Халық ойындар теориясы мен проблемасының педагогикалық, психологиялық, әдістемелік әдебиеттерде зерттелуі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 Халық ойындар теориясы мен проблемасының
педагогикалық, психологиялық, әдістемелік әдебиеттерде зерттелуі
1.1 Кіші мектеп оқушыларын оқытуда ұлттық қолданудың маңызы ... ... ... ..7
1.2 Қазақ халықтық ойындарға сипаттама, олардың педагогикалық құндылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Ұлттық ережелі ойындардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.4 Кіші мектеп оқушыларын оқытуда ұлттық ойындарды
қолданудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

2 Ұлттық сөз ойындарының оқыту процессінде қолданылуы
2.1 1.сынып оқушыларының жүйелі сөйлеуі және грамматикалық
сөйлеу тілі деңгейіне анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32 2.2 Ойынның жас кезеңіне сай жинақталуы, ұлттық сөз ойындарын
оқыту процессінде қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3
2.4 Тәжірибелік қорытынды эксперимент ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
Қолданылған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Баланы дамытатын,өсіретін әрі тәрбиелейтін негізгі іс әрекеті-ойын. Ойын арқылы бала өзін қоршаған ортамен, табиғатпен, қоғамдық құбылыстармен, адамдармен олардың еңбектерімен танысады. Халқымыздың осындай тәрбие
туралы және аса құнды мәдени игіліктердің бірі-халықтық ойындар.
Халықтық ойындар халық педагогикасының құрамды бөлігі деп тегін айтылмайды.Себебі олар арқылы жас ұрпақты өз халқының салт-дәстүрімен де тілімен , мәдениетімен , өнерімен , психологиялық ерекшіліктерімен таныстыруға болады. Ойынға қарайтын болсақ , одан мәнді мағыналы көп істерді көруге болады.
Мысалы : көне мәдениет пен әдеби туындылар , шығармалар ойын-той үстінде ойын ретінде пайда болған.
Бүгінгі ұрпақойындарының өзі адам еңбегінің жемісі,оның дүниені танып білуге деген ұмтылысы , әлеуметтік-экономикалық өмірінің ойласы екенін білуі тиіс.
Қазақ халқының ойындары өте ерте туып, оның көшіп-қонған өмірінен түсінік бергендей әсер қалдырады. Олай дейтін себебіміз ойындардың көпшілігі көшпелі тұрмысқа, салт жүріске лайықталып, арнайы материалдың әзірліксіз ойнала беретігінде. Халықтық ойындар осылайша атадан балаға, үлкеннен-кішіге мұра болып жалғасып,халықтық дәстүрлі шаруашылық мәдени,өнер тіршілігінің бейнесі болып қала берген. Сонымен қатар халықтық ойындар сол халықтың өзінің ішкі байланысының ғана емес,басқа халықтармен ұлтаралық қатынастарының негізін қалаған.Осы ойындар ғасырлар бойы қоғамдық тәрбиенің баға жетпес қызметін атқарған.Тарихының көнелігіне қарамастан ойын үнемі жаңа , ол тот баспайтын, ескермейтін нәрсе өйткені күн сайын дүниеге келіп жататын сәбилердің қиялын қозғап,сезімдерін аялайтын, денеге қуат, жанға саулық беріп, рухани азық болатын да осы ойын болып саналады. Бүгінгі таңда жеткеншек ұрпаққа гуманистік тәрбие беруде, олардың болашаққа деген нақты көзқарасын қалыптастыруда ұлттық ойындарды қолдануға жоғары баға
беруге болады.
Сондықтан қазіргі кезде «балалар этнографиясы» сияқты ғылыми бағыттар қалыптасуда. Қазақ халқының ойындарының тарихы өте бай.Ертеде ауыз екі туып, жалпақ жұртқа ауыз екі тараған , көпшілік ойындары күні бүгінге дейін сақталған, халық арасында таралған.Негізгі тарихи деректерге сүйенсек қазақ бетінде алғаш рет зерттеп жинаушылардың бірі ретінде Италия елінің саяхатшысы Плано Карпини болды.ХІІІ ғасырда Европа халқына Маңғол тарихын таныстыру
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Ұзақбаев С.А., Бахтиярова Г.Р. Халық ойындарын бастауыш сыныптарда пайдалану.Әдістемелік нұсқаулар – Алматы,1997. – 28б.
2.Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының тарихы – Алматы, 28 б.
3.Қазақ жұмбақтары. Жинақ – Алматы: Ана тілі, 1993 – 112 б.
4.Ғабдуллин М. Қазақ халық ауыз әдебиеті – Алматы, 1974 – 320 б.
5.Ісләмжанұлы К. Рухани уыз. – Алматы: Ана тілі, 1995. – 143 б.
6.Төтенбаев Б. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Қайнар, 1994.-144 б
7.Жолдасбекова С.А. бастауыш класс оқушыларының қолданбалы сәндік өнерге эстетикалық қызығушылығын қалыптастыру: Пед.ғыл. канд. ... дис. Автореф. – Алматы,1993.-27б.
8.Төлеубекова Р.К. Бастауыш класс оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану: Пед. Ғыл. Канд. ... автореф. – Алматы, 1994. 24 б.
9.Әбдікәрімов А. Ұлттық педагогика негізінде оқу-тәрбие ісін ұйымдастыру(Баян-Өлгий өлкесінде қазақ мектептері бастауыш класстарының тәжірибиесінен): Пед.ғыл.канд. ... дис. Автреф. – Алматы,1995. -23б.
10.Тойлыбаев Б.А. Бастауыш мектеп оқушыларына дене тәрбиесін беруде халықтық педагогика элементтерін пайдалану: Пед. ғыл. канд. ... дис. Автреф. – Алматы,1995. – 23б.
11.Бактигулова Л.Б. Национальная музыка в нравственном воспитании младших школьников( на примере уроков музыки в школах КазССР): Дис. ...канд. Пед.Наук.- Москва,1989. – 114с.
12.Оразалиев М:А: Бастауыш сынып оқушылыарының қазақ халық аспаптық музыкасына қызығушылығын қалыптастыру:Пед. ғыл. канд. ...дис. Автореф. – Алматы,1998. – 23б.
13.Кишкашбаев Т.А. Музыкально-эстетическое воспитание школьников средствами казахской народной инструментальной музыки: Автореф. Дис. ...канд. пед.наук – Алма-Ата.1992.27 с.
14.Философиялық сөздік / едкол.:Р.Н.Нұрғалиев, Ғ.Ғ:Ақмамбетов, Ж.М.Әбділдин ж.б. – Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 1996. -525 б.
15.Ұзақбаев С.,Қожахметов К. Жоғарғы мектеп студенттеріне этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамасы. – Алматы:Өнер,1998. – 48 б. –Қаз.,орысша.
16.Ахметов Ш. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очерктері. – Алматы,1965.
17.Ұзақбаев С.А. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстурі. – Алматы:Білім, 1990. 32 б.
18. Педагогика: Педагогика институттарының программалары.Алматы:Республикалық оқу – методикалық кабинеті, 1988. 87б. – Алматы: Рауан, 1995. – 168б.
19.Диваев Ә. Тарту / Құраст. Ф.Оразаева. –Алматы: Ана тілі, 1992. – 256б.
20.Арғынбаев Х. Қазақ отбасы. – Алматы Қайнар, 1996. 288б.
21.Менжанова А.К. Педучилищедегі практиканы ұйымдастыру. – Алматы, 1988. 30б.
22. Бөлеев Қ. Қазақ халқының этнографиясы.Оқу бағдарламасы. – Жамбыл. 1992.- 17б.
23. Узакбаев С.А. Кожахматова К.Ж. Использование материалов казахской этнопедагогики при изучении педагогических дисциплин. – Алматы. 1997. 81с.
24 Узакбаев С.А., Кожахметова К.Ж. Концепция этнопедагогического образования студентов школы. – Алматы, 1997. 19с.
25.Қазақтың тәлімдік ой-пікірі анатологисы / Құрас.:Қ.Жарықбаев, С.Қалиев –Алматы: Рауан, 1994. 320б.
26.Тәлім тәрбие хрестоматиясы / Құрас.: С Қалиев, Р.Ізтұрғанова, Г.Жексембаева. –Алматы: Рауан, 1996. 104б.
27. «Қазақ этнопедагогикасы» арнайы пәні бойынша колледждер мен лицей, гимназияларға арналған бағдарлама /Құраст.: С.Қалиев. – Алматы, 1996. 22б.
28. Қожахметова К.Ж. Мектептің ұлттық тәрбие жүйесі: теория және практика. – Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1997. -141б.
29.Педагогика / Под ред. С.П. Баранова, В.А.Сластенина. – Москва: Просвещение, 1986. -332с.
30. Қоянбаев Р.М. Білім беру және оқыту теориясы. – Алматы, 1990. – 130б.
31.Қоянбаев Р.М. Тәрбие теориясы. – Алматы, 1991.- 143б.
32.Қоянбаев Р.М. Бастауыш мектеп педагогикасының жалпы негіздері. – Алматы, 1992. -105б.
33.Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Астана: Л.Н.Гумилев атындағы ЕАУ, 1998. 378б.
34.Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. –Алматы: Мектеп, 1984.
35.С.Ф.Егоров. – Москва: Педагогика, 1988.- 528 с.
36.Әлімбаев М. Халық – ғажап тәлімгер. – Алматы:Рауан, 1994. – 144б.
37.Ақ сандық, көксандық:Балалар фольклоры / Құраст.: Ш.Ибраев. – Алматы: Жазушы, 1998. 256б.
38.Арғынбаев Х. Қазақ халқының өнері. – Алматы , 1987. 128б.
39.Толыбеков С. Қазақ шежіресі. – Алматы:Қазақстан, 1992. 144б.
40.Қазақ халқының салт-дәстүрлері / Құраст.: С.Қалиев, М.Оразаев, М.Смаилова –Алматы: Рауан, 1994. -221 б.
41. Ата-салтыңды аяла / Құраст.: Н.Ақбаев – Алматы: Ана тілі,1998. – 160 б.
42.Жұмабаев М. Педагогика, - Алматы : Ана тілі, 1992. 106 б.
45. Макаренко А.С. Ұстаздық дастан / Аударған: М.Жанғалин,Қ.Сағындықов. –Алматы:Мектеп, 1983. 256 б.
46. Ұзақбаева С.А. Тамыры терң тәрбие. – Алматы: Білім, 1995. -232б.
47. Мұқанова Б.Ж. Қазақ этнопедагогикасы материалдарын педколледждің оқу-тәрбие процесінде пайдалану:пед. ғыл. канд.... дис. – Алматы; 1998. -173б.
48.Сағындықов Е. Использование народных игр в учебно-воспитательной работе в І –ҮІ классах казахской школы:Автореф.дис...канд.пед.наук. –Алма-Ата,1988. – 25с.
49. Айтпаева А.К. Казахские народные игры как средство воспитания младших школьников: Автореф.дис...канд.пед.наук. – Алматы,1997. -23 с.
50.Қисымова А.Қ. Қазақтың халықтық педагогикасы арқылы оқушыларға адамгершілік тәрбие беру:Пед.ғыл.канд...дис.автореф. – Алматы;1994-29 б.
51.Әбдіғапбарова Ұ.М. Оқушыларды тәрбиелеуде қазақ ұлттық ою-өрнек өнерін пайдалануға студенттерді даярлау:пед.ғыл.канд...дис. автореф. –Алматы,1998. 23 б.
52.Мұқанова Б.Ж. Қазақ этнопедагогикасы материалдарын педколледждің оқу-тәрбие процесінде пайдалану:пед.ғыл.канд...дис.автореф. – Алматы. 1998.- 24 б.
53. Иманбеков Т. Қазақ балабақшаларындағы оқу – тәрбиежұмыстарында ұлттық ойындарды пайдалану (5-7 жас): пед. ғыл. канд...дис.автореф. – Алматы. 1993.-23 б.
54.Жарықбаев Қ.Б. Аталар сөзі –ақылдың көзі. – Алматы: Қазақстан, 1980. 120б.
55.Ұзақбаева С.А. Өміршең өнер өрісі. – Алматы:Мектеп, 1988. – 135 б.
56.Наурызбай Ж.Ж. Ұлттық мектептің ұлы мұраты. – Алматы:Ана тілі, 1995. 12 б.
57.Қожахметова К.Ж. Теоретико-методологические основы казахской этнопедагогики:Автореф.дис...докт.пед.наук.- Алматы,1998. 46с.
58. Антология педагогической мысли Казахстана / Сост.: К.Б. Жарикбаев, С.К.Калиев. – Алматы:Рауан,1995. 512 с.
59.Волков Г.Н.Этнопедагогика. – Чебоксары: Чувашское кн.изд., 1974. 276 с.
60.Измайлов А.Э. Народная педагогика. Педагогические воззрения народов Средней Азии и Казахстана. –Москва:Педагогика, 1991.-256 с.
61.Мухамбаева А.Х.Национальные обычаи и традиции казахского народа и их влияния на воспитание детей и молодежи:Автореф.дис...канд.пед.наук. –Москва,1974. 27с.
62. Қуанышева Т.Ш. Подготовка будущих учителей физической культуры средствами национальных игр:Автореф.дис...канд.пед.наук. – Алма-Ата, 1992.- 24с.
63. Алимбеков А.Формирование у будущих учителей готовности к эстетическому воспитанию младших школьников на прогрессивных традициях народной педагогики:Автореф.дис...канд.наук. – М.,1990. - 17с.
64.Болатпаев Қ.Қ Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін дайындау процесіне халықтық педагогиканы қолдану.Пед.ғыл.канд...дис.автореф. – Алматы,1995.- 24б.
65.Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері. – Алматы, 1969. -246 б.
66.Әлімбаев М. Тәрбие туралы әңгімелер. – Алматы: Қазақстан, 1972.-124 б.
67.Мұқанов С. Халық мұрасы. –Алматы:
68.Қазақ фольклорының эстетикасы / Әлібеков Ш. –Алматы:Рауан, 1991. 128 б.
69.Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы // Қазақстан мұғалімі, 1998. -25ақпан. 8б.
70.Қазақстан Республикасының Заңы // Қазақстан мұғалімі. 1992, 21 ақпан. -№8. – 4б.
71.Қазақстан Республикасы әлеуметтік-мәдени дамуының тұжырымдамасы. –Алматы:Қазақстан, 1993. - 32б.
72.Виноградов Г.С. Народная педагогика. – Иркутск, 1926. – 293 с.
73.Қалиев С.Қ. Қазақтың халық тәлім-тәрбиесінің ғылыми-педагогикалық негіздері:Пед.ғыл.докт...дис.автореф. – Алматы, 1996.-65б.
74.Балтабаева М.Х. Основы музыкально-эстетического воспитанияучащейся молодежи средствами казахской традийионной художественной культуры : Автореф. Дис…. Докт.пед.наук – Алматы, 1994. – 68с.
75. Жарықбаев К.Б. Развитие педагогической мысли в дореволюционном Казахстане.: Автореф.дис. ..докт. пед.наук. – Киев, 1982. – 51 с.
76. Ұзақбаева С.А. Халықтық педагогикадағы эстетикалық тәрбие. Пед.ғыл.докт…дис.автореф. – Алматы, 1993. 46 б.
77. Наурызбай Ж.Ж. Научно-педагогические основы зтнокультурного образования школьников. Автореф. Дис…докт.пед. наук. –Алматы, 1997. – 45с.
78.Қоңыратбаева Т.Ә. Халық педагогикасы және оны оқу-тәрбие ісіне ендіру жолдары: пед.ғыл.канд…дис.автореф. – Алматы, 1993. – 24б.
79.Асанова Ұ.О. Қазақ халқының айтыс өнері арқылы оқушыларға адамгершілік-эстетикалық тәрбие беру: пед.ғыл.канд. автореф. –Алматы, 1994. 24б.
80. Магауова А.С.Подготовка будущего учителя к использованию прогрессивных традиции народной педагогики в учебно-воспитательном процессе.
81Волков Г.Н. Педагогика жизни. – Чебоксары: Чуваш.кн.изд., 1989. – 334с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
1 Халық ойындар теориясы мен проблемасының
педагогикалық, психологиялық, әдістемелік әдебиеттерде зерттелуі
1.1 Кіші ... ... ... ... ... ... ... ойындарға сипаттама, олардың педагогикалық құндылығы
……………………………………………………………………….12
1.3 ... ... ... Кіші ... ... ... ... ойындарды
қолданудың
маңызы......................................................................
...............24
2 Ұлттық сөз ойындарының оқыту процессінде қолданылуы
2.1 1-сынып оқушыларының жүйелі сөйлеуі және грамматикалық
сөйлеу тілі ... ... жас ... сай ... ... сөз
ойындарын
оқыту ... ... ... ... ойындар теориясы мен проблемаларының педагогикалық,психологиялық
әдістемелік зерттеу
1.1 Кіші ... ... ... ... қолданудың маңызы
Баланы дамытатын,өсіретін әрі тәрбиелейтін негізгі іс әрекеті-ойын.
Ойын ... бала өзін ... ... табиғатпен, қоғамдық
құбылыстармен, адамдармен олардың еңбектерімен танысады. ... ... және аса ... ... игіліктердің бірі-халықтық ойындар.
Халықтық ойындар халық педагогикасының құрамды ... ... ... олар ... жас ұрпақты өз халқының ... де ... , ... , ... , ... таныстыруға болады. Ойынға қарайтын болсақ , ... ... көп ... ... ... : көне ... пен ... туындылар , шығармалар ойын-
той үстінде ойын ретінде пайда болған.
Бүгінгі ұрпақойындарының өзі адам ... ... ... ... деген ұмтылысы , әлеуметтік-экономикалық өмірінің ... ... ... ... ... өте ерте ... оның ... түсінік бергендей әсер қалдырады. Олай ... ... ... көшпелі тұрмысқа, салт жүріске ... ... ... ... ... ... ойындар осылайша
атадан балаға, үлкеннен-кішіге мұра ... ... ... ... ... бейнесі болып қала берген. Сонымен
қатар ... ... сол ... ... ішкі ... ... ... ұлтаралық қатынастарының негізін қалаған.Осы
ойындар ғасырлар бойы ... ... баға ... ... ... ... ойын үнемі жаңа , ол ... ... ... ... күн сайын дүниеге келіп жататын
сәбилердің қиялын қозғап,сезімдерін аялайтын, денеге ... ... ... ... азық болатын да осы ойын болып саналады. ... ... ... ... ... беруде, олардың болашаққа деген нақты
көзқарасын қалыптастыруда ұлттық ойындарды қолдануға жоғары ... ... ... ... ... этнографиясы» сияқты ғылыми
бағыттар қалыптасуда. Қазақ халқының ойындарының тарихы өте бай.Ертеде
ауыз екі ... ... ... ауыз екі тараған , көпшілік ... ... ... ... ... ... ... тарихи деректерге
сүйенсек қазақ бетінде алғаш рет зерттеп жинаушылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... Европа халқына
Маңғол тарихын таныстыру мақсатымен саяхатқа шыққан П.Карпини Жетісу мен
Тарбағатайды басып өткен кезде, осы ... ... ру ... ... ойын ... жайлы көптеген этнографиялық
материалдар жинаған.
Одан кейінгі ... біз ... ... ... ... орыс саяхатшысы П.И.Рычковтың, орыс ғалымы П.С.Палстың,
венгер зерттеушісі А.Вамберидің, неміс этнографы Р.Картуцканың, ... ... ... халқының өкілдері А.Янушкеевич, С.Гросс,
Б.Зеленский тағы басқа жазбаларынан кездестіреміз.Одан кейінгі ... ... бай ... ... ... және оның ішінде
ұлт ойынының тәрбиелік маңызы туралы пікір ... ... ... ... ... ... П.П.Пашин, Е.Букин, О. Эмжанов тағы басқалары
болады.
Қазақтың ұлттық ойындары туралы ... ... ... мен жеке
нұсқауларын жинақтаушылардың қай-қайсысы болмасын оны жоғары бағалап,
көшпеліхалықтан мұндай ... ... ... сөз ... ... ... ... айтқан неміс ғалымы А.Гумбольт өзінің достарына
жазған бір хатында былай дейді: «Мен ... ... ... ... аса бір ... кезеңі деп есептеймін. Себебі көшпелі халықтың
біздерге көрсеткен сый құрметі мен ... ... ... ... Мен ... осындай қысқа уақыт ішінде мұндай үлкен тарихтан ... ... ... емес едім, бірақ бұл кең ... ... да ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында қазақ ... ... ... ... ... ... қатысқаны үшін Сібірге жер аударылып
келіп қазақ даласына тап болған,өзінің саяхаттары туралы ... ... ... ... даласына жасаған саяхат туралы жазбалар» деген
кітаптың ... ... ... кетпейтін естеліктер жазды.
Ол еңбегінде қазақ халқының тұрмысын әр ... ... ... ... ... ... ұнағанын айтады.
Сонымен бірге А.Янушкеевич халық өнерін жан-жақты сөз ете отырып оның
табиғатпен ... ... ... әдет ... қоршаған ортамен
байланысып жатқанын сөз етеді.
Халқымыздың мәдени құндылықтары және ... ... ... ойындары. Ойын арқылы адамзат баласы тіршілікті игеру,
Қоғамға араласу, табиғат және құбылыстарды меңгеру сатыларынан өтеді.
Ойын оны дамытады , ... және ... беру ... ... ... ... ... дейінгі баланың негізгі әрекеті ойын болса, мектеп
табалдырығының алғашқы сатысында да ол жетекші фактор ретінде байқалады.
Кіші ... ... даму және ... қайшылықтарын шешуде,өмірдің
жаңа сатысы мектепте оқуға бейімделуде, ойын мен бірегей жүреді.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... соңғы
уақытта көптеген ғылыми ,әдістемелік әдебиеттерде айтылып келеді.
Ойынның ... ... ... ... Р.Жуковская,Н.Е.Михайленко,Н.А.Короткова
Н.П.Нечаева зерттеулері. Ұлттық ойын проблемалары аясында итальян
зертеушілері бағытын көрсеткен.Қазіргі ... ... ... ... ... еңбектері оның оқыту және тәрбие мәселесіндегі құндылығын аша
түседі.
М. Тұрсынкелдина, А.Бүркітбаева, Е.Төтенаев ... ... ... ... ... ... білімділік-тәрбиелік
маңызын дәлелдейді. С.Қалиев, А.Молдағарин әдістемелік зерттеулерінде ұлт
ойындарын оқыту процессінде қолдану мүмкіндіктері зерттеледі.
Қазақ ... ... ұлт ... ... ... Э.Диваев
өзінің «Қырғыз/қазақ/ балаларының ойыны» деген еңбегінде оның ... ... айта ... сол кездегі қалыптасқан әдет ғұрып
бойынша жас ерекшіліктеріне қарай жас өспірімдерді ... үш ... ... ... ... – нәресте, жеті жастан он бес жасқа дейін –
бозбала, ал он ... ... ... ... негізінде қазақ ойындарын да сәбилер ойыны, бозбалалар ойыны
және жігіттер ойыны деп үш топқа бөледі.Сонымен бірге ... ... айта ... ... қыз ... ... жасайтын қуыршақ пен ер
балалар саздан жасайтын ... ... бар ... ... ... ... ... туралы мәліметтер қартардың аузынан да жинақталған.
Олар ... ... айта келе ... ... ... түсіндіреді. Олар:
Шығыс Қазақстанда тұратын Исенов Нүрке, Семейлік Қисықов Асқар,
Төлеужанов, ... « Өмір ... атты ... ... ... ... ... асық ойыны болғанын бірнеше ретатап өтеді. Осы ойын
туралы деректер жинаған профессор К.К.Юдоххин 1940 ж. ... ... ... ... 2 ... бұл 5 ... ерекше жолы қолданылатын логикалық ойлауға арналған күрделі
ойын деп ... ... ... ұлт ... деген кітабында
«Абылайдың алты алаш» атты ойынды атап, ол ойын ... ұмыт ... ... ... ол ... ... «Шахмат» ойыны сияқты деген деректер
береді.
Жалпы ұлт ойындарының қалыптасу кезеңі деп ... ғ. ... ... ... ... ұлт ... жөніндегі деректербасылым
беттерінен жарық көріп, дамып отырған.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... және ... нұсқасы ретінде басшылыққа алынады.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауыш ... ... ... ... ... баларды оқыту ... ... сөз ... ... тиімділігін дәлелдеу.
Зерттеу міндеті :
1. Ұлттық сөз ойындары тарихына ... ... ... ... , ... ... сөз ... практикалық қолданунәтижесінде 1 сынып
оқушыларын байланыстырып жүйелі сөйлеу, грамматикалық сөйлеу тілін
бекіту,жаңа ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық процесінесай жинақталған ойын жүйесін
бағдарламаға енгізуді ұсыну.
5. Ұлттық сөз ойындарын оқыту процесінде
тиімділігінтәжірибелікэкспериментт дәлелдеу.
Ғылыми болжам Бастауыш сыныпты оқыту ... ... ... қолдану оқушылардың байланыстырып жүйелі сөйлеуінің грамматикалық
құрылымын ... ... ... қалыптастырып, сөздік қорын
молайтудың бір тәсілі бола алады, егерде;
- ана тілі ... жаңа ... беру ... ... сөз ... арқылы жандандырса;
- сауат ашу сабақтарында жаңа дыбыспен таныстыру ұлттық сөз ойындары
арқылы бекітілсе;
- сөйлем ішіндегі сөздердің мәнін ажырата ... ... және ... ... баяндаудың түрлерін меңгеруде ауызша-жазбаша
шығарма құрастыруда, ұлт ерекшілігін білдіретін шұрайлы ... ... ... ... ... үшін сөз ойындары
қолданылса.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында төмендегідей ғылыми әдістері
қолданылады:
- Әдебиеттерге ... ... ... ... ... ... өңдеу.
Дипломдық жұмыстың құрылымы төмендегі ... ... ... ... , мақсаты, міндеті, зерттеу пәні,
ғылыми болжам беріледі.
- ... ... І ... ... ... сай ... ... әдебиеттерге талдау жасалады.
- ІІ бөлімінде зерттеу экспериментінің мақсаты, міндеті, қорытындысы
шығарылады. Сонымен қатар жұмыста ... ... ... ... ... ... ... қаласы М.Әбдіхалықов
атындағы мектептің 1 «б» сыныбы оқушылары қатысты.Эксперимент моделі
ІІІ кезеңнен ... ... ... ... ... ... грамматикалық
тіл құрылымы, сөздік қорының деңгейіне анықтама жүргізеді.
ІІ кезеңде арнайы жүйеленген ұлттық сөз ... ... ... ... ... жасалады. Анна тілі және сауат ... ... сөз ... ... ... алыңған ойындар жүйесінің тиімділігі қайта тексеру
экспериментінде дәлелденеді
1.2 Қазақ халықтық ойындарға ... ... ... халқының ойындары олардың әлеуметтік-экономикалық
жағдайларына байланысты туып дамып келеді.
Ұлттық ойындар өте ертеде туып , оның ... ... ... жасалған.Себебі қазақ халқының ұлттық ойындарының көпшілігі
көшпелі ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ойын ... ... ... бойындағы табиғи
дарынын шындай түсетінін біліп, ойынға халық ерекше мән берген.Қазақтың
халықтық ойындары ... ... ... ... ... ... ... тағы басқаша мінез құлықтың
ерекшіліктерімен бірге күш-қуатмолдығын, білік ... ... ... қажет етеді.
Сонымен қатар бұл ойындар әділдік пен адамгершіліктің жоғарғы
принциптеріне негізделген.
Мысалы: Бәйге, ол үшін ... ... осы ... ... ... болған бала осы өнердің сырларын жете біліп, үлкен шаруашылық
мектебін өткендей әсер ... ... ... ... ... тек
ойын-сауықтық жағынан емес , ол спорт, ол-өнер, ол шаруашылық, ... бар ... ... ... ... ... ... күрес, теңге алу, қыз
қуу. ... ... ату, ... ату, тағы ... ... ... ... үлкен
тәрбиелік маңызға ие.Үлкен мерекелерде халықтың ... «Қыз ... ... ... ... ... ... өте бай және әралуан, мазмұны бай
келеді. Олардың басым көпшілігі тұрмыс-салтты, ... орай ... ... ... ... көрсететіндей түсінік береді. Қазақ
халқы әрқашан ... ... ойын ... ... Олардың ескі дәстүрі
бойынша жыл басы ... ... ... ... ... ойын той ... отырған.
Әр ауылдың бәсеке, өнер жарысы ... ... ойын ... Бұл ... халықты қуантып отырған, олардың ... да ... ... өте мән ... Халықтың қай ойыны болса да айтыс,
өлең жырымен өріліп, көрермендер мен ... ... ... ... қатты
әсер еткен. Дүниені танып білуге, арналған бейнелі, жүйелі оймен ... ... ... ... ... адамгершілік іс әрекет әдет-ғұрыпқа
қаныққан, белгілі бір жүйеге ... ұлт ... ... ... ... ... жағынан да дамуына тамаша мүмкіндік
туғызып отырған.
Ойын ... ... ... ... ойын ... ... Халықтық ойындар балардың тілін дамытудада маңызы
өте зор. Себебі халықтың қай ойынын ... та ... бұл ... ... араласып отырып, олардың шешендікке тәрбиелеп ... ... ... ... өз ... нәзік қасиеттерін үйреніп, тілдің
музыкасын ұғынған. Халқымыздың ойындарының көбі ойын ... ... ... халықтың ойлау жүйелерін сөз қолдану әдістерін, сөйлеу
дәстүрлерін, тілдік, ... ... жете ... ... ... болған. Кейде осы суырып салма ақындар да осы ... ... ... ... барысында мақал-мәтелдер, жұмбақтар,
жаңылтпаштар орындалып отырған. Олардың астарында қоғамдық ... ... бар. Кез ... ... ... өмірінің тікелей де, шартты да
жинақталған көшірмесін көруге ... ... ... ... ... «хан жақсы ма?» «Орынды тап», «Қамалды қорғау», ... ... ... «Серік-серік», «Кім ұрды?», «Белбеу тастау», «Ақ-серек-
көксероек» еңбек-кәсіп шаруашылыққа «Қалай айтуды білемін», «Ақ ... ... «Ай ... ... «Аңшылар», тағы басқаша байланысты пайда
болған ойындарды ажырату қиын емес. ... ... ... ішінде аң,
құс, жануарлардың дауысына, жүріс ... ... ... ... ... ... бейнелейтін ойындарды көруге болады.
Адамзаттың даму тарихындағы алғашқы ... ой ... ... ойындарынан көптеп кездестіреміз себебі кез-келген адам
өмірінің сәбилік шағы қоғамдағы, шаруашылық пен ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде сабақта. Сондықтан да ... ... ... аңға шығу ... ... ... ру
көсемдерін тағайындау әдеттері, ойын мазмұнында сақталған.
«Аңшылар», «Маралымқаш» ойындарында аңды жан-жақтан қоршап аулау,
топталып ... ... қуу, ... ... ... анық бой көрсетеді.
Даусынан бір «Шұқыма» ойындарының далада із ... ... ... ... ... пайда болған.Ойындардың енді біреулері көшпелі ... ... ... ... ... ... ... жол-
жоралғысын өзінше қайталайды. Олардың қатарында «Жамбы ату», ... ... ... «Қамалды қорғау», «Батыр», «Ат омыраулаттыру», «Жігіт қуу»,
« АТ үстіндегі тартыс», «Итеріспек» сияқты ... ... ... ... ... ойынындағы биіктігін де , ара қашықтығын да ... ... ағаш ... ... бас киімдерді белгілі бір
қашықтықта тұрып, ұзын сырықпен атқылау, бұл ойын соғыс ... ... ... , ... ... атқарғандығын көруге болады. Себебі жорыққа аттанар
алдында ... ... ... ... ... ... ... заман көріністерінің молынан сақталу себебі, олар
халқымыздың ізгі қасиеттеріне, шаруашылық ... ... ... ... ... бірден-бір тиімді жолы. Ойындар арқылы
балалардың тәні де, жан ... де ... ... ... ... өзін-өзі ұстаудың, қысылғанда жол ... ... өз ... ... мектебі де осы ойындар болған. Ойындардың осындай
қызметтерінің ішінде айрықша орын ...... ... ... ... күн көру кәсібі төрт түлік малға байланысты
болғандықтан, олардың ... ... да көп орын ... ... ... ит ... «Қақұлақ»), түйе, бота ( « Түйе-Түйе»), сиыр, бұзау
( «Көк ... теке ( ... ... еніп, олардың арасындағы
қарым-қатынасты көрсету ... ... ... туған. Төрт түлік
пен басқа да үй жануарларының негізгі жауы қасқыр бейнесінде берілсе, ... ... ескі ... ... ... ... ... береді.
Көшпелі тұрмыс- тіршіліктің негізінде пайда болған ... ... асық ... да ... ... ... Түрлі
–түсті бояумен боялған асықтармен қорғасын құйып, арнайы ... ... ... ... ... жылдары олардың көбі ұмытылса, енді
біреулері жаңа ... ... ... мысалы, Наурыз мейрамында
ойналатын ұлттық ойындарының бірі болған асық ойынының өзі бірнеше түрге
бөлінге: «Үш ... ... «Хан ... ... ... Бұл ... ... дамытқан, әрі шаттандырып көңілдерін көтеруге ... ... ... ... отырып та қозғалып жүріп
те ойналатын ... аса ... ... ... ... және ... ... ойындарын ... ... ... заттар айнала қоршаған ортада және
тұрмыс-тіршілікте кездесетін тас, бөрік, белбеу, жіп, ине тағы да ... ... ... ... арнайы даярлайтын заттар да болады, оларға
тазартылып боялған асықтарды, түрлі ойын асықтарды, қуыршақтарды, ... ... ... ... ... ... және кесілген
ағаштарды тағы іс-әрекет барысында қарасөз, не өлең тақпақтармен қосақталып
айтылады. Сөз ... ... ... ... ... ... «Асау мәстек» ойынында керілген арқанның үстінде отырып,
жерден ... ... ... ... түсіндірген:
-Әй, ер екенін білейік,
Ешкі сойып берейін.
Тақия алсаң ... ... ... ... ... ... ... ,
Маған таяқ беріңіз!- деп
ортаға шығады.
Ойын жүргізушісі оған:
- Міне, саған, таяқ,
Үшке ... ... ... үш- деп ... шыққан бала санақ біткенше жерден еңкейіп ... алуы ... ... не ... аз да ... сөз қолданылмайтын ойын аз.
Ойындардың енді бір ... ... ... сөз ... Мұндай ойындарды
балалар көбінесе бір жерде отырып ойнайды. Бірақ, сөз ойындары кейде қимыл-
әрекеттермен тығыз ... «Үй ... ... ... ... «Ақсүйек»,
«ТымпиТымпи», «Ақ серек-Көксерек» сияқты ойындара сөз ... ... ал ... қосалқы қызмет атқарып отырады. Сөзге негізделген ұлттық
ойындардың басты мақсаты – балаларға дұрыс сөйлеуді, ... ... ... ... ... етіп ... ... сөйлегенде шешен,
тапқыр болуға тәрбиелеу, осындай ойындардың ішінде, ... ... ... ... ... ... айтуғадағдыландыратын
«Қалай айтуды білемін», түрлі ... ... ... сөзді есте сақтауға машықтандыратын «Сымсыз ... сөз ... ... ... мән ... ... «Біз де», ... сөз табуды қажет ететін «Орамал тастау» ойындвары тіл ұстартуға
бағытталған. Бұл ойындар балалар ... ... ... ... ... ойындарының қатарына түрлі ойын жырлары мен жаңылтпаштар да жатады.
Бірақ сөз ойындарына қарағанда, ойын ... ... ... ... бола ... Олар ... ... көмекші, ал кейде
өзініңмазмұнының ... ... ойын ... ... ойын ... ... ... болады. Жас баланың қолын
ұстай отырып, саусақтарына ат ... ... ... ... , ... жазып ойнау
арқылы баланың көңілін аулау, алдандыру ... ... бұл ... ... ... ... жатқызылады. Бірақ санамақтардасұрақ
түрінде келетін, кейде ойланып жауап ... ... ... ... ... ... ... атқаратын қимыл-әрекеттері бар. Бұл ойын
жырынегізінен ... ... ... ... ... қызметі бойынша жақын тұрған ойын жырларының ... ... ... ... ... 7-8 ... балалар ортасында сұрақ-
жауап түрінде орындалады. Сұрамақ көбінесе ... мен ... ... өзінше берген жауап түсінігі ретінде.
Түрлі ойындарда әркімнің атқарар қызметін, орнын, ролін, кімнің ойынға
кіріп, кімнің шығатынын, кімнін басқаратынын белгілеу үшін ... ... ... ... ... деп ... Қаламақта айтылатын
сөздердің мазмұны ойындағы іс-әрекетке сәйкес болуы шарт емес, тіпті ... ... ... мүмкін. Шарты сол-тақпақ сөздерінің рет-ретімен
айтылғанда кімге кезегі келгенінен байланысты ... ... ... ... ... ... ... тез жатталатын,
көлемі шағын. Мұндай тақпақтар құрылысы қарапайым, тез жатталатын, көлемі
шағын, ұйқасы мығым, ойнақы ... ... ... ... ... ... ... соның үлгісін
қайталайтын бір арнасы – ... ... Олар ... ... ... ... ... байланысты айтыстарға жақын. Дегенмен ,
айтыс ойындарының өзіндік белгілері де жоқ емес. Бұларда жанынан табан асты
өлең ... жоқ . ... ... ... ... болып келеді. Сыртқы
формасы болмаса, айтыс ойындары айтысқа қарағанда шығуы, ... ... ... ... ... бір рольдерге еніп, қой, ешкі, ... ... ... ... ұл мен қыз ... ... айтыс
ойындары жаттап айтылатын драммалық фольклорға өте жақын.
Балардың ойын жырлары мен ойындарының ... ... ... бірақ іс
жүзінде ойынның қызметін атқаратын жанрға жаңылтпаштар мен есеп ойындарын
жатқызуға болады.Жаңылтпаштар ересектерге де, ... да ... ... ... бұл жанр ... ойын ... атқарған қаламақ айту арқылы
тағайындалған ойын жүргізушілер жаңылтпаштар ... ... ... талап еткен.Дұрыс айтылмаған жаңылтпаштар ... ... ... ... дәл қайталамаған ойыншы айып тартатын
болған. ... ... ... отырып та айтылған. Кім аз ұпай
жинаса, сол өз өнерін ... есеп ... ... ... ... ... ... айрықша өнер болған. Есеп ойындарының мазмұны мен
шешуі негізіненкөшпелі тұрмыс тіршіліктің, мал ... мен ... ... ... ... ... ережелі ойындардың жіктелуі
Ұлттық ережелі ойындар – оның аты айтып тұрғандай, баланың ақыл-
ойын дамытып, танымс-түсініктерді ажыратудағы ... ... ... ... да ... ... ... өте құнды деп есептейді..
Әрекет ... ... ... ... ... тез ... ... өзін-өзі басқара білуге үйретеді. Мәселең, М.Тұрыскелдина
құрастырған «Кел, ойнайық» жинағы халықтық ... сан ... мен ... толық сипаттайды. Ұлттық ... ... ... ... екі топқа бөлінеді:
1.Қимылды ойындар
2.Ойлуға әрекеттелуші ойындар.
Өзінің атынан көрініп тұрғандай , ақыл-ой жұмсауды қажет ететін
ойындар, жұмбақ шешу, айтысу, ... ... ... ... ... ... ... да талдап қарасақ , олардың мәні мынада:
1. Ақыл-ойды ... ... ... ... туралы түсінігін
нығайтып, бекітіп,
2. Ойынға жетелеуші ойындар ойлай білуге баулып, сөздік қорын
өсіреді, ... ... ... ... ... ... сақ ... өзінің еркін
меңгеруін, қабылдауын, талдауын, ... ... ... ... ... ... ... Бұл ойындар баланың пікірін сөзбен жеткізуін
талап етеді.
Ойындар балаларды адамгершілікке ... ... ... ... жетелеуші ойындар ережелерді балалардан ұстамдылықты,
өзін-өзі меңгере білуді, тәртіптілікті ... Бұл ... ... ... ... ... «тыйым салып» , «іс-әрекетті
тежеуді талап етеді», «Ғажайып дорба», «Сиқырлы қапшық», «Не ... ... ... ... ... ... ... ашуға болмайды. Ойын
ережесін дұрыс орындай білу баланың ерік-мінезін, адалдығын, шыншылдығын
тәрбиелеуге көмектеседі. ... ... ... баланың түсінігін,
моральдық сезімін тәрбиелеуге де ... мол. ... не ... ... ... ... ... түсінігін айқындап, сол мамандықты құрметтей
білудің мәніне тәрбиелейді.
Халықтық педагогика ... ... ... ... ... басты құралы деп санайды. Халықтың тәлім-тәрбиелік ұлағаты бұл
ойындарға төмендегідей талаптар қояды:
1. Әрбір ережесі бар ұлт ... ... ... мен ... ... болу ... Ережесі бар ұлттық ойындары баладан сол ақыл мен ойды жұмсауды талап
ететіндей қызғылықты болуы керек.
3. Қызықтырушы ойындар баланы алға қойған мақсатын ... ... ... ... ... ... ролі зор. ... дамытып, айналасын таныстырарлықтай бірнеше ойындарды белгілеп, оны
ғылыми-педагогикалық жағынан ... ... ... ... ойындар
өмірдібақылауға үйретумен қатар, тілін ... ... ... ЕС ... ... ерік-жігерін, аңғарғыштығын, ... ... ... ... ... анна тілін оқытуға, есептеуге, түрлі өсімдіктер
мен жануарларды әр алуан заттың қасиетін ... де ... ... ... ... ... ... бағдарламаларда
анықталыу тиіс. Сонымен осы кезеңдегі барлық ... ... ... ... ойындарының төмендегі түрлерін ажыратуға болады ... Ш. ... ... ... ... ... ... сөз ойындары.
Халық ойлауға жетелеуші немесе оймен келетін ойындарға есеп ... ... бұл ... ... ... атпен кең тараған.
Халық ішіндегі есеп ойындары үлкен тапқырлықты, шындап ... ... ... ... Есеп ойындарының мазмұны мен шешуі негізінен көшпелі
тұрмыс-тіршіліктің, мал шаруашылығы мен ... ... ... қалыптасқан.Ауызша есеп қиын болған жағдайда,оған
арнайы жол көрсететін ... ... ... ... ... ... бойынша жеңілген ойыншы айып тартқан.
Ұлттық есеп ойындарының бір өзгешілігі-оларда кеңінен халықтың өлең-жырлары
да , көркем қара сөзі де ... ... ... ... ... те, жеке ... ... да ойнала берген. Ал балалар арасында кең
ойналатын асық ... да ... ... ... ... ғылымының классигі Н.К.Крупская өзінің «Ұлт ... ... ... жоғары бағалап былай дейді: «Әрбір ұлттық аса
қызық тұрмыс ойындары бар. ... ... ... тұрмыс-салт
ойындары,дене шынықтыру, спорт ойындары, дене шынықтыру, спорт ... ... яғни ... ... ерекше орын алатын ойындардың бірі-
оймен ойналатын дамытушы ойындар.
Ережелі ойындардың бір түрі – дамытушы ... ... ... тәрбие
және оқыту процесінде маңызды роль атқарады. Дамытушы ойындар баланың мінез-
құлқын, ақыл-ойын дамытуда, балада тапқырлық , ... ... ... адамгершілік қасиеттенің бала бойында өрбуіне ... ... ... ... ... есеп ... үлкен
тапқырлықты, шындап ойлануды қажет ететін айрықша өнер.Есеп ойнының мазмұны
мен шешуі негізінен ... ... , мал ... ... саясаткерлердің көріністеріне байланысты қалыптасқан.
1906ж.этнограф Н.Пантусов «Тоғызқұмалақ» ойынының ойнау ережесін қағаз
бетіне ... , оның ... ... ... ... дамыту мақсатында жасалғандығы туралы айтады.
Ақыл-ойды дамытатын «Он бір қара ... ... ... ... ... түрін айтуға болады. Оның басты ерекшілігі есеп сұрақтарын қою арқылы
баланың ойлау қабілетін дамытады. Бұл ... ... ... ... ұлттық
бұйымдармен таныстырады. Сонымен қатар балардың сөздік ... ... осы ... ойындар бала –бақшасында оқыту процесінде қолданылса,
көптеген жетістіктерге жете алтынымыз ... ... ... ... пен ізденімпаздықты талап етеді.
1.3 Кіші мектеп оқушыларын оқытуда ұлттық ойындарды
қолданудың маңызы
Бұл ... ... ... ... ... ... сөйлеуін
қалыптастыру, түрлі құбыластарды, іс-әрекеттерді түсінікті, ... ... ... , ... ... ... ... тәрбиелеу. Ұлттық
ойындар баларды жан-жақты дамытып, олардың жалпы ... ... ... және жалпы бүкіл болашақ өмірге әзірленуінің
маңызды құралы.Отбасы, балабақша, бастауыш мектеп – бала ... ... ... ... ... алғашқы баспалдақтар болып табылады.
Негізінен, бұлардың бір-бірімен ... ... ... ... де ... ... ... Бұл байланыстан жан-жақты жүзеге
асады, оған түрлі тәрбие жұмыстары, сабақтар тағы басқа жұмыстар ... ... жас ... сай оны ... сабақтарына
байланыстыра отырып әртүрлі ұлттық ойындарды кеңінен пайдалану бүгінгі күн
талаптарының ... ... жеке ... даму ... ... жеке өзіндік сипатын тәрбиесінің өзі жетебілуі тиіс. Осының
негізінде тәрбие ... ... ... ... ... ... делінсе,
тәрбиенің негізгі мақсаты – дені сау , ұлттық сана-сезімі оянған, рухани
ойлау дәрежесі биік, мәдениетті, парасатты ... ... ... ... ... ... бала тәрбиесінде негізгі екі жауапты рольді атқарады:
біріншіден, жаттықтыру жасап ұлт ... ... ... дене ... ... ұлт ... ... ойлау тәртібін түсіндірген
кезде ұлттық әдет-ғұрпымыздан, өткен өмірімізден хабар алуға болады.Ұлт
ойындарын , ... мұра ... келе ... ... ... балаларға үйретіп, оны оқыту және тәрбиелеу істерінде
пайдалансақ, ... ... ... болады.Халықтық ойындардың
оқыту процесіндегі орны ерекше.Соның ішінде тіл дамытудағы ролін ерекше
атап кетуге болады. М.Горькийдің ... ... ... бала сөзбен
ойнайды. Осы сөзбен ойнағанда, өз ана тілінің нәзік қасиеттерін үйренеді,
тілдің музыкасын ұғынады.
Нақтылап айтатын болсақ, ... ... ... ойынның қай түрі
болсын тілді меңгерудің негізгі құралдарының бірі деп ... ... ... бала ... тәуелді болмайды. Ол өзін еркін ұстайды, ал
еркіндік ... ... ... ... Сондықтан да ойын
интернационалдық тәрбиенің баға жетпес құралы ... де ... ... ... үстінде бала тілдің ішкі иірімдерін,халықтың ... ... ... ... ... жете ... ... білуге
мүмкіншілік алады. Біздің қос тілді республикамызда орыс тілінде, қазақ
тілін де үйренуге әр ұлт балаларының өз ана ... ... ұлт ... ... ... ... пайдасы зор деп айтсақ қателеспейміз.
Халықтық ұлт ойындарының тағы бір айтып кететін ерекшілігі-оған сөздің
араласып ... ... Егер ойын ... тақпақ, өлең жолдары
кездеспесе, оны ойында жеңіліп, өз ұпайын өтеушілер орындайды. Олар ... өлең ... ән ... ... ... ... де осы ойын үстінде
өмірге келеді. Осы ойындар үстінде, сонымен қатар, ... ... ... ... ұлт ... ... бұл түрлері әрқашан бала тілін
ұстартып, шешендікке тәрбиелеуде, сонымен қатар жақсы, жаманды ... ... ... ... зор. Халық ойындарына үзбей
қатынасып, машықталған адам үнемі ізденісте, толғаныста жүреді. Оның
осылай ... ... ... ... ... итермелейді. Жалпы осы
сөз ойындарының ішіндегі балалар тілін ұстарда, дұрыс сөйлеп, ... ... атап ... ... ... ... халықтық сөз ойындары мазмұнының
ерекшіліктеріне қарай жас ... ... ала ... ... ... ... Сұрамақ сөздік ойыны;
3. Қаламақ сөздік ойыны;
4. Айтыс ойындары;
5. Жұмбақ, мақал-мәтел, жаңылтпаштарды негіздеуші сөз ойындары.
Осы ойын жырларының бір түрі-санамақ.. Санамақ-жас баланың ... ... ... ат ... ... ... бүгіп, бірде жазып ойнау
арқылы баланың көңілін аулау мақсатында ... бұл ойын ... ... ... потешки) жырларына жатқызылып жүр. Бірақ
санамақта ... ... ... кейде ойланып жауап беруді қажет ететін,
үлкендер мен баланың бірлесіп отырып атқаратын қимыл әрекеттері ... бұл ойын жыры ... ... әлі ... ... бір ... ... айтылады.
Мысалы: «Саусақ санау»
Қуыр-қуыр, қуырмаш,
Балапанға бидай шаш
Тауықтарға тары шаш,
Әжең келсе есік ... ... ... ... ... қой ... жерде ешкі бар,
Мына дерде сиыр бар,
Мына жерде түйе бар,
Мына жерде жылқы бар,
Мына жерде күлкі бар,
Қытық! ... ... ... аяқтап, нәрестенің алақанын қызықтап көңілін
көтеріп отырған.
Ойын жырларының келесі түрі сұрамақ.
Сұрамақ қызметі бойынша санамаққа ұқсас. Бұл ... 7-8 ... ... ортасында сұрақ-жауап ( диалог) түрінде орындалады.
Сұрамақ көбінесе жан-жануарлар мен табиғат ... ... ... ... түсінігі ретінде көрінеді. Сұрамақ деп аты айтып ... ... ... ... де, оған жауап айтылады. Санамақтан ерекшелігі
бұл жерде бала тілі дамыған, яғни ... ... бере ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Мысалы: -Бақа, бақа, балпақ,
Басың неге жалпақ,
Көзің ... ... неге ... телпек көп киіп,
Басым содан жалпақ.
Қырдан қарауылкөп қарап
Көзім содан тостақ
Көп көсіліп үйімде,
Бұтым содан талтақ..
Сұрамақ та бала тілін ... ... ... ... Олар ... атқаратын қызметін, орнын, ролін, кімнің ойынға
кіріп, кімнің ойыннан ... ... ... ... үшін ... ... тақпақтар айтылады. Оларды қаламақ деп ... ... ... ... ... ... ... болуы шарт емес. Тіпті олар мүлдем басқаша болуы мүмкін. ... ... ... айтылғанда кімге кезегі келгеніне
байланысты қызметтерді ... үшін ... ... ... ... тез жатталатын, көлемі шағын, ұйқасы ... ... ... Бұл ... ... ... және ... балаларына
арналады Мысалы:
Бір, екі,
Жердің беті
Сары шымшық
Тез ұшып шық!
Келесі ойын жырларының, балалар ойындарының, ... ... ... ... ... ... бір түрі – ... ойындары. Олар
орындалу ерекшіліктері формасы ... ... ... ... ... , бірақ ,айтыс ойындарының өзіндік белгілері жоқ ... ... ... ... өлең ... айту ... ... тексі
көбінесе жаттамалы, тұрақты болып келеді. Мұнда балалар белгілі ... ... қой, ... ... ... ... малдың иесі, ұл мен қыз
болып айтысады.Сондықтан да айтыс ақындық ... ... ... ... ... өте ... Айтыс ойынының орындалуы рольдерге жіктелуі
қажет ететін, қысқа жинақы, молшы топтың алдында ... және ... ... ... ... ... фольклор ретінде қарастыруға
болады.
Мысалы: ... ... ... - ... ... нуға ... ... қуға бітем.
Қой - ... қара ... ... ... ... ... - бетегелі белге бітем,
Найза ұстаған ерге бітем.
Түйе - ... ... ... ... ... зорға бітем.
Келесі баланың ойын жырлары мен ... аз да ... ... ... іс ... ойын ... атқаратын тағы бір жанр-жаңылтпаш.
Жаңылтпаш-ересектерге де, баларға да ортақ жанр.Балалар арасында ... ... ойын ... ... Қаламақ айту арқылы тағайындалған
ойын жүргізушілер жаңылтпаш айтып, қатысушылардың шапшаң ... ... ... жаңылтпаштар отырғандарды қыран күлкіге батырып болған,
кейде кім көп ұпай жинайды деп кезекпен ... ... де ... ... ... қайқаймас,
Қайқаяр, қайқаймас, - деп жауап береді.
Ортаға шыққан бала санақ біткенше жерден еңкейіп тақия алуы тиіс.
Сөйлемнің ... ... не ... аз да болса сөз қолданылмайтын
ойын аз.Кейде текст біріңғай ырғақты қайталау болып келеді («Көш-көк»).
Гөк,гөк,көш,гок
Ойындардың енбір бір тобында сөз ... ... ... ... ... балалар көбінесе бір жерде отырып ойнайды. Бірақ сонда да
кейде қимыл-әрекеттермен тығыз байланысты.
Мысалы: «Ұшты-ұшты», «Соқыртеке»,
«Ақсерек-көксерек», «Ақсүйек» тағы ... сөз ... ... жетекші, ал кейде қосалқы қызмет атқарады.
Сөзге негізделген ойындардың басты мақсаты – ... ... ... ... іс-әрекеттерді түсінікті, жатық етіп сипаттауды
үйрету, сөйлегенде шешен, тапқыр болуға ... ... ... ... ... даусын, төлдеуін, іс-әрекетін дұрыс айтуға
дағдыландыратын «Қалай ... ... ... ... құрастыруға
төселдіретін «Егер», айтылған сөзді есте сақтауғамашықтандыратын «Сымсыз
телефон», сөз бен сөйлемнің ... ... мән ... ... «Біз ... ... тіл ұстартудағы маңызы зор. Бұл ойындарды қазір де
балалар бақшасында , ... ... ... пайдаланып жүр. Сөз
ойындарының қатарына түрлі ойын жырлары мен жаңылтпаштар да жатады.
Бірақ сөз ойындарына қарағанда, ойын жырларының нақтылы ... ... ... бола ... Олар ... ... ... ал кейде
өзінің мазмұнының қызықты, тартымдылығымен ойын қызметін де атқарады.
Мүмкін, сол ... де ... ... күні қазақтың ұлаңғайыр даласында
өз ойынан шығарып, бір ауыз өлең айтпайтын, ... ... ... қиын ... ... бұл ... күнге қайшы келіп тұр.
Өткен ғасырдың ішінде ... ... ... ... ... ... Европа халықтарының өкілдері, орыс зиялылары бүкіл
қазақ даласы өлең айтып тұрғандай әсер алғандықтары ... ... да ... ... та, жазып та кеткендері белгілі. Қазақ халқының ұлт
ойындарымен ... ... ... растығына әркімнің көзін жеткізуге болады.
2 ҰЛТТЫҚ СӨЗ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ОҚЫТУ ПРОЦЕССІНДЕ
ҚОЛДАНЫЛУЫ
2.1. Оқыту ... ... ... сөз ... ... ... ... сөз ойындары балалардың
сөздік ... ... ... ... сөйлеуінде сөйлемнің
грамматикалық құрылымын сақтауда, сөйлеу мәдениетіне тәрбиелеуде тиімді деп
саналады.
Бірінші сыныптың ана тілі ... ... ... ... «Санамалық сөздік», «Сұрамақ сөздік», «Қаламақ сөздік», «Айтыс»,
«Жұмбақ, мақал-мәтел, жаңылтпаштар» ... тілі ... ... бес ... қамтиды.
Оқушылардың тілін дамыту, сөйлеу мәдениетін көтеру, тілдік қор ... ... ... дүниесінің терең деңгейін көрсетіп ... ... мен ... бай ... ұлт ойындарынан көрініс
табады.
Сауат ашуда сөз ойындарын қолданудың ... – оқу ... ... ... ... ... жазуға үйрету,сөздің дыбыстық
құрылымын, түсінігін қалыптастыру, әріп таныту, мәтін оқуға үйретті. Ол ... ... ... дейін
2. Әліппе кезеңі
3. Әліппеден кейінгі.
Жоғарыда көрсетілген мақсаттарды шешу барысында, ұлттық сөз ойындарыны
тиімділік жолдарын дәлелдеу бағытында педагогикалық ... ... ... жалпы мақсаты – ғылыми, ... ... ... ... ... ... ... процесінде ұлттық
сөз ойындарын қолдану ойындарын ... ... ... ... ... ... ... молайтуды тиімді екенін дәлелдеу.
Тәжірибелік эксперимент үш кезеңнен ... ... ... ... деңгейінде ана тілі және сауат ашу ... ... ... ... ... сөйлеу тілі, сөздік
қор аумағы, сөзді дұрыс айтуға үйрету деңгейлері анықталады.
Зерттеудің екінші кезеңінде ұлттық сөз ойындарын ... ... ... ... ... ... ... жинақталған сөз ойындарының тиімділігі
дәлелденді.
Зерттеу экспериментіне Ақтау қаласы ... ... ... 1 «В» сыныбы алынады.
Зерттеу алдында мектептегі басқа сынып оқытушыларымен төмендегідей
сауалнама жүргізіледі:
1) Ұлттық ойындар жөнінде пікіріңіз қандай?
2) ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ойынды оқытудың дәстүрлі емес типі, оқыту
әдісі, тәсілі ретінде қолдану тиімді ме?
4) 1 ... ... ... ... қандай түрлерін жақсы меңгерген?
5) Бастауышты оқытуды мемлекеттік стандарты ұлт ойындарды ... ... ... Ана тілі және ... ашу ... ... стандартқа «Тіл және
сөйлеу» тарауы болып енуі дұрыс па?
7) Дыбысты танытып, оқуға үйретуде ... ... ... ... ... Мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаштарды ұлт ойындарына жатқызуға бола ма?
Сауалнаманың 100 пайыздың қатынасы (80%) ұлт ойындарын пайдаланудың
тиімді екенін дәлелдеді
І – ... ... ... Ана тілі және ... ашу сабақтарында ұлттық сөз
ойындарын қолдану негіздеріндеоқушылардың ... ... ... ... ... сөз ойындары.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында төмендегідей ғылыми зерттеу
әдістері қолданылды:
Әдебиеттерге талдау ... ... ... ... статистикалық өңдеу.
Оқыту процесінде қолданылатын халықтық сөз ойындары балалардың
сөздік қорын молайтып, ... ... ... ойын элементерін
сабақта қолдану программалық
материалды терең меңгертуге септігін тигізеді.
Сонымен, жоғарыда көтерілген ... ... ... ... ... ... ... экспериментін жүргізу үшін төмендегідей
мақсат көзделді:
жинақталған әдебиеттерге талдай жасай келе, бастауыш мектепте оқыту
процесінде ... ... сөз ... ... сөздік қорын
молайтып, жүйелі сөйлеуге негіз болатынын дәлелдеу.
Тәжірибелік эксперимент үш кезеңнен тұрады:
анықтаушы
қалыптастырушы
тексеруші
Зерттеудің алғашқы деңгейінде сауат ашу және ана тілі ... ... ... ... ... грамматикалық сөйлей
білу деңгейлері анықталды.
Қалыптастырушы эксперимент барысында арнайы жүйеленген халықтық сөз
ойындарын оқыту процесінде қолдана ... ... оқу ... ... байланыстырып сөйлеу тілдерінің грамматикалық
сөйлеу тілінің дамуын жоғары нәтижелерге көтеру іске асырылды.
Тексеру ... ... ... ойындарын оқыту
процесінде қолданудың тиімділігі дәлелденді.
1. Анықтаушы эксперимент барысында арнайы мақсатпен ана тілі, сауат
ашу сабақтары ұйымдастырылды.
Экспериментке ... ... ... атындағы орта мектебінің 1
«в» сыныбы алынды:
1.Ақмуңрзина Жаңагул
2. Аташева Майра
3. Бабанов Сәрсен
4. Бақтыбаева Амангүл
5. Бекбосинова Нұрсая
6. Бекбосинов ... ... ... ... Жауынов Ахихат
11. Ерманов Қуаныш
12 .Құсайынов Досбол
13. Көшбаев ... ... ... ... Мақсат
16. Нұрбергенова Жансая
17. Өтенов Балғабай
18. Сауытбаева Гулжазира
19. Сауыбаева ... ... ... ... ... кіріспес бұрын оқытушымен әңгіме сұхбат
жүргізілді.Оқытушы төмендегідей сауалдар қойды:
1. Оқыту процесінде ұлттық ойындарды ... ... ... ... ... ... пайдаланасың ба? Қандай ойын түрлерін
пайдаланасыз және оның ішінде ұлттық ойындар орын ала ма?
3. Балалар қандай ұлттық ойындарды жақсы ... ... ... ... ... пайдаландыңыз ба?
Оқытушы бұл сұрақтарға былайша жауап берді:
«Ойынның балалар өмірінде өте үлкен орын алатынын біле отырып ... ... ... ойындарды пайдаланамын. Онда көбіне қимылды
және дидактикалық ойындар.Ұлттық ... ... ... ... ... экспериментінде ана тілі сабақтарында оқу жоспарында
ұсынатын ойындары қолданылды.
1. «Сөз ойлан».
2. «Кім тапқыр?»
3. «Кім қандай дыбыс ... ... ... ... «Әріп тастамақ».
6. «Қай әріп жоқ?»
7. «Көршілер» ойыны.
Зерттеудің І кезеңіндегі қорытынды төмендегідей көрсеткіштерге ... ... ... ... көрсеткен білім деңгейлері
төмендегідей көрсеткіштерге белгіленді:
1. Қосу белгісі + ... ... Ұшақ ... v ... ... ... ... - ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу дағдыларын меңгерту: + 40, v 20, - 40
2) Байланыстырып жүйелі сөйлеуінің жетілуі: + 30, v 30, - ... Жаңа ... ... + 50, v 20, - ... ... 7 ... жалпы қорытындысы орта есеппен
шығарылып, төмендегідей деңгей анықталды:
1) ... ... ... ... ... ... ... дағдыларын меңгерту: 30
3) Жаңа білімді меңгерту: ... ... ... ... жүйеленген ұлттық сөз
ойындары тағы да тіл дамыту, сауат ашу сабақтарында қолданылды.
Бұл ойындар осы ... ... ... ... ... ... ... жүргізген педагогикалық еңбектерде берілген.
Біздің жұмысымызға енгізген жаңалығымыз – осы ойындарды сыныптық
оқыту процесіне сай ... ... ... ... ... деңгейде төмендегі ойындар ұсынылды:
1. «Дауыста, атыңды айтам»
2. «Ұшты-ұшты»
3. ... ... ... «Біз ... «Жаңылма»
6. «Санамақ»
7. «Сөз табу»
Әрбір сабақты өткізу барысында зерттеу қорытындылары шығарылып ... ... ... сөз ... ... ... ... меңгертуде жоғары нәтижелерге жетуге негіз
болатындығын дәлелдеді:
1. Сабақтың қорытындысы бойынша :
1) грамматикалық ... ... ... + 40, v 50, - 10
2) Байланыстырып ... ... ... + 30, v 40, - ... Жаңа білімді игеру: + 50, v 30, - 20
Жүргізілген 7 сабақтың қорытындысы ... ... орта ... ... ... ... сөйлеу дағдыларын меңгерту: 40
2) Байланыстырып жүйелі сөйлеуінің жетілуі: ... Жаңа ... ... 30
Зерттеудің үшінші кезеңінде, бұл тексеруші деңгейде сөз ойындарын
оқыту процесінде қолданудың тиімділігін ... ... етіп ... ... топ бойынша 10 бала қатысты, олар да бес
түрлі сабаққа қатысып, төмендегідей көрсеткішке ие ... ... ... | ... ... топ |
| | ... топ | ... | + 40 | + 30 ... |v 40 |v 40 ... |- 20 |- 20 ... шығарылатын қорытынды, біз алдымызға қойылған ... ... сөз ... процесіне қолданудың тиімділігіне
көз жеткізеді.
АНЫҚТАУШЫ ЭКСПЕРИМЕНТ КЕЗЕҢІНДЕГІ САУАТ АШУ САБАҒЫНАН ҮЗІНДІ
Сабақтың тақырыбы:Ң ... және оның әріп ... ... Жаңа ... ... ... талдау жасай отырып,
дыбыстық белгілермен ... ... ... ... ... ... ... дәптер, қалам
Сабақтың барысы: Оқытушы: - Бүгін біз жаңа ң ... ... ... - әріп ... ... ... қараңдаршы. Біз осыдан бұрын
өткен қай дыбысқа ұқсас?
- Н дыбысына
ұқсас.
- ... ... ... ... дыбысының
айтылу емлесін, дауыссыздыбыс екенін, сөздің
басында ... ... ... ... ... ... мынау аң – деп айтып,
сөздің аяғында қандай дыбыс ... ... ... ... ... Балалар, ал
енді аң сөзін кеспе әріптермен құрап
жазайық..
Бірінші
қандай дыбыс естіледі?
- А ... ... ал ... ше?
- Ң дыбысы
- Дұрыс балалар.
Балалар, А
дыбысы – ... ... ... ал ... «Көршілер» ойынын ойнаймыз.
Ойын шарты: Ң
дыбысын айтуға жаттықтыру. Сөйлемді дұрыс
құрап айтуға ... Мен ... ... ... ... Сен кімнің жанында отырсың?-деп сұрайды.Осы
сұраққа кім-кіммен отырғанын айтады.
- Мен Анардың жанында отырамын.
- Я ... оң ... ... сол ... деп ... Ойын темппен өткізіледі.
Ойын соңында белсенді қатынасқан балалардың
барлығын да мадақтайды.
- Балалар, ал енді барлығымыз бүгінгі сабақта
өтілген Ң ... ... ... Ң ... ... рет ... ... АШУ САБАҒЫ
Сабақтың тақырыбы: ... ... Ң ... білімдерін бекіту.
Сабақтың мақсаты: Өтілген ... ... ... ... бекіту. Сөз, сөйлем
құратқызу. Оқуға дағдыландыру. Дұрыс сөйлеу
білуін ... ... ... ... ... үйрету.
Көрнекті құралдар: ... ... ... барысы: Өтілген дыбыстарды қайталау мақсатында
«Керісінше»ойынын ойнату. ... ... кіші әрпі ... ... ... ... ... карточканы көрсетеді.Балаларға
суреттер көрсету. Балалар сөйлем құрайды.
Шана, сана нан
сөздерін ... ... ... Балалар, ал енді «Нан» деген өленді оқып,
жаттаймыз.
Нан
Қасиетті
алтын нан,
Қадірлі
ғой алтыннан.
Қадіріне
жетер ... ... 2-3 рет ... ... ... ал енді «Қай әріп жоқ» ... ... әріп кассасына сөздің басын жазады,
қай әріптің жоқ екенін балалардың ... ... ... ... соң ... ... қатысқан
балаларды мадақтау.
Сабақты қорыту.
Мадақтау.
САУАТ АШУ САБАҒЫ
Сабақтың тақырыбы: Н ... және әріп ... ... Н дыбысы және оның әріп ... ... ... талдау
жасату. Кеспе әріптерден сөз ... ... сөз, ... ... ... ... нан , ... ... ... ... ... ... фланеграфқа нанның
суретін көрсетіп:
- Мынау
не?- деп сұрайды.
- Нан, - ... ... ... ... ... қандай дыбыс
естіледі?
- Н ... Н ... ... жаңа ... ... таңбасы, - деп кеспе әліппеден ... ... Нан ... қандай дыбыс естіледі?
- А дыбысы
естіледі.
- Дұрыс. ... ... ... ... ... Н дыбысы
естіледі.
- Оқытушы
тақтаға кеспе әріптермен нан сөзін жазады.
Тақтаға бірнеше
сурет ... бір ... ... ... ұнаған суретті алып, одан сөйлем
құрату.
Мысалы: Мамам
нан әкелді. Мынау-шана. Мен ... ... ... ... ... ... ... әріп таңбасын таратып береді. Мысалы: а, ш, ... Әр бала ... ... сай сөз ойлап айтады.
Тақтаға алма, шана суреттерін іліп, а, ш дыбыстарын айтқыза
отырып, кеспе әліппеден көрсетуін ... ... ... дыбыс болғысы келеді?» атты ойын.
Шана сөзіндегі дыбыстарды жеке-жеке атап, кім не дыбысы болғысы
келеді деп, төрт ... өз ... ... ... шақырады.
Әр бала өз дыбысына сәйкес түрлі-түсті текшені қолдарына алып
тұрады.
Оқытушы: ... ... ш, а, н, а ... ... тұрғызады да,
буын жігімен хормен оқытады.Енді тәрбиеші
өз қалауы бойынша дыбысқа әр түрлі тапсырма
береді. ... оны ... Ш ... айт, А дыбысы шыр айнал, Н дыбысы
алақанының үш рет соқ , А ... би ... ... сөз ... ... ... ... ойынды
аяқтайды.
Қорытынды.
Мадақтау
САУАТ АШУ САБАҒЫ
Сабақтың тақырыбы: С ... және оның ... ... С ... мен ... ... сөзге дыбыстық
талдау
жасай білуге
Буын туралы ұғым беру «Кім ... ... ... ... ... ... ... суреттері
.Қыз бала суреті (есімі – Сара), текше белгілері, дәптер.
Сабақтың барысы : ... ... ... бар,
секіріп ойнап, суға шомылуға келе жатса,
дәл алдынанжорғалап келе жатқан ... ... ... тоқтай қалады.Сол сәтте
таяғының бар екенін есіне түсіп, өзін батыл
сезінеді, жылан да с-с-с деп ысылдап, ... ... - ... ... қалай
ысылдайдайды қандай дыбыс естіледі?
Енді С дыбысын
бірнеше реет қайталап айтайық.. С ... ... әріп ... ...... С ... бас ... – кіші әрпі, - деп ... ... ... ... ... С ... бар ... жатады.
Тақтаға Баланы шығарып, суреттерді фланелеграфқа сөзді айтып,
орналастырғызады. «Кім ... ... ... С ... бар ... айтады. Балалар зейін қойып тыңдап
отырып, егер С дыбысы сөзде болса көк текшені жоғары ... ... ... ... ... текшені жоғары көтереді, егер С ... ... ... ... АШУ ... ... Н ... және әріп ... ... Н ... және оның әріп ... ... дыбыстық
талдау жасату. Кеспе әріптерден сөз құратып,
жаздыру . Сурет бойынша сөз, ... ... ... ... нан, ... ... ... түрлі-түсті текшелер.
Сабақтың барысы: Оқытушы фланеграфқа нанның суретін көрсетіп:
- Мынау не? –
деп ... Нан, ... ... ... ... басында қандай дыбыс
естіледі?
Н дыбысы
естіледі.
Н ... ... жаңа ... Міне- мынау-
әріп таңбасы, -деп кеспе ... Н ... Нан ... ... ... естіледі?
- А дыбысы
естіледі.
- Дұрыс. Нан
дегенде сөздің аяғында қандай дыбыс естіледі?
Н ... ... ... ... нан сөзін жазады.
Тақтаға
бірнеше сурет іліп, бір баланы ... ... ... ... ... одан
сөйлем құрату.
Мысалы: Мамам
нан әкелді. Мынау – шана. Мен қарындашпен
сурет ... ... ... ... ... ... әріп ... таратып береді.
Мысалы: а, ш, с, н. Әр бала ... ... сай сөз ... ... Ойын
белсенді өткізеді. Ойынның соңында балалардың барлығын мадақтайды.
Қорытынды.
Мадақтау.
САУАТ АШУ САБАҒЫ
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... а) дыбыстар туралы баланың ұғымдарын кеңейту;
б) атаған дыбыстардың сөздің
қай ... ... ... ... барысында игерген білімдерін
бекіту.
Көрнекті ... ... ... ... текшелер.
Сабақтың барысы: Оқытушы алма, сиырдың суреттерін тақтаға іліп,
сөздің басындағы дыбыстарды сұрайды.
Қандай ... ... ... Сонымен біз дыбыстарды ... ... ... енді ... бір дыбыстың
сөздің басында, ортасында, аяғында тұратыны
жайлы талдап көрелік.
Мысалы: Ш
дыбысын ... ... ... сөздің басында ... ... «Ш» ... ... ... ... сөзінде
«Ш» дыбысы сөздің басында тұр. Машина десек
«Ш» ... ... қай ... ... ... ... десек «Ш»
дыбысы сөздің қай жерінде тұр?
-Көрдіңдер ме?
«Ш» дыбысы сөздің ... ... ... ... ... ... Енді тақтаға
суреттер ілемін. Сол суреттердің атын атап, «
Ш» дыбысының қай ... ... ... -
деп тақтаға шардың, қайшының, ағаштың суретін
іледі.
- «Ш» дыбысы
айтылуына қарай қандай дыбыс?
Оқытушы ... ... ... ... ... тор
көзді, үлгіні бормен сызып көрсетеді.
«Ш» дауыссыз
дыбыс, оны ... ... ... ... ... белгілейміз?
- Дөңгелекпен.
- Балалар, иал енді барлығымыз ... ... ... ... ... қабілеттерін дамыту.
Оқытушы: ... сен ... ... ... ... ... және заттың
қасиетті немесе белгісін айтамын.
Ал
сендеройланып табыңдар.
Мысалы: ... ... ... ... ойыншық..
Қай бала шешсе соған текше беріп тұрамын.
Кім көп шешсе – сол женімпаз.
Ойын аяқталды.
Сонымен, балалар:
- Бүгінгі сабақта не білдік?
- ... ... ... ... белгі дегеніміз не?
- Сабақта не ұнады?
Қорытынды.
Мадақтау шаралары.
САУАТ АШУ САБАҒЫ
Сабақтың тақырыбы: С ... ... ... ... ... ... ... жұмбақтың жауабын шешкізу
арқылы аталған дыбысты таба ... ... ... ... ... ойнату.
Көрнекті құралдар: ... ... ... ... сағат, алма,
суреттері, текшелер.
Сабақтың барысы: ... ... ... ... ... ... кеспе әліппеден
тауып көрсету.
Судан ол қорқады,
Одан кір қорқады.
- Ол не?-
деп сұрайды.
- Сабын, -
деп жауап ... ... ... ... ... сабақтан қандай
дыбыс таныс?
- С дыбысы
таныс.
Қазір мен
жұмбақ оқимын, одан С дыбысы бар сөздерді
айтыңдар, С дыбысының ... қай ... ... іңге ... ... ... суырып,
Әкелді әкем бір күні. ... ... ... ... - дейді. ... ... ... келсе уақытты,
Көрсетедітілімен. ... АШУ ... ... А ... және ... ... А ... ... оның әрпімен
таныстыру. «Сөз ойлан» ойынын ойната отырып,
өтілген дыбысты бекіту.
Көрнекті құралдар: ... ... ... ... көрнекілік
Сабақтың барысы: ... ... ара, ата, ағаш т.б.) ... ... балаларға айтқызады. А
дыбысын анық, дауыстап айтып, сөз басында қай
дыбыс естілетін балалардан сұрау
Балалар А
дыбысы естілетінін айтады.
Оқытушы: - ... ... әріп ... біз білеміз,
бірақ дыбысты есту арқылы ажыратамыз.
Мысалы: мен ав-ав-ав десем сендер ... ... ... ... - деп ... бересіңдер.
Дыбысы біз естиміз, айтамыз.
Мынау А, а әрпі а ... ... ... ... ... және ... А-ра
Сөзді созып айтып, сөздің басында қандай
дыбыс, аяғында қандай ... ... ... ... көп әріптің ішінен ... ... ... ... ... А ... бас әрпі мен кіші ... таңбасын көрсетіп,
таныстыру.
-Балалар, ал енді барлығымыз «Сөз ойлан» ойынын ойнайық.. Қазір сендер ... ... сөз ... ... ... ... айтқан балаға әдемі
ойыншық беремін, кім көп ойыншық жинаса, сол көп сөз айтқаны. Ол ... ... ... ... бастайық,,- деп оқытушы өзі 3-4 сөз айтады.
Мысалы: Айжан, Айгүл, алма, ... т.б. Ойын ... ... ... мадақтау.
Сонымен, балалар, бүгін сабақта қандай дыбыспен және әріппен
таныстық? ... ... ... ... ... ... сұрақтар қойып
балалардың білімдерін тексереді.
Сабақты қорытындылап, мадақтау.
ІІ деңгейде халықтық сөз ... жаңа ... ана ... ... ... ... ... білімін деңгейін тексеру 7 түрлі
сабақта ... АШУ ... ... ... дауысты дыбыстарды
ажырату.
Сабақтың мақсаты: ... ... ... ... ... үйрету. Сөз
құрап тұрған дыбыстардың орын ... ... ... сөз, ... деген терминдерді дұрыс
айтуға үйрету, дауыссыз, дауысты дыбыстарды
ажырату.
Әдісі: ... ... - ... ... ... отырайық, біз ... АУ ... ... ... ... А дыбысы мен У дыбысын дауысты
деп ... Ал ... ... біз дауыссыз дыбыстарды
тауып, қайсысы дауысты, қайсысы дауыссыз
екенін тауып үйренеміз.
Дауыстың сыртқа
шығуына не кедергі келтіретінін ... ... ... ... ... ... МММ, МММ ... дауыстың сыртқа шығуына ерніміз кедергі
болып тұр. Солай ма? Өздерің айтып көріңдерші- ммммммм – деп. ... ... ... ... бірақ сонда дыбыс сыртқа шықпайды, ал біз ... ... ... ... ... ... кедергі жоқ,сол үшін бұл дыбыс
аааа деген дауысты болады.
Ал біз ммм ... ... ... ... тұр. Ал ссс ... ... дыбыс тағы да сыртқа шықпай қалады, ссс, зззз дыбыстарды тісіміз
сыртқа шығармай тұр. РРР ... не ллл, ннн ... ... ... ... ... ... сыртқа шыға алмай қалатын, біз оларды дауыссыз деп
атаймыз. А дыбысы сияқты сыртқа шығатын дыбысты..
Мысалы: ууу, иии,әәә,ыыы,әәә деген дыбыстар-дауысты. Ал біз ... ккк не ннн ... те ... ... ... тұр, сол үшін ... біз дауыссыз деп атаймыз. ... ... ... ... мен сендерге дыбысты айтайын, ал сендер ... сол ... ... ... ... ... ННН – балалар дауыссыз:
-Аааааа?
-Дауысты.
Енді сөздер тауып айтайық.
- Бала дегенде бірінші дыбысы бббала қандай дыбыс?
- Б
- Дауысты, жоқ дауыссыз ... ... ... Енді ... ... ... ... А – дауысты.
- Үшінші дыбысы – баллла
- Л – дауыссыз
- ... Енді ... бір сөз ... ... –қ – ... – н ... дауыссыз
Қантттт – дауыссыз
Айгерім бір сөз айтып жіберші:
Су
-Бірінші ... ... ... ... ... ... балалар, ал енді барлығымыз ойын ойнайық.
Ойынның аты «Мен бастаймын, сен аяқта» деп аталады.
Ойын шарты: ... бір ... ... ... балалар сол сөйлемді
мазмұны толық етіп аяқтайды.
Мысалы: Мен, бүгін .....
Балалар: Мен бүгін дүкенге бардым, т.с.с.
- Балалар, біз ... ... ... ... ... соң дауыссыз
болатынын білдік, дауысты ... ... ... ... олар тіл, тіс, ... ... Мадақтау.
САУАТ АШУ САБАҒЫ
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... ... ... ... ... ерекшіліктеріне қарай ажырата
білуге үйрету. Көрнекіліктер көрсету арқылы сабаққа ... ... ... ұяң, үнді ... ... ... беру.
Сабақты «Жеті лақ» ертегісінің эпизодынан бастаймыз.Қасқырдың есікті қағып
тұрған сәті.Жуан дауыспен:
Балаларым, шырағым,
Қутындаған шырағым,
Сендерге сүт әкелдім,
Есікті ашшы шырағым!
Ал лақтар ... ... ... ... жуан ... ... ашпаймыз».
- Балалар, бұл қай ертегі?
- Балалар «қасқыр» дегенде сөздің басында қандай ... ... «Қ» ... оны көк ... ... Кәне, көк телшені
көтерейік. Кәне, бәріміз айтайық.
- Қ. Бөлмеде қандай «қ» -дан басталатын сөздер бар? Қ ...... Ал ... ... Ғ ... ұяң, ... ол жұмсақ естіледі. Ал лақ
сөзінің басында қандай дыбыс?
- Ал ол үнді ме, қатаң ба? Әлде ұяң ... ... – көк, ұяң ... – қызыл, үнді дыбысты – жасыл
телшелермен белгілейміз
Орнымыздан тұрайық
Дыбыстарды слайық
Қасқыр дейді ха-ха (жуан)
Лақ айтады ме-ме (жіңішке)
Қандай өзге дыбыстар
Біздер ... ... ( ... 2 ... ... ... лақ ... мән берейікші. Лақ ... «Л» ... ... ... ... ... ... тұр?
Қ сияқты қатты естіледі ме? «Л» дыбысы ұяң екен.
- Балалар, біздер дауысты дыбыс пен ... ... ... ... ... созуға келе ме? А-ә, Ү-ұ, ы-і, о-ө бұлар
қандай дыбыстар? Ал қ-ғ, к-г ... ... ... қай ... Ал ... болса ше?
Ойын:
Тақырыбы: «Дауыста, атыңды айтам»
Ойын мақсаты: Балаларды аңғарымпаздыққа баулу тілдерін ... ... ... шеңбер жасап тұрады.Бір бала көзі байланып, ... ... ... ... ... бір ойнаушыға таяғын тигізіп
«Дауыста, атыңды айтам!» - ... Ол бала ... ... айтады. Егер
көзі байланған бала атын тапса сол баланың көзі байланып ойынды әрі
жалғастырады. Ал егер 3 рет айта ... онда көзі ... сол ... көрсетеді. Болған соң көзі қайта байланады да, ойын жалғасады.
Сабақтың тақырыбы: Дүкенде
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... қиын дыбыстарды дұрыс айтуға
жаттықтыру.Диалог бойынша сөйлеуге
үйрету.
Сөздік қорларын молайту. Білімдерін
бекіту.
Көрнекті құралдар: Суреттер.
Қолданылған әдіс-тәсілдер:Көрнекілік , ... ... ... ... ... ... ... текст құрату.
- Бұл – үлкен дүкен. Мұнда киім ( ... ... ... ... т.б.) сатылады.
Сауле, Болат әке-шешесімен дүкенге келді.
- Мына ... ...... Болат тонды киіп көрді.
- Саған дәл ме?
- Иә
Енді Сәуле көйлекті өлшеп көрді.
- Саған ұнай ма? – деді шешесі.
- Иә, ... ... тон, ... ... сатып алды.Балалар, міне,
барлығымыз тамаша әңгіме құрастырдық. Балалар қане, барлығына ... ... ... ... ... соғу ... ... бөлу).
- Балаларға киім, ыдыс-аяқ , тағам түрлері бейнеленген (2-3) ... ... өз ... ... ... көп не бір ғана
екенін айтады.
Оқытушы: Балалар, біз ... ... енді ... ... ... ... ал енді ... сатып алушы болып әңгімелесіп көріңдер.
Қыз бен ұл және шеше мен бала ... ... ... жауап бойынша диалог түрінде сөйлеседі.
Бала шалбарды киіп көреді
Қыз: - Дәл ме? Ұнады ма?
Бала: -Иә, дәп-дәл.
Осылайша балалар ... ... ал енді ... ... ... шалбар,
тонның суретін салайық.
- Балалар, дүкенде не сатады?
- Киімдер, ыдыс-аяқтар.
- Сендер не сатып алдыңдар?
- ... ... ... ... жауап алу.
Балаларға бір-біріне сұрақ қойғызып, әңгіме мазмұнынан диалог
құрату.
- Әлия саған мына көйлекті кім әперді?
- ... ... ... күніме сыйлады.
- Мамаң қайдан алды?
- Дүкеннен сатып алды.
- Қандай дүкеннен?
- Киім дүкенінен.
- Киім дүкені қалай аталады?
- ... ... деп ... басқа балалар жалғастырады.
Оқытушы: - Балалар, ал енді ... ... ... ... бүгін сабақта не білдік? т.с.с. сұрақтармен
сабақты қорытындылау.
Мадақтау шаралары.
ІІІ деңгейде салыстыру арқылы жүйеленген халықтық сөз ойындары тиімділігін
анықтау үшін 4 ... ... ... ... ... Жыл ... ... Балалардың сөздік ... ... ... ... айтуға үйрету, көңіл
аударту.
Жыл мезгілдері туралы білімдерін бекіту.
Табиғатқа деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу.
Керек құралдар: Жыл ... ... ... - ... ... ... қай
мезгілі?
- Көктем
- Дұрыс, ал енді барлығымыз мына суреттерге
қарайық
- Балалар мына ... не ... ... ... ... Мына суретте көктем.Көктемнің сәуір
айы.Күн ұзарып, құстар ұшып келіп жатыр.
- Сіздерге ... ... ұнай ... Я
- ... тағы ... өзгерістар байқадыңдар?
- Жаңбыр жауады, адамдар жеңіл киіне бастайды.
- ... ... ... ... ... ... буынға бөлгізу.
Балалар, сіздер көктем мезгілдері айларын білесіңдер ме?
- Иә, Наурыз.Сәуір, Мамыр айлары.
Балалар, ал енді ... ... ... Мен ... туралы жаңылтпаш оқимын, ал сендер қайталап, жаттап алыңдар:
- Мынау келген көктемде
Жер көгерді ... ... ... ... не көгереді
Балалар қайталап жаттап алады.
-Балалар, сонымен бүгінгі сабақта көктем туралы ... ... ұшып ... ... ... ойынын ойнайық.
Ойын шарты: Ойын барысында 1 бала балаларға қолын ... ... ... ... - ... ұшты» - дейді.
Егер жүргізуші бала құс орнына затты атап, ... ... ол бала ... ... жалғасады.
Ойынды қорытындылау.
Табиғат әсемдігі мен құстар мен ... ... ... ... ... ... қорытындылау.
Мадақтау.
АНА ТІЛІ
Сабақтың тақырыбы:
Сабақтың мақсаты: ... ... ... ... ... саяжай, күнге
қыздырыну, маусым, шілде, тамыз айлары
сөздерін енгізу. ... ... ... ... ... ... әліппе, суреттер
Сабақтың барысы: ... ... ... мезгіл екенін сұрау.
Сабақтың әдісі: ... ... ... күн ұзақ, түн қысқа болады. Адамдар жеңіл
киініп жүреді. Орманда жемістар көп. Олар ... ... егін ... картоп,капуста, жинауға көмектеседі.
- Балалар, сендер жаз айларын атай аласыздар ма?
- Иә, ... ... ... күн мен түн ... ... Күн ... түн қысқарады.
- Жазда балалар не істейді? Суға шомылады, ойнайды, балық аулайды, гүл
тереді.
- Дұрыс, балалар, ал ... ... ... ... ... ... .
- Балалар, ал сіздер жазда қайда қыдыруға бардыңыздар?
- Сен жазда қайда бардың? Деген сұраққа әңгімелету.
- Балалар, ал енді «Сөз ... ... ... шарты: Бір бала басқарушы болып тағайындалады. Ойыншылар
дөңгеленіп шеңбер құрып тұрады да, бастаушы ... ... ... бір дыбысты айтып, қолындағы допты бір
ойыншыға лақтырады. Доп ... ... сол ... ... ... допты басқа ойыншыға лақтырады.
Ойын сол ... ... сөз ... айта ... ... Айта ... қалған ойыншыға ұпай
салынады.ойыншы басқа дыбысты айтып жалғастыра ... ... ... Ол «а» ... ... ... «а» ... басталатын «ағаш» сөзін
айтып Гүлнұрға лақтырады т.с.с.
- Балалар, қазір «Үйдің үстінде кім?» ойынын ойнаймыз.
Ойын мақсаты: ... ... ... ... ... Балалар 4-5 ... ... ... ... ... ... үй ... биіктей түседі.
Ең үстіндегі жұдырықтың астындағы қолдың иесі
- Үйімнің үстіндегі кім?
- Масамын.
- Неғып жүрсің?
- Ұшамын
- Тезірек ұш
- Қорқамын
- ... ... ... ... ... ... Астыңдағы не?
- Келі.
- Ішіндегі не?
- Тары.
Осы сөз айтылысымен ойыншылар түгелдей « Артта жымпи, көжеңді ... деп ... ... да, ... бола ... ... ... сол ұпай төлейді.
Ұпайға ол жаңылтпаш, өлең, жұмбақ, айтуы тиіс.
Осылай ойын ... ... ... ал енді ... сабақтағы әңгімені кім қайтадан жүйелеп айтып
береді.
Әңгімелету.
Ызындайды, тызылдайды, ... ... ... ... ... тақырыбы: Қайда? Не?
Сабақтың мақсаты: ... ... ... ... құрауға үйрету.
Байланыстырып сөйлеу
дағдыларын бекіту. Сөздік қорларын байыту.
Керек ... ... ... ... ... сөздік
Сабақтың барысы: - ... ... ... отырайық. Қазір мен сендерге
суреттер көрсетесін,
Қарағыларың
келе ме?
Ендеше, мінеки, қараңдаршы ... ... ... суреттерін көрсету)
Балалар жауап береді.
- Балалар , сендер бұл ... ... ... ... кім ... осы
көлікке мініп, кім қайда баратыны туралы
әңгімелеп береді екен
- 3-4 бала әңгімелету.
- Дұрыс, ... ... ... ... ... ... ма?
- Иә.
- Балалар, ал енді барлығың топтағы
ойыншықтарға мұқият қарайық.
Балалардан қай ... қай ... ... ал енді өлең ... аты ... деп ... ... , қарғалар,
Қар үстінде жорғалар.
Боран соқса қор болар
Бұтаға келіп қарғалар(өлеңді жаттау)
Өлең бойынша қайда деген сұраққа жауап ... ал енді ... ойын ... ... деп ... ... тақырыбы: ... ... ... ... әдісімен з, ж дыбыстарын анық
айтуға үйрену.
Сөз ішінде з, ж дыбыстарын анық ... ... ... ... ... ... ... сөздерін енгізу.
Оқытушы «Маса» әңгімесін оқып береді
Маса
Зина мен Женя сурет салып отырғанда, желдеткіштен сары маса ... ... маса ... ұшып ... ... қолына қонып, шағып
алды. Зина қолын шапалақпен сарт еткізіп еді, маса ұшып кетті.
- Балалар әңгіме ұнады ... ... ... араның үлкен суретін іліп балалардан «Мынау ... ... ... ... Маса ... тақпақ оқу.
Шағып алса адамды,
Ауыртады тызылдап
Үйдің іші қараңғы,
Масалар жүр ызыңдап.
- Өлең ұнады ... ... ... маса мен ара қалай ызыңдайды?
Балалар маса «Ыз-ыз-ыз» ал ара «Ыж-ыж-ыж» деп ызылдайды.
Балалардың з дыбысы жөніндегі ... буын ... ... ... ... таза ... ... ... ... ... Зина мен Женя не істеп отыр?
- Желдеткішпен не ұшып кірді?
- Маса қалай ұшып жүрді?
- Ызылдап.
Балаларға ызыңдап, тызылдап ... анық ... ... Оқушылардың пихологиялық ерекшелікрін анықтауда қолданылатын
әдістерді ұйымдастыру жолдары
Дене шынықтыру мұғалімдерінің дайындықтарының қүрылу деңгейінің пайда
болуына ... ... және ... ... ... ... себебі практикада біздің теоретикалық болжамдарға
сенімді бөлу үшін. ... ... ... ... ... ... ... бақыланған тәжірибе өткізілді.
- дене шынықтырудың ... және ... ... ... ... ... ... оқу
процесінде қазақтың ... ... ... ... ... ... ... мүмкін деңгейлерін анықтау.
- әр ... ... ... ... ету ... ... және
дәлелді. [5;45]
Құрылу деңгейлерін анықтау үшін оқушылар және мұғалімдер арасында
әдістер кешендерін ... ... ... ... ... ... ... қатысу, анкета,бақылау, рейтинг, сұхбат,
қаралған сабақтың ... және ... тыс ... ... «Қызықты
бастау» және оқушылармен ұжыммен сүхбат, ... ... ... ... ... ... ... бақылау үлттық ұлттық
ойындардың маңызы туралы толық түсінік құрумен байланысты.
Сабаққа ... және ... ... ... тыс шаралар,
олардың оқу құжаттарындағы талдау бізге үлттық ойындарды ... ... ... ... ... ... ... сапасын анықтауға мүмкіндік береді.
Бұл тексерулер үлттық ойындардың мағынасын, олардың ... ... ... ... және ... ... түсінуін,
ойындармен өткізілетін оку процестің заңдылықтарын білуін, ... ... ... ... ... жеке және ... ... анықтауға көмегін тигізді.
Эксперименттің қатысушыларына сұрақ- сауалдар жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... бере отыра, мүғалімдер қазақ
ұлттық ойындарын қолдана өткізілетін дене тәрбие ... ... ... ... оқушылар олардың ойындарындағы талаптарды және ... ... ... әсіресе қазіргі кезде әрбір ... ... әр ... оқу ... ... ... жасаған
кезде. Бұл жағдайдың негізгі себебі болып ... ... ... ... ... жүйелік оқытудың, және де сәйкес ... ... ... және оқу ... ... арасында өткізілген сұрақ- сауалдың нәтижелері қазақ үлттық
ойындарын ... ең ... ... ... ... ... ... (103 адам) 13 ойынның атауын дүрыс, атаған,
бүл 17,1% қүрады; 7 ойынның дүрыс атауы- 23,2% ... 5 ... ... 3 ... аты - 16,7% ... ... ... білдіреді: үйымдастыру әдістерін білуді айтпағанда,
көптеген оқушылар ... ... ... ... да білмейді. Олардың ойы
бойынша бүған бір ғана ... ... ... дене ... ... ойындардың ... ... ... нәтиже
мынаны көрсетті:4 сынып оқушылар ... ... ... ... ... ... 40%, ал ... арасында 32,5% қүрады. Ал
респонденттердің білім ... ... ... ... берілген.
Осы кестеге бірқатар түсінік беру керек екен деп есептейік. ... ... ... ... ... кең ... ... пайыздық
көрсеткіші белгіленген. Көлденең түзудегі қойылған сан реттік санын және
атын кестеден табуға болатын ойынға сәйкес ... ... ... ... ... ... бағалау
мақсатында, біз әрбір ... ... баға ... барысында басқарушылар ретіндегі сарапшылар, дене
тәрбиесінің мүғалімдері, мектеп оқушылары балл ... ... ( ... ... 5 ... ... сабақ үстінде пайда болатын белгіге баға
беріп отырды. Алынған материалдарды ... ... ... дара ... ... ( 1 кесте). [8;96]
Осы алынған мәліметтер мүғалімдермен және оқушылармен өткізілген ... ... ... ... орын ... түсінік сіздерге орай әр
түрлі сүрақтар қойылды).
Оқу процесінің ұлттық қозғалмалы ойындарды ... ... ... ... ... деңгейлік бағасы
пайыздық сатыда өткізілді. Әр түрлі мектептерде дене ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
сараланды.
Анықтау тәжірибе кезінде дара карталарды ... ... ... ... ... көрсеткіштерін ала алдық және өткізілген
кесіктің жиынтығы бойынша дайындық ерекшелігі бақылай ... ... ... ... |
| | ... ... ... |Ең төменгі|
| |саны |% |саны |% |саны |% |саны |% | |І ... І ... | | | | | | | |
| | |1. ... ... |64 |- |- |4 |6,2 |8 |12,5 |52 |81,3 | |2. ... |- |- |3 |7,6 |6 |15,4 |30 |77,0 | ... |77 |2 |2,6 |7 |9,0 |21
|2,72 |47 |61,2 | ... ... ... ұлттық қозғалмалы ойындарды оқу
процессінде қолдануға дайындықтың дамуының жоғарғы деңгейі ... ... ... оқушыларда мүлдем жоқ. Мұғалімдер арасында 2 адам ғана
жоғарғы деңгейдегі дайындьщқа ие ... ... ... ... ... ағартушылығының озаты мүғалімдердің негізгі
бөлігі ең төменгі және ... ... ... ие ( ... 27,2%- ке ... [42;84] ... ... оқушыларының арасында
дайындықтың ортанғы деңгейі 6,2%, төменгі ... - 12,5%, ең ... ... ... ... 7,6%, 15,4%, 77,0% ке ... Көріп
түрғандай, әсіресе ең төменгі және төменгі деңгейді оқушылар мен мүғалімдер
алады. Сонымен қатар біз ... ... ... ... фактор және
орташа білімді мекемелердегі (техникумдар, дене тәрбиелер) оқу ... ... ... ... ... ешқандай әсері тимейді
%
100
90
80
70
60
50
40
30
20
100
1. Үлгі. ¥лттық ойындар өткізу дайындығының
ерекшелігі.
Ескерту: I- дайындықтың ең төменгі деңгейі.
II-
дайындықтың төменгі деңгейі.
III- дайындықтың орташа деңгейі.
ІҮ- ... ... ... ... ... ... қызметтердің объектісін ұсыну мақсатында «мұғалім-
оқушы» жүйесіне әсер ету қабілеттеріне сұрақ жүргізілді, яғни ... ... ... нәтижелер педагогикалық құбылыстардың сауатты ... ... ... деңгейі, үлттық ойындарды қолданып
өткізілетін ... ... ... ... білу ... ... біртүтас компоненттерінің көзге іліну білімінің деңгейі туралы
қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Мұғалімдердің үлттық қозғалмалы ... ... ... сабақтың
(13,8%) заңдылықтарын білуінің төменгі көрсеткіштері көп жағдайда ... ... ... тәжірибеде өткізілмеуінің кесірі. [10,15]
Сонымен қатар оқу бағдарламасында бүл дене ... ... ... деп ... ... қойылған оқушылардың көп
бөлігі үлттық ойындарды қолданып өткізетін сабақтардың қүрамдық бөлімдерін
нақты ... (59,1%). ... ... ... ... ... ... бөлімінің өзгерісіз қалуымен түсіндіруге болады, бірақ
үлттық ... ... ... ... ... біздің бақылауымызша өткізетін сабаққа ойындарды тең және сауатты
үлестіріп бөліп беруі жүмысты ... ... ... ... ... ... ... білу-әрбір педагогқа алдағы сабақтың
тапсырмаларына ... ... ... ... ... ... бүл ... қолынан келді. Ұлттық ойындарды қолданып өткізетін сабақтардың
мәнін ... ... ... ғана ... ... алуға болады, 61,7%
сияқты мүғалімдер. Жағымды көрсеткіштер көптеген ... ... ... ... теоретикалық аспектілерді көрсету
арқылы белгіленеді. Мұғалімдердің үлттық қозғалмалы ойындарды басқа дене
тәрбие тәсілдерімен сәйкес келтіру ... ... ... ... ... ... ... жартысынан көбі осы тәсілдердің
сәйкес келу дүрыстығын түсіндірді және дәлелденді. [15,65]
№2 критеридің белгісінің талдауы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру
білімі және қатысушылардың беткейін қосқандағы белгісі бойынша өзін көрсету
пайызы барлық сүрақ қойылған респондеттердің жартысынан ... - ... ... ... қатынаста (53,4%), мұғалімдердің ... ... ... ... ... ... және үйлестіре білу
қабілеттілігін анықтайтын екінші талдауда көре аламыз.
Әр түрлі деректемеден алынған ақпаратты ... ... ... ... ... ... сәйкес қызметті жоспарлауды 43,5%
респондент ғана біледі 37,4% мүғалімдер үлттық қозғалмалы ойындар ... ... ... ... Осында біз қарама-
қайшылықтарды ... ... ... қозғалмалы ойындар туралы
ақпарат алу қиындық ... ... ... ... білмегендіктен өз
жүмысында қолданбайды. Бүл мүғалімДердің халық тәсілдерінің мүмкіндігін
бағалай білмеуінің, оларды ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі, үлттық
қозғалмалы ойындарды қолданатын ... ... ... ... 38,5% ... ... объектісі туралы білім өлшемі бойынша мүғалімдердің
білімінің әлсіз екенін байқау қиын ... I ... 5 ... ... ... ... ... біртүтас 45,0% қүрады. Осы екі ... ... ... ... ... 49,5% болды. [11;18]
Осыдан келесі қорытынды ... ... ... ... ... жүмыс жасап жатырған мүғалімдердің бізбен ... ... ... ... жеткіліксіз. Бүл жағдай ... ... ... ... ... және ... топтарының жоғарғы курс оқушыларының санынан
көрсетілген белгілерді талдай ... біз ... ... Бақылаушы тобында екі критерий бойынша көрсетілген белгінің
орташа көрсеткіші 17,7% ... ал ... ... ... - 19,3% тең. Бұл дайындықтың өте төменгі деңгейде екенін және
бұл бағытта жеткіліксіз жұмыс жүргізілетіндігін көрсетеді. ... ... ... проблемаларды тек жүйелік жүмыстар арқылы жоюға
болады, бүл ... ... ... ... жүмыстарда қатысушылардың үлттық қозғалмалы ойындарды қолдана
өткізетін сабақтарға қанағатының қандай ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты қызық болса, соншалықты ол тығыз
болатындығын және ... да ... ... ... Осы мақсатпен
мектептің әр түрлі мүғалімдердің 25 сабағына ... ... және ... оқушылармен сүхбат жүргізілді.
Алынған практикалық нәтижелер негізінде қатысушылардың жеті ... ... ... ... ... ... тәсілі бойынша анықтадық. Әрбір сүрақ бойынша ортатоптық
көрсеткіштерді мүшелендіруден кейін, ... ... ... қолданылып
өткізілетін сабаққа қатысушының қанағатының ... ... ... Ол үшін ... ... ... оларды сүрақ-сауалға
қатысқан мектеп оқушыларының санынан бөлдік. Осыдан кейін мүғалімнің оқу
процессіне ... ... мен ... ... ... ... ... сабаққа қанағаттылық коэффициентінің қатынастық тәуелділігін
Спирменнің формуласы арқылы топтадық:
S=1 6 * Е & , ... n_ - ... ... ... ... - дәреженің айырымы
Біз + 0,63 қа тең ... ... Арғы ... ... ... қаншалықты көз ... ... ... ... бекітетін тәуелділіктің шарттасылған ба ... ғана ... Ол үшін ... ... болжауды және алынған мағына,
нөлдік көрсеткіштен қаншалықты айырмашылығы бар ... ... ... ... ... талқылаулармен сәйкес өткізілді: егер Но (г=0)
болжамы қаралмаса, онда қатынас ... ... ... яғни ол кездейсоқпен шарттасылмаған. Сонымен, һ < 5 жағдайында ... ... ... n - 25) ... ... қолданылады және формула
арқылы есептейміз:
* t; = v 2/1-2 * ( - 2) ; ... r- ... ... - ... саны:
мағыналарды орнына қояйық;
2 2
t = v/063 /І-063 *( 25 х 2) = V ... х 23 ... ... z ... ... критикалық мәнмен салыстырамыз:
дәрежелік қатынас коэффициентінің мөлшерінің ... мәні 0,05 ... үшін ... х 508 ге тең 3,995 > 0,359 ... ... коэффициентінің статистикалық маңызды екені туралы қорытынды жасай
аламыз. Алынған сандық көрсеткіштер дене ... ... ... ... ... ойындарды дене тәрбие мүғалімінің ... ... ... сабақтың қатысушыларының қанағатының ... ... ал бүл, өсіп келе ... ... дене ... ... ықпалын тигізеді. [14,54]
Мүғалімнің дайындығы мен қатысушылардың ... ... ... коэффициенті мүғалімнің бүл бағытта жүмыс жасау ... ... ... ... талапты өзгеруі мүмкіндігін ... ... ... оқу орындағыоқу процессінің
мүмкіндіктері туралы ақпараттар алған жөн. Ол үшін ... ... ... оқу ... болашақ мұғалімдердің дайындық
жүйесінде қозғалмалы ойындар ... және ... ... ... дене шынықтыруға дайындық бағдарламасын талдау арқылы, біз
халық тәрбиелеу тәсілдерін және ... ... ... ... арнайы орындарды анықтауға тырыстық.
Бастауыш мектептерге раналған дене тәрбиесі оқу ... ... ... оқушылардың қозғалмалы ойындарды жүргізу
методикасын, дене тәрбиесінің әр түрлі буындарындағы ... ... ... ... ақыл мен ... үйренуін қарастырады.
Талданбалы бағдарлама қозғалмалы және спорттық ойындары бойынша спорттық
жарыстарға төрешілік етушілерге ... ... және ... ... методикасы аумағындағы сәйкес білімдерді алуды, үйренуді болжайды.
Оқудың түріне қарай ... ... оқу ... 106 ... ... 7-9 ... , олардың ішіндегі 40 сағаты
теоретикалық курс. Бағдарлама ... ... ... ... тәжірбиелік бөлімде де емес спорттың және қозғалмалы ойындардың
үлттық түрлеріне Ісағат болсын бөлінбеген. Тек ... ... ... аспектілерін қарастыратын ... ... ... түрде берілген тақырыпты өтер кезде, оқушыларды спорттың және
қозғалмалы ойындардың үлттық ... ... ... ... ... және ... ... және олардың қолдану тәсілдерінің
бағдарламасы жалпы ... ... ... және ... ... бар дене ... мұғалімдерін дамыту сияқты тапсырмаларыдың
шешілуін қарастырады.Курстың ... оқу ... ... қозғалмалы ойындар қосылған және біздің еліміздегі ең әйгілі және
де қозғалмалы ... ... ... ... ... ... үйреніп
жатырған сабақ бойынша өзіндік педагогикалық жұмысқа қажетті білім, ... ... ... алу ... ... ... ... методикалық сабақ түрлерін қарастырады. Теориялық бөлімде ойындардың
қазіргі жағдайы және тарихы, оларды ... ... ... негізгі
мәліметтерді айтуға кепілдеме берілген. Терең жинақтап қарастыру ... ... ... атты №1 ... және оның дене ... ... ... ... Мұнда ойынның негізгі ... ... ... түрі ... ... ... педагогикалық топтамасын
және дене тәрбие жүйесіндегі орнын беру ... ... ... ... тек бір ғана халықтың ... ... ... ... ... ... туралы бір сөз болсын айтылмаған.
Арғы талдауда «Қозғалмалы ойындар» курсын ... әр ... ... қозғалмалы ойындары сияқты материалдарды қолдану барысында
оқушылардың ... ... ... ... бір ... ... ... сыныптарға арналған қозғалмалы ойындар мен оларды ... ... ... ... ... ... ойындарға сәтті анықтама береді, олардың дене тәрбиесінің
сабағында болашақ ... өз ... ... ... ... байқауға болады. Ықшамды формада қозғалмалы ойындар ... ... ... ... ... ... ... ойын материалдарын үлестіру кезіндегі бір сабаққа 5-6 ... ... келу ... ... ... екеніне назар аударылған,
және бүл ойындарды әр түрлі үйлесімде алуға кепілдеме берілген: кіші және
жоғарғы ... ... ... ... аз қозғалмалы ойындарда
принцпі бойынша. Теориялық курс 14 сағат көлеміндегі 7 ... ... 22 ... ... ... ... ¥сынылған ұлттық ойынларды
талдауының көрсетуі бойынша, олар жоғарыда талданған бағдарламалар сияқты
үлттық қозғалмалы ойындардың ... ... ... ... ... ... бөлімінде де бақыланады. Берілген бағдарламаны
критерийларын талдай отыра, дұрыс өнделген құжат, ұлттық ... ... ... сабақтар бөлу жүргізу және ұйымдастыру өте қолайлы. Негізгі
қүрылым мен жүйелік оқытуды сақтай отыра, теоретикалық және ... ... ... ... ... ... дене ... бойынша әр түрлі жылдары шығарылған
мектеп ... ... ... ... ... ... үшін ... мысалдар келтірейік.
Жалпы білім беру мектептеріндегі дене ... ... ... оның теоретикалық бөлімінен және спортық қызыметтің тәжірибиелік
түрінен түратындығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... материал кепілденген, әр түрлі жаттығулардың
шамалы нүсқалары ... ... ... ... тыс, ... ... бастайды. Бізге үлттық ойындардың жаттығу нүсқалары
ретінде кепілденуі мүмкін екендігін болжау ғана қалды. Бірақ ... ... ... ... сөз жоқ. Қаралып отырған бағдарлама жыныс
белгілері бойынша сабақты 2 топқа саралайды. Мысалы; сағаттары ... ... ... үшін 70 ... ... 7 бөлімді өткізуді қарастырады. Осындай
көлем қыз балаларға да берілген, бірақ тәжірбиелік сабақтарда күресу бөлімі
қарастырылмайды. ... ... ... ... ... ... ... бөлімді біз байқамадық. Орташа ... ... ІХ-Х ... ... дене тәрбиесі бойынша бағдарламаны
қарастырмастан бүрын, берілген бағдарламалық ... ... ... қарағанда, үлттық қозғалмалы ойындар мен билер сияқты дене
тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... белгілеп
кеткен жөн. Сағат торы барлық сынып оқытуына 58 сағаттан 6 оқу ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындардың
қолданылуын қарастырмайды. Сол уақытта 4 сыныптың «дағды және ... ... ... ... ... ... олар туралы айтылған.
Бүл кепілдік тек 4-8 сыныптарға арналған, ал 9-10 ... ... ... ... және ... билер және ойындардың элементтерінің
қосылуын ... 1-11 ... ... дене ... ... ... нәтижелері бізге көп қызығушылық көрсетеді. Берілген
бағдарлама құжатындағы ... ... 2-ші ... ... ойындар бойынша тәжірибелік сабақ өткізгенде кеңінен таралған
үлттық қозғалмалы ойындарды қоса өткізуіне кепілдік ... ... (?5 ... І-ІХ сыныптарда оку және үзартылған күн режимінде
дене ... ... ... келесі таңдауында, дене
жаттығуларымен ... үзақ ... ... ... ... ... Ал жоғары сыныптарда бұл қарастырылмаған. Осыған
қарағанда, ... ... ... ... ойындар бойынша тарауларды
өткен кезде қолдануды жоспарлаған. Жоғарғы оқу орындардағы және жалпы білім
беру ... бар ... ... ... ... ... үлттық қозғалмалы ойындардың оқушыларды, не мектеп оқушыларын
дене тәрбиесіне тәрбиелеу оқу процесінде қарастырылмайтындығын көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... ... ... орта сынып оқушыларына ұлттық ойындарды қолдану тәрбиесі
жастардың дене ... ... ... ... , және ... ... қолдана оқу процесін жүргізу дайындығының бұрынғы
деңгейі дене тәрбиесінің біздің ... ... ... әлі ... бере ... екенін көрсетеді.
Жастарға ұлттық қозғалмалы ойындарды қолданып эткізетін дене
тәрбиесін ... ... ... ... кемшіліктері келесілерде
белгіленген:
- метктерде жастарға дене тәрбиесінің келешегін нақтылау жүйесінде әр түрлі
ұлттық қозғалмалы ойындарды қолданып оқыту бағдарламасы ... оқу ... ... жер ... мүғалімінің жеке түлғасы, сабақтар
мазмүны және оның ... ... ... ... ... ... аз, жеткіліксіз назар аударылды; [35;85]
Тек жоғарыда көрсетілген дене тәрбиесінің орта ... ... ... шешкенде ғана, ұлттық қозғалмалы ойындарды
қолданатын дене ... ... ... және ... ... алуға болады. Орта сынып оқушыларының мектеп процесінде ... ... ... ... және ... қамту арқылы, үлттық
қозғалмалы ойындарды қолдану арқылы олардың дене ... ... ... ... дайындата аламыз. Осы түрғыдан дене ... ... ... ... ... ... бойынша өзіндік
оқу бағдарламасын жасау талабы бар екенін айта кеткен жөн. Осы ... ... ... ... ... ... және әдістемелік әдебиеттерге
талдау жасау оқыту ... ... ... ... ... ... игеру деңгейлерін қалыптастыруда шешуші
орын алатыны дәлелденді.
Тәжірибелік-эксперимент барысында:
1) Оқушыларға ... сөз ... ... 7 ... ... ... жаңа ... игеру деңгейін анықтау.
2) Сөз ойындарының жаңа мазмұнды жүйелерін қолдана ... ... ... ... тексеру.
3) Салыстыру арқылы жинақталған сөз ... төрт ... ... ... анықтау.
Қорытынды:
Психологиялық-педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерге
анализ жасау төмендегідей қорытындыға келуге мүмкіндік берді.
Ұлттық сөз ойындарын оқушыларға жас ерекшіліктеріне ... ... ... сай ... ... жаңа білімдерін
бекіту мен меңгертуде жоғары нәтижеге жеткізеді.
Сөздік ойындар балалардың тілін ... ... ... ... ... шешен сөйлеуге, оқу ... ... ... білімді меңгеруіне өзін-өзі бақылауына
себеп болады.
Сабақ процесінің ... да ... ... сөз ойындары
оның құрылымдық бір негізі элементі ретінде көрінуі тиіс.
Қазақстан Республикасының ... ... бала ... ... педагогика элементтерін жан-жақты
қолдануда негіздеп отырған кезеңде, қазақ мектептеріне сай жинақталған
бұл ұлттық сөз ... ... ... бір ... жауап болары
сөзсіз. Өйткені қоғамның жедел алға басуы бүгінде жас ұрпақ тәрбиесінде
жаңа ... мен ... ... ... ... ... , ... бұл ойындар қазақ мектептерінде оқыту
процесін дұрыс жүргізіп, жолға қоюда үлкен жаңалық ... ... ... С.А., ... Г.Р. Халық ойындарын бастауыш сыныптарда
пайдалану.Әдістемелік нұсқаулар – Алматы,1997. – 28б.
2.Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының ...... 28 ... ... ... – Алматы: Ана тілі, 1993 – 112 б.
4.Ғабдуллин М. Қазақ халық ауыз әдебиеті – Алматы, 1974 – 320 б.
5.Ісләмжанұлы К. ... уыз. – ... Ана ... 1995. – 143 б.
6.Төтенбаев Б. Қазақтың ұлттық ойындары. – Алматы: Қайнар, 1994.-144 б
7.Жолдасбекова С.А. бастауыш класс ... ... ... эстетикалық қызығушылығын қалыптастыру: Пед.ғыл. канд. ... дис.
Автореф. – Алматы,1993.-27б.
8.Төлеубекова Р.К. Бастауыш класс оқушыларын адамгершілікке ... ... озық ... ... Пед. Ғыл. ... ...... 1994. 24 б.
9.Әбдікәрімов А. Ұлттық педагогика негізінде оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ... дис. Автреф. – Алматы,1995. -23б.
10.Тойлыбаев Б.А. Бастауыш мектеп оқушыларына дене тәрбиесін беруде
халықтық педагогика ... ... Пед. ғыл. ... ... ......... Л.Б. Национальная музыка в нравственном воспитании
младших школьников( на ... ... ... в ... ... ... Пед.Наук.- Москва,1989. – 114с.
12.Оразалиев М:А: Бастауыш сынып ... ... ... ... ... қалыптастыру:Пед. ғыл. канд. ...дис. Автореф.
– Алматы,1998. – 23б.
13.Кишкашбаев Т.А. Музыкально-эстетическое ... ... ... ... ... ... ... Дис.
...канд. пед.наук – Алма-Ата.1992.27 с.
14.Философиялық сөздік / ... ... ж.б. – ... : ... ... 1996. -525 ... ... К. Жоғарғы ... ... ... беру ...... – 48 ... Ш. ... балалар әдебиеті ... ... ... С.А. ... ... ... ... халық дәстурі. –
Алматы:Білім, 1990. 32 б.
18. ... ... ... оқу – ... ... ...... Рауан, 1995. – 168б.
19.Диваев Ә. Тарту / Құраст. Ф.Оразаева. –Алматы: Ана тілі, 1992. ... Х. ... ...... ... 1996. ... А.К. ... практиканы ұйымдастыру. – Алматы,
1988. 30б.
22. ... Қ. ... ... ... ...... ... Узакбаев С.А. Кожахматова К.Ж. Использование материалов казахской
этнопедагогики при изучении педагогических дисциплин. – ... ... ... С.А., Кожахметова К.Ж. Концепция этнопедагогического
образования студентов школы. – Алматы, 1997. ... ... ... ... / ... ... ... 1994. 320б.
26.Тәлім тәрбие хрестоматиясы / Құрас.: С ... ... ... ... 1996. 104б.
27. «Қазақ этнопедагогикасы» арнайы пәні бойынша колледждер мен лицей,
гимназияларға арналған бағдарлама /Құраст.: С.Қалиев. – Алматы, ... ... К.Ж. ... ... ... ... ... және
практика. – Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1997. -141б.
29.Педагогика / Под ред. С.П. ... ...... 1986. ... ... Р.М. Білім беру және оқыту теориясы. – Алматы, 1990. –
130б.
31.Қоянбаев Р.М. ... ...... 1991.- ... Р.М. ... ... педагогикасының жалпы негіздері. –
Алматы, 1992. -105б.
33.Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – ... ... ЕАУ, 1998. ... Қ., ... С. Педагогика тарихы. –Алматы: Мектеп, 1984.
35.С.Ф.Егоров. – Москва: Педагогика, 1988.- 528 ... М. ...... ...... 1994. – 144б.
37.Ақ сандық, көксандық:Балалар фольклоры / ... ... ... ... 1998. 256б.
38.Арғынбаев Х. Қазақ халқының өнері. – Алматы , 1987. 128б.
39.Толыбеков С. Қазақ ...... 1992. ... халқының салт-дәстүрлері / Құраст.: ... ... ... ... 1994. -221 б.
41. Ата-салтыңды аяла / Құраст.: ...... Ана ... ... ... М. Педагогика, - Алматы : Ана тілі, 1992. 106 ... ... А.С. ... ... / ... М.Жанғалин,Қ.Сағындықов.
–Алматы:Мектеп, 1983. 256 б.
46. Ұзақбаева С.А. Тамыры терң ...... ... 1995. ... ... Б.Ж. ... ... материалдарын педколледждің
оқу-тәрбие процесінде пайдалану:пед. ғыл. канд.... дис. – Алматы; 1998.
-173б.
48.Сағындықов Е. Использование народных игр в ... в І –ҮІ ... ... ...... Айтпаева А.К. Казахские народные игры как средство ... ... ...... -23 ... А.Қ. ... ... педагогикасы арқылы оқушыларға
адамгершілік тәрбие беру:Пед.ғыл.канд...дис.автореф. – Алматы;1994-29
б.
51.Әбдіғапбарова Ұ.М. Оқушыларды тәрбиелеуде қазақ ... ... ... ... даярлау:пед.ғыл.канд...дис. автореф.
–Алматы,1998. 23 б.
52.Мұқанова Б.Ж. Қазақ этнопедагогикасы материалдарын педколледждің оқу-
тәрбие процесінде пайдалану:пед.ғыл.канд...дис.автореф. – ... ... ... ... Т. ... ... оқу – ... ойындарды пайдалану (5-7 жас): пед. ғыл. канд...дис.автореф. –
Алматы. 1993.-23 б.
54.Жарықбаев Қ.Б. ... сөзі ... ...... ... 1980.
120б.
55.Ұзақбаева С.А. Өміршең өнер өрісі. – Алматы:Мектеп, 1988. – 135 ... Ж.Ж. ... ... ұлы ...... ... ... б.
57.Қожахметова К.Ж. Теоретико-методологические основы казахской
этнопедагогики:Автореф.дис...докт.пед.наук.- Алматы,1998. 46с.
58. Антология ... ... ... / ... К.Б. ...... 512 ... Г.Н.Этнопедагогика. – Чебоксары: Чувашское кн.изд., 1974. 276
с.
60.Измайлов А.Э. Народная педагогика. Педагогические воззрения народов
Средней Азии и Казахстана. –Москва:Педагогика, ... ... ... ... и ... казахского народа и их
влияния на воспитание ... и ... ... Қуанышева Т.Ш. Подготовка будущих учителей ... ... ... ...... ... Алимбеков А.Формирование у будущих учителей готовности ... ... ... ... на прогрессивных традициях
народной педагогики:Автореф.дис...канд.наук. – М.,1990. - 17с.
64.Болатпаев Қ.Қ Болашақ бейнелеу өнері мұғалімдерін дайындау процесіне
халықтық ... ... ... ... С. Қазақ халқының қолөнері. – Алматы, 1969. -246 б.
66.Әлімбаев М. Тәрбие туралы әңгімелер. – Алматы: ... ... С. ... ... –Алматы:
68.Қазақ фольклорының эстетикасы / Әлібеков Ш. –Алматы:Рауан, 1991. 128
б.
69.Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы // ... 1998. ... ... ... Заңы // ... мұғалімі. 1992, 21
ақпан. -№8. – 4б.
71.Қазақстан ... ... ... ... 1993. - 32б.
72.Виноградов Г.С. Народная педагогика. – Иркутск, 1926. – 293 ... С.Қ. ... ... ... ғылыми-педагогикалық
негіздері:Пед.ғыл.докт...дис.автореф. – Алматы, 1996.-65б.
74.Балтабаева М.Х. Основы музыкально-эстетического воспитанияучащейся
молодежи средствами казахской традийионной художественной культуры ... ... ...... 1994. – ... ... К.Б. ... педагогической мысли в дореволюционном
Казахстане.: Автореф.дис. ... ...... 1982. – 51 ... ... С.А. ... ... эстетикалық тәрбие.
Пед.ғыл.докт…дис.автореф. – Алматы, 1993. 46 б.
77. Наурызбай Ж.Ж. Научно-педагогические ... ... ... ... ... ... –Алматы, 1997. –
45с.
78.Қоңыратбаева Т.Ә. Халық педагогикасы және оны оқу-тәрбие ісіне
ендіру жолдары: пед.ғыл.канд…дис.автореф. – ... 1993. – ... Ұ.О. ... халқының айтыс өнері ... ... ... ... ... ... –Алматы,
1994. 24б.
80. Магауова А.С.Подготовка будущего ... к ... ... народной педагогики в учебно-воспитательном
процессе.
81Волков Г.Н. ... ...... ... 1989. ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Тарихи-педагогикалық білім беруді жетілдіру71 бет
Тәрбие әдістері. Тәрбие әдістерінің түрлері . Әдістердің анықтамасы10 бет
Этнодеформация және ұлттық ой-сана проблемасы3 бет
2011 жылғы «Азиада» ойындарының туризмдегі рөлі78 бет
VІІ қысқы Азия ойындары5 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь