Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1МӘТІНДІ ОҚЫТУДА РӨЛДІК ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ СӨЗДІК ҚОРЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тіл дамытудың зерттелу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.2Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын
дамытудың мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

2 МӘТІНДІ ОҚЫТУДА РӨЛДІК ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ СӨЗДІК ҚОРЫН ДАМЫТУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ . ТӘЖІРИБЕЛІК ЭКСПЕРИМЕНТ
2.1Бақылаушы эксперимент материалдарын дайындау ,жүргізу,талдау ... 27
2.2Анықтаушы эксперимент материалдарын
дайындау,жүргізу,талдау,салыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда еліміздің экономикалық, әлеуметтік – мәдени жағдайы жоғарылаған сайын қоғам дамуының талабына сай білім беру жүйесі өзгеріп ,жаңару үстінде. Бүгінгі қоғам болашақ ұрпақтың шығармашылық белсенділігі жоғары,өз ойын жүйелі де ашық айта алатын , қоғамдық қатынасқа еркін түсетін , өмір өзгерістеріне шешіміне өз еркімен жауап таба алатын ,өңдіріске белсене араласатын азаматтарды тәрбиелеуді міндет етіп отыр . Осыған байланысты оқушылардың сөздік қорын арттырудың жан – жақты жолдарын қарастыруда . Қазақстанның ұлттық және әлеуметтік экономикалық ерекшеліктерін ескере отырып , қоғам алдында өзінің дербестігі мен жауапкершілігін сезінетіндей, ұлттық сана сезімі оянған,биік парасатты, ар – ожданы мол азамат тәрбиелеу өмір талабы болып отыр.
Әрине,жеке тұлғаны қалыптастыруда әр пәннің өзіндік орны бар болғанымен ,барлық білімнің негізі, оны игеру құрамы болып саналатын қазақ тілі пәнінің атқаратын қызметі өте үлкен. Өйткені ғылымның қай саласына қатысты болса да білімді меңгеруге қажетті ой қорыту,оны дәлелді түрде дәйектілікпен айта білу, оқығанын жүйелі баяндау секілді іскерлік дағдылары оқушы тілдік фактілерді, оның ішкі заңдылықтарын тану арқылы игереді.
Оқушыға берілетін білімнің қайнар көзі, бастау бұлағы мектепте. Міне сондықтан да мектептегі білім беру сабақ мазмұны, жаңа білімді игерту өзекті мәселелердің бірі.
Уақыт талабы білім жүйесінде болашақ азаматтарды тәрбиелеу үрдісіне жаңаша бағыт, соны серпілістер мен шығармашылық негіздегі педагогикалық ізденістерді қажет етеді. Адам факторы алға шығарылып, қатаң бәсекелестік заманында өзінің білімділігі мен біліктілігін таныта алар дарынды да талапты жеке тұлға тәрбиелеу міндеті жалпы білім беретін мектептердің білім мазмұны мен оқыту үрдісіндегі жаңа ойлар мен шеімдердің жүйесіне тіреледі. Бұл міндеттің жүзеге асуы осы жолдарды жетілдірумен байланысты қаралатындықтан, баланы жеке басы ерекшеліктерін ескеру ұстанымы оқытуды жеке тұлғаны дамыту тұрғысында ұйымдастыру мәселелері үлкен мәнге ие.
Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет - деп 12 жылдық оқу жүйесін қабылдауда.
Ал 12 жылдық білім беру жүйесінің алға қойып отырған мақсаттарының бірі: жеке тұлғаның тілдік шығармашылығын дамыту және тәрбиелеу арқылы коммуникативтік міндетті жүзеге асыру, яғни меңгерген тілдік білімдерін өмірде дайындау,сөздік қорын,сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
Оқушылардың қазақ тілі пәні бойынша саналы білім алуының сан алуан мәселелері әдістемеші – ғалымдардың еңбектерінде сөз болып келеді.
Қазақ тілінің бала дамуының қайнар көзіне айналуы пәнді оқытудың мақсат – міндеттерімен, онда жүргізілетін әр бағыттағы жұмыстармен байланысты
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Әлімбаев М. Халық ғажап тәлімгер - Алматы,1994 ж
2. Бастауыш мектеп .№8,2004ж
3. Бержанов К,Мусин С. Педагогика тарихы – Алматы,1983ж
4. Б.Тұрғынбаева. Дамыта оқыту технологиялары. – Алматы , 2000ж
5. Б.Тұрғынбаева ,Б.Шәбденов. Шығармашылық баспалдақтары. – Алматы,2003ж
6. Болдырев Н.И.Класс жетекшісі – Алматы ,1980ж
7. Гребников И.В Школа и семья. М,1986ж
8. Д.В.Эльконин. Детская психология . – Москва, 1960ж
9. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті – Алматы,1961 ж
10. Жарықбаев К,Қалиев С. Қазақ тәлім тәрбиесі – Алматы,1995ж
11. Жарықбаев К,Қалиев С. Қазақ тәлімдік ой – пікір антологиясы - Алматы,1994ж
12. Жұмабаев М.Педагогика – Алматы 1992 , ж
13. Н.К.Крупская. Вопросы семейного воспитания и быта. Москва 1959ж
14. Каплиева А.К. Жеке тұлғаға бағдарланған оқытудың өзекті мәселелері «Инновациялық педагогикалық технологиялар қолдану және дамыту перспективалары» халықаралық ғылыми – практикалық коференциясының материалдары. – Ақтөбе , 2005ж
15. Қоянбаев Р.М. Педагогика , - Алматы
16. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы. – Алматы, 1999ж
17. Қабышева Р. Ізгілікке тәрбиелеудің отбасылық дәстүрі. II Қазақстан мектебі №4,2005 ж
18. Қ.Әбішев. Философия. – Алматы,1999ж
19. Қ.Жарықбаев. Психология - Алматы,1972ж
20. Қазақ халқының салт - дәстүрлері.- Алматы,1994ж
21. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы . – Алматы ,1999ж
22. Қожахметова К.Ж. Мектептің ұлттық тәрбие жүйесі. – Алматы,1998 ж
23. Қоянбаев Ж.Б. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. Алматы ,1990ж
24. Қоянбаев Ж.Б.,Қоянбаев Р.М. Педагогика – Астана , 1998ж
25. Мамандыққа кіріспе. Ред.Басқ.Л.И.Рувинский – Алматы ,1989ж
26. Маренько И.С Оқушыларды саналы тәртіпке және мінез – құлық мәдениетіне тәрбиелеу. Алматы - ,1987ж
27. Методологические проблемы, развития педагогической науки\Под ред. П.Р.Атутова – М. 1985ж
28. Мұхамбетжанова Ә.М Білімді интеграциялау негізінде оқушыларды дүниенің ғылыми бейнесін қалыптастыру – Алматы,2000ж
29. Оразбекова К.Иман және инабат. Алматы,1993ж
30. Өтегенова отбасындағы сыйласым туралы ой – пікірлер. (тәрбие құрылыс – 2003№4
31. Педагогика – Ақтөбе,1998ж
32. Педагогика. Дәрістер курсы. – Алматы ,2003ж
33. Педагогика және психология. – Алматы, 2002ж
34. Педагогика\Под ред. П.И.Пидкасистого – М.,1998ж
35. Педагогика тағылымдары. – Алматы,1993ж
36. Педагогикалық ізденіс – Алматы,1989ж
37. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы (Ред.басқ.А.В.Петровский – Алматы,1987ж)
38. Пекелис В.Адам қабілеттерінің кайнары – Алматы,1976
39. Подласый И.П.Педагогика – М.,2000ж
40. С.Бап – баба. Жантану негіздері. Алматы ,2003ж
41. Семья тәрбиесі – Алматы,1970ж
42. Сухомлинский В.А. Балаға жүрек жылуы - Алматы,1976ж
43. Смирнов В.П. Общая педагогика – М.,1999ж
44. Сокорин Н.А. Дипломные работы в педагогических вузах – М.,1986ж
45. Справочник заместителя директора школы по воспитательной работе М.,1999ж
46. Сырымов І. Мектеп оқушы, ата- ана: ынтымақтастық қырлары.II Тәрбие құралы №1 ,2005 ж
47. Табылдиев Ә. Ұлттық тәрбие иірімдері – Алматы, 2001ж
48. Ұзақбаева С.Тамыры терең тәрбие – Алматы,1995ж
49. Қазақстан Республикасы «Неке және отбасы » заңы – Алматы,1993ж
        
        Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушының сөздік қорын дамыту ... ... ... ... ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ СӨЗДІК ҚОРЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тіл ... ... ... ... рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын
дамытудың мүмкіндіктері...............................................................................18
2 МӘТІНДІ ОҚЫТУДА РӨЛДІК ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ СӨЗДІК ҚОРЫН ... ... ... - ... ... ... ... дайындау ,жүргізу,талдау....27
2.2Анықтаушы эксперимент материалдарын
дайындау,жүргізу,талдау,салыстыру.............................................................32
Қорытынды.....................................................................................................42
Пайдаланылған әдебиеттер.............................................................................43
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда еліміздің экономикалық, әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... талабына сай білім беру жүйесі өзгеріп ,жаңару үстінде. Бүгінгі қоғам болашақ ұрпақтың шығармашылық белсенділігі жоғары,өз ойын жүйелі де ашық айта ... , ... ... ... ... , өмір өзгерістеріне шешіміне өз еркімен жауап таба ... ... ... ... ... ... ... етіп отыр . Осыған байланысты оқушылардың сөздік қорын арттырудың жан - ... ... ... . ... ... және әлеуметтік экономикалық ерекшеліктерін ескере отырып , қоғам алдында ... ... мен ... сезінетіндей, ұлттық сана сезімі оянған,биік парасатты, ар - ожданы мол азамат тәрбиелеу өмір талабы болып ... ... ... әр ... ... орны бар ... ... білімнің негізі, оны игеру құрамы болып саналатын қазақ тілі ... ... ... өте үлкен. Өйткені ғылымның қай саласына қатысты болса да білімді меңгеруге қажетті ой қорыту,оны ... ... ... айта ... оқығанын жүйелі баяндау секілді іскерлік дағдылары оқушы тілдік фактілерді, оның ішкі ... тану ... ... ... білімнің қайнар көзі, бастау бұлағы мектепте. Міне сондықтан да мектептегі білім беру сабақ ... жаңа ... ... ... ... ... талабы білім жүйесінде болашақ азаматтарды тәрбиелеу үрдісіне жаңаша бағыт, соны ... мен ... ... ... ... қажет етеді. Адам факторы алға шығарылып, қатаң бәсекелестік заманында өзінің білімділігі мен біліктілігін таныта алар дарынды да талапты жеке ... ... ... ... ... ... мектептердің білім мазмұны мен оқыту үрдісіндегі жаңа ойлар мен шеімдердің жүйесіне тіреледі. Бұл ... ... асуы осы ... жетілдірумен байланысты қаралатындықтан, баланы жеке басы ерекшеліктерін ескеру ұстанымы оқытуды жеке тұлғаны дамыту тұрғысында ұйымдастыру мәселелері ... ... ... ... және ... жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет - деп 12 жылдық оқу жүйесін қабылдауда.
Ал 12 ... ... беру ... алға ... ... ... ... жеке тұлғаның тілдік шығармашылығын дамыту және тәрбиелеу арқылы ... ... ... ... яғни ... тілдік білімдерін өмірде дайындау,сөздік қорын,сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
Оқушылардың қазақ тілі пәні бойынша саналы білім алуының сан ... ... ... - ... ... сөз ... ... тілінің бала дамуының қайнар көзіне айналуы пәнді оқытудың мақсат - міндеттерімен, онда жүргізілетін әр ... ... ... ... ... ... да ... : - деп тұжырымдайды . Бұл, әрине оқытудың белгілі бір тиянақты жүйемен жүргізуі тиісті екендігін көрсетеді.
Тәжірибе ... ... ... ... ... ортақ кемшіліктері көп байқалады: біріншіден, балалар өз ойын дұрыс іріктеп ,орынды ... ... ,бір ... ... рет ... Қыстырма сөздерді, қажетсіз жиі қолданады да, сөзінің әсерлілігі төмендейді. Екіншіден,ой жалғастығы жоқ. Жүйемен сөйлеу маықтары жетілмеген. Негізгі ойы мен қосалқы ... ... ... Үшіншіден, балалар сөйлегенде сөзді мәнерлі айтуға, тілдік жағдаятқа сай ырғақпен сөйлеуге мән бермейді. ... тез бере ... ... ... ... ... эмоциялық әсері де болмайды. Кейде сөйлемдеінің жігін ажыратуда мүмкін болмайтын жағдайлар да кездеседі. Ал сөйлемдерінің құрамы ... алып ... ... ... бас аяғы ... ... келетін кездері де жоқ емес.
Ауызекі сөйлеу тіліндегі мұндай кемшіліктер жазба тілінде де кездеседі. Сөйлем, азат жолдық, мәтіндердің ара ... ... ... ... бір ... сабақтастығына мән бермеудің салдарынан ой тұтастығының сақталмауы, әсіресе, ығармашылық бағыттағы жазба ... ... ... көрсетеді.
Мұндай қателерді болдырмау үшін оқушыны сөз саптау шеберлігіне үйретудің алғышарты ретінде тіл көркемділігіне ой жүйелігінің қажеттігін сезінуіне көз жеткізудің амал ... ... , ... ой ... ... ... . Бұл ... бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық белсенділігін арттыру қажеттілігі туындайды. Бала ығармашылығын ыңдауда рөлдік ойынның орны ерекше. Баланың мектепке ... ... ... ойын ... ол ... ... ойын әрекетінен біртіндеп жетекші әрекет оқу әрекетіне көшеді.
Жалпы білім беретін ... ... ... ... мазмұны тұжырымдамасында: Білім мазмұнын жаңартудың ғылыми негізінде бастауыш сынып оқушысының белгілі бір қажетті біліктер мен дағдылардың иесі, оқу рәекетінің субьектісі, әр ... ... мен өз ... тұрғысынан диалогқа түсетін автор және жас ерекшелігіне сай өз ... ... күш ... ... бала деп ... орай көп ... ... білім - тәрбие мазмұнын анықтап құруға көмектесетін қазіргі заманғы дамыта отырып оқыту идеясы алынады. Дамыта оқыту әдістемесіндегі ең басты ... - ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының шығармашылығын дамыту жетекші орынға шығады.
Шығармашылық - бұл адамның өмір ... өзін - өзі ... ... ... ... жол ... кетуі үшін адам дұрыс ой түйіп,өздігінен сапалы,дәлелді шешімдер ... ... ... ... өз болмысын тануға ұмтылысына көмектесіп,тереңде жатқан талап - тілегін, белсенділігін дамыту , сол ... оған ... өмір сүру үін ... күш беру - ... ... ... үлкен жауапкершілік артатын күрделі мақсат. Оны шешу үшін ең алдымен оқыту мазмұны жаңартылып,әдіс - ... ... ... келуі,олар әрбір азаматтың жеке басының қасиеттерін , ... ... ... ... ... ... қажет. Сонда ғана өз өміріне өзгеріс енгізе алатын , өз бетінше өмір сүру ... ... ... жеке ... ... ... ... барысында ойын әдісін қолданудың мүмкіндіктері туралы бұрыннан белгілі. Шет тілін оқыту әдісімен айналысатын көптеген ғалымдар ойын әдісін пайдаланудың тиімділігіне баса ... ... ойын ... кез ... ... қабілеті толық ,ал кейде ерекше байқалатындығымен түсіндіріледі. Й.Хейзинга адамзат мәдениеті ойын сияқты пайда болады және дамып отыр деп көрсетеді.
Алайда, шет ... ... ... ... онша ... зерттелмегенін атап өткіміз келеді.Дегенмен де дәл ойын әдісі танымдық қызығушылықты арттыруда,білім алудың күрделі жолын анықтауда,оқушылардың шығармашылығын қалыптастыруға жағдай ... - ақ ... ... шеберлігін қазіргі заманғы технологиялар деңгейіне алып шығуда айрықша рөл атқара алады.
А.С.Выготский мен А.М.Леоньтев ... ... ... ... адам ... ... үш ... бөліп көрсетеді: еңбек ,ойын және оқу. Олар бір - бірімен тығыз ... ... ... болу ... туралы психологиялық әдебиеттерді талдау,тұтас алғанда оқушылардың дамуы мен өзін- өзі көрсете білуіне арналған бағыттар ... ... ... ... ... ... ... мінез - құлықтың бастауыш мектебі деп атады.
Ғылымда соңғы жылдары қоғамдық тәжірибеде ойын ... аса ... ... категория ретінде пайдаланылады.Сонымен байланысты ойын түрлері ... аса ... ... ене ... әдісінің көрнекті зерттеушісі Д.Б.Эльконин ойының табиғатының әлеуметтік сипатқа ие ... және ... ... ... ... ... ... айтады.
Ойын қызметінің психологиялық механизмдері өзін - өзі көрсететін,өзін - өзі ... ... өзі ... ... және іске ... ... жеке ... іргелі сұраныстарына сүйенеді. Ойын - ... ... бір ... өмір ... ... ... ... жаңғырту.
Ойын - мәдениеттің ерте кездегі жетістігі. Ол қоғаммен бірге өмір сүріп келеді. ... жеке ... ... ойын ... өтеді. Біздің заманымызда ойын тек әрекеттің жеке түрі ғана емес,қоғам өмірінің барлық саласында оның әмбебап құрамына айналды: экономикада,саясатта,басқару ісінде,ғылымда,әрине,білім ... ... ... ... ... тек ... беру ғана емес, сондай - ақ оқушының жеке ... ... ала ... - танымдық жағдаяттар туғызу арқылы оның танымдық қызметін басқару.Адам өмірінде ойын әрекеті төмендегідей қызмет ... Ойын - ... ... ... Ойын ... ... ... түрінде пайда болатын әртүрлі қиындықтарды жеңу
* Өзін - өзі көрсете алу
* Әлеуметтендіру
* Халықаралық қатысым
* Эстетикалық
Қазіргі педагогика ғылымында ... ... ... - ... беру ... ... көтерілуде. Алайда ол дарынды, талантты балалардың шығармашылық белсенділігін дамытуды жүзеге асыру деген қорытындыдан әрі аса алмауда. Бұл ... ... ... ... , мазмұнын алғаш анықтаған М . Жұмабаев болды. М .Жұмабаевтан кейін өз республикамызда бұл мәселеге назар аударған Ә.Қоңыратбаев, С.Тілешова , . ... ... ... сөз ... . ... ... ... да бастауыш сыныптар деңгейіндегі жұмыстар емес, тек қана орта ... ... ... түрлері болатын. Ал қазіргі кезде шығармашылық белсенділік жөнінде баспасөз беттерінде көптеген материалдар жарияланып жүр. Сонымен қатар әр ... ... тіл ... бойынша шығармашылық тапсырмалар берілген . Бірақ берілген шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... жөнінде әдістемелерден толық жауап алу мүмкіндіктері табыла бермейді. Демек , бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық ... ... ... ... ... дамуын бағыттап,бағдарламаса онда жоғары сыныпқа келгенде шығармашылық мүмкіндігі шектеліп, тоқырап қалады.
Бүгінгі таңда , жеке тұлғаны дамытуды жаңаша көзқараспен қарап , оған ... ... мен ... ... ... біліммен тәрбие беру талап етілуде. Қазіргі мақсат жас ұрпақтан өркениетті қоғамның ... өз бас ... ... ... ... адамзат құндылығын бағалай алатын адамгершілік,имандылық,ізгілік мінез - құлық қалыптасқан , ... дене күі ... сай ... ... Бұл мақсатты жүзеге асыруда бастауыш сыныптан бастап оқушыларды шығармашылыққа жетелеу ... бұл әлі де ... ... ... өз ... толық таппаған мәселелердің бірі.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Мәтінді оқытуда рөлдік ... ... ... ... ... ... ... әдіс - тәсілдерін ,жолдарын іздестіру,оны мектеп ... ... ... ... қорды дамыту
Зерттеу пәні: Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамыту
Ғылыми болжамы: Егерде тақырыптың теориялық негіздегі материалдар жинақталса, сөздік ... ... әр ... тәсілдері оқушыға үйретілсе,ұйымдастырылатын жұмыстар жүйелі, мақсатты түрде құрылса мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамытуға болады.
Зерттеу ... ... ... - ... ... ... сөздік қорын дамытудың теориялық негізін анықтау.
* Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын даму ... ... ... ... ... ... ... эксперимент нәтижелерінің тиімділігін дәлелдеу,әдістемелік ұсыныстар жасау.
Зерттеу әдістері:
* ... ... ... ... ... - жауап;
* Салыстыру.
Жетекші идея : Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамытуда ... ... ... ... ... көрсетіп, адамгенршілік қасиеттерді қалыптастырып, шығармашыл тұлға тәрбиелеу.
Зерттеу көздері: Зерттеу проблемасына байланысты педагогикалық - психологиялық ой - ... ... ... ... ... ... білім мазмұны тұжырымдамасы.
Практикалық маңыздылығы: Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын ... ... ... ... ... ... ... - кезең 2005 жылдың қараша ,желтоқсан, 2006 жылдың қаңтар айларында тақырып ... ... ... жинақтау.
2 - кезең 2006 жылдың ақпан айы, анықтаушы эксперимент ... ... ... ... - ... 2006 ... ... сәуір, мамыр ,маусым айларында қалыптастырушы эксперимент жүргізіп, алдын - ала ... ... ... ... жұмыс көлемідипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. тарауында проблеманың психология, педагогика саласында зерттеу деңгейі ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың сөздік қорын дамыту бағытындағы жүргізілетін жұмыстар ... ... сөз ... атты ... ... оқушылардың шығармашылық деңгейінің шамасы, қалыптастырудың әдіс - тәсілдері, ... ... ... ... тәжірибелік - эксперимент материалдары,оқушылардың жауаптары талданып, тәсілдері айқындалып, олардың нәтижелері практикалық жолдары көрсетіледі.
Қорытынды бөлімінде жүргізілген жұмыстың ... ... ... қорын дамытуға ықпал ететін іскерлікке практикалық нұсқаулар ... ... жазу ... ... ... ... көрсетілді.
1.Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамытудың теориялық негіздері
1.1 Тіл дамытудың зерттелу мәселелері
Қоғамдағы дамытушы күш жастар ... оның ... ұлы істі ... ... ... күш - қабілет болуы керек. Ол күш - білімде,тәрбиеде, іс - ... ... жаңа ... ... өмір ... ... үшін ... да мол деңгейде білім беру деген сөз.
Бүгінгі таңда > , , , ... ... көп ... ... айтуынша дегеніміз өмірлік қатынаста өзін ... ... , ... ... ... ... ... ететін, биологиялық және әлеуметтік болмыс. Адам - дербес сананың иесі, сезімі, ойы бар ең күрделі құндылық. Күні ... ... ... > ... дара ... жоқ , ол , >, , > ... ... ұғымдар арқылы айтылып келеді.
Олай болса, > дегеніміз не? Психолог Л.Н. Леонтьев пікірінше: > ... ... ... ... ... ... ерекше типтегі психологиялық құрылым. Әлеуметтанушылар > - әлеуметтік маңызды сапаларының жүйесі деп ... ... > - ... ... мен ... іс - ... субьектісі ретінде индивид жеке тұлғаның басты белгісі - оның әлеуметтік мәнінің болуы болмысқа, ... , ... ... ... , ... ... - ... сананы алып жүретін адам , қоғамдық тірі жан . Жеке адам деп нақты адамды,қоғамның белсенді, саналы мүшесін ... ... бір ... мен қарым - қатынастары бар ,моральдық талаптары, өзіндік ... ... ... айырмашылығы, даралығы бар жан иесін айтамыз.
Ал , жеке тұлғаның дамуына , қабілетіне ,икеміне әсер ... ... - ... . ... >, - ... Жеке ... дамуы бұл ең алдымен оның рухани өсу, жетілу процесі,іс - ... өзін ... өмір ... бейнелеуі,қоғамдық орта мен табиғи құбылыстарға , адамға қарама - қарсы таным - ... ... ... ... ... ... Ал жеке адамды жан - жақты ... - ... ... ... жеке ... барлық күш - қуатын ,қабілетін дамыту, дене және актуальді жағынан жетілдіру, жоғары ... ... ... және ... жан - жақты, ақылға сиымды қажеттілікте дамыту. Енді жеке ... ... ... - ... жеке ... өзіндік , даралық ерекшелігін ескере отырып , қасиеттерінің ... ... ... дамуы. Ал даму - индивидтің тұқым қуалау арқылы берілген және өмір барысында қалыптасқан қасиеттерінің сандық және сапалық ... ... ... Даму өсу ... ... ... ... және адамның рухани дамып , әлеуметтік жан ... ... ... ... деп жеке ... ішкі және ... ... ықпалы мен тәрбие , оқыту, әлеуметтік және табиғи ортаның әсерінен жеке ... ... ... , даму ... ... пайда болатын қасиеттер мен сапаларды айтымыз. Олай болса, жеке тұлға - күрделі ... және ... ... ... ... әрекетінің нәтижесі.
Ал тәрбие - нақты педагогикалық мақсатты , есепті,міндетті шешуге бағытталған , тәрбиеші мен ... ... ... , ... ... ... , қызмет ету, қоғамдағы өмір мен еңбекке даярлау барысында қажетті әлеуметтік іс - ... аға ... жас ... ... жас ... оны меңгеруі,жеке адамның бойында белгілі бір қасиеттер мен сапаларды қалыптастыру үшін мақсатты , бағытты, жоспарлы, жүйелі жүргізілетін процесс.
Оқыту - ... ... ... , ... және дағдылармен қаруландыратын, олардың танымдық, шығармашылық белсенділігін арттыру , санасы мен мінез - құлқына, дүниеге көзқарасына, ... әсер ... ... ... мен ... ... ... тығыз байланысты,мақсатты, жүйелі жүргізілетін педагогикалық процесс. Бұл процестің барысында білім беру, тәрбие беру ... ... оның ... алуы ... ... беру - оқыту мен тәрбие жұмысын біріктіретін және жеке бастың дамуына ықпал жасайтын процесс. Ол оқушылардың ... ... - ... ... ... және ... процесі мен нәтижесі,адам баласы жасаған білімдер жүйесін игеруді,соның негізінде ... ... ... - ... ... ... ... мінез - құлқын қалыптастыру болып табылады. Ол арнайы оқу сабақтарында ұйымдастырылатын мақсатты оқыту процесін ғана қамтып қоймайды, өздігінен, ... ... ... білім алуды да қамтиды. Білім беру - кең ... ... ... құрамдас бөлігі.
Бұл таңда білім саласынан жүйеленіп, дайындалып берген білімді, дағдыларды меңгеретін, қайталайтын ғана емес , шығармашылық бағытта жұмыс істейтін, жаңалықтар ... , бір тума ... ... ... жеке тұлға қалыптастыру міндеті тұр. Бұл әрине, оқушылардың шығармашылық әрекетін дамытудан маңызды мәселе,екендігін дәлелдейді. Жалпы оқушылардың ... ... ... - ... ... ... едәуір зерттелген. Оқушылар бойында > қалыптастыру қажеттілігі 80 - жылдары - ақ И.Я.Лернер жазған болатын , ... ... ... ... мұны дәлелдей түседі.
В.В . Давыдов > деп есептелген . Б.Д.Эльпоний ... ... ... береді. Шығармашылық - бұл ерекше тұрғыдағы жасампаздың жаңадан жасалған нәрсе, ... ... ... ... ... өзінің саналылығы мен , бір тумалығымен ерекшеленетін болса , өзін-өзі куәландыратын, ... ... , онда бұл ... ... ... акт ... сөз ... болады.
Шығармашылық дегеніміз - адамның өмір ... өзін - өзі ... ... дұрыс жол табу үшін адам дұрыс ой түйіп , ... ... , ... шешімдер қабылдай білуді уйрену.
Шығармашылық бүкіл болмыстың , ... бір ... ... ... ... және ... аөыл ... жан дүниесінде-шығармашылықтың табиғи үрдістері үздіксіз жүріп жатады.Табиғат ішкі үрдістерді өзі басқарады.Ал табиғи шығармашылық үрдістердің үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесіне бағытталған жүйе. Ағартушы педагог Мағжан Жұмабаев бұл жайында - бала ... ... , ... ... ... пән ... әсер алуына ыждахат алу керек. Сонда ғана барлық ісі сұлу және үлгілі болады. Баланы өз күшіне ... ... ... түк келмеді дей берсең , жасқаншақ болып қалады. Осыдан сақтану керек. Бала еш уақытта іссіз отыра алмайды,сол үшін ... ... іс ... қою ... ... бала өмір бойы ... іске әдеттенеді, - құнды пікір айтқан болатын осы ... ... , ... А. ... сөзі ойға ... > . Демек баланың еңбек үстінде шығармашылық әрекеттері қалыптасады.
Шығармашылық әрекет оқушының өзі жеке ... ... ... ... және ... өкіл , ... ... бағытталған жауапкершілік қамтитын әрекет, мұндай әрекет оқушының жеке білім ... ... ... . ... шығармашылық әрекетінің негізгі сипаттамаларын әне оларға сәйкес қалыптасатын қабілеттерін Ю.Г.Юдинге мына түрде ... ... ... іс - ... ... ... ... етуін; Оқушылардың ғылыми практикалық конференциясы жыл соңындағы шығармашылық емтихан , ... ... ... ... ... ... тағы басқа.
2.Оқушының шығармашылық әрекетінің пайда болуының жан - жақтылығы,жаңа сетуацияға байланысты білім , икемділіктерін қолдана білу,таныс обьектілердің жаңа ... көре ... ... баламасын таба білу , мәселесінің белгілі шешіміне қоса шешімнің жаны , тың әдістерін таба білу.
3. Сыныптағы ерекше ... ... ... және оқушының қызығушылығы , белгілі эмоция , сезімдердің барлығы оқушылардың шығармашылық әрекетінің шарты ... ... ... ... ... ... ... оқушылар үшін эмоциялық қызығушылық белгілі бір меңгеруге негіз болып табылады. Ал , кейбір оқушылар еркін ... ... - күй ... ... ... жұмыстарына бағыт береді.
4. Оқушылардың жаңа бір нәрсені ашу: оқушы өзін ... бір ... ... ... ... бұл оған ... бір пән ... қызығушылығын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Шығармашылық әрекет оқушыны ... ... ... түседі. Оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктері , бір нәрсені жасауға,тудыруға деген қабілеттілік ... ... ... ... қалыптасады.Бұл кездегі даму өнімі (қиял)болып қалыптасады. Қиял қызметі әр қилы ... ... ... оның көп ... ... басты себебі ең алдымен әр адамның өз қиялын басқаруға деген саналы бағытынан әрекет дәрежесіне орай қиял енжар (пассив) және ... ... ... , ... ... ... ... тұрмысқа саспайтын , қажетсіз не болуы мүмкін емес бейнелер қалыптасады. Шығармашыл қиял жаңа , ... ... мен ... ... көзі . Мұндағы жаһан түсінігі екі түрлі мәнге ие : ... ... және ... жаңалық. Обьективті жаңа бейне - бұл заттың не идея күйінде дүниеде бұрын соңды болмаған ... ... жаңа ... ... жеке адамның оқу, тәрбие, күнделікті тұрмыс жағдайында өз басы үшін ... ... ... ... емес ... ... мақсат бағдарлы пайдалану - шығармашыл ... ... ... ... ... - ... ... білім мен дағдыны меңгеру және оларды өмірде пайдалана білуге,үйренуге ... ... ... ... бұл- оқытушының белгілі мақсатқа ұмтылған әрекеті.Мазмұнды,көлемді оқу қолданылатын және қызығушылық тудыратын белсенділігін арттыратын,шығармашылықты арттыратын, ... ... ... ... үйренуі, дағды мен шеберліктің қалыптасуы оларды тәжірибелерде қолдануға ... ... ... ... мен оқу процесін оқушылар бойында құлшыныс пен өз бетімен жұмыс ... ... ... терең игеруді, қажетті білікті,дағдыны жүйелі қалыптастыратындай және олардың байқампаздық, ойлау, сөйлеу, шығармашылық және есте ... ... ... етіп ... ... ... ... ететін дидактикалық қағида.
Оқыту процесінде оқушының белсенділігі негізінен екі түрлі сипатта болады.
Белсенділік
Сыртқы белсенділік ... ... ... белсенді түрде ойлау әрекеті
Көрінісі,\белсенді қимыл қозғалыстары ,мұғалімге зейін қойып қарауы,мимикасы\
Оқыту процесінде оқушылардың белсенділігін артыру ... ... ... ... ... мұғалім сабақтың барлық кезеңінде олардың ой-дербестігін дамыуға тырысады.Оқушыда ... бір ... ... қарапайым еліктеушілікке орындағы негізделген белсенділік күрделі шығармашылық,белсенділік түрлері болады.Оқушының белсенділігін арттыру үшін шығармашылық ... ... ... ... шығармашылық негізінде жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру,өздігінен дамуына ... ... оның ... ... шығармашылық іс-әрекетін белсенді әрекеттің қалаған түріндегі шығармашыл қиялдың маңыздылығы жоқтан ... ... ... ... ... ... ... ұлы ғалым А.Эйнштейн: -деген екен.Сонымен бірге осы ғылымның тіл ... өлең жаза ... еш ... ... табу ... емес,(сонымен бірге осы ғылымның) қанатты сөзінен шығармашыл қиялдың негізінде не жататынын ұғуға болады.Ағылшын ғалымы Г.Уоллес шығармашыл еңбектің 4 кезеңі болып,ұсынады:
1.Дайындық-идеяның ... ... ... ... орай ... ... деректерді іздеу,топтау;
3.Аян болу(озарение) - діттелген нәтижені сезіммен (интуитив) қауіп түсу;
4.Тексеру ... ... ... ... теориясын талқылап,бұл процестің бес деңгейін айырады;
1.Нақты нысанға байланысты бір сұрақ төңірегіндегі мәселені шешу.
2.Сұрақ бір мәселе төңірегінде,бірақ нысан өзгертілген,шешімі көп ... ... ... ... түседі,осыған байланысты дұрыс шешім жүздеген қателіктердің арасынан табылуы қажет,қосымша білімдерді қажет етеді
4.Нысан түгелдей өзгереді. Проблема шешімі терең ғылымдық дайындықты ... ... әрі ... ... құбылыстар арасынан іздестіріледі;
5. Нысанды қамтыған бүкіл жүйе өзгеріске түседі;
Шешім іздеу барысындағы тәуекел мен ... саны ... шешу ... ... ... ... тыс ... мүмкін. Сондықтан, бүгінгі қол жеткен білімдер негізінде жаңалықтар аша отырып , қойылған мәселеге әсте ақырын жақындай түсу қажет.
Шығармашылық қиялдың ... осы ... ... да ... ... - ауытқуы мол ,үздіксіз әрекет. Оның шарықтауы , тоқырауы және құлдырауы алмасып отырады. Шығармашылықтың ең жоғарғы ... - ... ... ... - ... - ... шарықтауы, ой жарқындығы мен дәлдігі, қарқындылығы мен жеке күйзеліс кемдігі. П.И.Чайковский өзінің шығармашылық кейпі жөнінде төмендегіні ... . ... ... ... ... адамның ерік күшіне ,үздіксіз қажымас еңбегіне байланысты ... ... . ... ... оқушылардың үздіксіз білім алу міндеттерін жетілдіруге сай,мектеп мұғалімдерінен олардың ойлау ... ... , ... ... қыбілеттерін дамыту, танымдық белсенділігін арттыру талап етілуде.
Жобалау әдісінің шығармашылық негізінде жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастырған,өздігінен дамуы жағадай жасау, ... оның ... ... ... іс-әрекетін белсенді ету жатыр.Оқушылардың шығармашылық жұмысынан мұғалімнің тапсырмасы бойынша өздері жоспар ... ... ... ... орындайтын жұмыстары жатады.Оқушылардың шығрамашылық әрекеті білім алу белсенділікке байланысты,ал ол белсенділік дербестікті қажет етеді.Оқушылардың өздігінен істейтін әрекеті оның ... ... ... ... ... оқу ... бағышталған жобалау әдісі баланың ғылымның әр түрлі саласынан алынған білімдерін интеграциялауға мүмкіндік берумен қатар ... ... ... ... мен ... пайдалануды қарастырады.
Бұл әдіс бойынша шығармашылық жұмыста құбылысты өз ... ... ... ... ... ... ... жұмысын жүргізу оқушыға жаңалық ашқанмен бірдей.Бұл әдіс шығармашылыққа негізделген жазба жұмыстарын жүргізуде өте тиімді әрі оқушының ауызша ... тілі мен ... ... қатар дамытады.
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетін қазігі даму кезеңіндегі қоғамның түрлі сфераларының құрылуы мен тұлғаның белсенділігін жоғарылауының арасында ... ... ... ... ... танымдық әрекетін белсенділендіру,оның тиімді басқару және дамыту, әдістемелік ұйымдасырушылық және моральдық психологиялық тұрғыдан ... ету ... ... мәселе ғана емес,маңызды әлеуметтік міндет болып табылады.
Психологиялық-педагогикалық әдебиеттердегі талдауда көрсетілгендей,белсенділік терминінің негізінде белсенділік жөнінде түсінік жатыр.Ол әр түрлі салада ... ... ... көп ... ... ... ... т.б./
2.психологиялық /Б.Г.Ананьев,М.Я.Босов,Л.С.Выготский,Б.Ф.Ломов,В.С.Мухина,В.А.Мясищев/
3.педагогикалық /Ш.А.Амонашвли,Я.А.Каменский,Д.Локк,Ж.Ж.Руссо,К.Д.Ушинский,Г.Н.Щукина,Т.И.Шамова т.б/
Биологиялық аспект-белсенділік мәселелері түсінігі мен байланысты белсенді бастама адамда энергияның жиналуының нәтижесі болып табылатындығы жөнінде ... ... ... ... ... ... негізделеді.Биологиялық белсенділік адамның ортаға бейімделуін қамтамасыз ететін оған ... ... ... ... белгісін тұрақтандырушы сапа болып табылады,бұл тірі материяның ... ... ... бір түрі ... ... көзі болып сыртқы орта және ағзада тұратын және өтетін ішкі үрдістер болып табылады.Адам өзіндік ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Психологиялық аспект-тұрмысынан белсенділік С.Л.Рубенштейн көзқарасындағы жалпы психика жөніндегі детерменистік түсінік беру сұрағының бір бөлігі ретінде қарастырылады.Мұнда белсенділік ішкі ... ... ... ... себептерінің әрекетінде көрінеді,сыртқы шарттардың нәтижесі және ол ішкі шарттар арқылы болатын сыртқы себептерінің әрекетінде көрінеді.Сыртқы шарттардың нәтижесі және ол ішкі ... ... мен ... ... өз беттіліктің және сыртқы әсерге жауап беру белсенділігінің өсуінде көрінетін күрделі шарттардың жоғарылауына сай өзгеріп отырады.Белсенділік адамның жаңа ... - ... ... адам жеке ... ... көрінгенде және белсенді әрекет қарым - қатынас иесі болған жағдайда болады.
С.Л. Рубенштейн адамның ... ... ...
. ... ... объектіге қатынасын қарастырады. Практикалық әрекеттің жүру барысында субъекті қоршаған әлемге әсер етеді,таниды, өз қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... аспект - мәселелері іс - ... ... ... ... ... ... ... белсенділік адамның табиғи қасиеті ғана емес дегенге сүйенеді. Белсенділікті тұлғаның әлеуметтік сапасы деп қарасақ , оны ... ... ... ... ... ... , әрекет бұл адамның қоршаған әлемді меңгеруінің және белсенді құруының бір түрі. Педагогикалық аспект - белсенділік мәселесін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... іс - әрекетіне деген қатынасын сипаттайтын тұлғаның бір белгісі ретінде ... ... ... іс - ... қатынасын көрсететін негізгі белгілері мен қатар тұлғаның сипаттамасы ретінде түсіндіріледі.
Танымдық белсенділік жалпы ... ... ... саласы, оның негізі ретінде адамның ең маңызды ұасиеті болып табылады. Ұоршаған әлемді тек шындықьағы ... және ... ... ғана тану емес , ... қатар адамның әлемге деген ең мәнді қарым - қатынасы мен яғни оның алуан түрлілігіне енуге ... мен , ... ... ... бейнелеумен , себеп салдары байланыстар , заңдылықтар қайшылықтармен түсіндіріледі. Танымдық белсенділік тұлғалық қатынастардың қалыптасуы мен тығыз байланысты. Танымдық әрекеттің белгілі бір ... ... ... ... , ... әрекеті, оларға қатысу және қатысушылар мен танымдық қырым - қатынасы маңызды келеді. ... ... ... ... ... ... процестерін өзінің даму деңгейінен белсенділендіруде танымдық белсенділік тұлғаның шындықты қайта құру әрекеті нәтижесінде ұдайы ... ... ... жеке ... шығармашылық белсенділігінде дамуы - жас аралығында қарқынды келеді. Бұл әсіресе баланың логикалық тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... білімге деген ұмтылысы танымдық ойындар арқылы оқу - әрекетінің міндеттерін ... ... ... ... ... күн іс - ... ... кездесетін міндеттерді шығармашылықпен орындай білу қабілеті. Тек белсенді адамдар ғана ... жету ... ... ... ... ... шыға алады. Күнделікті іс - әрекеттің ішінде шығармашылық ойындар баланың ... ... ... мүмкіндік тудырады.
Ойын - адамның өмір танымының алғашқы қадамы. Ата - бабамыз , - деп ... , бала ... ойын ... орын ... Жас ... еңбекке қатынасы , психологиялық ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Ойында зерттеу мәселесін тек психологтар мен педагогтар ғана емес , ... ... ... , тарих этнографтар , т.б өнер мен ғылым ... ... ... ... ... , оның образы сәулесі қылан береді. Балалар ойын барысында өздерінікін сезініп, ізденімпаздық,тапқырлық әрекет танытып, түрлі психологиялық түсінік пен сезім әрекетіне ... Ойын ... бала ... бір ... ... ... пен реніш сезімінде болады.
Ойын - бала әрекетінің негізгі бір ... Ойын ... адам ... ... бір буыны қоғамдық тәжірибені меңгереді, өзінің психикалық ерекшеліктерін қалыптастырады. Бала ойын үстінде дүниетанудағы өз мүмкіншілігін сезіну мен ... ... ... мен ... ... ... аударады, заттың ішкі мазмұнын білгісі келеді. Балалардың қиялын , ойлауын ,сөйлеуін ... үшін ... ... мен ... ойындардың да үлкен дидактикалық мәні бар. Я.А.Коменский - деп атап ... ... . Осы ... ... - ақ ... ... ... қалыптастыруда ойынның қаншалықты маңызы бар екенін түсінуге болады. > - деп ақын М.Жұмабаев ... ... ... ... ... бен ... жасында пайдаланатын әдістемелеріміз мәнді де жұмыр болуы керек.Ол үшін әр түрлі ойындар ұйымдастырып , оны тәжірибеден ... , іске ... ... Көрнекті педагог Ы . Алтынсарин тәрбие үрдісін баланың психологиясының дамуының негізгі факторы ретінде ... оған көп ... ... ... психологиясын ескеру қажеттігін және соған сәйкес келуді ұсынады. Жалпы бастауыш сынып оқушыларының мектепке дейінгі ең негізгі ісі - ойын ... ... , ... ... ... олар біртіндеп ойын әрекетінен таным әрекетіне түрлі ... ... ... ... тиіс. Бастауыш сынып оқушыларының білуге деген ынтасы мен ... ... ... және ... ... ... ... практикада қолдану дағдыларын қалыптастыру үшін сабақтарда ойын түрлерін пайдаланудың орны ерекше. Ойын оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге ... ... ... қабілеттерін арттырады, сөз қорларын молайтуларына көмектеседі. Мұнымен қатар сабақ үстінде ойын түрлерін қолдану оқушылардың оқып отырған сабағына ... ... оған ... ... қатысып , түсінбегенін түсінуге мүмкіндік туғызады.
Мәтінмен жұмыс хабарды түсіну дәрежесіне қарай ... ... ... Мазмұнды толық түсіну.
* Ең басты ойды түсіну.
* ... ... ... өз ... ... ... түсіну.
Мәтіннің мазмұнын толық түсіну оның құрамында емес күрделі лексика мен ... ... ... ... ... мәтіннің мағынасы оқушға тұтас ... ... ... оны ... сөйлеу процесінде қолданады. ... ... ... үшін ... тапсырмалар беріледі, ол тұтас ... ... ... ... қателер түзетіліп отырады.
Мәтіндегі негізгі ойды түсіну ... ... ... ... ... /таныс емес сөздер 2% аспау керек/ ... ... онда ... ... ең ... ойды ... тырысады. Үйренуші мәтінді тыңдап отырып, оның не ... ... есте ... қалады.
Тыңдалым мәтініндегі басты айтылар ойды ... үшін ... ... деректерді нақтылап, талдап түсіну - бөлшектеп түсіну деп ... ... ... жеке ... ... ... сай пайдаланып, сөйлесім әрекетінде қолданылады, жаттайды, жазып ... және т.б. ... ... ... мәтін мазмұны мен композициялық құрылым жағынан жүйелі тұтас ... ... ... ... ... қарай:
а/ берілген тақырып оқушыға ... ... ... ... ойдың логикалық жүйесі сақталып отыруы керек;
б/ мәтінге ... ... ... ... анық ... ... ... материалдар, көрнекілік қатар қолданылады;
г/ негізгі ой түйінделіп, оның төңірегіндегі ... ... ... ... ... ... түрде баяндалады.
Сол сияқты ... ... ... ... ... ережелерді дұрыс меңгеру де аз роль атқармайды:
а/ Сөйлемнің фонетикалық ... ... ... сөз бен ... ырғағы
б/ Екпін мен дауыс ырғағын дұрыс ... ... мен ... ... үзіліс.
Сонымен қатар әртүрлі жағдайларға қатысты ерекшеліктердің де әсері ... ... ... ым, қимыл-қозғалыс сияқты қосымша әрекеттермен ... ... ... мен ... ... ... ... арналған мәтінмен жұмыс оқытушы мен оқушы ... ... ... ... қажет етеді:
* Жұмыс істеу ... ... ... ... ... орындау.
* Аудиохабарды тыңдап, қабылдай білу.
* Түсінуді қаматамасыз ету және ... ... ... үшін ... ... ... түрге жіктеледі:
* Мәтіннің ... ... ... ... ... алынған ақпаратты творчестволық ізденістермен толықтыруға арналған тапсырмалар:
* Мәтіндегі хабарларды адамдармен ... ... ... ... ... ... /1.67/
Объективтік факторға жоғарыда сөз болған ... ... ... ... ... ... да жатады.
Қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... болуына байланысты. Соынмен бірге, дауыстың фонематикалық нормаларға ... ... ... ... мен ... арасындағы үзіліс анық, сөздің ... ... ... ... ... Сол ... ... процесі өтетін дәрісхананың, орынның жақсы ... да оған әсер ... ... ... ... ... ерекшеліктерден тұрады. Ең алдымен, ... ... ... ... ... ... талдау, жинақтау, салыстыру, қарсы қою, жалпылау, ... т.б. осы ... ... ... ... тілді үйрену әрекетімен қатар жүреді.
Бұл әрекеттердің бәрі ... ... бір ... ... ... ... етеді. Осы ерекшеліктерге сай тіл үйренушілерге мынадай ... ... ... Есту ... алғырлығы
* Айрықша ынта мен есте сақтауды ... ... ... тез ... ... ... бейімділік
* Ішкі сөйлеудің даму деңгейі.
Осы қасиеттер ... ... ... ... ... ... ... жетіледі. Мұндай кезде адамның есту қабілеті күшейеді, ... ... ... болады, бар ынта жігері бір нәрсеге бағытталады, ойлау жүйесі дамиды. ... ... ... қабілеті бір мақсатта жұмыс істейді. ... ... ... ... ... үшін төмендегідей факторларға назар аударуға тура келеді:
* Ойлау жүйесінің ... ... ... білім жүйесі.
* Ана тіліне қатысты білім деңгейі.
* Үйренетін ... ... ... ... Тіл үйренудің себеп-салдары, қажеті.
Ақпараттың жеке адам ... ... үшін ... болуы жаңа мотивтерді туғызады. Ол өмірдегі қажеттілікке қатысты, тілдік ... іске ... ... сұрыпталады.
Тыңдалымды жете меңгеру ұшін қойылатын ... ... ... ... ... ... айтылатын басты ой түсінуге жеңіл болуы ... ... ... мен әуені дұрыс естілуі керек.
* ... ... ... ... ... бірінші сабақтан бастап, үздіксіз жүргізілуі тиіс.
* ... ... ... ... мен ... ... жөн
* Тыңдалымға қатысты жұмыстардың ... ... ... дұрыс.
Тыңдалымға терең үйретудің әдістемелік екі жолы ... ... ... ... ... ... сурет; фотография, схема, карта арқылы немесе белгілі бір орындарға ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі.
Тілдегі сөздер мен тіркестерді ... ... ... ... ... ... кейбір сөздер не тіркестер түсіп қалып, оны табу ... ... ... ... ... оны ... үшін ... беріледі. Жалпы мәтінді есте сақтап, тілдік қатынаста қажет жағдайларды білу ... әр ... ... ... іске ... мен ... ... не бірін-бірі көрмей қарым-қатынаста болу ... ... ... екі ... бөлінеді.
* Тіке тыңдалым.
* Аралық тыңдалым.
Тіке тыңдалымда ... ... бет ... ... ... ымдаған, ишарат білдірген дене қимылын көріп, соған қарап та ойды ... ... ... ... тыңдаушының алдында диктордың өзі жоқ, тек ... ғана ... ... ... ... ... ... кассеталар атқарады. Бұл жағдайда көбінесе сөйлеушінің ... ... ... ... ... тура ...
Сондықтан тыңдалымға үйрету техникалық құралдарды ... ... ... ... қатысты пайдаланылатын техникалық құралдардың негізі мыналар:
Диафильмдер, киноүзінділер, оқулық кинофильмдер, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... толық қабылдауға, үйренуге кедергі келтіретін шарттар:
* Тілдік ортаның жоқтығы ... ... ... ... ... /сурет, карта, жоспар, таблица, ым, мимика т.б./ болмауы ... тым көп орын ... ... ... ... ... ... есте сақтау мүмкіндігі, ынтасы, ойлау қабілеті т.б. ... ... ... Хабардың ішкі мазмұнына, ойды білдіру ... ... жете ... ... ... оны ... ...
Осыған байланысты тыңдалымды меңгеруге ұшырасатын кедергілерді жоюдың жолдары:
* ... ... ала ... ... жүргізіледі, сөздік жаттығулар орындалады.
* ... ... ... ... ... түрде таныстырылады.
* Тілдік артикуляциялық дағдысы күн сайын қалыптасып, ... ... ... ... қабылдауға ерекше көңіл бөлінеді: ... ... ... ... есте ... ... етіледі.
* Кейбір қиын тіркестер тыңдалымнан ... ... ... ... ... отырады.
* Бір тыңдалымдық мәтін әр түрлі тапсырмаларға қатысты болса да ... ... жөн. ... ... ... аударатын мәселелер:
а/ Мәтінді түсінудің ... ... және ... ойды ... ... ... т.б. ... мәтінді жіктеп бөлу ... ... ... ... ... ... ... Мәтіннің көлемін ескеру.
г/ Бақылау арқылы ... ... ... ... өткен, оған үйренген оқушы нені білуі керек? Тыңдалымға қатысты ... тіл ... нені ... ... ... ... ... тіркестердің, сөздердің формаларын есту арқылы ажырата білу және түсінуі ...
* ... ... барлық тіркестерін есте ... және ұғуы ... ... ... жазылған сөздерді бірден түсініп, аударуы қажет.
* Сөйлеушінің ойын нақты, тез ... ... ...
* ... белгісіз сөздер кездессе де, оның жалпы мазмүны мен мағынасын ... ... ... оқытудағы ең басты мақсат - ... ... яғни ... ойын ... ... ... Сөйлеуге үйрету - тілді ... ... ... ... ... ... ... кеңейту, жетілдіру деген.
Осы тұрғыдан келгенде, айтылымда ... ... ... ... болу үшін ... мынадай жағдайларды ескеру қажет.
* Үйренетін тілді сөйлеуге ... ... ... ... ... әсері.
* Жеке бастың қабілетін ескеру.
* Сөйлеудің түпкі мақсатын айқындау.
Жалпы ауызша ... ... ... ұсынатын белгілері, оған қоятын ... ... ... ... ... үйрететін тілдің жан-жақты сипатын қарастыруға мәжбүр етеді. Мұндайда ... ... ... мәні мен ... мәні мен ... ішкі-сыртқы себеп-салдарлары назар аударуды қажет ... ... ... ... ... ... ... қаншама жолдарын меңгергенмен, ол жасанды роль атқарады да, бірте-бірте ... ... ... ... ... үйретудің сапасыздығы оның күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... үрдіс ретінде танылмағандығынан және аудиторияда, сабақта белгілі бір тақырып төңірегінде ... құр ... ... деп ... керек.
1.2 Мәтінді оқытуда рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын дамытудың мүмкіндіктері
Мақсаты: ... ... , ... қима ... сөздің бірінші буынын жазып қояды,екінші буынын бала өзі тауып,суретін көрсетіп,сөзді анық айту керек. Мысалы: қара - ... - ... пар - (та), кі - ... , қима ... ... басы ... аяғы жазулы тұрады. Бала сөйлемді аяқтау керек. Мысалы : Бала кітап (оқыды),картоп,пияз - ... күн ... , ... ... үстіне бірнеше ойыншықтар қояды . Оқушы сол затты көріп есінде сақтауы керек . Содан кейін мұғалімнің нұсқауымен оқушы көзін ... , сол ... ... екі ... тығып қояды . Оқушы жоқ затты атауы керек.
* >. Мұғаліммен бірге ... ... ... ... ... ... ... Содан кейін оқушы көзін жұмады,ал мұғалім қоржынның ішіне бір затты салып қояды. Оқушы қорынның сыртынан затты ұстап , атын ... айту ... Ойын . ... ... ... ... ... және дыбыстарды дұрыс анық айтқанын қадағалайды. Ойын жұмыс түрін түрлендіруге және оқушылардың назарын аударуға көмектеседі. Олар әр сабақта өткізіледі, ... ... ... ... ... сай болуы керек.
* > ойыны. Бұл ойын 1 - сыныпта әліппені үйрету кезінде д-т,у-ү,о-е,б-п және а-ә әріптерін ... ... , ... ... ... пен ... ... дыбыстар: а-ә,ұ-ү,о-е әріптері бар тақырыптарын өткенде , 2 - сыныпта жуан және жіңішке дауыстылар ;п,і ... ... ... ... ... өткенде пайдаланылады.
Ойын барысында оқушылар сөз ішіндегі дыбыстардың дұрыс жазылуына (егер сөздің бір дыбысы дұрыс жазылмаса), сөздің ... ... ... ... ... ... Сол ... жуан, жіңішке дауысты дыбыстардың дұрыс жазылуына да көңіл бөлінеді.
* ... . ... 1 - ... кісі ... бас ... жазу ... ... қолданылады.
Ойынға кісі аттарына сай бос әріппен жазылған бірнеше буындар ... ... 10 кіші әріп ... ... және ойын ... үшін кісі ... ... жазылған карточкалар салынып қойылады.
Бұған сондай-ақ > ойынның кеспе буындарын ... да ... ... ... мен сөз ... ... пат ,ман, ... аттары: Сара,Шара, Роза,Рая, Мурат,Самат , Болат,Думан, Айдар.
Осы сияқты бірнеше қалталар жасалады.
Ойын тәртібі:
А) Мұғалім әрбір партаға (екі оқушыны) бір ... ... ... ... бас әріп ... кіші әріп ... ... Ал кісі аты толық жазылған парақшалар мұғалімнің өзінде қалады. Кісі аттарының бас буынын алған оқушы оның ... ... ... ... Мұғалім сыныптағы оқушылардың екі топқа бөліп өткізуіне де болады.Әр ойынға арналған парақшалар жеке жеке ... ... ... ... ... жуан , жіңішке болып келетін ұқсас буындардан ойындар ұйымдастыруға болады.
Қай ... ... ... - бұл ойын буын ... ... ... буынға дұрыс бөле білуге төсілдіру үшін қолданылады. > ойынына бір буыны қалдырылып кеткен сөз парақшалары жасалынады. Ойын ... ... ... немесе сабақтан тыс уақытта өткізіледі.
1- сыныпта қазақ тілінен дыбыс пен әріп,дауысты, дауыссыз дыбыстар жуан ,жіңішке дыбыстар ... ... ... у ... ... ... , бірде дауыссыз , кейде жуан , кейде ... ... ... әріптерінің жазылуы тақырыптарын өткен кездерде , 3-сыныпта ... ... мен ... ерекшеліктері тақырыптарын өткен кезде пайдаланылады.
Ойынға сөз ішінде бір әріп қалдырылып кеткен бірнеше парақшалар жасалынады.Жазылған әріптер парақшаларын жасағанда сөздердің ... ... ... ... ... ... ... сыныптағы әр балаға 5-6 дан келетіндей мөлшерде әр тақырыптың мазмұнына қарай жасалуы ... ... ең ... оқушы оңай орындай алатын суретті парақшаларды қолдану қажет. ойыны сабақта жаттығудың бір бөлімі ретінде 4-5 ... ... ... ... ... ойынды көбінесе санасыз инстингтерге баулиды,мәселен,олардың бірі жануар төлі мен адам баласының ойынының арасындағы айырмашылықты жоққа шығарса. (К.Гросс),ал екіншілері - ойын ... ... ... ... ... ... дейді. (Г.Спенсер), ал үшіншілері - ойынды жай рақат табудың бір көзі (К.Бюлер) деп қарайды да ,оның негізгі ... ... ... ... рөлін еске алмайды. Сонымен қоса бала өміріндегі рөлдік ойындардың маңызы ... елге ... ... былай деп жазады; > ,жалпы ойын дегеніміз - ... зор ... ... ... ... балалардың рухани дүниетанымына қоршаған дүние туралы түсініктердің , ұғымдардың ширек тасқына келіп қойылады. Ойын - бұл ... пен ... отын ... ұшқын. Бастауыш сыныптардағы сабақтарда рөлдік ойындарды кеңінен қолданудың маңызы зор. Әсіресе,өткен материалды пысықтау,қайталау кездерінде ойынды қолдану пайдалы.
Әдістемелік әдебиеттерде берілген және ... ... ... ... ... ... ... ойындар өте көп. Алайда,олардың барлығы бірдей бүгінгі ... ... ... ... білім мазмұнының өзгерістеріне сәйкес келе бермейді. Сондықтан ғылыми тұрғыда негізделген рөлдік ойындар түрлерін ... , ой ... ... ... ,ойындар жүйесін және оларды пайдалану әдістемесін ұсыну қажет.
Оқуға арналған тілдік ойын жағдаяттары
Тілдік рольдер
1. ойыны қуыршақ отбасы ... ... ... фамилиялары, отбасы құрамы, жастары, жұмыстары, бос уақыты, кәсібі). Күнделікті отбасы өмір жағдаятын дыбыстап ойнату (таңғы ас, ... ... ... шай, ... жасау, үстел үстіндегі әңгіме, үйжұмысына көмектесу және үй жұмыстарына қарым-қатынас).
Әкесі, шешесі, қызы, ұлы, ... ... ... бөлелері.
2. Отбасы тұратын орынды таңдау (коттедж,каладағы пәтер, фермер үйі, таңғажайып қамал). Қуыршақтың пәтері үшін жиһаз таңдау және оны ... ... ... ... ... ... ... сатып алушы.
3. Күнделікті тамақ өімдерін сатып алу, қуыршақ отбасына арналған киімдер. Қуыршақ-аналар мен ... ... ... ... ...
Отбасы мүшелері, сатушы, сатып алушы.
4. Көкке шығу (көкке шыңу дайындық, бақта, саябақта, табиғатта, орын таңда, өзенде, көлде шомылу, соңынан қоқыстарды ... ... ... - ... , қуыршақ - оқушылар.
Үйдің иесі әйелі, қонақтар, отбасы мүшелері.
5. Қуыршақтың ... ... ... ескі ... жаңа ... бал ...
Отбасы мшелері, қонақтар,достар.
6. Қуыршақтың немесе сүйікті ойыншықтың ауырыпқалуы. Дәрігер шақыру және ... ... ... ... ... өзін ... өз отбасының мүшелерін таныстыру
Оқытуға арналған тілдік ойындар жағдаяттары
Тілдік рольдер
Өзі туралы, өз әдеттері мен ... ... ... ... ... ... ... ойын орталықтарында істейтін қызметкерлердің сұрақтарына жауап беру.
Мұғалім, оқушылар, кітапханашы, мектеп қызметшілері
Туған күнінде өз құрдастары мен олардың ата-аналарына ... ... ... ... ... ... жазғы халықаралық тілдік мектептердегі достарына, таныстыру.
Ата-анасы, достары, қонақтар, оқушылар
Оқу, мінез-құлық әдебі, мектеп өміріндегі дәстүрлер
Оқытууға арналған тілдік ойындар ... ... ... ... кестесін, мектеп формасының болуы/ болмауы, мектепте киетін киімдер, олардың түсі мен ... ... ... талқылау.
Шетелден келген қонаққа сынып бөлмесін, спорт залын, директор кабинетін, мұғалімдер бөлмесін, киім ілетін жерді, туалетті, ... ... ... көмектесу. Адамды және оның тұрған жерін сипаттау. Мектептегі дәстүрлі қарым-қатынас. Сусындар, бутеербродтар, тәттілерді мектеп буфетінде сатып ... ... ... жаңа ... директор, хатшы, шетелден келген қонақ, сатушы, мұғалім.
Шетел және ұлттық мект еп мерекелері. ... ... мен ... ... ... ... қатысушылар.
Бос уақыт және мәдениет әртүрлі шараларды ойын алаңдарында, көрмелерде, балалар орталықтарында өткізу
Оқытуға арналған тілдік ойындар жағдаяттары
Тілдік рольдер
Сенбі мен жексенбідегі бос ... ... ... ... бір ... өткізуге арналған киімдерді таңдау. Белгілі бір мерекемен құттықтау. Шараға қатысуға шақыру. Мерекелік дастархан үстіндегі қарым-қатынас ... ... ... ... сатушы, сатып алушы, қонақтар туған күн иесі.
Театрға, циркке, көрмеге, саябаққа, әртүрлі ойын-сауық орталықтарына бару, бос ... ... ... ... ... ... мерекеге қатысуға дайындық. Диснейленд орталықтарына саяхат. Мейрамдар мен демалыс ... ... ... ... ... қалаларға, саябаққа, қимылға, сарайға экскурсия жасау. Суретке, фотоға, иллюстрацияға сүйенуге болады.
Отбасы мүшелері, көрме қызметкерлері, театр, цирк, жюри ... ... ... конкуреанттар, экскурсанттар, ертегі кейіпкерлері.
Сүйікті үй жануары
Сүйікті үй жануары туралы ой ... ... ... аты, ... ... сүйікті асы, қылықтары). Жануарларға арналған тамақ және қажетті заттар сататын дүкенге бару. Жануарларды күтуді және оларға отбасы мүшелерінің қатынасын ... ... ... жануар иесі, жануарлар байқауына қатысушы, бейтаныс адамдар.
Көлікпен саяхат.
Біздің елімізде және шетелде ... ... ... ... ... дейін алатын билеті туралы жүргізушінің сұрақтарына жауап беру, ақша белгілерін ... ... ... қажетті аялдама туралы жолаушылардан сұрау. Жоғалған затты іздеу.
Станцияда және көлікте жол билетін сатып алу кезінде сұрақтарға жауап беру, бейтаныс ... қала ... ... жасауға көмектесу, көлікте жүргізу ережелері, билет сатып алу және оған белгі ұру ісінде ... ... ... ... сатушы, кассир.
Ауа райы және киім.
Ауа райы туралы әңгіме. Ауа райын болжау және қыдыруға ... ... ... ... әр ... бос ... ... тәсілдері.
Ата-анасы, үй иелері, балалары, қонақтары, таныстар.
Бір ойынды сабақтың әртүрлі кезеңінде бірнеше рет пайдалануға болады. Бірақ бәрі мұғалімнің нақты жұмыс ... оның ... және ... ... байланысты. Айта кету керек, ойын әдісінің өте тартымды әрі тиімділігіне қарамастан, сезімді шектей білу керек, әйтпесе ойын ... ... ... және эмоционалды әсерді жоғалтуы мүмкін. Ойынды пайдаланудың табысты болуы мұғалімнің сыныпта ... ... ... ... ... ... Оқушылардың осындай қатынасқа дағдыланғаны абзал. Сонда олар мұғаліммен бірге осы ... ... ... ойын ... орай ... мен ... ... сенімділікпен еркіндік пайда болып, оқушылар маңызды әңгімелерге араласады, кез келген нақты ... ... ... қазақ тілі сабағы- бұл тек ойын ғана емес. Тәжірибе көсеткендей ... ойын ... ... ... ... ... танымдық белсенділікті дамытуға жағдай жасайды. Ойынның тәрбиелік те жағы ... ол ... ... ... көпшіл болуды тәрбиелейді. Оқытудың ойын әдісінің мақсаты- тілдік дағдымен шеберлікті ... ... ... Тілдік ойлау міндеттерін шешуде тиянақтылық көрсету мүмкіндігі, қарым-қатынаста зеректік көрсету, тілдік дағдыларды барынша пайдалану. Бұл дегеніміз ол өзінде мыналарды ... ... , , ... әрі кіші ... ... ... т.б., ... ойын ерекше әдіс қана емес, сондай-ақ оқытуды ұйымдастырудың формасы. Осы жерде проблемалық оқыту элементтері ... да ... ... ... ойын осы ... ... жоғалмай, өзінің ерекшелігі мен құзіреттілігін сақтайды
Рөлдік ойындар балалар үшін өзіне тән жүру барысы,мақсаты,маңызы бар әрекет. Мұндай ойындарды ... ... ... екі ... ... Танымдық яғни балада тану,іздену әрекетін дамыту;
* Тәрбиелік,яғни улкендермен немесе өз құрдастарымен қарым - қатынас ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыруды.
Рөлдік ойындарды құру мына негіздерге сүйенеді;
* Балалардың іс - әрекетінде ойын түрлері мен оқуды ... және ... ... ... ойын ... ... оқу - тәрбие мәселесіне көшу.
* Ойынның шарты мен оқу міндеттерін біртіндеп күрделендіру.
* Берілген ... ... ... ақыл- ой белсенділігінің күшеюі
* Оқу мен тәрбие мақсаттарының бірлігі.
Рөлдік ойындар үш топқа бөлінеді:
1.Заттарды рөлдік ойындар ... және ... ойын ... ... ... ... ойындар: , және т.б.
3.Сөздік рөлдік ойындар .
Рөлдік ойынның маңыздылығы мынада:
1.Рөлдік ойын оқушылардың қоршаған дүние туралы түсінігін ... ... ойын ... ойнай білуге баулып,сөздік қорын молайтады,ақыл - ой қызметін қалыптастырады.
3.Рөлдік ойын ... ... ... ... табылады.
Рөлдік ойын ережелері балалардан ұстамдылықты , тәрбиелілікті қажет етеді.
Рөлдік ойындар ... мен ... ... дәл ... ,оны ... ... мен практикасын бастауыш сынып мұғалімінің жетік меңгеруіне ,шеберлік танытуына,ойынға қажетті материалдарды алдын ала дайындап алуға ,ойын үрдісіне оқушыларды ... ... ... Ойын ... ... - ... және эстетикалық тәрбиесіне үлкен әсерін тигізеді. К.Д.Ушинский баланың ойынға ... ... ... ... ... .
Ойындар сюжеті-рольдік,қимыл- қозғалысты, ойын - жаттығулар және дидактикалық ... ... ... ... ойындарға сабақ материалын тереңдетуге және бекітуге арналған ойындар жатады. Оқушылар рольдік ойын кезінде сабақ мазмұнындағы оқиғаны әңгімелейді. Кәдімгі мектеп жағдайында ... ... ... - ... өздерінің ойларын жеткізе білу кезінде білінеді. Тәжірибеден байқағанымыз рольдік ойындарда ... ... ... есте ... қабілеті дамиды. Бұл ойындар алған білімді бекітуге ықпал жасайды.
Ролдьдік ойындар арнайы мақсатты ... және ... ... ... мақсаты бағдарламада анықталған білім , дағдылар жайында түсінік беру,оларды қалыптастыру , тиянақтау және пысықтау немесе тексеру сипатында болып келеді. ... ... ... ... ... , белсенділігін арттыру мақсатында іріктеліп алынған нақты мазмұнмен анықталады.
Ойын жаттығулар жүргізілседе, сабақта көп уақыт алмайды.Бұл ойындар ... бір ... ... Олар ... ... бір қабілетін жетілдіруге бағытталған.Мұндай ойындағы сөздік қорды көбейтіп отырудың пайдасы зор.Дыбыстарды дұрыс есту мен ... ... бала ... оқу мен ... бейімделеді.
Қимыл - қозғалыс ойын белгілі бір іс-әрекеттен тұрады. Бұл ойын түрі оқушының барлық ... ... ... ... ... ... ... өмірге деген көзқарасының қалыптасуына әсерін тигізеді.
- бастауыш мектептегі негізгі де маңызды пән. пәні арқылы оқушылар ... ... ... ... ... сезіне бастайды, сөйлеуге дағдыландыруда оқушының өзіндік ерекшелігі ... ... ... қоса ... ... ... барысында оқушылар алғашқы тілдік мағұлматтарды меңгереді,ақыл-ойы, сөйлеу дағдылары жетілдіріледі.
пәнін оқытудың басты мақсаты- оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... өз ойы мен пікірін еркін жеткізе алатын дара тұлға ... Бұл ... ... үшін мынадай міндеттер қойылады!
* Сөйлеу туралы қарапайым түсінік беру, ауызекі және ... ... ... ... қажетті сқйлеу дағдыларын қалыптастыру;
* Тілдік құбылыстарды талдап , ... ... ... ... қалыптастыра білу, оларды өзара салыстыра, топтай және жинақтай білуге үйрету;
* Орфографиялық дағдылар қалыптастыру және пунктуациялық ережелерді практика түрде меңгерту;
* ... ... ... жазу дағдыларын жетілдіру;
* Оқушылардың адамгершілік, эстетикалық сезімдеріне тәрбиелеу.
Білім мазмұны жүйесінің сөйлеу және таным әрекеттерін іс ... ... ... ... оқу бағдарламасының басты өзгешеліктерінің бірі.
пәннің оқу бағдарламасы мынадай бөлімдерден тұрады:
, , , , , , , ... ... ... ... ... ... ... (дыбыс, сөз, сөз тіркесі, сөйлем) бір - бірімен тығыз ... және сол ... ... ... ... ... ... қарастыруға мүмкіндік береді. Осы арқылы теориялық білімді ұғыну мен оны ... ... ... тұрғыдан меңгеру процестерінің бірлігінде қол жеткізіледі.
3- сыныптың > оқулығында берілген шығармашылық ... - ... ... тапсырмалар
Жаттығу
1
Туған жерің туралы әңгіме
5 - жаттығу
2
Хатты әрі қарай жалғастыр
74 - жаттығу
3
Жұмбақ өлеңді қара сөзбен шешуін ... ... ... етіп ... - ... ат ... ... - жаттығу
5
Мұстафа Өзтүрік туралы не ... - ... ... ... ... - жаттығу
7
тақырыбыны әңгіме құра.
117 - ... ... - ... ... бір аң ... ... ... жаз.
127 - жаттығу
10
Мәтін мазмұнына сай келетін мақал - мәтелдер ойлап ,жаз.
131 - жаттығу
11
Әңгімені әрі қарай өзің ... ... - ... мен ... ... мына ... де оқы
137-жаттығу
13
тақырыбына шығарма жаз
138-жаттығу
14
Өлеңнің мазмұнына қарай жұмбақталып тұрған қандай тынс белгі ... ... үшін ... ... қандай батырларды білесің?
142-жаттығу
16
Ертегіні өзің жалғастырып көр
146-жаттығу
17
Шенарашылар туралы өзің әңгімеле
149-жаттығу
18
М.Ғабдуллин туралы не білесің?
151-жаттығу
19
Ерулін дегенді қалай түсінесің?
154- жаттығу
20
Сәнімнің кім екенін білесіңбе?
164- жаттығу
21
Нарзандай ... ... ... ал ... жаттығу
22
Жазған сөйлемдеріңнің бәріне ортақ аңбаны көрсет
167- жаттығу
23
Жаттығуда аты аталған адамдар ... ... ... ... қонақтарды қалай қарсы алатының жөнінде әңгімеле
179- жаттығу
25
М. Дулатов туралы не білесің?
194- жаттығу
26
Мақалдардың мағынасын қалай түсінесің?
199- жаттығу
27
Өзің қандай ... өлең ... ... ... ... ... ... жаттығу
29
Жаз сөзінің әр мағынасына сөйлем құра
227- жаттығу
30
Мақалдың ... ... ... барғаның жайлы әңгімеле
246- жаттығу
32
Мақалдың мағынасын қалай түсінгеніңді айт
248- жаттығу
33
Туынды сөздердің кейбіреуін қатыстырып 2-3 сөйлем құрып айт
249- ... ... ... ... салыстырып,оларға сұрақ қой.
252- жаттығу
35
Төмендегі жұрнақтарды қандай сөздерге қосып жаңа сөз жасауға болады?
254- ... ... ... жаттығу
37
Мәтінді өзің әрі қарай жалғастыр
277- жаттығу
38
Тағы қандай күйшілерді білесің?
291- ... ... ... ... ... және осы ... авторы жайлы не білетініңді әңгімеле
322- жаттығу
41
Өзің үлкендерге қалай көмектескенің жайлы әңгімеле
324- жаттығу
42
тақырыбына шағын шығарма жаз
325- жаттығу
43
Етістіктердің ... ... ... ... деп ... ... ... жаттығу
45
Ана туралы қандай өлең білесің?
338- жаттығу
46
Әңгімені әрі қарай жалғастыр
362- жаттығу
47
Мақалдың мағынасын түсіндір
481- жаттығу
48
Жұмбақтағы ... ... ... ... ... ... ... айтып көр
499- жаттығу
оқулығын зерттей келе ,біз оқушыларға берілетін шығармашылық тапсырмалардың мазмұнын былайша топтастырдық:
2 - кесте
Әңгіме құрастыр
Әңгімені әрі ... ... ... ... ... ... - мәтел ойлап жаз
Шығарма жаз
Ұлы адамдар туралы не білесің?
Салыстыр
Жаңа сөз жаса
Өлеңді жатқа айт
Дәлелде
Түсінігіңді айт
8
6
3
7
1
2
6
6
3
2
3
2
Оқулықта берілген 500 ... 49 ... ... ... бар . 2 - ... зер ... ... мазмұн жағынан оқулықтағы жаттығуларда берілетін тапсырмалардан көп айырмашылығы жоқ екенін байқауға болады. Мәселен,
3 - кесте
Шығармашылық тапсырма
Жаттығудағы тапсырма
110 - ... ... ... ... - жаттығу
дегенді қалай түсінесің?
304 жаттығу
дегенді қалай түсінесің?
366 - ...
... ... ... - ... ... сөздердің мағыналарын салыстыр
228 - жаттығу
Қарамен жазылған сөздердің мағыналарын салыстыр
199 - жаттығу
Мақалдың мағынасын түсіндір
244 - ... ... ... - ... ... түсіндір
422 - жаттығу
Мақалдың мағынасын түсіндір
91 - жаттығу
Мәтінге ат қой. Түсінгеніңді әңгімеле
277 - ... ат ... - ... ... ат ... - жаттығу
Етістіктерді топтап,оларға сұрақ қой
329- жаттығу
Етістіктерді топтап,оларға сұрақ қой
Оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ойын ... былайша орындауға болады.
Кесте - 4
Оқулықта берілгені
Рөлдік ойын арқылы
268 - жаттығу
Қарамен ... ... сөз ... ... ... - жаттығу
Қарамен жазылған туынды сөздерді түбір күйіндегі қалпымен ... ... ... - ... Дәріханада дәрі көп

233 - жаттығу
Сөз жұптарын оқы. Олардың қайыссы мағыналы сөздер ,қайсысы мәндес сөздер екенін айт . ... - ел ... - ... - ... - ... - ... - ... - қонды,қызағы - көреген.

219 - ... ... ... ... ,екі ... ... үш сөзді сөйлемдерге айналдырып жаз. Күн ашық. Балалар шықты. Олар келді. Коньки тепті. Керекті сөздер: серуенге,мұз айдынына ,шайдай,балар .

Білім негізі ... ... ... ... мәлім. Бастауыш буында бүлдіршін оқуды,сауатты жазуды,сөйлей білуді,сабақ сарасында қойылатын талап өте жоғары ... ... ... әр оқушының жас ерекшеліктерін зерттейді.Осыған орай әрқайсымен әр түрлі әдіс тәсілдерін жеке жұмыстар жүргізе отырып ... ... ... ... мұғалімнің,мектептің оқу бағдарламасының негізгі талаптарын,ойлары мен мазмұнын шығармашылықпен меңгертуге бағытталған және рөлдік ,жалпы ойын сабақтың нақты тақырыбына қарай ... ... ... бірлестіктің ерекше қамқорлығы - ол тиімді,нәтижелі,белсенді әдісті,тәсілді сабақтың нақты міндетіне байланысты оқыту мен тәрбиелеу құралдарын, оқу ... ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру керек. Бастауыш сынып оқушыларына сабақ барысында рөлдік ойын түрінде өткізу элементтерін пайдалануды қажет етеді. Сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... ... келеді.Міне,дәл осы кезеңде тиімді пайдаланған жөн.Н.К.Крупская бала жас болғандықтан ғана ойнамайтынын балалықтың өзі оған ... үшін ... ... ... ... ойын ... өткізу шәкірттердің білімге деген ынта - ықыласын арттырады. Ойын арқылы ұйымдастырылатын сабақ ... ... әрі ... ... ... Ойын элементтерінің сабақта түрлендіре пайдалану шәкірттердің оқуға қызығуын ,шығармашылық белсенділігін арттырып,жақсы нәтижеге қол ... ... ... біз практика жүзінде дәлелдеп көрсетуімізге болады).
Сөйлесімге деген қажеттілік оқытушы ... да, ... ... да ... болу ... Және ... ... қалыпты емес, мүмкіндігінше тілдік қарым-қатынасқа итермелейді, еркін ... ... ... ... сөзге тарту үшін сөйлесуге түрлі қадам жасайды. Ол:
* Кешке үде ... ба? - десе ... Жоқ, ... - деп, ... бірден үзе салуы мүмкін.
Ал, егер:
* Кешке не істейсің? Мен сенің ... ... ... ... білгім келеді, - десеңіз, ол:
* Мен үйде боламын. ... ... ... бар ... Мен ... футболға барамын. немесе - т.б. - деуі мүмкін. Осындайдан ... ... ... ... ... ... ... болады.
Демек, сөйлеуге үйренудің сыртқы жағдайлармен ... ... ... ішкі ... қатысты қажеттілігі де маңызды роль атқарады. Мұғалім оқыту ... ... ... ... ... ... сөйлесуге үйрететін басты құрал - ... ... ... ... шығармасы ретінде белгілі бір мағыналық мақсатпен ... ... ... ... ... ... ... автор алдына қойған мақсатына жете алмайды. Сол үшін біз ... мен ... ... ... ... ... Сонымен қоса, мазмұн мен пішінді алдын-ала ойластырып ... ... ғана бөле ... ал ... ... ... ... ал пішін мазмұндалған болып ... ... ... өзі бұл ... ... Ал ... ... сөздерінжаза бастағаннан-ақ біз осы бірліктің өзінде ... ... ... ... - алынған пішін берілген мазмұн,ға қаншалықты дәл ... ... - ... ... берілген пішінде қаншалықты айқын білінеді. Егер олар бір-бірімен ... ... дәл ... онда ... өз ... ... жақсы мәтін пайда болады. Егер олар сәйкес ... - ... не ... келгенін түсіне алмайтын нашар мәтін жасалынып шығады. ... ... ... ... ... ... жұмыстарын қолданғаны орынды. Мысалы, алдыңғы ... ... үшін ... ... ... тілі), үйге тапсырма берген жағдайда түрлі мазмұндағы 3-4 ықшам ... ... ... ... ... ... ... шағын тақырыптың өз формасы бар екені көрінеді. Мұнда сөйлемдер саны әр ... әр ... ... ... ...
Студенттер қазақ тілінде қандай сөйлем типтері бар екенін мектептен ... ... ... пікір. Жұмыс төмендегі жоспар бойынша жүргізіледі:
* Абзацты ... ... Онда ... шағын тақырып бар екенін анықтаңыз.
* Абзац неше сөйлемнен ... ... ... ... ... қазақ тіліне арналған арнайы жинақ папкасына ... Үй ... ... (үй ... ... ... Әр абзацтағы тақырыпшаларды анықтаңыз.
* Әр тақырыпша қандай сөйлемнен тұрады?
* Әр тақырыпшадағы ... ... ... табыңы.
* Осы үзіндіге сызба ... ... ... үшін ... қорыту, тексеру барысында) мәтін қолайлы. Себебі, ондағы абзац ... ... ... ... Мәтіндегі сөз таптарының мағынасын түсінеді. Сызба белгілерінің жұмысы ... ... ... ол сол ... ... Бұл ... ... тұлғаларды тақырыптан оқып-үйренуді ұйымдастырады. Біріншіден, түсіндіру мен тексеруге ... ... ... ... ... ... ... отырып, оқушылар, студенттер өз еңбектерінің нәтижесін ... ... ... ... қалыптасады; төртінші, бұл жай ғана ... ... ал ең ... ... сызбаларды жасау мәтін ... ... ... ... Оны ... түрі ... ... Жалпылай алғанда графикалық сызбаны пайдалану оқытушының өз ... ал ... ... ... графикалық сызбалардың қажеттілік деңгейінде оқытушы анықтайды. Мәтінді оқып-үйренумен байланысты мәселелер ... ... ... ... білім берудің құралы. Мәтіндердің сөйлесу ... ... ... оның ... қабылдау процестерін, мазмұнының есте сақталуын ... ... ... жүзеге асады.
Графикалық сызбалар - орыс тілі ... ... ұлт ... ... топ) ... тілін оқытуға және оны дамытуға арналған көмекші көрнекі құрал. ... ... бір ... ... графикалық сызбалармен хабардар ету, студенттердің сөйлеу ... ... ... және ... ... ... ... сөйлеуді дамытуға сатылы сызбалар тиімді. Олар арқылы студенттер ... ... ... ... ... өтіну, тілек білдіру, наразылық көрсету ... ... ... құруда шеберлік көрсетеді.
Оқу мәтіндеріне арналған ... әр ... ... ... Бұл ғылым суретшілер, өнер адамдары, дәрігерлер, мұғалімдер т.б. ... ... ... ... Оқу мәтіндерін сұрыптап алуда ... ... ... ... өзара байланыста оқытуға арналған мүмкіндігін ескеру қажет. Яғни, оның ... ... ... білу ... Бұл оқушылардың орфографиялық, пунктиациялық, лексикалық, стилистикалық т.б. ... ... ... ... ... ... ... алудың маңызды белгісі олардың идеялық-тәрбиелік құндылығы болып ... ... ... қызметі өте зор. Оқу - ... ... ... ... ... ... ... туралы олардың істері жайында ... оған ... ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың сөздік қорын дамытуға бағытталған педагогикалық - ... ... ... ... ... ... ... мен сөйлеуге үйрету әдістері, негізінен, үш ... ... ... ... ... ... мақсаты.
ІІ. Оқытудың мазмұны
ІІІ. Оқытудың кезеңдері.
1.Оқытудың ... - тіл ... ... сөйлеуді үйрету, қазақ тілін өмірдің барлық саласында іс ... ... ... ... ... іс ... ...
Жалпы лингвистикалық әдебиеттерде оқытудың мақсатына жоспарланған оқу ... ... ... ... ... ... ... де, қазақ тілінің іс ... ... аясы да, ең ... сол ... оқыту жүйесіне қатысты жасалған бағдарламаға тікелей байланысты. Бағдарлама - ... ... ... ғана емес, әрбір оқушы үшін де ... ... Онда пән мен ... ... жөнінде нақтылы көрсеткіштер беріледі. Оқытудың мақсаты белгіленіп, міндеті айқындалады. ... ... мен оқу ... болатын өзгерістерді қамтиды. Өмір талабына сай оқу ... ... тез ... ... қиынырақ болса, бағдарламаны қайта ... ... ... сай толықтырып отыруға болады. Сондықтан мұғалім бағдарламаны ... ... ... ... сай ... ... болады. Сондықтан мұғалім бағдарламаның негізгі принциптерін қалдыра ... тіл ... ... талабы мен тілегін, әр түрлі ... ... ... өз ... оны ... отырады. Қалай болғанда да, ... ... ... ... ... жетекші құрал болып ... ... ... ... сай ... ... және аумақты болуы да, ... ... әр ... ... ... ... шағын немесе тапсырманың ыңғайына орай қысқа, дара болуы да ... Ең ... ... ... ... тілді оқыту белгілі бір нақтылы мақсатқа бағытталып, соған жету міндетіне ... етуі ... Әр ... ... және ... басты мақсатқа жету талабы айқын болса, оқушының да оны ... тез ... ... ерекшеліктерін меңгерген оқушы өз ойын ... және ... ... іске асырады. Бұл - тілді ... ... ... Сол ... ... ... ... қарым-қатынас құралы ретінде үйренгені дұрыс. ... іс ... ... ... ... ... үйретудің жолы деп әдістемелерде көбінесе арнайы тақырыптар алынып, ... ... ... ... ... жүр. ... ... оқулықтарда жиі қайталанып келеді. Мысалы, , , , , , , ... ... ... ... ... тіл ... не туралы айту керек екенін аңғартса, екіншіден, қалай айту ... ... ... білу ... ... ...
Сол себепті тақырыпты басты белгі ретінде алып, сол тақырыптың ... ... ... оған ... ... ... меңгеруге жәрдем береді. Бұл ретте ... ... ... ... ... сөздік, грамматика, дыбыстардың айтылуы, тілдік ережелер мен заңдылықтар - бәрі ... ... ... ... Егер тақырыпты меңгеру ... ... ... ... ... ... аясы ... қалса, сабақ қанша жақсы ... іс ... ... ... ... ... ... мақсаты да орындалмайды.
Тілді оқытуда есте болатын мақсаттың бірі - ... ... ... ... үйрете отырып, оған ... ... ... болу қажеттігін де үйретуге тура ... ... ... деген құрметін, өзара тіл табысуын, тез түсінісуін қалыптастыруға тура ... Тіл ... ... ... ... ... тілді де рез меңгереді, бірінің білмегенін екіншісіне ... ... ... ... бір ... ... ... сол арқылы қарым-қатынасқа түсе отырып, оқушының іштей ... ... ... ол ... ортадан өз орнын табуға тырысады, басқа адамның ... ... ... қасиеттерді көруге бейімделеді.
Тілді білу ... ... ... ... ... ... ... өзіне деген ризашылық, мақтаныш сезімі оянады, қоғамның белсенді ... ... ... ... пайда болады. Мұның бәрі - кез-келген адам үшін ... ... ... ... білімдік мақсатты да көздейді.
Оқушы өз ана ... ... ... ... ... ... ойды ... жаңа тілдік амаладрын меңгереді. Екінші ... ... ... ол жаңа ... ... ... оның ... жүйесі дамиды, таным аясы кеңейеді.
Оқушылар тілді ... ... бір тіл мен ... ... салыстыра отырып, тілді үйренудің ... әрі ... ... ... ... ... оның ойлау қабілеті жетіледі.
Оқушы жаңа грамматикалық заңдылықтарды, ержелерді есте ... ... іс ... ... ... тұлғалардың байланысу түрлерін меңгеріп, сөйлеу кезінде пайдаланады. Ана тілінен ... ... ... ... оқушы оқығанын жинақтауға, талдауға, салыстыруға, ... ... ... оның ... ... жаңа ... ...
Сондықтан қазақ тілін оқытуда қажеті ... ... ... де ұиын ережелерді жаттатудан аулақ болып, сөйлесім мен ... ... ... ... ... негіздерін меңгерткен жөн. Кез-келген ереже сөйлеуді ... ... ... тілдесу, пікірлесу үшін оқытылғанда ғана басты мақсат ... ... ... - оқушылардың басты назарын тілдің ... ... ... ... ... ... ... сипатын көрсететін фонетика, лексика, грамматика - әрқайсысы ... ... ... /3,145/
Бақылаушы эксперимент Маңғыстыу облысы,Мұнайлы ауданындағы Тәжин атындағы № 4 орта ... ... Оған екі ... таңдап алынды. 3а - сыныбы - эксперимент сыныбы,онда 24 оқушы ,3б- сыныбы - бақылау ... онда 26 ... ... эксперименттің мақсаты:
* Рөлдік ойындар арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық белсенділігін анықтау.
Бақылаушы эксперименттің міндеттері:
* Бақылаушы эксперимент материалдарын ... ... ... ... ... ... жасау.
1 - әдістеме.Мұғалімдерге сауалнама.
Мақсаты: бастауыш сынып мұғалімдерінің шығармашылық тапсырмаларды орындатуға ... ... ... анықтау.
Сауалнама сұрақтары.
1.Оқулықта берілген шығармашылық тапсырмаларды сабақта орындатасызба?
2.Оқушылардың ... ... ... деңгейі көңіліңізден шығама?
3.Оқулықтағы шығармашылық тапсырмалардан басқа шығармашылық тапсырмалар пайдаланасызба?
4.Сабақта шығармашылық тапсырмаларды орындағанда оқушылар белсене қатысама?
Сауалнама сұрақтарының ... - ... ... ... ... ... қорытындылай келе,біз мұғалімдердің шығармашылық тапсырмаларды орындауға жеткілікті көңіл бөлмейтінін байқадық.
2 - ... ... ... ... ... белсенділігін анықтау.
1 - тапсырма. Мәтінді өзің әрі қарай ... мен Асан ... ... ... тез ... алды. Ал Асыл Асанды таба алмады. Өйткені Асан қорадағы ескі сандықтың ішіне жасырынған еді.
Оқушылардың жауаптарын 3 деңгейге топтастырдық.
Жоғары деңгей - ... ... ... - ... дұрыс орындағандар .
Төменгі деңгей - орындамағандар.
Кесте - ... - ... ... - ... оқушы)
саны
сапасы
саны
сапасы
Жоғары
8
33,3%
9
34,6%
Орташа
9
37,5%
12
46,2%
Төмен
7
29,2%
5
19,2%
3а - сыныбы 3б - ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық белсенділігінің төмен екендігін анықтадық.
2 - тапсырма. Ертегіні өзің жалғастырып көр.
Мақсаты: рөлдік ойын арқылы бастауыш ... ... ... ... анықтау.
Рөлдік ойын
Бір түлкі ағаш басында отырған ... ... ... ... ... ... ... - деп ,амандық сұрасады.
Қырғауыл:
* Жақсы,өзің қалай тұрасың? - депті.
Түлкі:
* Жерге түсіп сөйлессеңіз ... ... ... еді, - ... тазы ерткен аңшының суреті және тізбек сөздер ілінеді.
Тізбек сөздер: мойнын созды,шаң,қашты.
Кесте - 7
Деңгейлер
3а - ... ... - ... ... - ... 3б - ... ... тапсырманы рөлдік ойын арқылы бергенімізде,оқушылардың шығармашылық белсенділігі сәл артқанын байқадық.
3 - тапсырма
Төмендегі ... ... ... ... жаңа сөз жасауға болады?
-хана, -паз, -қой, - кер, -шық, -шік.
8 - кесте.
Деңгейлер
3а - сыныбы
(24 ... - ... ... - ... - сыныбы
Қорытынды: оқулықта берілген шығармашылық тапсырманы орындауда оқушылардың ... ... ... - ... ... ... ... қойып жаз.
Дидактикалық ойын. .
Кітап∆,кітап□,өнер∆,өнер□,төбе∆,төбе□,әдіс∆,әдіс□,көл∆,көл□.
Кесте - 9
Деңгейлер
3а - сыныбы
(24 оқушы)
3б - сыныбы
(26 оқушы)
саны
сапасы
саны
Сапасы
Жоғары
8
33,3%
10
38,4%
Орташа
12
50,1%
10
38,4%
Төмен
4
16,6%
6
23,2%
3а - ... 3б - ... ... ... ... ойын ... ... шығармашылық белсенділігі аз да болса артқанын байқадық.
Бақылаушы эксперимент нәтижесін қорытындылай келе,анықтаушы эксперимент жүргізу қажеттілігі анықталды.
2.2 Анықтаушы эксперимент ... ... ... ... ... ойын ... ... сынып оқушыларының шығармашылық белсенділігін арттыру жолдарын анықтау.
Анықтаушы эксперименттің міндеттері:
-Анықтаушы эксперимент материалдарын дайындау,жүргізу,талдау.
Үлгі сабақ жоспарлары
Сабақтың тақырыбы: Сан есім (2 - ... ... сан есім ... ... ... ... ... есім,дара және күрделі сан есім туралы білімдерін кеңейту,сан есімдерге сұрақ қоюға,олардың қай ... ... ... ... ... ... оқушылардың ақыл - ойын,байқағыштық қабілеттерін дамыту,тілдік қорын байыту;
Тәрбиелілік: оқушылардың ұйымшыл,кішіпейіл болуға тәрбиелеу;
Әдістер: ... ... ... ... Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың барысы:
1.Ұйымдастыру кезеңі.
А) оқушылармен амандасу.
Ә)үй тапсырмасын тексеру.
- Сан есім дегеніміз не? Мысал ... 405- ... ... ... ... ... - сөзімен сөйлемдер құрастыру.
* Балалар, сөзі неше сөзден тұрады?
* Ал, енді осы сөзді күрделендіріп айтып ... (жүз ... мың отыз ... Отыз бен жүз ... ... бар ма? Қандай?
Олай болса,бір сөзден тұратын сан есімді қалай атаймыз?
Ал екі - үш сөзден тұратын сан есімді ... ... (138 - ... - ... Сан ... ... тиісті зат есімдерді қойып жазу.
Төрт қаз,алты қап,тоғыз бала,он жеті ... төрт ... - ... ... ... көшіріп жазу.
Сан есімдерді табу,қай сөзбен байланысып тұрғанын айту.
Мініп екі барысты,
Екі ешкі ... ... ... ... ... ... болсақ,қолдарымызды орнына қойып , мені мұқият тыңдаңыздар. Мен сендерге жұмбақ ... .
* ... ... ... сандарының бірі. Ол 5 - тен артық ... кем . Ол ... сан? ( 7 ... 7 ... ... ... ... білесіңдер? (7 күн,7 нан,7апта, 7 ата және т.б.)
Үнтаспа тыңдау.
Үнтаспадан мәтін тыңдап,сан есімдерді жазып алу.
.
Балалар жазып алған сан есімдерді оқиды.
3.Қорытынды ... ... ... ... ... ... Сан есім ... не?
- Сан есімнің қандай түрлері болады? Мысал келтіріңдер.
Үйге тапсырма беру.410 - ... ... ... ... белсене ат салысқан оқушылар бағаланады.
Сабақтың тақырыбы: Есептік және реттік сан есім.
Сабақтың мақсаты: есептік және ... сан есім ... ... түсініктерін кеңейту.
Сабақтың міндеттері: Білімділік: сан есім туралы түсініктерін кеңейту.
Дамытушылық: оқушылардың ойлау қабілеттерін,ой - өрісін дамыту,белсенділігін,сабаққа ... ... ... ... ... ... ... сабақ.
Сабақтың көрнекілігі: сызбалар,дидактикалық материалдар,суреттер.
Сабақтың әдістері: хабарлау,түсіндіру ,салыстыру,көрнекілік.
Сабақтың барысы:
1.Ұйымдастыру кезеңі
2.Үй тапсырмасын тексеру
Оқушыларға үйге берілген 410 - жаттығу тексеріледі. Сан ... ... ... ... ... бірдей еместігі айтылады.
Бекіту сұрақтары:
* Сан есімнің түрлерін атаңыз?
* Мысал келтіріңіздер.
3.Негізгі бөлім.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... (он ... екі,он төрт),есепті (екі,үш,төрт...) реттік (екінші,үшінші,оныншы).
Оқушыларға тақтаға ілінген тірек - сызбаға қарап,сөйлейді. Өткенді еске ... ... ... - ... ... ... ... оқыту
* Сан есімдерді теріп жазу,оларға сұрақ қою
* Сан есімдерді ... - ... ... сан ... ... сан есімдерге айналдырып жаз.
Екі сурет - екінші сурет
Бір қатар - ... ... орын - ... орын ... ... - ... ... сан есімдердің құрамындағы жұрнақтарды тиісті белгілермен белгілеу.
3. Сан есімдерге сұрақ қою,олардың мағыналық өзгешелігін түсіндіру.
Сабақтың тақырыбы: Зат есімнің ... ойын ... пен ... тату ... ... ... ... баласын тосып отыр екен.
* Кел,балам,- деді жұмысқа қамданып. - ... ашық ... ... ... ... ... ... еді.Қап ,кірпіш әперіп тұратын бір адамның жоғын қарашы!..
* Оқушылар тізбек сөздерді пайдаланып,мәтінді әрі қарай жалғастырады.
Тізбек сөздер: Берік,көмектесу,ниет білдіру,азамат.
Рөлдік ойын ... ... ... , есікті соғып,үстіне милиционер киімін киген бала кіріп:
* Апай рұқсатпа? Мен бүгін бір түс көрдім,түсімде бір іс ... Айта ... іс ... ... неге ... ... киіп ... Түсімде мен милиционер болып,елдің тыныштығын қорғап жүр ... деп ... ... ... ... қорғаным
Тыным таппай жүреді
Мен милиционер боламын.
* Өте жақсы балалар,серік милиционер боламын дейді,ал сендер кім болғыларың келеді?
1 - ші ... хат ... ... да ... ... осы міндет асыл маған
Хат тасушы мен болам.
2 - ші ... ... ... ... ... ... қала ... құрылысшы боламын.
3 - ші бала
Анадай аяулы
Мәпелеп өсірген
Әліппе оқуға
Үйреткен ... да ... ... ... жол ... ... мен .
4 - ші бала
Ақ ниетті адамға жақын болғым келеді. Жолда өткізер көп ... ... ... ... - ші ... ... ғаламға
Ақын болғым келеді.
Талай жерге әйгілі
Әнші болғым келеді.
Тәрбиеші: Талай мамандық иелерін біледі екенсіңдер.Өте жақсы. Сондай ... болу үшін ... ... алып,көп нәрсені үйрену керек. Білімді адамның көкірегі ояу ... ... мен ... айыра біледі. Сендердің қаншылықты ақылды ,білімді,алғыр екендеріңді көрейік. Ол үшін екі ... ... ... ... - ші топ: ... - ші топ: ... топ ...
Тоқсанымыз жиылып тоқты жыққын батырмыз,
Сексеніміз жиылып серке жыққан батырмыз.
2-ші топ ... - бақ ... ... ... ... жігітті
Жау келгенде көреміз.
А) Білім, ақыл туралы мақал - ... ... ... ... ... ... мыңды жығады.
3.Білімсіз күнің жоқ,оқусыз білім жоқ.
4.Оқу - білім қазығы,білім - өнер азығы.
5.Ақылды ұл ... ... ұл ... ... ... ... ақыл ... Жұмбақ жарыс:
1-ші топқа тапсырма:
Тал басында тізіліп
Он жапырақ тұр еді.
Жел соқты да үзіліп,
Ұшып ... ... оның ... тағы ... әлі де ... ... ... тапсырма:
Нанбасаңыз сұраңыз,бір ауылда тұрамыз
3.Ардақ,2Бауыржан,4 Медет,1 Сабыржан,
Тез есепте дәл санын,сонда ... ... ... ... боп кеше ... 5 есек
Үшеуі ұйықтап отырды
Ынталысы неше есек?
2-ші топқа тапсырма:
Бір - бірімен жарысқан
2 аю,1арыстан,2қоян,3түлкі. Бәрі ... ... ... ... ... ... ... Санамақ - жарыс
- Жарайсыңдар ! Ұпайларыңды санап жеңімпазды анықтайық! Сабақтың ... ... ойын ... ... ... ... ағаш ... орындық жасайды.
Қорытынды: Жеңімпазды анықтау,еңбектерін бағалау,мақтау,мадақтау.
Сабақтың тақырыбы: Сөйлем ұғымын оқушыларға таныстыру.
Сабақтың мақсаты:
* Балаларға сөйлем туралы түсінік беру.
* Балалардың ой-өрісін,сөздік ... ,тіл ... ... дамыту.
* Балаларды ұғымталдыққа,әдептілікке тәрбиелеу.
* Алдыңғы сабақта өтілген балалардың ой,сөз туралы түсініктерін жетілдіру.
Сабақтың көрнекілігі: суреттер,жұмбақтар,буындар,үлестірмелі кестелер.
Сабақтың барысы:
Ұйымдастыру кезеңі.
Мұғалім оқушыларға ... - ... ... көрсетіп,олардың аттарын сұрайды:
* Бұл не болады ,балалар?
* Алма
* Дұрыс
* Алманы біз не істейміз?
* ... біз ... Алма ... ме, әлде ащы ма?
* Тәтті алма да, ащы алма да ... Енді осы алма ... ... ... ... айтайық.
* Қызыл алма,көк алма
* Дұрыс. Енді осы сөздерді бір - бірімен байланыстырып , айтып көрейік.
* Маған апам ... алма ... ... алмы тәтті екен.Мен апама рахмет айттым.
* Балалар қай ... ой ... ... Мен ... алма деп бір ... ... ма , әлде ... кезде ме?
* Толық айтқанда түсінікті.
* Балалар бүгін біз ... ... ... ... ... жасалатынын үйренеміз.
* Алма қайда өседі?
* Алма бақта өседі
* Алма,бақ , әдемі сөздерді біріктіріп айтайық.
* Бақта әдемі алмалар өседі
* Сөздер бірігіп,белгілі ... ойды ... ... төрт ... құралып тұр. Сөйлемде сөздер бір - бірімен байланысып ... ... ... мен ... ... ... ... ұғымдарды түсіндіру.Сөздің дыбыстан құралатынына,дыбыстан дауысты,дауыссыз болып бөлінетіні түрінде түсінік беру.Естің қабілетін жетілдіру.
Сабақтың көрнекілігі: ойыншықтар,суреттер,үлестірмелі ... ... ... ... ... ұйымдастырады. Балалар назарын өзіне аудару үшін есік қағады да,олардан не естігенін сұрайды.
* ... , ... , ... ... ... Бірақ ол дыбыстар біркелкі ме?
Дыбыстар әр түрлі болады . ... А - а ... Оны ... ... ... еркін шығады.Ал енді бір дыбыстардың айтылуы қысқа.Мысалы: Д дыбысы. Қане,бәріміз осы екі дыбысты ... ... ... ... Ол ... жеке - жеке ... : ол - ... Енді осы дыбыстардын сөз құрайық. Топта көргендеріңнен ойыншықтардың аттарын ,заттарды атаңдар.
* Сөз бір нәрсе туралы ұғымды білдіреді. Мысалы: ... ... ... ... Осы ... ... да ... айтуға болады. Сөз дыбыстан құралады. Енді ана сөзін тыңдайық.
АНА - неше дыбыс бар?
* Дұрыс айтасыңдар ,ана сөзі үш ... ... ... ... ... ... кезекпен айтыңдар.
Балалардың жауаптары тыңдалады.
Ойынын ұйымдастыру.
Балалар жеке дыбыстарды айтып жарысады. Ең аз ... бала ... ... ... ... ... ... технологиясында мұғалім мен оқушылар арасында тілдік қатынас бүкіл сабақ бойы жүреді. Бұл оқушылардың ауызша сөйлеу дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... оқу жылының басында әліпби ұмтыла бастаған кезде орындаған абзал.Мұғалім сөздерді айтып отырады. Мыс: ... Ал ... ... сөздің тек бірінші әріптерін ғана жазып отырады: Ә - Б - ... ... ... ... айтып ,онша үлкен емес сөйлемдерді айтуға болады. Мыс: үйретілетін тіл ... ... - ... ... ... ... ... айтуға болады.
Әріптерді аулау
Бұл ойынды да бірінші сабақта ... ... ... командаларға бөлеміз,әр командаға бірнеше әріп беріледі. Олардың міндеті - сыныптағы осы әріптен басталатын затты табу.
Басқа нұсқасы: Басқа іздеу ... ... ... ... жерлерде.
Сиқырлы қалпақ
Қағаздан қалпақ жасаңыз. Оған барлық әліпби әріптерін ... ... ... әріп ... келсе,сонша алады.оқушылар алған әріптерімен сөздер құрауы тиіс.
Басқа нұсқасы:құрастырылған сөздерден оқушылар әңгіме құрауы тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... бір ... енгізудің әрдайым сәті түсе бермейді,бірақ бұны ереже талап еткендіктен , құрастырылған әңгіме күлкілі ... ... ... ... ... ойын ... ... және зейінді дамытуға арналған . Барлығы бірге ойнайды,оқушыларды шеңбер бойына ... ... ... сан ... ... ... Ең саны аз оқушы шет тілінде айта бастайды: (карточкада көрсетілген ақша ... ... , 20 саны ... ... неге 20 деп ... ... оқушы осы сома туралы түсіндіреді. Тілдік қоры аздау болса,сол карточканы ұстап тұрған бала: деп іле жөнеледі. Ойын ... ... ... дұрыс жауап берген жеңеді. Өте мұқият болған жөн,өйткені кім қателессе, ойыннан шығып отырады.
Кеме айлаққа келді
Бұл ойынды әліпбиді қайталауға және ... ... бола ... зат есім ... еске ... ... ... бірге ойнайды. Оқытушы әр оқушыға айқай аз болуы үшін ... ... ... ... өз реті ... жауап береді. Егер жауабы жоқ болса,ол ойыннан шығады да,келесі ... бала ... ... және ... ... сөз ... ... емес , әліпбидің ретімен келетін әріптер болғаны дұрыс.
1 - ші ойыншы: кеме айлаққа келеді,алма әкеледі.Мысалы: алма сөзі ... ... ... ... әріпіне сәйкес келеді.
2-ші оқушы сол фразаны қайталап, сөзі орнына мысалы, дейді. Ә - әліпбидің екінші әріпі.
Ойын ... ... ... ... жалғасады. Ал 10секундта сөзді айта алмаған оқушы ойыннан шыға береді. Содан соң ойынды әріпінен қайта бастауға болады.
Басқа ... ... ... және ... және ... ... ... өнімдермен ,кеңсе тауарларын,кез - келген басқа да категориялармен шектеуге болады; немесе керісінше оларды сапалық сын ... ... ... ... ... ... ... барлық әрекетті сипаттайтын етістіктерді айтады,мысалы (шапалақтау,көрсету,жазу,тағу, апару,сурет салу т.б.)содан кейін оларды үлкен әріптермен ,әр түрлі бояу қаламдармен жеке ... қол ... ... ... ... бекітіліп,тақтанын жанына ілінеді.Етістіктерді оқушыларға әрекетті орындата отырып,қолдануға болады немесе керісінше ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,қысқаша әңгіме құрастыру,анықтамасы бойынша ойдағы етістікті табу, тағы басқа тапсырмалар беруге болады.
Басқа нұсқасы: тек етістіктер ғана емес ,кез - ... ... ... желі ... ... алады.Мысалы, , , т.б.
Ассоциативті классиктер(мак ойнау)
Қағаздарға классиктердің суретін саламыз (төменгі сыныптар үшін классиктерді еденге салуға ... ... өз ... ... ... ... ... тиын тастайды да 20 секунд ішінде осы категорияның сөздерін көп айтуға ... ... ... ... ... ... ... да , оларды таратып , кезектесіп суырады (жеміс,жиһаз,киім,карталары ).
Арфография мен сөздік жұмбақтары
Оқушылар жиі қолданатын сөздік қордан сөздер табуы ... жеке ... ... . ... ... екінші тілде жазылады.
Қағаздар банкіге,папкаға,қорапқа салынады.Оқушылар жұппен жұмыс істейді,жұмбақты кезектесіп ... Ең қиын ... ... ... ... нұсқасы: Бұрын өтілген материалдарды қайталаудың тиімді тәсілі,сөздік жұмбақты құрау кезінде,содай - ақ оны шешу ... де де ... ... одан да ... ... ... бойынша тест тапсырмаларын жасау керек.
Аққала
Аққаланың суреті оқушыларға әңгіме немесе шығарманы қалай құруға жол ... ... - ... аяқ ... - ... ... - әңгіме бөлшектері\эссе абзацтары\
Басқа нұсқасы: суреттер басқа болуы мүмкін - ғарыш кемесі,ұшақ,балық,мүмкін оқушылардың өздері ... ... Ең ... олар ... болуы тиіс. Сіз әңгімені оқыған кезде,оқушылардың сәйкес блоктарға жазбалар түсіруін өтініңіз.
Мен алты зат атауын ... ойын ... ... ... ... ... қажет етпейді,алайда ойын оқушылардың барлық күштерін салуды талап етеді. Оны кез-келген деңгейге тақырыпқа ... ... Ойын ... ... ... ... береді.
6 орындықты шеңбер бойына орналастырады,бастаушы шеңберден тыс тұрады. Орындықта отырғандардың біріне жұмсақ ойыншық береді,күлкілі болған сайын жақсы. Бастаушы ... 6 атты айту ... ... ... Әрі ... ... ойыншық әр сөзбен бірге кезекпен көрші ойыншыға тапсырылады.Егер сөздер дұрыс аталса , ойыншық ... ... ... ... ... аңдардың атын жаттаған болса,жүргізуші ұсынады: . Ойыншы аңдарды атайды,егер 6 ... бере ... ... ... ... ал бірінші ойыншы шеңберден шығады,жетекшімен орын алмастырады.
Басқа нұсқасы: Тіпті парталар еденге бекітілген болса да ,орындарында отырып,ойынды ұйымдастыруға ... ... ... ,6 ... ... ... ... болады. Ал жоғары деңгей үшін топтар саны көп болуы мүмкін,бірақ 9 ... ... ... ... ... ... кезінде оқушылар сөйлемдерді оқи отырып,қателерді табуға және оларды түзетуге үйренеді. Күрделілік деңгейін кез ... топ үшін ... ... Мұғалім карточкалар жинағын дайындайды,олардың артында сөйлемдердің дұрыс варианттары жазылады. Сондай - ақ ... сол ... бар ... ... ... сөйлем контекстінде бұрыс қолданылуы мүмкін.
Басқа нұсұасы: Сөйлемдегі дұрыс сөздерді басқа сөздермен алмастыруға ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру\бұл ойынды идиомдармен ,фраезологизммен,етістіктермен,тұрақты тіркестермен жүргізген абзал.
Аквариум
Үйренушілер әр түрлі аңдардың,балықтардың,өсімдіктердің суреттерін әкеледі.Суреттер бірдей ... ... ... бәрі ... таратылып , аквариумге салынады.мұғалім карточкаларды ұстап алып,сұрақты бүкіл сыныпқа қояды.Суретте не екенін бүкіл сынып айтуы тиіс.Мұнда лексикамен жұмыс істеледі,кім көп сөз ... сол ... ... тек атын ... қана ... аң ... өсімдік туралы айту тапсырылады. Егер бірінші оқушының жауабы онша толық болмаса,екінші оқушының қосары болса,ол өз ... ... Осы ... кім көп ... ... ұтады.
Аукцион
Мұғалім шамамен 20сөйлемнен тұратын грамматикалық құбылыстарды қамтитын тізімді дайындайды.Сөйлемдердің 3/2 ... қате ... ... ... ... ... ... етсе,ойын осы шынайы және аса тартымды өтеді. Сыныпты 5 ... ... екі ... бөлеміз. Командаға 10 минут береміз,олар сөйлемдерді қарап шығып,дұрыс не ... ... шешу ... ... ... бір ақша ... алады. Әрі қарай аукцион басталады.Мұғалім сөйлемдерді ретімен оқиды,оқушылар тек дұрыс сөйлемге қоя отырып,бағасын көре отырып ... Ал ... ең ... ... ... ... кейін оның дұрыс немесе бұрыс екенін хабарлайды.Егер сөйлем дұрыс болса,команда аталған соманы ұтады,егер сөйлем дұрыс болмаса - ... Кез ... ... ... ... ... ... қате сөйлемдерді түзетсе.
Егер сөйлем дұрыс болмаса,оған ешкім қоймайды,барлық командалар айыппұл төлейді.Ең көп ақша жинаған ... ... ... ... ... - ... өзің ... көр.
Мақсаты: рөлдік ойын арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық белсенділігін ... ойын ... ... ... ... ... ... аққу басқарады.Шағын алаң құстарға толды. Орман күйге ... ... ... пайдаланып,мәтінді әрі қарай жалғастырды.
Тізбек сөздер: қарға,бүркіт,қарғаны жібермеді,бейбітшілік жайлы,адал көңілмен.
Кесте - 10
Деңгейлер
3а - сыныбы
(24 оқушы)
3б - ... ... - ...
3б - ... ... ... жұрнақ,жалғауды қойып жаз.
Ойын
Әсем□,әсем∆,шебер□,шебер∆,сақина□,сақина∆,күй□,күй∆,су□,су∆.
11 - кесте
Деңгейлер
3а - сыныбы
(24 оқушы)
3б - ... ... - ...
3б - ... ... ... кезінде оқушылардың шығармашылық белсенділігі төмен болса ,анықтаушы эксперименттен кейін,яғни рөлдік ойындарды сабақта мақсатты түрде пайдаланғанда оқушылардың шығармашылық белсенділігі ... Олай ... ... ... ... және анықтаушы эксперименттердің нәтижелерін салыстыру.
1 - тапсырма
Мәтінді өзің жалғастырып көр.
3а - сыныбы
3б - ... - ... ... ... жұрнақ,жалғауларды қойып жаз.
3а - сыныбы
3б - ... ... ... ... ... ойын ... ойлануға,әр түрлі әрекет жасауға үйренеді. Көрнекті психолог А.Н.Моньтевтің деген пікірі өте маңызды,себебі балалар ... ... ... ойые ... ... ... іріктеп алады.
Расында да бала үшін ойын іс- әрекет,қимыл құралы болумен қатар,олардың танымын,түсінігін және білімін жетілдірудің ең негізгі жолы болып ... ойын ... ... ... ... ... ... арттыруға бағытталған. Педагогикалық эксперименттің бақылаушы негізінде мұғалімдерге сауалнама жүргізіліп,оқушыларға ... ... ... - ақ ... кейбір жаттығуларды рөлдік ойын түрінде ұсынғанымызда оқушылардың шығармашылық белсенділігінің сәл де болса артқанын байқадық. Анықтаушы экспериментте ... ... ... мен ... ... шығармашылық белсенділігін арттыратын рөлдік ойындарды пайдаландық. Қорытындысында бақылаушы экспериментте шығармашылық белсенділігі төмен оқушылар саны анықтаушы экспериментте ... ... ... ойындар пайдаланғанда оқушылардың пәнге деген қызығушылығы мен ынтасының жоғарылағанына,шығармашылық белсенділігінің артқанына көзімізді жеткіздік. Ал шығармашылық белсенділік - күнделікті іс - ... ... ... міндеттерді шығармашылықпен орындай білу қабілеті. Тек белсенді адамдар ғана ... ... ... ... , ... ... ... сүйенсек,рөлдік ойын баланың ойлау қабілеті мен сөздік қорын дамытуға,қиындықты жеңуге ,шығармашылық белсенділігіне баулиды.
Бүгінгі күн оқушыларды шығармашылық белсенділікке баулу - ... ... бірі ... ... Белсенділік - бүкіл жер бетіндегі жанды тіршіліктің өз тірлігіне мәні барды сақтауға ,оны өзінің керегіне лайықты етуге ... ... өзін ... ... ... өзіндік қатынасы деп түсінік беруге болады. Егемен еліміздегі өзгерістер жас ұрпақ тәрбиелікке мүлде жаңаша қарау қажеттілігін ... ... ... ... ... , ... ... шығармышылық белсенділігін күшейтуді қалайды. Шығармашылық дегеніміз - адамның өмір ... өзін - өзі ... ... ... жол табу үшін адам ... ой ... ... шешімдер қабылдай білуге үйрету. Шығармашылық белсенділік - күндегі әрекетте кездесетін міндеттерді шығармашылықпен орындай білу қабілеті. ... іс - ... ... ... ойындар - баланың шығармашылық белсенділігін арттыруда ерекше септігін тигізеді. Рөлдік ойын - оқушының тез ойлап ,шешу мүмкіндіктерін ... ... ... мен білігін нақты іске қолдану мұқтаждығын туғызуға жағдай жасайды. Рөлдік ойын арқылы оқушылардың танымдық қабілеті,шығармашылық ... ... ... ... ... ... Дұрыс ұйымдастырылған рөлдік ойын оқушы жанын ынтықтырумен бірге көптеген қасиеттерді ұштап білім дәнін бойға білдіртпей қорытады. Ойынның әлеуметтік ... ... ... ... ... сөзімен айтсақ: >. Рөлдік ойындар - ойдан ойға етіспейтін,адамға қиял,қанат бітіретін ғажайып нәрсе. Рөлдік ойын арқылы ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық эксперимент нәтижесін зерттеу жұмысымыздың ғылыми болжамы дәләлденді.
Қорытынды
Ғылымда соңғы ... ... ... ойын ұғымы аса маңызды қоғамдық категория ... ... ... ... ойын ... ... аса белсенді түрде ене бастады.
Ойыннның дидактикалық ... ... ... да ... Ойынның педагогикалық негіздемесі А.С. Макаренконың , В.А. ... , Д.Б. ... және т.б. ... ... ... . Осы ... Н.Н. Аникеев, О.С. Анисимов, В.В. Петрусинский , Л.С. ... , Г.А. ... В.Ф. ... сияқты ғалымдардың практикалық зерттеулері құнды ... ... К.Д. ... Дж. ... , ... ойынды пайымдау немесе фантазияның ... ... ... , ал А.И. ... және Дж. Дьюн оны ... дамуымен байланыстырады . Ғалымдардың пікірлерін ... ... , ... ... - бір ... ... ... айқындалады, оны былай көрсетуге болады: қабылдау + ес ... ... ... жерде мысал ретінде К.Д. Ушинскийдің белгілі сөзін келтіре кеткен жөн . Онда ойын ... ... ... ... ... зерттеушісі Д.Б. Элькониннің ойынның табиғатының әлеуметтік сипатқа ие екенін және ересектер ... ... ... ... ... айтады. Ойынды деп атай келе Д.Б. Эльконин ойынды ... бір ... ... болатын қызмет ретінде, ересектер әлемін баланың тану ... мен ... ... ... ... ... бірі ... түсіндіреді.
Ойын қызметінің ... ... ... ... , ... ... алатын , өзін-өзі анықтайтын, өзін-өзі реттейтін және іске ... ... жеке ... ... ... сүйенеді. Ойын- қоғамдық пратиканың бір түрі , ... өмір ... ... ... қайта жаңғырту. Ол әрқашан екі шақтық өлшемде көрінеді:осы шақта және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ол жеке тұлғаның пісіп жетілген өзекті сұранысын қанағаттандыра ... Онда өмір ... ... ... ... ... ... , қабілет, сондай-ақ , әлеуметтік , кәсіби және ... ... ... ... ... тұлғалар қалыптасады.
Ойын- мәдениеттің ерте ... ... Ол ... ... өмір ... ... ... жеке адамның өмірі ойын арқылы ... ... ... ойын тек әрекеттің жеке түрі ғана ... ... ... барлық саласында оның әмбебап ... ... ... ... басқару ісінде, ғылымда, әрине, білім саласында да.
Педагогикалық ... ... ... тек ... беру ғана емес , ... ... жеке ... есепке ала отырып , проблемалық - танымдық ... ... ... оның танымдық қызметін басқару.
Ойын ... да ... бір ... және ой ... ... туғызады, сондай-ақ шешім қабылдау дағдысын ( қалай істеу ... не айту ... ... жеңу ... ) ... Осы ... шешу ... ойлау қызметін арттырады. Осы жердегі ең ұтымды жайт, оқушы ... ... ... ... ... ... тұжырым- ойын әдісі оқыту мүмкіндіктеріне бай. Оқушылар, әрине, бұл туралы ... Олар үшін ойын , ең, ... ... ... Осы ... ойын ... тартады. Алайда ойынның мәнін төмендетуге және ... ... - ... ... аса ... ... ... Оның артықшылығы да осында ол ойын-сауық , демалыс бола ... , ... ... , ... ... ... және ... көрінісі типі үлгісіне ұштаса ... ... ойын ... ... ... ... шығармашылық белсенділігін арттыруға бағытталған. Педагогикалық эксперименттің бақылаушы негізінде мұғалімдерге сауалнама жүргізіліп,оқушыларға тапсырма берілді, сондай - ақ оқулықтағы ... ... ... ойын ... ... ... шығармашылық белсенділігінің сәл де болса артқанын байқадық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Әлімбаев М. Халық ғажап тәлімгер - Алматы,1994 ж
* Бастауыш мектеп .№8,2004ж
* ... ... С. ... ... - ... ... ... оқыту технологиялары. - Алматы , 2000ж
* Б.Тұрғынбаева ,Б.Шәбденов. Шығармашылық баспалдақтары. - Алматы,2003ж
* Болдырев Н.И.Класс жетекшісі - ... ... ... И.В Школа и семья. М,1986ж
* Д.В.Эльконин. Детская психология . - ... ... ... М. ... ... ауыз әдебиеті - Алматы,1961 ж
* Жарықбаев К,Қалиев С. Қазақ тәлім тәрбиесі - Алматы,1995ж
* Жарықбаев К,Қалиев С. ... ... ой - ... ... - ... Жұмабаев М.Педагогика - Алматы 1992 , ж
* Н.К.Крупская. ... ... ... и ... ... ... Каплиева А.К. Жеке тұлғаға бағдарланған оқытудың өзекті мәселелері халықаралық ғылыми - ... ... ... - ... , 2005ж
* Қоянбаев Р.М. Педагогика , - Алматы
* ... ... ... - ... ... ... Р. Ізгілікке тәрбиелеудің отбасылық дәстүрі. II Қазақстан мектебі №4,2005 ж
* Қ.Әбішев. Философия. - ... ... ... - ... ... халқының салт - дәстүрлері.- Алматы,1994ж
* Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы . - Алматы ... ... К.Ж. ... ... ... ... - ... ж
* Қоянбаев Ж.Б. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. Алматы ,1990ж
* Қоянбаев Ж.Б.,Қоянбаев Р.М. Педагогика - ... , ... ... кіріспе. Ред.Басқ.Л.И.Рувинский - Алматы ,1989ж
* Маренько И.С Оқушыларды саналы тәртіпке және мінез - құлық мәдениетіне ... ... - ... ... ... ... педагогической науки\Под ред. П.Р.Атутова - М. ... ... Ә.М ... ... негізінде оқушыларды дүниенің ғылыми бейнесін қалыптастыру - Алматы,2000ж
* Оразбекова К.Иман және инабат. Алматы,1993ж
* Өтегенова отбасындағы сыйласым туралы ой - ... ... ... - ... ... - Ақтөбе,1998ж
* Педагогика. Дәрістер курсы. - Алматы ,2003ж
* Педагогика және психология. - ... ... ... ред. ... - ... ... ... - Алматы,1993ж
* Педагогикалық ізденіс - Алматы,1989ж
* Педагогикалық және жас ... ... ... - Алматы,1987ж)
* Пекелис В.Адам қабілеттерінің кайнары - Алматы,1976
* Подласый И.П.Педагогика - ... ... - ... ... ... ... ,2003ж
* Семья тәрбиесі - Алматы,1970ж
* Сухомлинский В.А. Балаға жүрек жылуы - Алматы,1976ж
* Смирнов В.П. Общая ... - ... ... Н.А. ... ... в ... вузах - М.,1986ж
* Справочник заместителя директора школы по воспитательной работе М.,1999ж
* Сырымов І. ... ... ата- ана: ... ... ... ... №1 ,2005 ж
* Табылдиев Ә. Ұлттық тәрбие иірімдері - ... ... ... ... ... ... - ... Қазақстан Республикасы заңы - Алматы,1993ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
Мектепалды тобында оқу-тәрбие үрдісінде ойын технологиясын қолдану5 бет
Ұлттық ойындар арқылы баланың тілін дамыту4 бет
"Мәтіндік редакторде кесте құру."18 бет
2011 жылғы «Азиада» ойындарының туризмдегі рөлі78 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь