күш-қуаты мен ерік-жігерінің, ... ... ... ... кезі де осы бастауыш ... ... ... ... – жеке ... дамытып, оның алғашқы қалыптасуын
қамтамасыз ету, білімге деген сенімін ... ... мен ... ... ... ... оятып, ынтасын арттыру болып
табылады. ... ... ... ... ... көзі ... ... жөн. Балаға білім нұрын себумен қатар,
оның бойына адамгершілік қасиеттерді дарыту ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде бұл мәселені шешетін
тұлға – Ұстаз.
Халқымыз әрқашан да ұстаз мәртебесін көтеріп, аса жоғары ... ... ... ... ... балаға», «Адамның адамшылығы
жақсы ұстаздан болады» деп ... ұлы ... Ал ... педагогы
Я.А.Коменский: «Мұғалім мәңгі нұрдың қызметшісі, ол барлық ой мен қимыл
әрекетіне ... ... ... нұр ... тынымсыз жалын иесі» деп ұстаздар
қауымын жоғары бағалаған.
Мектеп табалдырығын аттаған жас бала ертеңгі ел тұтқасы десек, ... ... ... етіп тәрбиелеу – әрбір ұстаздың борышы. Бүгінгі
мұғалім кіші ... ... тек ... ... қана ... ... педагогиканың нәрлі қайнарымен сусындату, әрбір оқушы бойында
ұлттық мінез-құлық, ... ... пен ... қасиеттерін
қалыптастыруға, баланың жан дүниесін рухани ... ... ... ... ... меңгертуге тиіс.
Алдыңғы қатарлы тәжірибені жетілдіре отырып, оқу үрдісіне жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... ... етуі керек. Бала жаны жаңалыққа құмар, білмегенін ... ... ... ашуға тырысатын болғандықтан, бастауыш сынып мұғалімі
олардың осы талпынысын ... ... ... ... ... ... мақсатында сабақ барысында тиімді әдіс-тәсілдерді
енгізіп, оны ... ... ... ...... ... ... белгілі. Мұндай жағдайда ... ... ... ... рөл ... ... ... үшін мұғалім олар еліктейтін, үлгі ететін абыройлы
жан. Олар ... ... ... жүріс-тұрысына, сөйлеу мәнеріне,
адаммен қарым-қатынасына еліктейді. Сондықтан да, ... мол, ... ... әділ де парасатты, рухани дүниесі бай педагогтар ғана балаға
білім мен тәрбие беріп, оның жан дүниесіне әсер ете алады
Оқушылардың ... ... ... ... ...... берудің басты міндеттерінің бірі ... ... Бұл ... ... міндеттердің бірі, өйткені адамды тәрбиелеуде, дамытуда және білім
беруде оқудың ... орны ... Оқу ... ... өзін және
қоршаған ортаны тануына жәрдемдесетін терезе болып табылады. Оқу ... ... ... ... ... ... ғана емес, оларды
тәрбиелейтін және дамытатын құрал ... ... Оқу ... мен ... ... және ... әрекетінің аса маңызды бір түрі ғана емес, ... ... ие, ... және ... тыс ... ... ... ақ барлық пәндерді игеру барысында ... ... пен ... ... ... табылады. Соған сәйкес, жүгіртіп, ... ... ... үшін ... мақсатты бағыттандырылған
жұмыстарды жүргізген жөн. Адамгершілікке тәрбиелеу білім беру саласы ... ... мен ... аса ... роль атқарады. Сондықтан да
жаңашыл ұстаздар мен әдіскер – ... ... ... және дамыту мәселесіне байланысты сандаған тәжірибелерді жасады.
Оқушылардың оқу және сөйлеу ... ... ... ... ... ... құнды әдістемелерді өзіне басшы етіп алып отыр.
Сондықтан біз дипломдық ... жазу ... ... ... көзі ... ... дамыту мәселесімен айналысқан жетекші психологтардың
еңбектерін, И.Кант, Н.Бердяевтің философиялық ... ... ... ... И. ... ... философиялық –
педагогикалық идеяларын пайдаландық. Адамгершілік қасиетке тәрбиелеу басты
әдістерінің негізін салушы К.Д. ... ... Ол ... ... ... ... ... жақтарын көрсететін тереземіз тәрізді
қарауымыз керек» екендігін айтты және «баланың көркем ... ... ... оны ... білуі керек» деп баса көрсетті. Ушинский
әдістемесіндегі мұндай ... ... ... ... зор ... ... оның оқырманға тигізетін эстетикалық әсерінің мәнін де
айқындайды. ... оқу ... ... ... ... ... ... мен грамматикалық нормаларды меңгертуін де қосады. ...... ... мен ... шығарманы оқудың түрлі жолдарын
ұсынып, шығарманың түріне байланысты әңгіме ... ... ... ... мен мысал үлгісіндегі шығармалармен жұмыс жасаудың
спецификасы туралы нақты нұсқаулар ... ... оқу ... К.Д. ... ... ... өмірін бақылай білуге ... оқу ... ... ... етеді. Отандық тілді үйретуде көрнекілікті басты принцип
етіп ұстау керек деп санайды. К.Д. ... бұл ... ... деп ... ... ... оның оқу техникасы мен мазмұндаудағы
образдық жаттығуларды алмастырып, оқушыны біліммен қаруландырып, жеке тұлға
ретінде дамытатын жаңа ... ... ... ... ... ... ... – 50 жылдардағы әдістемеде мәтінді талдауға деген анықталған ұстаным
болды. Ол көркем шығарманың ғылыми – ... ... ... ... ... ... Онда ... кезеңді түрде
жұмыс жасау қажеттігі, адамгершілікке тәрбиелеу жолдары, мәтінді бөлімдерге
бөле отырып талдау және оны кейін тұтастай ... тіл ... үшін ... жасау жолдары қарастырылды.
60 – 70 жылдары сыныпта оқу ... мен оқу ... ... Көркем мәтінді талдау әдістемесі жетілдірілді: орындау
жаттығулары ... ... ...... ... жеке
ойын айтуға бағытталған шығармашылық жұмыстар көбейді, шығарманың жекелеген
бөліктерімен емес, ... ... ... ... ... ... мен ... ашуда өз белсенділіктерін көрсетуі, мәтінмен жұмыс
жасау түрлерінің ... ... Осы ... кіші ... ... мәтінмен жұмыс жасау барысындағы іскерлігіне қойылатын талаптар
анықталып, 1 – 3 ... ... оқу ... ... талаптар
мейлінше айқындалды.
80 – жылдары үш жылдық мектептерге арналған лирикалық шығармаларды оқу
бағдарламалары жетілдіріліп, төрт жылдық мектепке ... ... ... ... ... ... айқындайтын әдістемелік
ережелер құрастырылды. Онда төмендегі мәселелер қаралды:
1. Шығарма мазмұнын ... мен ... ... түсініп, мәнерлеп
адамгершілікке тәрбиелеу біртұтас үрдіс болып табылады (мәтіннің ... ... ... өз ... адамгершілік қабілетін
жетілдіруге әсер етеді.
2. Шығарманың тақырыптық – идеялық ... ... ... композициясын, көркемдік құралдарын ашу оқушының сөздік қорын
молайтып, жеке тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді.
3. ... ... ... ... шығарманың мазмұнын саналы
түрде қабылдауға ықпал етеді және оны ... ... ... ... ... Лирикалық шығармаларды оқу ... ... ... ... ... қаралып, оларды ұлғайту қоршаған шындықты
біле түсуге жәрдемдеседі.
5. Талдау шығарма авторы ұсынып ... ... ... ... ... әсер ... ... ойларын, сезімін оятуы, өз
көзқарасын білдіруге деген ықыласын тудыруы тиіс. Қазіргі әдістемеде ... мен ... ... ... ... ... ... оның
идеялық мазмұны, көркемдік құндылығы ... ... бір ... табылады. Сондай – ақ, әдістемеде оқушылардың ... ... ... ... ... ... қалыптастыру тәсілдеріне көп мән беріледі.
Соңғы жылдарда жасалған зерттеулер тез ... ... ... ... ... сыныптан бастап жоғары мектепке
дейінгі білім берудің қай кезеңінде ... оқу ... ... бірі ... ... баса ... ... жетілдіру – кіші мектеп ... ... ... ... ... бірі деп ... Оқушылардың адамгершілікке
тәрбиелеудан көп ретте оның жеке ... ... ... оның ... оқуға, мектепке, мұғалімге, жолдастарына, сынып ұжымына, өзіне
деген қарым – қатынасы тікелей байланысты болып келеді.
Өмір егер оқушы сауат ашу кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... деген сенімі артатынын, ал
керісінше, адамгершілік ... ... өзін ... ... күшіне, оқуда жетістікке жетуге деген сенімді ... ... ... ... ... ... жүр. Мұндай оқушы іштей уайымға
салынып, өз бойындағы бар ... ... ... өзіннің бар
қабілетін толық жұмсап, игере алмайды.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... жетілмеуі олардың бойында үнемі алдынан шыға келетін
сәтсіздік ... ... ... Ол ... ... ... алдынан шыға келетін сәтсіздік синдромы мектепке
дейінгі ... өтер ... ... ... ... ... ... Осы
синдромдағы тұлға аралық даму ... ... ... ... бала ... сәйкес келмеуі тән. Оның пайда болуы
баланың жеткен ... ... ... ... ... деп жазады
Үнемі алдынан шыға келетін сәтсіздікке тән әлеуметтік ... ... ... мен ... ... жағымсыз бағасы, ескертуі,
наразылығы жатады. Нәтижесінде балада қатты алаңдаушылық пайда ... ... ... ... ... азаяды, өзін өзі бағалауы төмендейді. ... шыға ... ... ... бастауыш сынып оқушысының
ұстанымы – өзін ... ... ... ... ... Осы синдромның
психологиялық бейінінің негізгі ерекшеліктері осындай.
Психологтардың ойынша оқушылардың үлгерімінің артуына әсер ететін 200 -
ден астам ... бар ... ... ... ... алып отыру мүмкін
емес. Сондықтан мектеп мұғалімдері аса жиі ұшырасатын 40 – қа жуық ... ... ... ... ... ... оқу ... ең басты
фактор болып табылады.
Жоғарыда ... ... ... бір ғана ... мәселені бірнеше аспектіде қарастыруға болады.
Білім беру аспектісі: Оқушының ... ... ... ... ... ... де арта түседі. Оқу қарқыны төмен оқушының сабаққа
әзірленуге жіберетін уақыт мөлшері де артады. Бұл оның ... ... алып ... ... ... көп оқитын оқушылар тез ... Ал ... ... ... жады ... ... ... Осы екі көрсеткіш
оқушының ойлау бейімділігіне тікелей әсер етеді.
Тәрбие аспектісі: Сыныптағы тәрбие ... мен ... ... өзара байланысты болып келеді. Мектеп өмірін
жіті бақылаған адам ... ... жыл ... ... ... Егер ... ... нашар оқыса, 4-сыныпта
олардың үлгерімі мен белсенділігі түсіп кетеді. ... ... ... ... ... ... оқитын оқушының психологиясы ... ... ... ... ... түседі. Бұл
психология сынып оқушыларының көп бөлігіне әсер ... ... ... де, ... да төмендейді. Өйткені оқушылардың басым бөлігі «4»
немесе «5» деген бағаға оқу қол жетпейтін жағдай деп ұғынады. Ал «2» ... ... да ... ... «оқысаң да, оқымасаң да бәрібір үш
аласың» деген ой қалыптасады. Мұны бала сынып ... ... ... ... Сол себепті оқуға деген қызығушылығы да болмайды. Тапсырманы
немқұрайлы орындап, ... өз ... ... ... да ... аспект: Оқу дағдысы жетілмеген оқушының бойындағы ... ... ... Бұл ... уақытын текке жіберді деген сөз. Оқу
үрдісі өз мәнінде ұйымдастыруды қажет етеді.
Біз оптималды адамгершілік қасиетке тәрбиелеу қажеттілігін 4 ... Бұл ... ... ... ... ... түсетіні сөзсіз.
Бүгінгі таңда мектеп оқушыларының бойында ... ... ... күрт бәсеңдеп кеткендігі кім ... де аян. ... оқу ... ... ... оқып отырған материалын терең
түсінгенде және оқырманның бойында ... ... ... ... мотивтері дамыған жағдайда ғана пайда ... ... ... оқу ... ... ... ... алу, оқу барысында
туындап отыратын білгілі бір іскерлік пен дағдыны игеруі де себепші болады.
Біз ... ... ... оқу ... ... бір ... тәрбиелеумеңгертуді мақсатты түрде басқару деп түсінеміз.
Алдымен, оқу дағдысы деген ... ... ... ... ... ұғымды
«білім алу» деген ұғыммен ауыстырмас үшін біз лирикалық шығармаларды оқу
деген терминді қолданамыз.
Лирикалық шығармаларды оқу – ... ... ... болып
табылады. Ол жүзеге асу үшін көру, ... ... ... ... Б.Г. ... Осы ... ... «екі
сигнал жүйесінің уақытша байланысы мен анализаторлардың өзара әректтесуінің
күрделі механизмі» ... ... ... ... ... Б.Д.
Эльконин лирикалық шығармаларды оқудың алғашқы қалыптасу кезеңіндегі күйін
«сөздердің дыбыстық қалыптарын олардың ... ... ... ... деп сипаттайды. Бұл алдымен бала бір әріпті көріп, оның қандай
дыбыс екенін анықтауы, ... ... ... ... ... ... сөз. Егер
келесі әріптерді тану барысында бала алғашқы әріптердің ... ... ғана ... ... сөз, сөз ... ... шыққандығын ұға алады.
Бұл кезеңдерден өту үшін балаға белгілі бір ... ... ... ... оқу ... тез ... ... болатын
үдеріс емес. Бұл арада оқушылардың жас ерекшелігін, қабілетін, мүмкіндігін
жіті ескермесе болмайды. Бұл үдерісте басты үш мәселені есте ... ... ... ... ... оны түсіну. Шығармадағы кейіпкердің іс-
әрекетіне еліктеу арқылы ... ... ... ... ... Оқи білу ... ең ... әріптерге қарап
отырып, олар білдіретін сөзді тану деген сөз. Оқушы әріптерге қарап
отырып, осы әріптердің ... ... ... ... ... ... айта алса ғана ... шығармаларды оқу басталады. Әріптерді
қабылдаудың бұл үдерісінде тек көру ғана ... ... жады ... ... да ... Оқылған сөздердің мазмұнын түсіну. Біз оқыған әрбір сөз біздің
санамызда осы ... ... ... қандай да бір өзгерістерді
тудырады. Бір жағдайда біздің санамызда белгілі бір нақты бейне пайда
болса, енді бірінде ... ... ... ... ... ... барлығы аралас, ал төртіншісінде ешбір бейне мен
сезімсіз тек қабылданған сөздің жай ғана қайталануы немесе осы сөзбен
байланысты ... сөз ... ... ... ... Кітапты оқи алу жеткіліксіз. Оқушылардың бойындағы
оқыған шығармасының мазмұнына сын көзбен қарау дағдысы дамытуды ... ... оқу ... ... ... жатады.
Лирикалық шығармаларды оқу ауызша сөйлеумен тікелей байланысты. Ауызекі
сөйлеудің арқасында мәнерлеп адамгершіліг қасиеті ... ... оқу ... ... ... ... ... – ақ оқырмандар
арасындағы сөйлесу қатынасы мен ... ... беру үшін ... сөйлеу қолданылады. Кіші мектеп жасындағы оқушылардың мәтінді
қабылдауы ересек ... ... ... ... келмейді. Олардың
өзіне тән төмендегідей ерекшеліктері бар:
• Фрагменттілік, мәтінді қабылдауда тұтастықтың болмауы;
... мен ... ... ... өмір ... ... баланың практикалық әрекетімен байланыс;
• анық байқалатын эмоционалдылық, шынайы уайымдау;
• сөйлеу қалпына ... ... мән беру ... ... ... ... толық және дұрыс түсінбеу;
• Қабылдаудың репродуктивті деңгейінің басым болуы.
Лирикалық шығармаларды ... оқу ... етіп ... үшін ... есте ... жөн. ... – ақ оқушылардың таным әрекетін
есепке алған да жөн. 5 – 6 жасар балалардың логикалық ... ... ... ... Ол көрнекілік - әрекеттік сипатта болып, әртүрлі пәндер
және ... ...... ... ... ... етуді
талап етеді. Ары қарай ойлау жайлап көрнекілік – ... ... ... ... ... ... туындайды. Кіші мектеп жасындағы
оқушылардың таным ... бұл даму ... оқу ... да ... ... Қазіргі әдістемелік еңбектерде оқу дағдысы оқып отырған
мәтініне деген жеке көзқарасын қалыптастыра ... ... ойды ... ... ... ... ... автоматтандырылған іскерлік ретінде
ұғындырылады. Өз ретінде мұндай оқу әрекеті мәтінді ... ... ... және ... ... ... ... қабілеті болу керектігіне
баса назар аударады. Міне, осындай адамгершілікке тәрбиелеу негізделген
«ойланып оқу» ... ... ... ... әдебиет әлеміне
бойлатып, оның жеке тұлғасын дамытатын құралдардың бірі болып табылады.
Бұл ... оқу ...... ... ... үшін ... оқудың кепілі
болып табылатындығын естен шығармағанымыз жөн.
Аталған сапалардың ... ... ... болып келеді. Графикалық
белгілерді дұрыс атамайынша мәтіннің бірліктерін дұрыс ұғыну мүмкін ... ... ... ... ішкі ... ... ұғыну мүмкін емес. Өз ретінде шығарманың жалпы мазмұнын түсіну ... ... ... ... ... ал ... оқу мен ... мәнерлеп оқудың негізі болып табылады. Жүгіртіп оқу оқу ... ... ... ... бір ... ... ... да болып
табылады. Сондықтан да оқырманды даярлау оқу ... ... ... бір ... ... ... ... ала отырып құрылуы керек. Бұл
қатынас сауат ашу кезеңінде – ақ ... ... ... ... – ақ, ... ... ... мәтіндерді оқыту барысындағы сабақтарда қолданған аса
маңызды.
Әдістемеде оқу дағдысы деген ... ... оқу ... ... де ... ... Бұл ... біраз уақытқа дейін оқудың тек
техникалық жағы ретінде ғана қолданылып келді. ... ... ... ... ... ... психологиясының очерктері» атты еңбегінде
лирикалық шығармаларды оқуды өзара ... үш ... ... ... олар белгілейтін дыбыс немесе сөздерді дауыстап айту,
оқығанын қорытудан тұратын қызмет түрі ... ... Кіші ... ... бұл ... ... ... Алайда оқу
тәжірибесін жинақтау барысында бұл бөлшектер синтезделіп кетеді.
Берілген үзіндіден зерттеушінің оқу ... ... ... қабылдау мен айту механизмі, дағдысы деп ... ... ... қоймайтындығы көрінеді. Лирикалық шығармаларды оқу
нәтижелі болу үшін барлық әрекеттер бір мезгілде атқарылуы ... Бұл ... ... ... ... да ... шығармаларды оқу сабақтарын екі
категорияға: оқу “техникасы” сабақтары және саналы, мәнелеп оқу сабақтары
деп бөлетін мұғалімдер ... ... ... бөлу ... қате ... Кез келген лирикалық шығармаларды оқу сабақтары саналы оқу
сабақтары болу керек» ... пікі ... ... оқу ... болу үшін ... жоғарыда
аталған әрекеттерді жүзеге асырумен бірге оқушылардың адамгершілік қасиетке
тәрбиелеу ... де жете ... ... Қазақ тілін оқыту әдістемесінде
оқушылардың адамгершілік қасиетке тәрбиелеу басты үш кезеңі ... ... ... және автоматизациялау кезеңдері. Оқытудың
аналитикалық кезеңі оқу үдерісінің үш компоненттерінің бөлек – ... ... Яғни ... ... ... орындау барысында
жеке – жеке күш жұмсауын талап етеді. Буынға бөліп оқу баланың адамгершілік
қасиетке тәрбиелеу ... ...... ... ... Адамгершілік қасиетке тәрбиелеу аналитикалық кезеңі сауат ... ... ... ... түсінік бар. Алайда мұғалім әрбір баланың даму
қарқыны, соның ішінде оқу дағдысының қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... барлық үш компоненттері ... ... ... айту және ... бір ... ... асады.
Адамгершілік қасиетке тәрбиелеу бұл кезеңінде оқушы сөзді тұтастай ... ... ... ... оқу іскерлігі де осы кезеңге тән. Оқушының
мәтіннің жекелеген ... ... қоюы ... Мұғалім оқушының
оқып отырған үзіндіні тұтас мәтіннің мазмұнымен ... ... мән ... ... Оқыған мәтініне тиісті интонация ... ... ... ... ... ... ... тұра алған
жағдайда ғана жүзеге асады. Бұл іскерлік ... ... ... ... ... қалыптасады.
Автоматтандырылу кезеңі оқушының оқу техникасын автоматты түрде
меңгеіп, оқығанын толық түсінуімен ... ... ... ... ... мазмұны мен қалпын түсінуге бағытталады. Шығарманың
идеясын ұғу, көркемдік құралдарды сезіне білу осы ... тән. Бұл ... ... оқу дағдысы қалыптасады. Оқушылардың бұл деңгейге
жеткендігінің басты ... өз ... ... шығармасына эмоционалды
көзқарасын білдіре алуы, мұғалімнің қосымша сұрақтарынсыз – ақ ... ... ... ... ... оқығанын талқылауға деген
ұмтылысы жатады. ... ... ... ... тәртібін қамтамасыз ете
алған жағдайда аналитикалық кезеңнен автоматтандырылған кезеңге дейінгі
мұндай ... ... ... ... ... беру үрдісінде ешбір
кедергісіз ... ... ... ... қалыптастыратын жаттығулар күн сайын
жүргізілуі тиіс;
2. Оқуға ... ... ... ... емес, мәтіннің әдеби
ерекшеліктерін және оқушылардың психологиялық ерекшеліктерін ескере
отырып ... ... ... ... қате ... ... жұмыстарды жүйелі түрде
жүргізуі тиіс;
4. Мұғалімнің жұмысында оқу барысында жіберілген қателерді ... ... ... ... ... оқу, ... дыбыссыз артикульдеу, іштей оқу тәрізді бірнеше
сатыдан тұратын оқу дағдысы арнайы ұйымдастырылғаны жөн.
Оқу мен ... ... ... ... әріптік – дыбыстық
талдау аса қажет, сол кезеңде біз қайталап айтуды қолданамыз. ... ... ... ... іштей оқуға дағдыландыруда аса абай
болғаны жөн. Бұл ... ... жеке ... ескере отырып, 3 –
сыныпта ғана жай ... ... ... айтқанда, оқушылардың адамгершілік қасиетке тәрбиелеу бірінші,
екінші, үшінші кезеңдерінің әрқайсысы өзіне тән ... ... ... белгілі бір мерзімге созылады. Алғашқы кезеңде әріптің әрбір элементі
қадағаланады. Осы кезеңде ата – ... ... ... ... ... ... келмейді дегенді жиі айтады. Бұл жерде мұғалім ... және оқи ... ... ... ұстағаны жөн. Бала 9 – 10 жасқа
келгенде ғана оның бойындағы әрекетті дербес реттеу ... ... осы ... ... ... ... ... байланысты жұмыс
түрлерін жүргізгенде ғана оқушылардың бойында адамгершілікке тәрбиелеу
нәтижелі ... ... ...... І.Жансүгіров, Б.Майлин,
С.Мұқановтың қазақ даласындағы ұлы өзгерістерді мадақтаған алғашқы ... ... мен ... ... тәрбиелеуде маңызы зор
екенін атап кетуге ... ... ... ... ... ... ... жалаң аяқ жүгірген дала баласына ақын ұлы Отаны, туған жері туралы
әңгімелейді. Олардың «қылыш ... «тез ... Отан үшін ... ... Сондай-ақ «Кім басшы – аға халыққа?» деген өлеңінде ... ... ... ... қалып отырған халыққа ... ... ... ұлды ... Бұл ... «Жаңбыр», «»Бау-бақша өлеңдері ұғымына
жеңіл ойнақылығымен бейнелігімен қызықты.
Көбелектің көбін-ай,
Қызығын-айғ көгін-ай.
Бәрін ұстап алар ек,
Жолдастарды жоғын-ай, - ... бала ... өзі ... ... ... ... атты өлеңі арқылы табиғаттың қызықты көріністері –
аспанның ашу шақырып, найзағайдың бұлттарға ... ақ ... ... ... ... түріп ап су сабалап жөнелген бала психологиясына
ұласады.
Ө.Тұрманжанов «Көркем әдебиетті ... ... атты ... ... туындыларын оқу әрі ермек, әрі өрнек. Ермек дейтініміз: ол
ойнақы жеңіл ... ... ... ... алуан-алуан, шым-
шытырық оқиғалар, сан қилы, сан түрлі адам ... мен ... мен күн ... ... ... нені сүйіп, нені жек
көретіндері, ... ... неге ... ... ... ... бойыңызға жеңіл сіңеді. Осыдардың жақсысына үйренесіз
де, жаманынан бой тартып жиренесіз. Өмірде қалай тұоуды, қалай өмр сүруді,
отбасынан, ... ... ... ... Отанға, өз ортаңа сүйікиті
болудан артық абырой бар ма? Осының бірн терең ... ... ... ... ... зор ... ... - деп көһркем әдебиеттің ролін
атап көрсеткен. [98, -275 б.]. Жоғарыда ... ... ... ... бастауыш сыныпта көркесм шыармаларды оқу-тәрбие
үрдісінде пайдалануда, ... ... ... бағытта ұлт қаламгерлері де ерен еңбек етті. Лирикалық шығармаларн
қойылатын негізгі талаптарға тоқталады.
1. Оның ... - өзі оқи ... ... ... ... оқушы. Әдебиет, оларға оқып беруге немесе мазмұнын айтуға
арналады. ... ... ... ... ... қысқа, әрі ұғымды,
әсерлі болып келуі керек. Оқушылар ... әрі ... әрі ... ... әрі жадына көп нәрсені бірден ... ... ... ... ... осыны қатты ескертетін болады. ... ... ... ... ... ... іске, қимылға құрылуға тиісті.
2. Оқушылар ойы – бейнелі ой. Көбіне ол затты, құбылысты, ... ... ... ... ... ... оның көз алдына тұспалды
сөз, ұғым образын емес, ... ... ... ... ... Онсыз болмайды...
Оның ұғымының саяздығы тәжірибесіздігінің ғана ... ... есте ... Оның ... ... ... толтыра қоятиын қуыс ыдыс емес, лап
еткелі тұрған от, соны ... ... ... ... ... ... ... әрі ойын кеңейтуге көмектесіп, әрі тіл үйретсін...
3. Адамда болатын ыждаһатты (белсенділікті), енжар деп ... ... ... оқушылар да тек соңғысы бар. Ол көңілі соққанда ... ... күш ... ... ... дегенге бара алмайды. Әдебиеттің
міндеті ересек оқушылар ті жаңа ... жаңа ... есік ... ... бірте-бірте тәрбиелеуге көмектесу болып табылады. Бұл арада да өте
шеберлік, үлкен психологтік керек. Неге десеңдер, ... ... ... ... Ал, егер ылғи ... зердеге азық ұсыныла берсе, келе-келе
оқушылар те білуге деген талап сөніп, бойкүйездікке салынады. Кейін қайта
тәрбиелеу қиынға соғады, -деп ... ... ... ... ... ... ой-өрісіне, жас ерекшелігіне сай жазылумен бірге,
оның бала ... ... ... құрал екенін атап көрсеткен [99].
Белгілі әдебиет зерттеушісі Б.Ыбырайым «Сырлы әлем» атты ... ... ... бірі ... ... «жүйелі ой мен
алғыр зерденің, терең парасат пен ұшқыр шабыт, ... ... ... - ... Ол ... құлағына сіңіп, адамгершілік жолына бағыттап,
рухани есеюіне айрықша ықпал ... ... ... ... ... ... бейнелеу, өмірлік мәселені, құбылысты байыптап, дәл де терең
тұжырым жасау мен көкейге қонымдылығына ... ... ... ... ерекшелігін, автордың ой-өрісі мен рухани өмірлік ... ... ... ... ... ... көркемдік ойды бейнелеуді
төмендегідей қарастырады. Олар:
- Балалардың өзіндік өмірін, өзіндік ... ... зер ... ... тірлігінің талай мәселелері ересектердің әлеуметтік
моральдық атмосферасымен де байланысты ... ... ... жан ... ... ... детальдарды, штрихтарды,
т.б. көркемдік құрал тәсідермен бояуларды кейіпкердің психологиясына
тереңдеп тануға жетелейтін кілт есебінде пайдалану, психологизмге
ден қою;
- ... ... ... ... эстетикалық-
педагогикалық мәніне назар аудару;
- Табиғат әлемі арқылы авторлық ... ойды ... ... ... ... үңіліп, тағылымдық сәттерге назар
аудару, жас ұрпаққа ... ... ... ... ... балалар
прозасында, онң ішінде балалар ... ... ... ... арналар осылар , - деп тұжырым жасайды.
Бұл секілді саланы әдебиет зерттеушілері өзіндік ізденістерімен дамыта
түсті. Белгілі ғалым ... ... ... топтаған қарға жейді» атты
еңбегінде халық ауыз әдебиетінің ... ... ... екі ... ... ... үлгілері мақал-мәтелдер жөнінде ... ... ... ой ... ұсынған. Автор онда мақал-
мәтелдердің маңызына тоқтала келіп: «мақал ...... ... ... ... ... ... шағын шығармасы сөз
өнері», - анықтама берген. Халық шығармаларының басқа түрлері сияқты ... де әу ... жеке ... ... оны ... естіп, жаттап
жаңғыртады, өңдейді, өзгертеді. Сөйтіп, олар бірте бірте ... ... ... ... ... Демек, мақал-мәтелдерді халықтың
өмірден жасаған қорытындысы ақыл ой түйіні ... ... [50]. ... мақал-мәтелдерді пайдалануда оның мағынасын түсіндіруді,
оқушылардың тіліне ... ... ... ... ... ғалым С.Қирабаев балаларға арналған поэзияның, яғни өлеңнің
өзіндік ерекшеліктерін; тілінің ... ... анық ... ... ... қатар, ғалым оқушылар ге арнап кітап жазу мәселесін де
көтерген. Онда: ... жас ... ... ол ... ... да көркемдік
дәрежесінің жоғары болуына, оның әр ... ... ... ... әр ... құбылыстарын жас жеткіншектерге жеткізіп айтып беруге
қысымшылық жасауға тиіс. Балаларға арналған кітаптың ерекшелігі – ... ... ... ... ... бөлене жазылуына байланысты.
Оқушылар дің кітаптары оларды әрі көңілдендіретін, қуанышқа бөлейтін, жеңіл
оқылатын, оның ... ... ... ... ойға құрылу керек. Көркем
әдебиеттің басқа саласы сияқты ол да қайнаған өмірден алынып, образды ... ... - деп ... [101]. Шын мәнінде, лирикалық шығармаларінң
көркемдік жағы ... ... ғана ... ... ... қызықтыра
алады. Біз зерттеу жұмысымызға көркем шығарманы іріктеуде автордың ұсынған
өлеңінің өзіндік ерекшеліктерін басты қағида етіп алдық.
Зерттеуші ... ... өз ... «ең ... ... ... шығармалары – балалар психологиясын. Көркемдік ... ... ... асыл ... Ол өзінің бала қабілетіне
лайықтылығымен, логикалық жүйелілігімен, тілінің ... ... ... мазмұнымен, ойындық жеңіл формасыме балалардың рухани
азығына айеалған бағалы тәрбие құралы» деп ауыз ... ... ... бергенін көреміз [102].
Ғалым Ә.Табылдиев «Халық тағылымы» [103] атты ... ... ... өз ... ... берген. Мақалдар – нақыл, өсиет ... ... ой ... сөд ... ... ... ... сабырлы, салмақты ырғақпен айтылады. Қара ... ... ... мақалдар да бар. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның
тіленбей» тб.. ... ... ... ... өлеңде сыңар тармақты,
қара сөзде нұсқаулы сөз ретінде айтылады. «Өлең сөздің патшасы» т.б. Қазақ
халқы – сөз ... ... ... ... ... ... ... ретінде данышпандығын өлең өрнектерімен өрнектеп, зерлеп келе жатқына
халық. Сөз зергерлерінің ... ... ... мен ... оқу-тәрбие
үрдісінде үздіксіз пайдаланып, үлгі етіп ... ... ... ... айналдырып отырмыз.
Ол совет лирикалық ... ... ... ... мен
психологиясын басшылыққа алды. Лирикалық ... ... ... ... ерекшелігіне тоқталады. Ол лирикалық шығармалар талғамы,
ойы, ... ... ... даму ерекшелігіне сәйкес келетінін айтты. Ол
өзінің мақалаларында еңбекті суреттеу жас өспірімдерге арналған ... ... ... деп көрсетті. «Лирикалық шығармаларне араласатын автор
әр алуан жастағы ... ... ... ескеруі тиіс. Бұлай
етпеген күнде оның ... ... да, ... де керексіз, иесі жоқ
кітап болып шығады», - деді.
Лирикалық ... ... жасы кіші ... ... анық көрінеді,
ал үлкейген сайын ... ... мен ... ... ... бірігіп кетеді. Сондай-ақ, М.Горький лирикалық
шығармалар үлкен мән бере ... оның ... ... ... айтты.
Лирикалық шығармалар басқа ғылымдармен (педагогика, ... ... т.б.) ... ... ... ... етті.
М.Горький «Әдебиет туралы» еңбегінде : «Бастауыш сынып оқушыларына
ойын, санақ, әзіл-сықақ үшін материал ... әрі ... әрі өте ... ... ... ... Осы ... балалар кітабының шеберлерінің
өлеңдерімен қатар, фольклордың таңдаулы үлгілерінен құралған бірнеше ... ... - ... ... қатар, балаларға арнаған кітаптың құрылысы,
мазмұны, сапасы туралы да өзінің ой-пікірін айта ... ... ... бәрі ... танымдық материал беруге тиісті деп ойлауға
болмайды. Ол бейнелі ... ... ... ... ... ... Бізге
балалардың сықақшылдық сезімін дамытатын көңілді, қызық кітаптар да қажет.
Балаларға ... ... ... ... ... ... ... жасау қажет, - деп жасаған тұжырымы дәлел. Жазушының
сол уақытта айтқан құнды ой-пікірлері күгі бүгінге ... өз ... ... Ол ... ... мен техниканың дамыған заманында да балаларға арналып
жазылатын кітаптар ... ... ... сыныпқа арналған
кітаптардың суреттері айшықты, ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Әртүрлі тапсырмалардан, баланың жас
ерекшелігіне ... ... ... ... іріктеуде, осы бастауыш
мектеп оқушыларын тәрбиелеу мен білім беру мәселесімен айналысқан ғалымдар
мен балалар ... ... ... Бұл ... ... ... ... халқының ұлы сыншысы В.Г.Белинский «Әдебиет деген сөздің жалпы
мағынасы» туралы ... ... ауыз ... мен ... ... ... ... әдебиетінің қандай туындысын алсақ та,
оның ... ... ... ... қоса, оның өмірбаяны, шығармаларының
қашан, қандай тақырыпқа арналғандығы, қай кезде баспа ... ... ... ... ... ... Ал, ауыз әдебиетіінң авторлары
белгісіз болады. Бұдан әрине, ауыз әдебиетінде автор болмайды деген ... ... ... ... ... ... болса да әуел баста жеке
авторлар ... ... сол ... ... ... болмағандықтан,
авторлардың өмірбаяны , аты-жөні сақталмаған. Ал шығармаларды ауызша айту
түрінде туып, ел арасына ауызша айту ... ... ... ... ... өзі ... Ауыз ... халық әдебиеті деп атаушылық, міне,
осылай туған, - деп көрсеткен [106]. Бұдан В.Г.Белинскийдің пікірінің қазақ
зерттеуші ... ... ... келетінін байқаймыз.
Лирикалық шығармалар даму арналары, оның жанрлары да жеке ... ... Ал, ... балалар прозасының даму жолдары мен тәрбиелік
мәні, көркемдік деңгейі туралы С.Өскенбаев [115], бүгінгі балалар әңгімесі
туралы ... [116] ... ... ... Қазақ
лирикалық шығармалар Ресей, Орта Азия ... озық ... ... ... Атап ... ... К.Чуковскийдің «Доктор
Айболит», «Кір қоймас» [117], В.В.Маяковскийдің «Жақсы деген немене, жаман
деген немене», «Кім болам» [118], ... ... және оның ... ... [120], ... [121] т.б. ... мен әңгімелері
қазақ тіліне аударылып, оқу-тәрбие үрдісінде пайдалануда.
Лирикалық шығармалар – ... ... ... ... ... ... бойы ... асыл мұрасы. Ол
өзінің мектеп жасына дейінгі балалардың қызыға еліктей ... ... ... ... қасиетінің артуымен, дүниетанымдық
қызығушылығымен, ... ... ... ... ... жеке сала
ретінде отау тігіп, ізінше енші иемденіп, балалар фольклоры» деген атқа ... ... ... ... тиді.
Қорыта айтарымыз, философиялық психологиялық еңбектерге жасалған
талдаулар бастауыш мектепте лирикалық ... ... ... тұрғыда
негізделді. Оқушылардың тілін дамытудың өзіндік ерекшеліктерін анықтау үшін
ғылыми-әдістемелік зерттеулерді ... ... деп ... Ол ... ... Лирикалық шығармаларды оқытудың әдеби бастаулары мен теориялық
негіздері
Әдеби жанрлар (фр. ... genre - түр, тек, жанр – ... ... шығармалардың көркем даму процесінде ... ... ... ... ... ... белгісі бойынша анықталады - бір жанрдағы
шығармаларды біріктіретін және айтарлықтай тұрақты, әрі ... ... ... ... мен ... қарай.
Көркем шығарманы кеңінен танып білу жанрлар сериясын тудырады. Атап
айтар ... ... ... ... ... және т.б. ... болады. Мұның барлығы көркем шығарманы
кеңінен танып білудің жемісі. Шығарманың ... ... ... ... және ... немесе пьеса мен көріністің, өлеңнің
жеке ... ... ... ... ерекшеліктерін айқындайды.
Суреткердің идеялық-психологиялық ... ... ... және
сырттай объективті, ирониялық болуы мүмкін ... ... ... ... ... тоқталар болсақ, әдебиеттегі ода – баллада –
эпиграмма – памфлет осының нәтижесі. ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда жанрлық мүшелену қатынасында өзгешелік
бар, яғни өнердің түрі (мысалы, фольклорлық поэзия және ... ... ... мен тегіне (мысалы, әдебиеттегі эпос, лирика, драма) қарай
бөлінісінде. Көркем шығарма ... ... ... тұйыққа тірелуде. Өйткені, «Жанр», «Түр», «Тек», «Әр түрлілік»
терминдері осыған ... ... ... ... жоқ. ... ... ... бірінің орнына бірін пайдалану жалғасуда.
Шығарманы сипаттау үшін оның мазмұнының жанрлық ерекшеліктері маңызды.
Бұған ... ... Г. ... ... ... ... «К исторической поэтике» шығармасында және ... ... ... ... ... ... лирикалық
және лиро-эпикалық сияқты жанрлық топтар ерекшеленген. ... ... ... ... ... ... өлеңдік және прозалық формасы
және соңғысы, өзінің көлемі бойынша ... ... ... біз ... әр автордың қаламының ұшқырлығы,
жазу шеберлігі ... ... ... ... ... ... жазу ... болады дейміз. Өйткені, әдебиеттану сөз ... «сөз – ... жіп, жыр – ... ... ... ... өріледі.
«Поэзия- өмірдің әрі мен нәрі. Бүкіл әлем, ... өмір ... ... ... тіршілік, ойнақы өмір беретін сырлар-поэзияның тетігі
мен жаны. Поэзия-әлемдік өмірдің қан тамырының соғуы, сол ... қаны ... ... мен ... деп ... ... болатын. Ең алдымен
поэзия не деген сұраққа ... ... ... Зәки ... ... ... ... ертеден қалыптасқан үлкен бір саласы, өлең, жыр түрінде
шығарылған әдеби шығармалар» десе, ... З. ... ...... ... – еркін сөйленетін жай сөздер тіркесі ... мен ... ... ... ... ... мен бунағына дейін белгілі
тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі» деген анықтама береді.
«Лирика – грекше- Lyra-музыка аспабы аты. Ой мен ... ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінен
басталған. Шартты түрде баллада, арнау, идиллия, ... ода, ... ... ... ... ... ... эклога т.б. деп бөлуге
болады./З. Қабдолов./ ... ... бас ...... өзі.
Мұны әдетте лирикалық кейіпкер деп атайды. Лириканың негізгі жанрлары; ода
(мадақ жыры), ән өлеңі, арнау, ... ... ... ... ... ... әдебиеттің негізгі саласының, жанрының бірі.
Басты ерекшелігі – адамның көңіл-күйін, сезім дүниесін тікелей ... Ой мен ... ... ... жеке адамның көңіл-күйі,
сезімі суреттеледі. Ақын көбінесе өз жайын, ... ... ... ... ... ... көзқарасын сипаттайды» /З. Ахметов/.
Неміс философы Гегель ... тегі ... ... ден қоя
айналысқан. Бұл ретте ол өзі ... ... етіп ... ... Яғни, объект, субъект ұғымдарын пайдаланады. Әдебиеттің әдеби
тектерінің негізін ол ... ... ... негізінде
қарастырды. Субъект дегеніміз ақынның өзі, эпос - баяндаушы жанр ... ... ... ... ... элегияны, лирикалық жолдауды,
өлеңді, ... мен ... ... ... ... мен ... формалардан өлеңді, өзара тақырыптық ерекшеліктері мен
көтерген мәселелері бойынша байланысты өлең циклдерін – ... ... ... Сонымен қатар, көптеген ұлттың төл әдебиеттерінде әртүрлі
өлең үлгілері ... ... ... ... ... ұлт ... ... шығып, халықаралық дәрежеде мойындалды.
Бұған мысалдар легін келтіруге болады: ... ... ... ... ... (бұған әрине мысал мен балладаны қосуға болады), повесть,
әңгіме, ... ... және ақ өлең ... ... ... ... әр түрі әр ... өмір сүрген әрі әр бағыттағы жазушылардың
шығармаларында әртүрлі жанрлық мазмұнды білдіреді. ... ... ... ... әртүрлі болғанымен бір-біріне жақын ... ... азат ету ... ... ... ... жанрларда лирикалық шығармалардың кеңінен таралып, дамуына
ықпал етті. Ұлтттық-тарихи лирика жетекші маңызға ие болды. Ол ... ... ... ... ... халықтың, бүтін бір ұлттың
демократиялық ұмтылысын білдірді. ... ... ... аңсаған
халықтың арман-мұратын көркем сөзбен өрді. ... ... ... саяси сатирада ғана көрінген жоқ. Әлемнің
көптеген ... ... ... ... ... ... туындады. Олар тәкаппар, рухани азғынданған, бұзылған қоғамның
жоғарғы табының өкілдеріне табиғат аясындағы тыныш та ... ... ... ... ... қоя ... ... лирикалық шығармаларында суреттеу, бейнелеу,
табиғат лирикасы алдыңғы орынға ... ... ... ... идеялық-эмоциалдық байытылған, лирикалық ... ... ... ... лирикасы ұлттық-тарихи және «этологиялық» өзінің
мазмұнының жанрлық аспектісі бойынша романдық ... да ... ... қоса эпос пен ... ... ... жанрлық мазмұнның
әртүрлі аспектілері өзара өткелсіз шекара арқылы бөлінбеген. Бір ... ... ... ... жанр ... бөлу ... әдебиеттің барлық үш
тегіне де ортақ. О ... ... ... кезінен бастап әдебиет негізгі үш
бағытта-әдеби тектің үші түрі эпос, лирика, драманың шегінде дамыды.
Қазақтың ... ... ... ... ... өрпек-нақыш,
көркемдік тәсілі жағынан өзге көп жанрларға ұқсамайтынын тағыда бір ... бар. Ол – ... ... – поэзия аталуының өмірі ...... В.Г. ... А.Н. ... лирикалық өлеңдерден "халық
сезімінің толысуын" ... ... ... ... А.С. ... ... өлеңдерінде "орыс халқының еркіндікті аңсаған арманы" бар екенін
атап көрсетеді. Ал, А.И. ... ... ... ... ... ... тербеткен бар ақындық бастау бар".
Әрине, лирика туралы айтылған мұндай жалпы пікірлер ... ... ... ... ... халық халық лирикасының негізгі сипаты да –
халықтың да көңіл күйін тербетіп, әсерлендіретін ой–сезімдерді ... ... иә ақын өз ... өз ... өз ... ... ... арқылы
жеткізеді. Лирикаға тән үлкен қасиет оның қысқа да ... ... ... ... ... ... рухында. Филология ғылымдарының докторы,
ақын Әбділдә Тәжібаев: "Лириканың негізгі халық ... ... ... ... ... ... Жаяу ... Ыбырай, Әсеттерде жатыр", - дейді.
Лирикалық өлеңдерден байқалатын нәзік, ... ... ... ... мен ... күйлерінің астарлап келген әдемі шақтарында туады.
Сол үшін де ... М.В. ... ... ... ... ... дерлік
"Ғашықтардың кездескен жеріндегі табиғат ... ... ... ... ... деп ... Ал ... қара өлең ән
өлеңдерінің айрықша белгісі осы М.В. ... ... ... ... әкеп саяды. Сондай-ақ халықтың әлеуметтік игі ... ... ... де лирикаға тән кейіптеу басты ерекшелік екенін
көреміз.
Фольклортанушы ғалымдар С.Сейфуллин, ... ... ... ... т.б. ғалымдар лирикалық жырлардың
басты ... ... ... ... көңіл бөлген. Лирикалық өлеңдер
тұрмыс–салт жырларынан өзгеше болып ... ... ... қара өлең,
тарихи өлең және ән өлең болып бөлінеді. Лирикалық ... ... ... ... айқын аңғарылады.
Қазақ мектептеріндегі оқыту жайын, олардың қиындықтарын таратып айтқан
көрнекті тұлғаларымыздың бірі Ахмет Байтұрсынов болды. ... ... ... тұлғасын айқындап беретін күрделі, толымды,
жаңашыл туындысы ... 1926 жылы ... ... ... ... ... басылған. Қазақтың ұлттық әдебиеттануының ғылыми
негізі, методологиялық арналары, басты-басты терминдері мен категориялары
түп-түгел осы кітапта ... ... ... ... ... өзіне тән жанрлық формаларын
топтап, жіктеп бере келіп, эпосты — әуезе, ...... ... ... деп ... Ал ауыз ... түрлері былай жіктеледі:
1. ертегі, аңыз-әңгіме, өтірік өлең, жұмбақ, жаңылтпаш, бас қатырғыштар
2. Батырлар жыры, тарихи жыр, айтыс өлең, үгіт ... ... ... ... ділмар сөз (афоризм), тақпақ, мақал, мәтел
4. Тойбастар, жар-жар, неке қияр, ... ... ... бата
5. Жын шақыру, құрт шақыру, дерт көшіру, бесік жыры
Ғалым сондай-ақ лирика түрлерін саф толғау, марқайыс ... ... ... ... толғау, сұқтаныс толғау, (даттау, қаралау,
наз) деп жіктейді. Мазмұнына қарай мазақ, мысқыл, қулық, сықақ, әзіл ... ... ... қарай әлектеніс, әуреленіс, азаптаныс деп
таратады.
Сонымен бірге Ахмет Байтұрсынов лирикаға ... ... ... Ішкі ... ... ... ... болуы керек. Ақын толғауы да өз көңілінің күйін
айтады. Бірақ ол күй өзгеге түсінікті ... ... Күйі ... ... әсер ете алмайды;
ә) толғау шын сырлы болуы тиіс. Өтірік жай сөзге де ... ... ... ... ... жараспақ түгіл, бүлдіреді. Сондықтан күйлі
толғау көңілде шын болған күйден шығу ... ... ... ... ... өлеңдерінің көбі қадірсіз болып кетуі шын ... ... ... ... ... таза ... тиіс – нас, ... нәжіс әдемі нәрседен шықса,
көңілге қандай әсер ... ... ... ... сөз, ... ... о да ... әсер етеді;
в) толғау көңілдің тереңдігі күйінен хабар беруі тиіс. Көңілдің бер жағынан
шыққан сөздердің ... ... ... ... із ... ... Тысқы шарты:
а) Толғау сөзі көңіл күйінің бейне билеуі сияқты болуы тиіс. Күй де, би ... ... ... сұлу болып шығады. Күй мен бидің үйлесуі;
ә) толғау қысқа болуы ... ... ... ... бір ... ... ... күйінен шығатын толғау көңіл табиғатына қарай ұзын болмасқа
тиіс, ұзын болмайды да. Нағыз толғаулардың ... 4-5 ауыз ... ... ... ... айтылуы тиіс. Адамның ... ... ... – күй мен ән. Әннен соңғы көңілге көбірек әсер беретін - әуезді
сөз, әуезді күшін көбейтетін өлең түрде ... ... ... ... орыс тіліндегі еңбектердің ізімен саяси
лирика, махаббат лирикасы деп қана ... ... ... ... ... өз ... шығарып, лириканың сап толғау, марқайыс ... ... ... ... ... ... ... сөгіс толғау,
күліс толғау секілді түрлеріне анықтама береді, мысалға ... ... ... кездері”, Сәкеннің “Жолдастар” өлеңдері, ... ... ... кейбір өлеңдер алынған.
Қазақ мектептерінде әдебиетті оқытудың жаңа ... ... ... бірі Қ. ... ... ... лириканы оқыту мәселесіне көп мән береді. Ол өзінің
«Қазақ әдебиетін оқыту ... мен ... ... ... атты ... әдебиет жанрларын оқыту мәселесін жалпылама
қарастырмай, лириканы оқыту, эпикалық шығармаларды ... ... ... деп ... бөле ... оқытудың инновациялық
технологиясын ұсынады.
Лириканың түр-түрін оқытуда теориямен қоса, практикалық, танымдық
мәселелерге ерекше ... ... ... ... ... ... ... беріліп отырады.
Лириканы оқыту күрделілігі оның жанрлық ерекшелігінде ғана емес, ... ... оған ... ... қарым-қатынасында. Әсіресе,
бастауыш сынып оқушыларының көбі ... ... ... мазмұны бар,
айтайын деген ойының бәрі бадырайып тұратын прозалық шығармаларды ... ... ... шығармаларға қызықтыру, тарту жұмыстарынан
гөрі, прозалық шығармаларға қызықтыру, тарту ... ... ... ақын өз ойы, өз ... өз ... тікелей кейіптеу арқылы
жеткізсе, лириканың сол өзіндік қасиеттерін түсіну ... ... ... жүрегі, нәзік сезімі, ұшқыр ойы болуы керек қой. Ал ондай
сергектік, ... ... ... бола бере ме?! Лирикалық шығармаларды
құлақпен емес, жүрекпен, сезіммен қабылдау керек десек, ол ... ... ... нені ... неге ... қандай көңіл күйде болды,
оны тексеру де мұғалімге ... ... ... ... лириканы
оқытудың күрделілігі осында жатыр.
Адамгершілікке тәрбиелеу оқушылардың толыққанды білім алуын қамтамасыз
етіп қана ... жеке ... ... оны ... ... роль
атқарады. Адамгершілік қабілетінжетілдірудің оқушының болашақ ... игі ... ... ... денсаулық сақтау ұйымы сауаттылықты (оның ішінде оқу
және жазу ... ... ... ... 12 аса маңызды
көрсеткіштердің қатарына жатқызады. Толыққанды өмірсүру: ... ... білі алу, ...... ... ... ... шешу, түрлі
психологиялық күйлерден өту үшін оқу керектігін баса ...... және ... ... Оның төмендегідей қалыптары
кездеседі:
• Рационалды және эмоционалды (ойлау, ес, елестету, ерік, сезім тәрізді
психикалық үдерістердің қатысуы бойынша);
• Функционалды және ... ... ... ... және ... ( ... қабылдау дәрежесі
бойынша);
• Іскерлік және демалыстық (мотивтері бойынша);
• Шапшаң және жай (жылдамдығы ... оқу ... оқу, ... ресми әдебиеттермен
жұмыс жасау барысында қолданылады. Мұндай оқу барысында ... ... есте ... және ... ... ... мен эмоциялар аз
дәрежеде қатысады. Рационалды оқу ... ...... ... ережелеріне сәйкес құрылады. Оның бағдар беру ... ... және ... ... кезеңдерін бөліп көрсетуге
болады.
Бағдар бере (таныстыра) ... ... ... алу, ... тануға мүмкіндік ... ... ... жекелеген
элементтерді талдау негізінде мәтін туралы алдын ала ... ... ... Ол ... ... ... оқуды қалыптастыру
үшін мәтіндерді (кітап, мақала т.б.) даярлау үшін ... ... ... ... ... не үзіп оқу туралы шешімді ... әсер ... ... бар:
• Мәтіннің кез келген элементі;
• Авторы (ол нақты салада білікті маман). Бұл жерде оқу мақсатына сәйкес
шешім ... ... (оқу ... сәйкес не сай емес, қызықты, өзекті, ... ... ... ... ... ... ... Басылымның сапалылығын
әрқашан білдіретін баспалар да, кітап нарығында күдік ... да ... ... ... сөз соңы ... бөліктер негізгі тақырыпты, оны
құрастырушы мәселелерді, автор туралы мәліметті, мәтінді құрастырудағы
ерекшеліктер мен жағдайлар туралы дерекі, оның ... ... ... мен түсініктемелер мәтіннің кей ерекшелігі туралы мәлімет
беріп, мазмұн күрделілігін шешуге жәрдемдеседі.
• Иллюстрациялар (сызбалар, кестелер, ... ... ... мен
стилін жақсырақ ұғуға жәрдемдеседі.
• Сілтемелер, түсініктемелер, сөздіктер ... ... ... ұғым қалыптастырады.
• Библиографиялық тізімдер, сілтемелер мен нұсқаулар мәтінде алынған
дерек көздерін атап, тақырыптың ... ... ... ... оқу ... ... ... көз жүгіртіп шығып, ол
туралы жалпы ұғымды қалыптастыруға ... Оның ... ... ... тақырыптарымен, тарауша атауларымен, абзац, беттер тәрізді
жекелеген фрагменттермен жұмыс жасау; тірек сөздер мен ... ... ... деректерді: фамилия, сөз, фактілерді іздеу енеді. Мұндай оқу
автордың стилі мен ... ... беру ... ... ... ... түсінікті қалыптастыруға жәрдемдеседі. Ол тақырыптың дамуын
көруге, кейіпкерлер мінез – құлқындағы негізгі белгілерді ... ... ... ... ... әсер ... оқу – жаңа ... жасау, интерпретациялау және ашу
бойынша әрекеттің бар ... ... оқу. ... аса ... ... ... ... сұрақтар мен сұрақтарды қоюға байланысты
жауаптар; ақпаратты қорытудың барлық ... ... және ... ойды
бөліп көрсету жатады.
Эмоционалдық оқу әрқашан жеке ерекшеліктерге байланысты ... ... бір ... ... келмейді. Көркем әдебиетті ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл
оқырманның елестетуі мен сезімі жетекші роль атқаратын шығармашылық әрекет
түріне жатады. ... ... ... ... осы ... ... мәтінмен жұмыс жасату арқылы ... ... мен ... Эмоционалдық оқу барысында оқырман оқып отырған мәтінін қорытып
қана ... оны ... ... өз ... ... өз ... ... Оқушы елестету арқылы кейіпкердің сыртқы түр – пішінін
суреттеп бере алады, оның ішкі дүниесіне ... ... оның ... ... қоса ... оқу – ... бір ... орындау немесе белгілі бір
міндетті шешу үшін ақпарат іздеу мақсатындағы оқу. ... ... ... оқу ... ... ... оқу дегеніміз көркем мәтінді ... және ... ойға ... ... ... ... білдіреді. Оқудың мұндай түрі
аналитикалық оқусыз, яғни көркем мәтінге ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Репродуктивті оқу – мәтінді түсінудің тек алғашқы фазасы болып
табылады, ... ... ... деректер, көркем шығарманың фабуласы
қабылданады.
Шығармашылық оқуда басты роль ... ... ... оқу іскерлік оқудан ... ... ... орай ... ... оқушылар бос уақытында
оқығаннан гөрі компьютер ойнағанға көп мән ... ... ... ... ұйымдастыру үшін негізінен көркем әдебиет алынады.
Тез және жай оқу. Ақпарат көбейген ... ... ... деген қажеттілік
те арта түседі. Білікті оқырман оқудың түрлі жылдамдықтарын меңгеруі ... ... бір ... ... оның ... оқу ... оқу
түріне байланысты түрліше болып келеді. Жай, ойланып оқу зерттеу және есте
сақтау ... ... оқу үшін ... ... оқу ... ... газет, журналдармен танысу барысында, көркем әдебиетті
оқуда қажет. Ал көлемді ... ... ... ... оқу
түрі пайдаланылады. Жүгіртіп оқу белгілі бір деректерді іздеу ... ... ... ... оқытудағы басты міндеттердің бірі
олардың адамгершілікке ... ... ... Мемлекеттік жалпыға
міндетті білім беру стандарттарында оқушылардың әр білім кесіндісінде ... ... және ... ... ... көрсетілген. Оқу техникасын тексеру
барысында мұғалім төмендегі өлшемдерге ... ... ... ... ... ... ... Оқу әдісі;
• Оқу жылдамдығы;
• Мәнерлілігі.
Бастауыш сыныпта, әсіресе, ... ... баса ... аударған жөн. Бала
әуел бастан не туралы оқып ... ... сөз ... ... ... мағынасын түсінуі керек. Мұғалім оқудың әу
бастан қатесіз, ... ... ... ... қол ... ... ... түсініп оқу баланың ... ... ... ... ... қатесіз жазуына мүмкіндік береді.
Әдістемелік еңбектерді зерделеу барысында оқушылардың ... және ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеутексеріп қоюмен ғана шектелмей, оның
күйін жүйелі түрде бақылап, оқу ... кей ... ... ... ... жұмыстар жүргізетін мұғалімдердің ғана жете
алатындығын байқадық..
Сонымен «оқушылардың оқу ... ... не? Оқу ... ... ... заңды сұрақ туындайды. Оқушылардың оқу дағдылары
өз ішінде оқудың техникалық жақтары мен мағыналық ... ... ... ... Ал ... жағы оқу ... ... пен сол оқу
үрдісін жүзеге асыруға деген құштарлықтан тұрады. Көрнекілік үшін төмендегі
кестені ... – 1.1 Оқу ... | | ... жағы |Мазмұндық жағы ... жағы ... |  |  ... Оқу ... |1. ... оқу. |1. ... ... |
|2. Оқу ... |2. ... оқу. ... ... ... (оқу ... | |2. Оқу ...   |
|3. Оқу жылдамдығының | |  ... ... | |  ... ... оқу. | | ... көріп отырғанымыздай оқу дағдысының үш жағы бар: ... ... ... мағыналық жағы және оқудың мотивациялық ... осы үш жағы ... ... қамтылған жағдайда ғана оқушылардың
адамгершілікке тәрбиелеу болады. ... ... ... оқу ... ... оқу ... ... оқудың дұрыстығы жатады дедік. Ал
оқудың мағыналық жағына мәнерлілік пен ... оқу ... ... ... ... жалпы позитивті бейімделу мен оқу мақсаты жатады.
Енді осылардың өзара әрекеті ... ... ... ... ең ... ... ... сөзсіз. Өйткені бала бір нәрсені ... ... ... ... жағы осы міндетке бағынады. Алайда, ақпаратты алу
үшін автоматтандырылған оқу дағдысына қол жеткізу керек.
Бала асықпай, жай ... ... оның ... ... деңгейі артады деген
түсінік бар. Алайда, Л.В.Выготский «Шындығына келгенде бала тез ... оның ... ... арта ... өйткені түрлі үрдістер түрлі
жылдамдықпен ... ал ... ... ... мейлінше жылдам
қарқынына сәйкес келеді» деп түсіндіреді.
Оқудың ... ... ... ... ... Оқу ... Оқу ... Оқу динамикасы.
Зерттеу барысында оқу тәсілі мен оқу жылдамдығы арасындағы өзара
байланыс белгіленді. ... ... ... оқушылары мектепке келгенде
оқи алатын болып келеді. Алайда, олардың оқу тәсілі әртүрлі. ... ... ... ... енді бірі ... бөліп және тұтас
сөздермен оқиды, яғни ... ... ... оқу ... ... болып келеді. Тәсіл неғұрлым жетілмесе, бала соғұрлым жай оқиды.
Сондықтан баланың оқудың қай кезеңін игергендігін ... ... ... жұмыс жүргізген жөн. Көрнекілік үшін ... ... – 1.2 Оқу ... |  |  ... сөз ... |  |Сөз + буын ... тобы) |
... + сөз | | ... | | | ... + буын | | | ... бұл ... түрлі дәрежеде атқарады. Кей балалар оны
жылдам орындаса, кей балалар оны жай орындап, оқудың әр ... ... ... ... ... Дегенмен, олардың ешқайсысы оқудың бір сатысынан
аттап кете ... ... ... ... ... ... баса ... бөлгені жөн.
Оқу дағдысының техникалық жағының әрбір элементіне тоқталып өтелік:
А) Оқу тәсілдері мен ... Оқу ... ... ... ... ... әріп ... айтылады)
2. Оқудың буындық түрі (барлық ... ... ... ...... ... 8 – ден 15 ... дейін.
3. Буын + сөз (сөздердің белгілі бір бөлігі буынға бөлініп оқылады, ... ... ... айтылады) – оқу қарқыны минутына 16 – дан ... ... Сөз + буын ... көпшілігі тұтастай оқылады, тек қиын сөздер ғана
буынға бөлініп оқылады) оқу қарқыны ... 45 – тен 50 ... ... ... ... оқу (барлық сөздер тұтастай оқылады) - оқу қарқыны
минутына 80 сөзге дейін
6. Тұтас сөздермен және ... ... оқу ... бір ... өту арқылы
бала тек сөздерді ғана емес, 2 – 4 ... ... ... бір ... ... - оқу ... ... 110 - 120 сөзге дейін)
Ә) Оқу қарқынының динамикасы. Кейбір ... ... ... ... ... тез–ақ көше алады. Ал кей балаларға сөйлемнің жаңа
қарқынына, ақпаратты ... мен ... жаңа ... өз ағзасын
тұтастай бейімдеу үшін белгілі бір ... ... ... қабылдау үрдісі ас қорыту үрдісіне ұқсас. Бір ... тез және ... ... оған ... ... жиі және көп болуы
мүмкін. Ақпаратты қабылдау да осы ... Кез ... адам үшін ... ... және ... шығаруға уақыт керек.
Жаңа ақпаратты игеру, алмастыру үрдісі әр ағзада әртүрлі өтеді. Бала
жылдам оқитын ... бұл ... те тез ... ... ... ... ... болмайды. Мұғалім шыдамдылық танытқаны жөн. Кез
келген іскерлік пен дағдының уақыт пен ... ... ... ... жөн.
Б) Дұрыс оқу. Дұрыс оқу дегеніміз – қате жібермей, сөз, сөз тіркесі,
сөйлемді алмастырмай, өзгертпей оқу. ... ... ... кезеңдерде
қадағалаған жөн. Өйткені бала оқудың қай кезеңінде, оқу қарқынының қай
түрінде болмасын қателер ... Осы ... ... ... ... ... бойынша емес, сөйлеу нормаларына сәйкес оқу жолдарын
үйретуді ... ... оқу ... ... ... ... ... немесе оқығанды түсіну дегеніміз мәтінде кездесетін барлық
сөздерді, олардың тура және ауыспалы мағыналарын балалардың ... ... ... ... ... ... мағынасын, сөйлемдер арасындағы
мазмұндық байланысты ұға білуі ... ... ... ... ... дұрыс құрастырып, оқығанының мазмұнын айту үшін
синонимдерді қолдана алуы керек.
Қорыта айтқанда, түсініктілікке оқу ... мен оқу ... ғана ... ... даму ... де әсер ... ... сөйлеу дағдысы
неғұрлым жақсы дамыған болса, оның сөздік қоры да ... мол ... ... ... ... үлкен көмек болып табылады. Ал мәнерлілік – оқып
отырған мәтініне сай интонация ... ... ... тыныс белгілерге
тиісінше ырғақ беріп, ... ... ... және ... дұрыс қою, дауыстап және анық оқу. Егер оқушыда оқу ... жағы ... онда ол ... ... ... де ... Ал оқу дағдысының мотивациялық жағы оқушының оқу дағдысының дұрыс
қалыптасуына игі ... ... ... бірі болып табылады.
Алдымен оқу қарқынын бәсеңдететін басты себептерге тоқталып ... ... ... ... үшін ... ... оқу ... дұрыс
елестете алуы керек. Оқып отырып, адам ақпаратты үш ... ... ... ... арқылы), сөйлеу – есту (оқығанды іштей және
сырттай тыңдау), сөйлеу – қозғалыстық (айту). ... ... ... ... ... ... ... Адамның есінен оқу пәні туралы ақпарат
өшіріліп, жаңадан келіп түскен ақпараттың бұрыннан бар ақпаратпен өңделуі
басталады. ... ... ... ... адамның жадында орнығады. Бұл
механизм баланың қандай оқу тәсілін пайдаланып отырғанымен тығыз байланыста
келеді. Әйтсе де, ... оқу ... ... бірнеше себептер бар.
Олар:
1. Психологиялық сипаттағы себептер:
1.1. Өзін өзі ... ... ... өз ... сенімсіздікпен,
қорқынышпен, ұзақ уақытқа ... ... ... оқушыда оқу
мотивінің болмауы.
1.2. Оқуға деген теріс көзқарас. Оқудың қажет екенін сезінбеуі. Кей ... ... ... көзқараста болуы.
1.3. Отбасындағы түрлі проблемаларға байланысты баланың оқуға ... Көру және ...... ... жеткілікті дәрежеде дамымауымен
байланысты туындайтын себептер:
2.1. Әрекетшілдіктің төменгі табиғи қарқыны.
2.2. Артикуляциялық аппараттың аз қозғалғыштығы.
2.3. Көру ... ... ... арнайы тәсілдерін білмеуіне, ақпаратты қабылдауы мен есте
сақтауына байланысты себептер:
3.1. Орфоэпиялық ... ... ... ... ... ... (сөздік қорының аз болуы)
3.3. Оқу барысында лексика – грамматикалық, ... ... Есте ... ... төмендігі. Жаттау және оқығанын жүйелеу
тәсілдерінің болмауы.
3.5. Зейінді ұйымдастыру деңгейінің төмендігі.
Дипломдық жұмысты жазу ... ... ... ... ... біз оқу ... ... бес түрлі кезеңдерден
тұратындығын байқадық:
1. Бастапқы кезең (минутына 0 – 5 сөз)
2. ... ... ... ... (минутына 10 – 15 сөз)
3. Зейінді жетілдіру және «оқу аумағын» кеңейту (минутына 50 – 80 ... ... ... өзіне сенімділікпен оқу (минутына 80 – 120 сөз)
5. Кез келген мәтінді жүгіртіп оқу (минутына 120 ... ... оқу ... жету үшін төмендегідей жаттығу түрлері ұсынылады.
1) Мұғалімнің оқығанын тыңдау
2) Диктордан кейін оқу
3) Жұптық ... ... ... ... мазмұндау
5) Көп мәрте оқу
6) Оқу жылдамдығын арттыру
7) Белгісіз мәтінге көшу
8) Мәтіннен назарын аудара отырып оқу
Диктордың ... оқу ... ... және сөздерді біріктіріп
адамгершілікке тәрбиелеуға септігін тигізеді. Мұндай оқу түрлері ... ... оқу ... ... оқу ... бөле білу ... ... және нашар оқитын
оқушылардың оқу сапасын ... оң ... ... ... отырып мазмұндау оқушылардың мәтіннен тез бағдар алуына,
қысқамерзімдік ... ... әсер ... ... аудара отырып оқу «оқу аумағын» кеңейту есебінен
мәтінде тез бағдар ... ... ... оқу ... ... ... көру бейнелерінің күн сайын
қалыптасуына жәрдемдеседі, сауат ашу ... ... ... тез ... оқуға баулиды. Көп мәрте оқуды төмендегідей тәртіпте ұйымдастыруға
болады:
1-рет – мұғаліммен бірге жай оқу, ... ... ...... ... оқып ... – сөздерді ырғақпен біріктіре оқу
4-рет – ауызекі сөйлеудегідей оқу (бір – ... ... ... рет – ... ... ... ... логикалық екпінді қоя отырып
оқылады.
8-10 рет – оқу жылдамдығы жаңылтпашты айту жылдамдығына дейін көтеріледі.
Оқу ... әр ... өз оқу ... мен жаттығулардың өткізілу
тәртібі тән.
Кесте – 1.3 Оқу ... ... |Оқу ... ... |
| ... |өту ... |
| ... | |
| ... | ... ... ... |0-10 ... ... Қысқамерзімдік жадты қалыптастыру |10-50 |1-2-5-4 ... «Оқу ... ... және ... |50-80 ... ... | | ... Бейімделген мәтіндерді сенімді оқу |80-120 |3-5-4-6-7 ... ... оқу ... астам |5-6-8-7 |
Әрекет қарқыны дегеніміз қабылдау, жад, ... ... ... ... үрдістердің өту жылдамдығы. Бұл адамның минутына атқара
алатын операцияларының, әрекеттерінің саны.
Әрекет қарқыны адамның темпераментін құрап, оның ... ... Бұл ... ... ... да ... ... туа пайда болады,
десек те арнайы ... ... ... барысында өзгертуге және
жетілдіруге болады.
Мұндай жаттығулардың қаншалықты дәрежеде тиімділігі бар ... ... ... ... ету қарқынын анықтауға жәрдемдесіп, оның жұмыс жасау
қабілеттілігі туралы ақпарат беретін, ... оның тез ... ... ... ... жылдамдығын арттыруға мүмкіндік беретін
жаттығуларды пайдаланып көрелік.
«Тоқылдақ» жаттығуы
6 квадраттан тұратын жол салыңыздар. (3 квадраттан 2 ... |2. |3. ... | | ... | | ... | | ... | | ... |5. |6. ... | | ... | | ... | | ... | | ... Әр ... оның барлық бос аумағын толтыратындай ... көп ... ... ... «Ары ... ... бұйрық естілген
кезде оқушылар келесі торға өтіп, сол торға нүктелер ... ... ... ... ... уақыты 5 секунд. Осы қарқынмен барлық 6 тормен жұмыс
жасап, «Тоқта» деген бұйрық естілгенде жарысты доғарамыз.
Әр ... ... ... ... ... ... ... Бұл оқушының
әрекетшілдік деңгейіне, оның зейінділігіне немесе шаршампаздығына ... ... ... ... тордағы нүктелердің жалпы санын санап алып,
оны 6 – ға бөлеміз (квадраттар санына).
16 нүктеден аз болса, сіздің ... ... ... әрекетшілдік
қарқыны төмен. Мүмкін, ол барлық нәрсені жай ... ... ... ету
қарқыны жоғары оқушылардың арасында оған қиындық туындауы ... ... ... тырыспаңыз, дегенмен де оның табиғи, физиологиялық
ерекшеліктерін ескере отырып, әрекетшілдік қарқынын ... үшін ... бар ... ... – дан 20 – ға ... ... саны - әрекетшіліктің орта қарқынын
көрсетеді. Сіздің жетістікке жетуіңізге барлық мүмкіндігіңіз бар.
25 – мен ... ... саны ... ... ету ... ... екендігін көрсетеді. Оның дұрыс оқымауының себебі өзге екендігін
ескерген жөн.
Жаттығулардың келесі ... ... ... ... ... болады. Кез келген мұғалімге оқушылардың
оқу үрдісін дамыту үшін адамгершілік қабілетінжетілдіру қажет екендігі аян.
Осы жерде ... ... ... көрсетуге болады?» деген орынды сұрақ
туындайды. Жаттығулар жүйесі бұл мәселені дұрыс шешуге ... ... ... ... асыру үшін аталған жаттығулар әрбір әдеби
оқу ... ... ... ... өткізілуі тиіс. Мәселен «Оқуға үйрету
жаттығуларын» алайық. Олардың өзін төмендегідей етіп топтастыруға болады:
1. Сөйлеу ... ... ... ... сөйлеу аппаратын
дамытатын тапсырмаларды орындаудан басталады. Жаңылтпаштарды,
тақпақтарды ... ... ... анық етіп оқу. ... ... ... ... мақал – мәтелдерді де алуға болады.
2. Оқу мен есте сақтаудың шұғыл аймағын ... үшін ... ... ... сөз ... ... ... оқу арналған жаттығулар оқушының сөзге зейінділігін
және оны дұрыс қабылдауды ... қана ... ... ... да кеңейтеді, сондай - ақ, оның жадын, зейінін ... ... ... дұрыс оқуды, мәнерлеп және түсініп ... ... ... ... ... тыныс алу жаттығулары
және дауысты даярлауға көп мән беріледі. М.Р. Львованың ... ... атты ... ... ... ... сөйлеу үшін не істей алу керек?» ... ... ... ... ... және ... ... алу керектігін - өзінің
тыныс алуын игере алып, ашық, анық, бірақ ... ... ... сынып оқушыларының тыныс алу және дауыс дағдысын қалыптастыру
үшін төмендегідей жаттығуларды жүргізуге болады. Мәселен:
«Шырақты үріңіз»
Терең тыныс алыңыз да бірден ... ... ... ... – 1 үлкен
шырақты үрлеңіз.
Қолыңызда 3 шырақ тұр деп елестетіңіз. Терең дем ... енді ... ... үш ... ... арқылы шығарыңыз.
Сіздің алдыңызда туған күн иесіне арналған торт тұр деп елестетіңіз.
Онда көптеген кішкентай май шамдар тұр. Терең дем ... ... ... көп шығару арқылы майшамдардың көп бөлігін сөндіруге тырысыңыз.
«Жуылған ... ... ... дем ... үтіктейтін затқа суды бүркіңіз жатырмын деп
елестетеді (бір ретте үш – бес рет су ... ... ... ... ... гүл ... дүкенге келдім және гүлдердің ... ... деп ... ... ... дем ... оны аузыңыздан шығарыңыз
(2-3 рет)
«Лифтіде»
Сіз өзіңізді лифтіде келе жатырмын және әрбір қабатты хабарлап тұрмын
деп ... ... ... ... сіздің даусыңыз жоғарылайды, ал
қабат төмендеген сайын даусыңызды ... ... 1 – ден 9 – ... ... ... ... соң төмен түсеміз.
Кіші мектеп жасындағы ... жас ... ... ... ... ... күшті бәсеңдететін жаттығуларды
жүргізуге болады. Мұндай жаттығуларды, ... ... ... ... ... ... қолданған тиімді.
«Қаламсап тісімізде»
Ауада өз атыңызды жазыңыз. Қаламсапты тісіңізбен тістеп отырып өз
атыңызды қайталаңыз.
4. Айту жылдамдығы мен ... ... ... ... Бастауыш
сынып мұғалімінің алдында тұрған тағы бір міндет оқушылардың дикциясын
қалыптастыру болып ... ... мен сөз ... нақты айта білу
дағдысына жаңылтпаштармен жұмыс ... ... қол ... ... жұмыс істеу әдістемесі төмендегідей: жай, ... ... анық және тез ... көшу. Сондай – ақ әр ... ... ... ... ... әр ... ... жаңасын қосып отырған жөн.
Жаңылтпашты ... ... қол ... үшін бір ғана жаңа жол ... ... материалдың көлемі өсіп отырады (2,3,4 жолдан)
Бұл жерде интонациялық жаттығулардың да алатын орны ... ... ... жөн. ... мәтінді оқып тұрып даусына қуаныш, қайға, мейірім,
ашу, әзіл және ... ... және ... ... ... береді.
Сөзді, сөз тіркесін, тұтастай сөйлемді дауыс ырғағы арқылы айқындау
арқылы мағынасын ашатындай ... ... қоя ... Мұндай дағдыны
өлеңдердің барлық түрлерін оқыту барысында ... ... Бұл ... ... ... бірінші жолды, кейін екінші, үшінші жолдарды
дауыстап оқиды. Жаттығуларды ... ... ... ... ... Сөйлемге логикалық екпінді қоюға байланысты: Қажетті ... ... ... ... ... ... ... Жалғауы түсірілген сөйлемдерді толықтыра отырып оқыңыз.
Ә) Мәтіндегі көп нүктенің орнына тиісті сөзді қойып оқыңыз.
Б) ... ... ... ... ... ... Ішіндегі сөздері мағынасыз сөйлемдерді табыңыз.
Г) Кедергілері бар мәтінді оқыңыз.
Ғ) ... ... ... ... ... ... Грамматикалық қалыптағы сөздермен жұмыс жасауға байланысты:
А) Түсіріліп қалған әріптерді қоя ... ... ... ... ... сөздері бар мәтінді оқу.
Б) Сөз бен оның ... ... ... ... ... қарама – қарсы сөздерді баса көрсетіңіз.
Г) Мағыналары өзгертілген сөздері бар мәтінді оқыңыз. Мәтіндегі ... ... ... ... арқылы бастауыш сынып оқушыларының
адамгершілік қасиетке тәрбиелеудің тәжірибелік барысы
2.1 Анықтаушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу, қорытындылау
Жоғарыдағы тарауларда оқудың ... ... ... ... ... көз ... Толық қалыптасқан оқу ... ... ... ... атап ... оқығанын түсінуден және оқу
тәсілінен, жылдамдығынан, дұрыстығынан тұрады. Біз ... ... ... ... өзектілігі мен ... ... ... ... ... ... ... Дипломдың
анықтаушы эксперименттік зерттеу жұмыстарына төмендегі ... ... ... ... ... деген қызығушылығын зерттеу
- Оқығанын түсіну деңгейін анықтау
Қ. Бітібаева ұсынған лирикалық шығармаларды оқыту әдістемесін ... ... ... ... ... ... ... оқығанын түсіну,
дұрыстығы, тәсілі, жылдамдығы тәрізді оқу ... ... ... алуға жәрдемдесіп, қорытуға жеңілдігімен ерекшеленеді.
Эксперименттік жұмыстар Мұнайлы ауданы, Қызылтөбе 2 №6 ... ... ... екі ... ... ... 4 «А» сыныбы –
эксперимент сыныбы және 4 «Б» сыныбы бақылау сыныбы.
Педагогикалық эксперимент екі ... ... ... ... ... эксперименттің мақсаты: оқушылардың білім сапасын көтеру
және оқыту барысында оқушылардың адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... жинақтау.
- Анықтаушы эксперимент материалдарын тәжірибеден өткізу.
- Анықтаушы эксперимент материалдарын қорытындылау.
№ 1 әдістеме. Мәтіннің мағынасын ұғыну мен ... ... ... оқу ... ... – оқу ... ... саны мен
сипатын, оқу қарқынын, оқығанды түсінуін анықтау.
Жұмысты ұйымдастыру:
1. Бала ... мен ... ... ... ... мәтінді оқиды (Оқу үшін
Ілияс Жансүгіровтің «Көкшетау» атты өлеңі беріледі.
Оқу техникасын бағалау үшін ... ... ... ... ... ағын ... |4 ... басталады таудан ұдай |8 ... ... көп ... |12 ... ... екен тау ... |17 ... орман, көркем тоғай маужыраған, |22 ... ... көл ... |26 ... тас, ... ... ... тас |32 ... көк ... ... |36 ... тауды іздейміз бе біздер шеттен, |42 ... осы ... ... ... |47 ... ... ... жер |51 ... ... ... кеткен |55 ... ... ... ... |59 ... ... ... сермеп кеткен |64 ... құз, ... ... бура ... |70 ... ... айнала сәндеп шөккен. |75 ... жер ... жеке ... |80 ... сұлу кең далада бойын күткен |86 ... тау ... ... тау, |91 ... тау ... ... ... |96 ... ... ... ... |100 ... ... ... жалбыраған |104 ... ... ... ... ... |109 ... ... ... ... ... |114 ... алқа қонған даласына |118 ... ... отыр ... |122 ... ... киіз төсеп |126 ... ... тау ... |130 ... ... де, ... да, |133 ... кең, ... тап ... |138 ... ала ... құс ... |143 ... мал, ... көл ... |148 |
2. ... түсінгенін анықтау үшін оқушылар ... ала ... ... жауап береді.
1. Ақын суреттеп отырған таудың аты қандай?
2. Ол таудың биіктігін қарай ... Ақын ... ... ... бейнелейді?
4. Ақын Көкшетауды неге «мақтауға, мақтануға тұратын жер» деп ... ... ... өлеңде қалай суреттеледі?
6. «Көкшетау жер жаннаты» деген тіркесті қалай түсінесің?
7. Таудың етегінде бұлақ, көл бар екенін қай шумақтардан білдіңіз?
8. «Шипа тау ... ... ... деген сөзді қалай түсінесің?
9. Таудың қандай байлықтары бар?
10. Көкшетау жері туралы тағы қандай шығармаларды білесің?
Кесте – 2.1 Оқу ... ... үшін ... ... ... |Оқу ... көрсеткіштері |Оқу ... |
| ... аты | ... ... |
| | | |ның ... |
| | |Оқу ... |Оқу |Оқу | | |
| | ... ... мен ... |қарқыны | | |
| | | ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |  |  |  |  |  |  |  ... ... сөзді қате оқыса, мұғалімнің немесе оқушылардың көмегімен
оқыса қате болып есептеледі. Осы жерде ... ... ... ... ... екпін, логикалық кідіріс, интонация т.б. дұрыс қоймау.
Кестенің «6» бөлігінде 1 минутта оқылған сөздердің саны белгіленеді:
сөздер саны оның ... ... ... ... ... ... Тұтас сөздермен ырғақты оқу
2)      Қатесіз оқиды немесе 45-50 сөзде 1 қате жібереді.
3)    Оқу қарқыны минутына 55-70 сөз және одан ... ... ... оқу ... мен оқудың дұрыстығы алынды.
3 деңгей – нормада тек екі негізгі көрсеткіш бар: оқу тәсілі мен ... ...... тек екі негізгі көрсеткіш бар: олардың бірі оқу тәсілі
немесе оқудың дұрыстығы
1 деңгей – барлық басқа нұсқалар.
Түсіну деңгейін бағалау
4 деңгей – ... ... ... ... ... 10 сұрақтың кемі 7-іне
дұрыс жауап береді.
3 деңгей – толық ұғынбау, оқушы кемі 5 сұраққа жауап ... ... – үзіп ... беру ... ... ... ... ауытқудың
болуы;
1 деңгей — оқығанын түсінбеу немесе мағынасын өрескел бұрмалау.
Оқушылардың іштей адамгершілік қабілетінзерттеу.
Әдістеме 2. Іштей оқу және оқығанын түсіну
Әдістеменің мақсаты: ... оқу ... ...... оқу ... оқығанын түсіну деңгейін анықтау.
Жұмысты ұйымдастыру:
1. Сөз құрамы мен мазмұны жағынан жеңіл шығарманы оқиды (М.Мақатаевтың
«Қайран, ... - ай» атты ... ... оқу техникасын бағалау үшін алынған мәтін
|Қайран, Қарасазым – ай! ... ... еді ... ... |4 ... ... мәз ... |8 ... ... |10 ... ... қаз қонған |14 ...... қаға ма, |17 ... ... ақ ... |21 ... ... отыр ... |25 ... аяқ, ақ ... |29 ... ертіп лағын |32 ... ... |34 ... ... |36 ... ... та |38 ... ... |40 ... ... |42 ...... ... |45 ... қояндар заулайды. |48 ... суын ... |51 ... бастаулар қайнаған. |54 ...... ... |57 ... ойнаған. |59 ... еді ... ... |63 ... мәз ... |66 ... ... – ай! |68 ... ұшып, қаз қонған. |72 |
2. ... ұғу ... ... үшін ... мұғалімнің алдын ала
даялап қойған ... ... ... жауап береді.
1. Ақын өлеңде не туралы жазады?
2. Өлеңде ... қай ... ... ... деген ненің атауы?
4. Өлеңде қандай жануарлар бейнеленген?
5. Ақын туған жеріне деген сезімін қалай білдіреді?
6. Өлеңде қандай құстардың атауы ... ... ... ақ ... ... жолдың мағынасын қалай түсінесің?
8. Ақын қоянды түсіне қарай қалай суреттейді? Неге? Қоянның тағы ... ... Тана – ... ... ... мағынасын түсіндір.
10. Өлең саған ұнады ма? ... ... ... ... (оқығанын түсіну, оқу жылдамдығы):
4 деңгей – нормада 2 көрсеткіш бар: 1) Оқушы 10 сұрақтың кемі 7-іне жауап
береді, 2) Оның ... оқу ... ... ... 10 және ... сөзге артады.
3 деңгей – оқушы сұрақтың басым ... ... ... оқу жылдамдығы
нормаға сай.
2 деңгей – ... 5 ... ... ғана ... берді, оқу жылдамдығы
нормадан төмен.
1 деңгей – оқушы ... аз ... ғана ... ... оқу ... төмен. Оқу нәтижесін талдау үшін ... 3.1. ... ... ... № 10 «Іштей оқу жылдамдығы», № 11 «Оқығанын ұғуы», № ... оқу ... ... ... ... ... ... сипатта болды (кесте -5).
Кесте – 2.1 Мәтін мазмұның тұсіну денгейі
Бақылау ...... ... ... ... |
|1 ... ... ... әңгіме |5 - ... |
|2 ... әрі ... ... |74 - ... |
|3 ... ... қара сөзбен шешуін қарастыра отырып|88 - жаттығу |
| |сөйлем етіп жаз | |
|4 ... ат ... ... |91 – ... |
|5 ... ... ... не білесің? |93 – жаттығу |
|6 ... ... ... ... |110 – ... |
|7 ... ... - Қазақстан» тақырыбыны әңгіме |117 - жаттығу |
| ... | |
|8 ... кім? |118 – ... |
|9 ... білетін бір аң туралы сипаттау мәтінін жаз. |127 – ... ... ... ... сай ... ... – мәтелдер |131 - жаттығу |
| ... ,жаз. | ... ... әрі қарай өзің жалғастырып көр |132 – ... ... ... мен ... ... мына ... де оқы |137-жаттығу ... ... ... ... ... жаз |138-жаттығу |
|14 |Өлеңнің мазмұнына ... ... ... ... |
| |тынс белгі екенін тап | ... ... үшін ... қиған қандай батырларды білесің?|142-жаттығу |
|16 |Ертегіні өзің жалғастырып көр ... ... ... ... өзің ... ... ... |М.Ғабдуллин туралы не білесің? ... ... ... ... ... ... |154- ... |
|20 |Сәнімнің кім екенін білесіңбе? |164- ... ... ... ... ... ... ал |166- жаттығу ... ... ... ... ... ... ... |167- жаттығу |
|23 |Жаттығуда аты аталған адамдар туралы білетіңді |169- ... |
| ... | ... ... ... ... ... алатының жөнінде |179- жаттығу |
| ... | ... |М. ... ... не білесің? |194- ... ... ... ... ... түсінесің? |199- жаттығу ... ... ... ... өлең ... |201- ... |
|28 |Өлең мазмұнын қалай түсінгеніңді айт |206- ... ... |Жаз ... әр ... сөйлем құра |227- ... ... ... ... ... |244- ... ... |Кітапханаға барғаның жайлы әңгімеле |246- ... ... ... ... қалай түсінгеніңді айт |248- жаттығу |
|33 ... ... ... қатыстырып 2-3 сөйлем|249- жаттығу |
| ... айт | ... ... ... ... ... |252- ... |
| |салыстырып,оларға сұрақ қой. | ... ... ... қандай сөздерге қосып жаңа |254- жаттығу |
| |сөз ... ... | ... ... ... ... |270- ... |
|37 |Мәтінді өзің әрі қарай жалғастыр |277- ... ... ... ... ... ... |291- ... ... ... бал ... ... қалай түсінесің? |304- жаттығу |
|40 |Абай және осы ... ... ... не |322- ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... |324- жаттығу |
| ... | ... ... ... ... ... шығарма жаз |325- жаттығу ... ... ... ... қой |327- жаттығу ... ... қыз» деп ... себебін түсіндіру |329- жаттығу ... |Ана ... ... өлең білесің? |338- ... ... ... әрі ... ... |362- ... |
|47 |Мақалдың мағынасын түсіндір |481- ... ... ... ... сөздерін |482- ... |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... айтып көр |499- ... ... ... – 2.3 Екі топ ... салыстырмалы кестесі
|Эксперимент тобы ... тобы ... ... ... ... |Оқушы |Сапалық |
|жауаптары |саны ... ... ... ... ... |6 |40% ... |5 |33% ... |5 |33% ... |5 |33% ... |0 |0% ... |2 |14% ... |4 |27% ... |3 |20% ... ... ... төмендегі диаграммаға түсірдік. Іштей
және ... оқу ... мен ... ... ... жоғарыдағы
суреттерде салыстырмалы түрде берілген (сурет -1,2).
Сурет– 10 ... ... оқу ... көріп отырғанымыздай төрт оқушыда мәтінді тұсініп
оқыту денгейі адамгершілік қәсиеттерді менгерген оқушылар. Олар ... ... Н., ... А. және ... Ш. ... оның ... ... қате жібереді. Мұндай қатенің себебі балалардың асығуында да болуы
мүмкін.
Бес оқушының ... ... ... қасиеттерінің
жоғарлағаның байқадық.
Сурет – 11 Оқығанын түсіну деңгейін салыстыру(эксперимент тобы)
Оқушылардың оқығанын түсіну өз бетімен ... құру ... ... ... ... , тапсырмалар бойынша оларды адамгершілік қасиеттерін
бойына ... ... ... ... қасиеттерді бала бойына жастайынан дарыту, ізгілікке,
адалдыққа тәрбиелеу, ар-ожданды қастерлеу халықтық тәлім-тәрбиенің ... ... ... ала ... ... да көптеген ғалымдар
адамгершілік тәрбиесі жөніндәі зерттеулер жүргізді. Мәселен, адамгершілік
тәрбиесінің әдістері мен ... ... ... ... ... процесіндегі адамгершілік тәрбиенің ... ... Р.М. ... ... тұлғасына адамгершілік
қасиеттерді қалаптастыру; патриоттық, ұжымшылдық ұйымшылдық ... Ж.Т. ... М.Д. ... ... ... ... ... ретінде қарастырған А.З. Жакупов, А.А. Калюжный сынды
ғалымдарымызды атауымызға болады [7,53]. Олардың ... ... ... ... проблемалары өз шешулерін тапты.
Сурет – 11 ... ... ... ... ... ... қасиеттерді менгеру деңгейі дағдысының деңгейі
(эксперимент тобы)
Сыныптың пайыздық қатынасы төмендегі қалыпта: оқушылардың 27 % оқу
дағдысының ... ... ... ... 33% – 2 ... ... 40% – ... деңгейде.
Біздің ойымызша, бұл жағдай оқушылардың дауыстап ... ... ... ... ... ... мазмұнын жақсырақ ұғатынымен
байланысты тәрізденеді. Зерттеу нәтижелеріне сүйене ... ... ... ... ... лирикалық шығармаларды оку денгейі бір қалыпты, оқушылардың
үштен бір бөлігі ғана норма болып табылатын нәтижені көрсетті.
2. ... ... ... жоғары. Кейбір оқушылар лирикалық шығармаларды
аз оқитынын көрсетті.
Бұл мәліметтерді есепке ала ... біз ... ... оқу
сабақтарында сыныптағы жағдайды дұрыстау, яғни сынып оқушыларының
адамгершілік ... ... үшін ... ... ... ... анықтаушы жұмысымыздың қорытындысы бойынша келесі
қалыптастырушы эксперимент кезінде «ана тілі» ... ... ... ... ... жүргізілді
2.2 Қалыптастырушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу,
қорытындылау
Қалыптастырушы эксперимент Мұнайлы ... ... төбе № 2 ... 4 “а” ... жүргізілді.
Қалыптастырушы эксперименттің мақсаты: оқушылардың лирикалық
өлеңдерден ... ... алуы ... ... адамгершілік қасиетің
жетілдіру.
Қалыптасушы эксперимент міндеттері:
- Қалыптасушы эксперимент материалдарын жинақтау.
- Қалыптастырушы эксперимент материалдарын тәжірибеден өткізу.
- Қалыптастырушы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу үшін лирикалық
шығармаларды оқуға қызығушылығын оның сабаққа деген ынтасын оятқан дұрыс.
Бұл ретте ... ... ... бірнеше жаттығу түрлерін орындатуға
болады. Бұл жаттығуларды ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Нәтижесінде оқушының
лирикалық шығармаларға деген қызығушылығы оянып қана ... оқу ... ... ... жұмыс түрлерін 3 – 4 оқушыдан тұратын топтармен жүргізіп, өзара
жарыс ... ... ... Оны ... күнде ұйымдастыруға болады.
Ал оқушылардың оқу дағдысының жетілу барысына қарай күн ара қолдануға да
болады. Өту ... 30 ... 5 – 10 ... дейін болуы мүмкін.
1 – тапсырма. Көп нүктенің орнына қажетті сөзді қойып оқы:
Айдын көл жатыр алдында,
Маңдайдан салқын өпкен ... ... бар ... ... ... ... шалғын тербеліп,
Қалқиды судың бетінде.
Кетпенін алға өңгеріп,
Диқан тұр атыз ...............
Күріштік деген осы екен
Осы екен «Сырдың сұлуы»
Су оның ... досы ... де ... ... туа дәні ... пісер ақ күріш.
Бала да, қарт та орғанда,
Қырманға толар бақ – ырыс.
2 – тапсырма. Сөздердің орнын ауыстырып, ... ... ... жанарынан бүркіп
Қыс сүйкімді тұр күні
Қып мәжбүр ... ... он ... ... төбемнен төнеді
Омбылап қардан аппақ
Мен келем іздеп көктем
Оқушылар тапсырманы дұрыс орындаған жағдайда төмендегідей шумақ
шығады.
Жанарынан жас ... қыс күні ... ... ... ... күйін он бұрап
Төнеді аспан төбемнен
Аппақ қардан омбылап,
Көктем іздеп келем мен
Ескерту: Тапсырманың бұл түрі ұзағырақ ойлануды ... ... үйге ... болады.
3 – тапсырма. Әр жолды керісінше әріптеп ... ... ... ... қарай, әр сөз әріп бойынша кері ... ... ... түрі ... ... ... талдау жасауға мүмкіндік
береді (болжам бойынша оқып кету бұл жерде мүмкін емес), сөйлеу ... ... ... тыс, күтпеген үндестігіне байланысты серпін
пайда болады да ... ... ... ... ... кету ... ... көз қозғалысы ретке келтіріледі.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында біз көптеген оқушылардың сөздің
бастапқы ... ... ... ... ... жіберетіндігін байқадық.
Сол себепті біз келесі жаттығулар түрін ...... ... ... ... оқу:
Оқу барысында сөздің бірінші бөлігі алып тасталып, соңғы бөліктері
ғана ... ... көл ... алдында,
Маңдайдан салқын өпкен леп
Деген жолдан бала тек соңғы буындарды ғана оқиды. ... ... қақ ... ... ... ... қажеті жоқ. Бұлай оқыту
баланың сөздің соңын жұтып қоймауына жәрдемдеседі. Оқушы сөздің басына ғана
емес, тұтас сөзге әріптік ... ... ... ... ... ... ... ғана оқып, ал қалған бөлігін болжаммен айта ... ... ... жәрдемдеседі.
5 – тапсырма. Түсіріліп жазылған әріптері бар мәтінді оқу.
Оқушыларға әріптері толық емес өлең ... ... ... ... Оқушылар әріптерді таба отырып, өлеңнің ... ... ... әр ... ... түсірілген әріптердің санын
көбейтіп, жаттығуды күрделендіре түседі. Мұндай жұмыстар ... ... көру ... мен ... үйлесімділігін бекіте түседі,
вербалдық материалдарды қабылдаудың нейропсихологиялық негіздері болып
табылатын сол жақ ми ... ... туа дәні ... ... ақ ... ..., қарт ... ... ... б...қ – ырыс.
6 – тапсырма. Сөйлемді тез және бірнеше рет ... ... ... бір ... ... оны ... рет кідіріссіз,
мүмкіндігінше тез және дауыстап айтуға тапсырма беріледі. Оқушыларды ... әр ... ... жарыс жүргіземіз: Оқушылардың әрқайсысы берілген
тармақты 10 рет дауыстап айту керек және оның айту уақыты секундтық ... ... ... ... ... аз ... ... оқушы жеңімпаз
болып саналады. Бұл жерде айту барысында дәлдік пен ... ... ... баса көрсеткіміз келеді. Мұндай тапсыпмалар оқудың сөйлеу
қозғалыс операцияларын шыңдайды және ... ... ... ... ... ... ... артикуляциялық қателерді азайтып,
ырғақтылықтың қалыптасуына мүмкіндік береді.
Үлгі ретінде төмендегі мысалды ... ... ... Жансүгіров «Көктемде» өлеңі
Өлеңді үйде алдын ала оқып, танысуға беруге ... Ол ... ... ... ... ... 2-3 рет оқып шық, түсінбеген сөздерің ... ... қара ... ... қой.
-Көктем суреті қалай бейнеленген, мәтіннен тап.
-Мәнерлеп оқуға дайындал. ... ... оқыр ... ... ... ... Ең ... өлең жолына
қарасаң, бәлкім, жауабын табарсың?
-Көктем суретімен қоса, кімдер бейнеленген? ... ... ... ... ... деген тәрізді сұрақтарды беруге болады.
Мұғалім өлеңнің поэтикалық ... ... ... міндетті түрде
назар аударуы, өзі талдамас бұрын, ... ... ... ... ... ... ұнаған шумақтар, әдемі, сұлу деген бейнелі сөздер, ұтымды,
шебер шыққан сөз тіркестерін сұрап білудің маңызы зор. ... ... ... ... ... ... сүюге баулу, оның
кестелі тілін сезіне білуге, эстетикалық ләззат ала білуге, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс оқушыларды өз беттерімен
әдеби мәтінді талдауға да дағдыландырады. Осы мақсатта ... ... ... ... ... мәнерлеп оқуға,жатқа оқуға ерекше көңіл
бөлу.
Өлеңдегі ақынның көңіл күйін бағдарлату, оқушылардың өз ... ... де ... ... сай ... ... өнерін, басқа да өнер туындыларын,
көрнекілікті, үйлесімді, тиімді пайдалану.
Тиімді, көңілді оқу жағдайын туғызу. Жағымды ахуал жасау ... ... ... шабыттарын ояту, белсенділіктерін арттыру
мақсатында ... ... ... ... ... ... үлгілерін іздену. (Мысалы, концерт-сабақ , пәнаралық
байланыста өтетін сабақтар, т.б.); ... ... ... ... ... ... ... бірге өткізу).
Ілияс Жансүгіровтің "Көктем" өлеңін талдаудың кіріспесінде
оқушыларға алдын ала ... ... ... ... (жоғарыда айтып өтілді). Ол үшін мұғалім үлестірме-нұсқауларын
іштей бір ... ... ... еске ... ... кейін,
өлеңді өзі мәнерлеп оқиды.Оқушыларға да іштей тағы бір оқуды тапсырады.
Өлеңді өзі ... ... ... ... ... ала ойландырып,
толғандырып талдауды олардың қатысуымен ... ... ... ... шығармаларды өз беттерімен оқытып, өз пікірлеріне жол салуда
мұндай тәсілдің маңызы зор. Балалар оқып ... ... ... бойынша
жұмыс жүргілізіледі.
Т а л д а у с ұ р а қ т а р ы:
- Көктем көрінісі қай ... ... ... ... Ақын ... көрінісін қандай сөздермен бейнелеген?
(Мәтіннен оқып, өз дәлелді түрде береді.)
- Ақын өлеңде тек көктем суретін берген бе?
- Адам ... ... ... ... ... ... Жан жануарлар тірлігі ше?
- Өлең арқылы ақын қандай мәселе көтерген, не айтпақ болған, ... ... ... ... өлеңін өту барысында суретшілердің осы тақырыптағы
суреттерін іліп ... ... ... ... қарата отырып, өлеңдегі
көктемнің сөзбен салған бояуын салыстырып, сол ... ақын мен ... оның ... ... анықтау жұмыстарын жүргізу өте тиімді
келеді. Суретші шындық көріністі бояумен ... ... ... ... дәлелдей түсу керек. Осы сабақта балаларға өз аулының, қаласының
көктемін еске түсіріп, оны ... ... ... да ... Салыстыру үшін мынадай сұрақ беріледі:
1.«Көктем» өлеңінде адамдар тірлігі қалай берілген дедік? Енді ... ... ... ... тірлігін айта ғой.
2.Өз аулыңның (қаланың) көктеміне ауызша суреттеме бер.
Сондай-ақ осы сабақты интеграциялық оқуға негізгделген трио ... ... ... ... тиімділігі зор. Орыс әдебиеті, бейнелеу өнері
мұғалімдерімен қосыла отырып, тақырыпты ... ... ... ... ... ... болады.
Лирикалық шығармаларды өтуде оқушылардың шығармашылық ... ... ... бөлу ... Осы ... қабілеттеріне қарай өлең жаздыру,
сурет салдыру немесе шағын шығарма-суреттеме жаздырудың маңызы зор ... ... өту ... сөз ете ... енді
оқушылардың, жасөспірімдердің оларға деген жағымды көзқарасы, қызығушылыған
қалай ... ... оның ... ... ... осы ... Жоғарыда айтылғандай, лирикада ақын сезімі өмір сүреді, оқушы
оны өз сезімімен қабылдайды. Екі ... ... ... яғни ақын ... ... сезімі түйіскенде, қабысқанда, бір-бірін тапғанда ғана ол туралы
сөз қозғау тиімді болмақ. Оқушыларды лириканы ... ... оны ... ... ... ... досы етуге талаптандыру оны оқытудың
басты мақсаты болып ... ... оған ... жағымды көзқарасын
қалыптастыру жүйелі жұмыста талап етеді. Бұл жұмыс сонау мектепке алғаш
келген күндерінен, мектеп ... ... ... ... ... ... 4-сынып оқушыларын оқытудың жаңа баспалдағына психологиялық
жағынан дайындаудың маңызы ерекше зор. ... ... ... ... ... мұғалім тапсырмасын бұлжытпай орындауға тырысады. Осы
«белсенділіктерін» жойып алмай, келесі сыныптарда тапсырма ... ... ... ... ... ... ... жаттауға баулу
тиімді болмақ. Бастауыш мұғалімдері сәби сезімін дамытуға, яғни ... ... ... әрі қызықты әдіс-тәсілдер пайдалануы ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны жөн.
Сабақтың тақырыбы: Ш. Уәлиханов. Абылай
Сабақтың мақсаты:
1. ... ... хан ... ... ... кеңейте түсу.
2. Өз елін сүйетін адамгершілігі мол сабырлы, ... ... ... ... түсініп оқып, Абылай ... ... ... деген үлкен ел деген сүйіспеншілік
қаситеттерін түсіндіру.
Сабақтың ... ... ... ... ... салыстыру, баяндау, талдау.
Сабақтың басқа пәнмен байлансыны: ... ... тілі ... ... Абылай ханның суреті, Ш.Уәлихановтың
портреті, Хан ... ... ... ... ... Жаңа ... ... Жаңа материалды бекіту.
4. Оқушылардың түсінігін анықтау
5. Үйге тапсырма беру.
Жаңа ... ... ... ... үшін Мағжан Жұмабаевтың
өлеңіндегі
Сегіз қарлы ақ алмас,
Батыра соқ,соқ қайланы.
Қайламыздан ... ... ... ... ... айғағы.
Дұшпанға қысым көрсеткен, - деген ... ... ... туралы оқушылардың бұрыннан білетіндері сұрады.
Мәтін ... ... ... қойылатын сұрақтар мен тапсырмаларды орындау
барысында оқушылардың назары, ... ... ... ... ... оны хан сайлау сәтінің көрінісі суреттелген
жолдарға аударылады: «... ақ ... ... ... ел ... әр ... ... ... оның даналығын, ақылгөйлігін,
қолбасшылығын, ержүректігін т.б. ... ... ... ... ... шапанын шешіп алып, тоз-тоз қылып жыртып, әрқайсысы
тәбәрік ретінде талап ... ... ... ... ... жер»
Білімділік мақсаты׃Оқушыларға ақын өлендерін барынша терең меңгерту,
жатқа айту, өлеңді талдау машығын жетілдіру, теориялық ... ... ... ... ... ... ықпал ету,
ойлау қабілеттерін, сөйлеу мәдениетін, адамгершілікке тәрбиелеу жетілдіру.
Тәрбиелік׃ Оқушыларға эстетикалық, адамгершілікке тәрбие беру, олардың
поэзия, саз ... ... ... ... ... өнер ... ... Ақынның шығармасының эстетикалық құндылығын
терең ... ... ... арқылы қамқорлық жасауға тәрбиелеу.
Сабақ түрі׃ Жарыс сабақ (топтық)
Әдіс - тәсілі׃ Баяндау, Венн диаграммасы. Топтық жарыс.
Пәнаралық байланыс׃ Тарих, ән-күй.
Көрнекілік׃ ... ... ... ... Ақын ... ... Олжас Сүлейменов суреттері. Ақынның ... ... ... ... ... барысы׃1.Ұйымдастыру. Қызығушылықты ояту.
Оқушыларды топқа бөлу.Топ басшысын сайлау.
Ой қозғау: ... ... ... ... ... ақ ... ... табиғаты туралы сипаттап жазады. 1 топ – жазғы табиғат туралы. 2 топ –
қысқы табиғат туралы жазады. Әр ... 1 ... ... ... ... ... ... " Ақын әлемі" тақырыбына кластер әдісі бойынша
қойылған сұрақтарға дұрыс жауабын тауып іледі.
1. Қасым Аманжолов қай жылы ... ( 1911 ... ... ... ата. ... ... ... өңірі)
3. Қасым кімнің қолында тәрбиеленеді? (Әке-шешеден жастай жетім қалған,
ол біраз жыл ... ... ... ... Аманжолов қандай соғысқа қатысқан? (Ұлы Отан соғысы)
5. Ол әскер қатарына қай ... ... ... 1941 жылы ... ... Ол ... қай жылы ... (1955 жылғы қаңтардың 17-сінде)
7. Ақынның шығармалары алғаш қай жылы жарияланды? (1938 жылы ... ... ... ... деген атпен жарық көреді)
1.Ақын кімдердің шығармаларын аударды? ... ... ... ... ... аудармалар жасады.)
2,Ақынның шығармашылық қоры қандай? (Ақынның әдеби мол мұрасын 7-8 поэмасы
мен алуан тақырыптағы лирикалары құрайды)
3,Қасым қандай ... ... ( ... баспасөздерде)
Жаңа сабақ.
Бүгін біз Қасым Аманжоловтың табиғат лирикасы жайында сөз ... ... ... ... ... ... алайық.Лирика дегеніміз
ақынның ішкі жан дүниесінің сезім күшімен тебірене толқуы, өз ... тән. ... 4 түрі ... и р и к ... ... ... – адам өмір сүрер тіршілік етер ортасы. Онсыз өмір жоқ.
Міне, осы табиғат көріністерін, оған ... ... ... ... суреттеуге Қасымның көптеген өлеңдері арналған және Қасымды
Ұлы Абай салған жолды жалғастырушылардың бірі ... ... ... ... ... ... жер» ... байланысты жарыс сабақ
өткізбекшіміз.
Жарысқа 2 топ қатысады.
Жарыс 4 бағыт бойынша өтеді.
1.Поэзия
2.Теория
3.Ән-күй.
4. Экология.
Жарыс сабақтың ... - ... ... жан-жақты
байқау.Әр бағыттың арнайы сұрақ тапсырмалары ...... ... Әр ... ... 2 шумақтан бірін-бірі жалғастырып, өлеңді
мәнерлеп жатқа айту керек.
2 тапсырма. Әр топ өздеріне арналған ... ... ... ... тобына.
а) Өлеңде туған жердің кеңдігі қалай суреттелген?
ә) Ақынның туған ... ... ... ... қалай көрсетілген?
2) «Туған жер» тобына.
а) Ақын туған жерінің өзіне деген әсерін қалай суреттеген?
ә) Ақын өзінің туған ... ... ... ... ...... ... топқа :1) Өлең дегеніміз не?
2 топқа а) Өлең ұйқасы дегеніміз не?
2 тапсырма.
Әр топ өлең құрылысына талдау ... Өлең ... неше ... тұрады?
2) Әр тармағын буынға бөліп, неше буынды өлең екенін анықта?
3) Өлең неше ... ...... ... ... ... шырқау жарысы. Қай топ көп
айтады.
4-бағыт – Адамгершілік
Ой толғау.
2 топқа конверттің ішіне салынған 2 ... ... ... Сүлейменов). Сұрақтар:
1. Бұл кімнің суреті. Оның бүгінгі сабаққа, экологияға қатысы қандай?
Қандай еңбектері ... ... ... қорғау жөніндегі қызметі туралы не білесіңдер.
Қорытындылау. Біз бүгін не білдік, не үйрендік?
Бағалау ... әр ... ... ... ... ... ... бір ұпай
беріп отырамын. Сабақ аяғында есептеп бағалаймын.
Жеңімпаздарды марапаттау.
Үйге тапсырма: " Ағаштар ... ... атты ... шығарма
жазу.Жоғарыда тоқталып өткен жұмыс түрлерін орындай келе қалыптастырушы
эксперимент барысында ... ... қол ... ... ... ... және дауыстап оқу деңгейін салыстырдық.
Шығарманың жоспары
1.Алмабектің ағаш ... ... ... нашарлауы.
3.Самал желдің хабары.
4.Алмабектің ағаштардың күтуі.
5.Ағаштар Алмабекке риза болды.
Осындай тапсырмалар беріп оқушыларды ойлануға ізденуге ... ... ... 1 ... ... оқу ... және ... мазмұның тұсініп
нәтижелерін салыстыру
(эксперимент тобы)
Анықтаушы экспериментте төрт оқушыда мәтін мазмұның түсініп оқу жоғары
деңгейде ... бес ... оқу ... екінші деңгейін, алты
оқушыдан оқығанын түсіну және ... ... ... ... деңгейін байқасақ, қалыптастырушы экспериментте ... ... ... -2 ... ... ... салыстыру (эксперимент
тобы)
Оқушылардың оқығанын түсіну деңгейін бағалау арқылы біз оқушылардың
лирикалық шығармаларды оқу ... ... ... ... ... шамалас екенін байқадық. Біздің ойымызша, бұл жағдай
оқушылардың лирикалық ... ... адам ... қажетті
қайырымдылық ізгілік қасиеттерің игеру арқылы адамагершілікке тәрбиелеуге
болатындығына көз ... ... ... ... ... ... жақсырақ ұғатынымен байланысты тәрізденеді.
Лирикалық шығармаларды оқу арқылы адамгершілкке ... ... ... -3 ... көрсеткіш
кесте- 12
|Эксперимент тобы ... тобы ... ... |Сапалық |Оқушылардың |Оқушы |Сапалық ... ... ... ... ... |көрсеткіш |
|1-топ |0 |0% ... |5 |33% ... |4 |27% ... |5 |33% ... |8 |46% ... |2 |14% ... |4 |27% ... |3 |20% ... ... ... 4 ... сол күйінде қалса, 3 деңгей
0% - дан 46% артса, 2 деңгей 33%-дан 27%-ға төмендеді. Ал, төмен ... ... ... үшін ... кестені келтіреміз
Сызба -13Салыстырмалы көрсеткіш
|Анықтаушы эксперименттегі көрсеткіш |Қалыптастырушы эксперименттегі |
| ... ... ... ... ... |Оқушы |Сапалық |
|жауаптары ... ... ... ... ... ... |6 |40% ... |0 |0% ... |5 |33% ... |4 |27% ... |0 |0% ... |8 |46% ... |4 |27% ... |4 |27% ... ... бойынша лирикалық шығармаларды оқушыларды ойдағыдай
жетілдірілгендігін білуге болады.
Жүргізілген эксперимент нәтижесінде оқушылардың оқу ... ... ... ... ... деген қызығушылығы ... ... ... зерделеу барысында адамгершілік қабілетін
жетілдіру оқушылардың ойлау үдерісінің ... ... ... ... оқу ... жетілдірудегі басты құралдардың бірі
болып табылатындығына көз жеткіздік.
Аналитикалық кезеңнен автоматтандыру ... ... ... ... ... оқып ... ... және жетілдіре алады. Бұл жерде
бастауыш сынып мұғалімі сыныпты ... ... ... ... ... ... шығармаларды оқу жаттығулары күнделікті жүргізіліп отыруы
керек.
2) Оқуға берілетін мәтіндер кездейсоқ алынбай, ... ... және ... әдеби құндылығын есепке ала отырып ... Қате ... ... алып ... ... ... ... жүйелі түрде
жүргізуі керек.
4) Мұғалім өз жұмысы барысында ... оқу ... ... ... ... бағытталған жүйесін қолданғаны жөн.
5) Бірнеше сатыдан түратын іштей оқу тапсырмалары арнайы ұйымдастырылуы
керек: күбірлеп оқу, ... ... ... ... оқу” (ішкі
сөйлеу жоспарында), іштей өз бетінше оқу.
Адамгершілікке тәрбиелеу және жетілдіру әдістемесін таңдау тәсілдері:
1) Фонетикалық тәсіл
2) Лингвистикалық тәсіл
3) ... сөз ... ... ... тәсілі
Әдістемеде оқу дағдысы оның төрт сапасы тұрғысынан сипатталады. Олар:
оқудың дұрыстығы, саналылығы, мәнерлілігі және ... ... ... ... ... ... оқып ... деген өзіндік қарым – қатынасын қалыптастыра, оқыған мәтіндегі
негізгі ойды түсіне отырып, адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... проблемасына
арналған психологиялық-педагогикалық еңбектерді зерттеп талдау, оқу дағдысы
ұғымының қасиеттерді нақтылауға және оның ... ... ... ашуға
ықпалын тигізеді. Бастауыш саты оқу бағдарламасына, оқулықтарына жан-жақты
жүргізілген талдау бастауыш ... ... ... ... ... ... пәнішілік, пәнаралық байланыста пайдалана білу
әдістемесін жетілдіру қажеттілігін анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... аясы өте кең:
адамгершілік қабілетінигеру барысында қарым-қатынас, іштей және дауыстап
оқумен, ... ... ... көтеру жұмыстары жан жақты жүргізілуіне
мол мүмкіншілік жасайды.
Сонымен, зерттеу жұмысы нәтижесінің ... ... ... оқыту арқылы оқу дағдысының мүмкіндіктерінің жоғары екендігін
және біз ұсынып отырған әдістемеміздің ... ... ... ... ... қол ... нәтижелер мынадай қорытынды мен
ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді.
1. Философиялық, психологиялық, педагогикалық ... ... оқу ... іштей және дауыстап оқу ұғымдарын ... ... ... және бастауыш сынып оқушыларының лирикалық шығармаларды
оқыту арқылы адамгершілікке тәрбиелеуға, педагогикалық ... ... ... ... ... береді.
2. Оқушылардың лирикалық шығармаларды оқыту ... ... ... шығармаларды оқу пәні тиімді құрал болып саналады,
себебі, олардың тәрбиелік мүмкіндіктері ... ... ... ... құбылыстары мен заңдылықтары туралы, табиғат пен ... ... ... ... ... оны қорғауды кішіге қамқорлық, үлкенді
сыйлау оқығанын түсіну деңгейін ... ... ... ... ... ... өмірде қолдануға үйретеді,
ұжымшылдыққа, жауапкершілікке, өз міндетін ... ... ... ... ... оқу ... лирикалық поэзиялар мен өлең
шығармаларды әртүрлі ... ... мол ... береді және
лирикалық мазмұндағы материалдардың ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесі, лирикалық шығармаларды оқыту
арқылы ... ... ... ... ... жолдарына
байланысты ұсынылған әдістемелік нұсқаулардың тиімді болғанын дәлелдейді.
Бұл оқушылардың лирикалық шығармалар ... ... ... қасиеттерді бойына сіңіруге үлкен жол ашады. ... ... ... ... ... тыс жұмыстарда пайдаланып,
көрсете білуіне, табиғатқа қамқорлық жасау мен оның ... ... ... түсінуге, адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына
көмектесті.
5. Зерттеу барысында лирикалық өлеңдер арқылы ... ... ... ... ... ... ... беру мәселесін
шешеді, олардың ақыл-ойын, сана-сезімін, адамгершілік, эстетикалық ... ... ... ... бұл проблеманы шешуге
көмектеседі.
6. Бастауыш ... ... ... шығармаларды оқыту арқылы
адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... оқу ... лирикалық шығармалардың мазмұнын
кеңейтіп, толықтыру;
- лирикалық ... оқу пәні ... ... ... ... жасауға ізгі істер атқаруға қөмегін тигізетін оқу материалдарымен
толықтыру;
- лирикалық шығармаларды арқылы ... ... ... сабақ
процесі мен сыныптан тыс тәрбие жұмыстарымен байланыстырып жүргізу қажет;
-педагогикалық оқу ... ... ... ... ... шығармаларды жүргізу үшін арнайы дайындықтар ұйымдастыру;
-бастауыш сынып ... ... ... ... ... шығармаларды жоғары деңгейде жүргізу мақсатында ... ... ... ... ... ... беріп, семинарлар өткізген орынды.
7. Бастауыш сынып оқушыларына лирикалық ... ... ... ... бір нәтижеге жету үшін:
-оқу процесінде лирикалық шығармаларындағы материалдарды (әңгіме, өлең,
тақпақ, т.б.) үнемі пайдаланған дұрыс;
-сыныптан тыс ... әр ... ... ... ... (тәрбие сағаты, апталық, кездесулер, әңгіме, дөңгелек стол
т.б.) тәрбиелік шараларды жиі өткізу қажет;
-бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ашық сабақ өткізу қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ақшолақов Т. “Көркем шығармаға талдау жасау”. –Алматы,1991
2. Аханов Т. Тіл біліміне кіріспе. ... ... ... С. ... ... ... ... тиімділігін арттыру
жолдары. Алматы, “Рауан” 1994
4. Әбдірасілова Л.Ә. Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді оқыту –Астана, ... ... Д., ... Ы. ... ... ... –Алматы, 1965
6. Бозжанова К. Бастауыш мектепте оқушылардың адамгершілікке тәрбиелеу,
–Алматы, 1989
7. Борисенко И. В.  Методические уроки К. Д. ... ... – 1994. - №3, - с. ... ... Қ. ... ... ... –Алматы,1991
9. Васильева М.С., Оморокова М. И., Светловская Н.Н. актуальные проблемы
обучения чтению в начальных классах. – М., Педагогика, 1997
10. Венгер A. Л. / ОҚУ ... ... ... ШЫҒА КЕЛЕТІН СӘТСІЗДІК
СИНДРОМЫ. / http://darina.kiev.ua
11. Горький М. О литературе. Москва, 1972
12. Данилов М.А. Дидактика средней школы, Москва-1975
13. ... М. ... ... ... ... ...... Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сынып оқу ... ... ... ... беретін мектептің 4-сыныбына арналған «Лирикалық
шығармаларды ... ... ... А. ... тілі ... ... методикасының негіздері.
–Алматы, Қазақ университеті, 1991
17. Жарықбаев. Психология. Алматы, 1993
18. Желдербаева С. «Мәнерлеп оқу», Алматы, ... ... В.Н. ... ... чтению. – М., Просвещение, 1991 г.
20. Қадырова Ә. Сараптау – білім сапасын ... ... ... №1, ... ... Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға
міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім. Алматы, “РОНД” 2003
22. Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасы «Қазақстан мектебі» №2. 2004
23. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы. Алматы, 2002
24. Қаңтарбай С.Е. Бастауыш сыныпта оқу ... ... ... ... Қ.Ә. ... сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін
дамыту әдістемелік нұсқау, ... ... ... Ж.У. ... процесін технологияландыру. Алматы,2000
27. Қоянбаев Ж.Б, Қоянбаев Р.М. Педагогика, Алматы, 1998
28. Құлмағанбетова Б. Құрмалас сөйлемді ... ... ... ... ... Г, ... С. ... сабақтарының үлгілері. Алматы,
1999
30. Лентес Н.С. ... и ... в ... ... ... 1984
31. Лернер И.Я. Проблема познавательных задач в обучении ... наук к пути ее ... ... ... ... М.Р., ... В.Г., ... О.В. Методика преподавания
русского языка в начальных классах. – М.: 2000.
33. Махамбетова С.Қ. Педагогика және ... ... ... ... Қ. ... ... тіл дамыту. –Алматы, 1993
35. Мұқанов М.М. Жас және ... ... ... ... ... Ж. Қазақ тілі оқыту әдістемесі. Алматы, 2007
37. Петровский А.В. Педагогикалық және жас ... ... ... ... ... С. ... тілін оқыту методикасы. Алматы, Ана тілі, 1991
39. Рахметова С., Әбдікәрімова Т., Қабатаева Б. «Ана тілі ... ... С, ... П, Қабатаева Б. Ана тілі оқулығы 2 ... ... ... ... Р. ... орфографиясымен пунктуация жайында анықтағыш.
Алматы, ... ... Т. ... ... ... ... ... С. «Әдебиет сабақтарында ... ... ... Тұранқұлова Д. “Көркемсөз оқу шеберлігі”. Алматы, 2001
45. Тұрғынбаева Б.А. ... ... ... ... ... Ұзақбаев С. Татыры терең тәрбие. Алматы, 1995
47. Шаймерденова К.Ш. Қазіргі сабақ және оның ... ... ... ... ... ... ... мәтін тандау
1
2
3
4
5
8
7
6
9
100
11
12
13
14
15
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
4,5
Оқушылар
Деңгейлер
Оқушылардың адамгершілік қасиеттерінің көрсеткіштері
1
2
3
4
5
6
7
8
9
100
11
12
13
14
15
0
0%
5 оқушы
33%
6 оқушы
40%
4 оқушы
27%
4 деңгей
3 деңгей
2 ... ... ... түсіну денгейі
Адамгершілік қасиеттерді
менгеру денгейі
1
2
3
4
5
8
7
6
9
100
11
12
13
14
15
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
4,5
Оқушылар
деңгейлер
Мәтін мазмұның түсіну денгейі
1
2
3
4
5
8
7
6
9
100
11
12
13
14
15
Адамгершілік қасиеттерін
менгеру денгейі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұбан Молдағалиев4 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Адамгершілікке баулу бағыттары18 бет
Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері54 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь