Мектеп жасына дейінгі балаларды нәрсенің өлшемі формасы мен массасы туралы түсініктерін дамыту ерекшелігі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1. Балаларда нәрсенің өлшемі, формасы мен массасы туралы түсініктерді дамытудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Балаларда нәрсе өлшемін қабылдаудың физиологиялық механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Сәбилік шақтағы балалардың нәрсе өлшемін қабылдай білуін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Нәрселердің өлшемдерін мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.4. Нәрселердегі үш өлшемді балалардың бөліп көрсетуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.5. Нәрселер шамасын көзмөлшерімен өлшей білуді дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.6. Балалардың геометриялық фигураны қабылдау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.7. Балалардың салмақтай білу сезімін дамыту және форма туралы түсініктерін қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2. Нәрсенің өлшемі, формасы және массасы туралы түсініктерді дамытудың практикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. Нәрселердің формасы жөніндегі түсініктерді дамытуда ойын
әрекеттерін пайдалану әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Өлшем, форма және масса ұғымдарын қалыптастырудың ұйымдастырылған оқу іс.әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан дербес мемлекет ретінде тәуелсіздігін алғаннан бері қоғам дамуының қазіргі талаптарынан туындап отырған міндет пен мақсаттарға орай өскелең ұрпаққа білім мен тәрбие беру мәселесін жан – жақты жетілдіру қажет болып отыр.
Әрине, бұл білім беру жүйесінің барлық буындарына, соның ішінде мектепке дейінгі буынға, зор жауапкершілік жүктейді. Өйткені, білім мен тәлім – тәрбиенің негізі мектепке дейінгі ұйымдарда қаланады.
Осы бағытта біршама шаралар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда: мектепке дейінгі мекемелерде оқытудың мемлекеттік стандарты, бағдарламалар жасалып, соларға сәйкес төлтума оқу - әдістемелік кешендер жазылды, демек, оқу – тәрбие процесін ұйымдастырудың жаңа жүйесі мектепке дейінгі мекемелердің тәжірибесіне енгізілуде, яғни педагогикалық ғылымның озық идеялары мен жинақталған тәжірибелердің нәтижелері жаңа жағдайларда өзінің қолданысын тауып отыр.
Осындай күрделі мәселенің дұрыс шешілуі ұстаздардың теориялық білімінің және кәсіби мамандығының деңгейіне тәуелді. Сондықтан, балаларға тек қана білім берумен шектеліп қалмай, қазіргі заман талабына сай тәлім – тәрбие беретін, балалардың ой - өрісін, қабілетін жан – жақты дамытуға толық мүмкіндік туғызатындай дайындығы бар мамандар дайындаудың қажеттігін ескеруге тура келеді.
Зерттеудің мақсаты. Балаларда нәрсенің өлшемі, формасы мен массасы туралы түсініктерді дамыту және математиканы оқытуда балалардың пәнге қызығушылығын ояту құралы ретінде қолданудың ғылыми - әдістемелік негіздемесін жасау.
Зерттеудің міндеттері.
- өлшем, масса және формасы туралы түсініктерін қалыптастыру;
- сызбалық және өлшеуіш аспаптардың көмегімен және оларды пайдаланбай (көзбен өлшеу, қолдан сызу, т.с.с.) балаларда өлшеудің және геометриялық пішіндерді салудың машықтық біліктерін қалыптастыру;
- өлшемдерді анықтау әдісінің балалардың пәнге қызығушылығын оятудағы тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеріп, зерттеу нәтижесінде ғылыми - әдістемелік нұсқау жасау, оны дәстүрлі оқыту әдістерінің нәтижелерімен салыстыру.
Проблема. Елдің болашағы оқу – тәрбие ісіне тәуелді. Сондықтан да оқу – тәрбие ісіне келелі міндеттер жүктелгендігін ескеріп, жаңа қоғам мүддесіне лайық, жан – жақты жетілген, бойында ұлттық сана, ұлттық
1. Ахметжанова Л. Геометриялық пішіндер қаласына саяхат // Отбасы және балабақша, 2010. - № 6. – б. 13 – 16.
2. Әбдібекова К. Мектеп геометриясын оқытудағы көрнекілік принципі // МФ, 2004. - № 2. – б. 10.
3. Әбілдаева А. Сандар еліне саяхат // Отбасы және балабақша, 2003. - № 2. –26 – 27.
4. Байтөлеева Н. М. Сиқырлы геометриялық пішіндер // Отбасы және балабақша, 2009. - № 5. – б. 42 – 43.
5. Бантова М. А. Т.б. Бастауыш кластарда математиканы оқыту методикасы.– Алматы, 1978. – 343 бет.
6. Блехер Ф. Н. Дидактические игры и дидактические материалы. – М., 1948.
7. Бүкүбаева К. Мектеп геометриясының оқу - әдістемелік құралдарының жағдайы // МФ, 2003. - № 1. – б. 25.
8. Возрастные возможности усвоения знаний. – М., 1966.
9. Данилова В. В. Особенности знаний о количестве у детей раннего возраста. – Л., 1972.
10. Житомирский в. Г., Шеврин Л. Н. Балдырғандарға арналған геометрия. – Алматы, 1988. – 136 бет.
11. Қойлыбаев С. Мектепте геометриялық білім беру мазмұнының бағыттары туралы // МФ, 2004. - № 4. – б. 21 – 23.
12. Леушина А. М. Мектеп жасына дейінгі балаларда элементар математикалық түсініктерді қалыптастыру. – Алматы, 1982. – 301 бет.
13. Математиканы оқыту методикасы. Бидасов А. А. – Алматы, 1989.
14. Мектептегі білім берудің сапасы: қазіргі жағдайы, даму үрдісі және болашағы. Халықаралық ғылыми – практикалық конференция материалдары. – Алматы, 2000. – 18 – 19 мамыр.
15. Мәженқызы Р. Математика: мектеп жасына дейінгі балаларға арналған. –Астана, 2009. – 240 бет.
16. Мусейибова Т. А. Развитие понимания протранственных отношений иотражение их в речи у детей дошкольного возраста. – М., 1961.
17. Тарунтаева Т. В. Развитие элементарных математических представлений у детей дошкольного возраста. – М., 1973.
18. Термезисова Р. С. Тамашалар еліне саяхат // Отбасы және балабақша, 2003. - № 3. – б. 12 – 14.
19. Формирование воспитания у дошкольника. – М., 1968.
20. Хосжанова М. К. Математика мектепте // Отбасы және балабақша, 2005. - № 4. – б. 24 – 25.
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
«Мектеп жасына дейінгі балаларды нәрсенің өлшемі формасы мен массасы
туралы түсініктерін дамыту ерекшелігі»
Орындаған: топ студенті
Жетекші:
Орал 2015ж.
Мазмұны
Кіріспе................................................................
.............................................
1. ... ... ... ... мен ... ... түсініктерді
дамытудың ... ... ... ... ... ... ... шақтағы балалардың нәрсе өлшемін қабылдай ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың
қабылдауы...................................................................
...........................................
1.4. Нәрселердегі үш ... ... ... ... ... ... өлшей білуді
дамыту......................................................................
......................................
1.6. ... ... ... ... ... ... білу сезімін дамыту және форма туралы
түсініктерін
қабылдау....................................................................
.......................
2. Нәрсенің өлшемі, формасы және ... ... ... ... ... ... ... түсініктерді дамытуда ойын
әрекеттерін ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырылған
оқу ... ... ... ... ... ... ... ретінде тәуелсіздігін
алғаннан бері қоғам дамуының қазіргі талаптарынан ... ... ... ... орай өскелең ұрпаққа білім мен тәрбие беру мәселесін жан –
жақты жетілдіру қажет ... ... бұл ... беру ... ... ... ... ішінде
мектепке дейінгі буынға, зор жауапкершілік жүктейді. Өйткені, білім ...... ... ... дейінгі ұйымдарда қаланады.
Осы бағытта біршама шаралар жүзеге асырылуда. Атап айтқанда: ... ... ... ... ... ... ... сәйкес төлтума оқу - әдістемелік кешендер жазылды, демек, оқу ... ... ... жаңа ... ... дейінгі мекемелердің
тәжірибесіне енгізілуде, яғни педагогикалық ... озық ... ... тәжірибелердің нәтижелері жаңа жағдайларда өзінің қолданысын
тауып отыр.
Осындай күрделі мәселенің ... ... ... ... және ... ... деңгейіне тәуелді. Сондықтан, балаларға
тек қана білім берумен шектеліп қалмай, қазіргі заман талабына сай тәлім ... ... ... ой - өрісін, қабілетін жан – жақты дамытуға
толық мүмкіндік туғызатындай дайындығы бар мамандар ... ... тура ... ... ... нәрсенің өлшемі, формасы мен массасы
туралы түсініктерді дамыту және математиканы ... ... ... ояту ... ретінде қолданудың ғылыми - ... ... ... ... ... және формасы туралы түсініктерін қалыптастыру;
- сызбалық және өлшеуіш аспаптардың көмегімен және оларды пайдаланбай
(көзбен өлшеу, қолдан сызу, ... ... ... және ... салудың машықтық біліктерін қалыптастыру;
- өлшемдерді анықтау әдісінің балалардың пәнге қызығушылығын оятудағы
тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеріп, ... ... ... ... ... жасау, оны дәстүрлі оқыту әдістерінің нәтижелерімен
салыстыру.
Проблема. Елдің болашағы оқу – тәрбие ... ... ... да ... ... ... келелі міндеттер жүктелгендігін ескеріп, жаңа қоғам
мүддесіне ... жан – ... ... ... ... ... ... қалыптасқан ертеңгі қоғам иелерін тәрбиелеп өсіру отбасының,
балабақшаның міндеті.
Бүгінгі күн дидактика саласындағы ... ... бірі ... пәні ... ... өлшем, масса және форма ұғымдарын
қалыптастыру проблемасы. Математика пәнін оқытудың тәжірибесі ... ... ... ... ... қол жеткізді, екіншіден,
баланың осы ұғымдарды игере отырып ... ... ... өмір ... ... Егер математика сабағында балалардың пәнге қызығушылығын
арттыруға бағытталған ... ... ... ұғымдарды қолдану әдісі
пайдаланылса, онда балалардың танымдық ойлау қабілеті, қызығушылығы ... ... ... ... ... нысаны. Мектепке дейінгі мекемелерде математика пәнін оқыту.
Зерттеу пәні. Өлшем, ... және ... ... ... әдістері:
- зерттеу тақырыбына байланысты әдебиеттермен танысып, оларға ғылыми
әдістемелік тұрғыдан ... ... ... ... ... іс – ... танысу;
- дәстүрлі оқыту әдістері мен ұсынылған оқыту әдісіне салыстырмалы
талдау ... ...... ... ұсынылып отырған курстық жұмыс мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың
пәнге қызығушылығын оятуға игі әсерін тигізеді және ... ... ... ... игеруге көмектеседі;
- Өлшем, форма және масса ұғымдарын оқыту негізінде ... ... ... ... ... мектепке
дейінгі мекеме мұғалімдерінің іс – тәжірибесінде қолдануға кең мүмкіндіктің
болуында.
Зерттеу жұмысының құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен: ... ... ... және қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен, қосымшалардан тұрады.
1. ... ... ... ... мен массасы туралы түсініктерді
дамытудың теориялық негіздері
1.1. Балаларда нәрсе өлшемін қабылдаудың физиологиялық Механизмі
Нәрсе өлшемін қабылдаудың ... ... ... ... формасы мен салмағын қабылдау проблемасы ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларды тәрбиелеудің ... бірі ... ... ... ... В. ... таным процесінде түйсіну жөнінде үлкен мән берген:
«түйсік – шынында сананың сыртқы дүниемен тікелей байланысы, сыртқы
тітіркену ... сана ... ... ... ... ... өлшемі, формасы, массасы деген сияқты қасиеттері жөнінде ұғым
балаларда қалай және де оның ... ... ... ... ... ... Жуық араға дейін қабылдау дегенді жеке адамның
белсенді қызметі түрінде емес, ... ... ... ... ... зерттеулер перцепциялық әрекеттің өзіндік ерекшелігі
нәрселердің қасиеттерін оларды жан – ... ... ... ... ... отыр.
Нәрсенің өлшемі, формасы және салмағы, бұлар оның қасиеттері ... ... ... ... ... сипап сезу, бұлшық ет ... ... ... ( кеңістік, уақыт, орын ауыстыру )
қасиеттері рецепторлық аппараттың ... ... ... ... ... Егер де нәрсе тура біздің жанымызда тұрса, біз оның ... ... ... немесе көріп барып қабылдаймыз. Алайда алыста тұоған
нәрселердің өлшемі мен формасын көріп қабылдау бірқатар шартқа байланысты,
олар: ... ... ... ... қашықтықта тұрғандығы, нәрсенің
тұрған қалпы (көру бұрышы бірдей болғанда оның горизонталь немесе вертикаль
қалыпта тұруы); екі ... ... және ... ... ... бірдей немесе әртүрлі қашықтықта тұрғанына байланысы.
Қашықтықта тұрған нәрсені ... ... ... тек көру ғана ... ... ... ... еттерінің қимылы да қатысады. Осы айтылған
алуан ... ... ... ... ... мен формасын
қабылдауды дамыту күрделі де ұзақ процесс болмақ.
И.М.Сеченов өзінің ... ... ... және ... ... ... ... өлшемін қабылдаудың перифериялық
механизмі деген көздің тор қабығында пайда болған кескін өлшемі мен ... ... ... ... аңды өзара әрекеті болмақ. ... ... бір көру ... көру осьтері сәйкес түрде түйіскенде
барып қабылданады, ал осьтердің осылайша түйісуі ... ... ... Көру ... шамасының өзгеруі нәрсенің қандай бір өлшемінің тор
қабыққа түскендік белгісі болмақ. Алайда тор қабыққа түскен кескінге ... ... ... ... айта ... ... қабыққа түскен
кескін нәрсенің тұрған қашықтығына байланысты. Нәрсенің өлшемін көріп ... ... ...... тор ... мен оны ...... бұлшық еттері арасындағы қабықтық байланысты тағайындау
арқылы орындалады, ал бұлшық ет тер болса, тұрған қашықтығына ... ... ... ... ... ... ... И.М.Сеченов сынадай факт келтірген: егер
өлшемдері әр басқа үш нәрсе ... ... ... көру ... қашықтыққа қойса, онда көру бұрышы ... ... ... болып қабылданады. Осы фактіні талдай келе, И.М.Сеченов
былай жазған: «Мұның себебі үш нәрсенің әрқайсысын ... ... ... ... көру осьтерінің әр дәрежеде түйісуі келіп ...... ... ең ... Адам ... мұндай жағдай сан рет
кездеседі, ал ойымызда көру – ... ... ... ... көру ... ... шамасы+көру осьтерінің өсіп отыратын
түйісуі - нәрсенің үлкеюіне әкеледі.....». «Сонымен, көрінетін нәрселердің
шамасын туралы түсінік ересек ... көру ... + көру ... ... және де аккомодативтік қимылдар шамасымен анықталады».
Сонымен, нәрсенің ... ... ... ... ... ... ... орындалады. Сондықтан бұлшық ет ... ... роль ... ... ет ... ... көз де, қол сияқты, нәрсені «сипап ... Ол ... ... ретінде қызмет атқарады. «Өлшеуіштер» қызметін
қимыл нәтижесінде пайда болатын түйсіктер атқарады. ... ... көз ... ... ... ... та әрі жинақтап
қабылдауға септік жасайды. Бұл тұрғыда ... ... ... ... ... ... ең алғаш дамуынан бастап өлшемдік көрініс болмақ».
Көз қимылының бағыты ненің қабылданатынына байланысты өзгеріп отырады,
мысалы ұзын не ... кең не ... ... не кіші ... болуы мүмкін.
Өлшем қабылдауды дамыту процесінде нәрсені қолмен сипағанда пайда
болатын түйсіктер де маңыды роль атқарады. ... ... ... ... ... ... ... мен көздің бұлшық еттері проприорецептор
арасында, екінші жағынан, уақытша ... ... ... ... ... ... көрмей – ақ, нәрселерді көріп қана ... ... ... ... ... ... едәуір дәрежеде сөз де жәрдемдеседі.
Нәрсенің өлшемін бағалау, бір жағынан, сезімдік қабылдау кезінде, ... осы ... ... сөз ... жүзеге асырылады.
Сонымен, орыс және совет физиологиясының негізін қалаушылардың ілімі
бойынша өлшемді ... ... ... да ... ... ... ішкі анализаторлық және анализатораралық байланыстардың
күрделі жүйесін тағайындау жолымен болып жатады әрі ... ... ... шақтағы балалардың нәрсе өлшемін қабылдай
білуін дамыту
Өлшемді қабылдау механизмі ересек адам мен балада бірдей – ақ. Алайда
балада бұл ... әлі ... ... ішкі ... ... ... ... жүйесі қалайша қалыптасады? Ал жаңа
туған нәрестенің тор ... ... ... ... ... жақсы
белгілі, сондықтан нәрсенің оған түсіретін кескіні ересек адамдардағыдай
болады. Бірақ, жоғарыда атап айтқанымыздай, тек сол тор ... ... ... ғана негізделіп қабылданатын нәрселердің шамасы жөнінде
пікір айтуға ... Ал бала ... ... ... ... ... ... көзінің көру осьтерін бір нүктеге қадап және де екі көзін бір нүктеден
екінші нүктеге аудара ... ... ... бала әзір ... қозғалғыш бөлігін әлі де болса меңгере алмайды. Ондай
ептілік ... ... ... ... әрі ... ... жеткілікті болмағандықтан, кішкене балалар нәрсенің ... ... ... ... жағдайлар жиі кездеседі, өйткені олар
жөнінде тор қабыққа түскен кескіннің ... ... ... ... ... өлшемдеріне қарап айыра білуін және
тиісті анықтама бере білуін қалыптастыратын тұста ... ... ... ролін атап айтқан . өлшемдерді әр түрлі нәрселерді және оның
әр түрлі қашықтықта тұрған ... ... рет ... ... ... ... және олардың өлшемдерін байланыстыра
отырып, бала ... ... атап ... ... ... ... ... анықтайтын болып үйренеді. Нәрселердің әр түрлі ... ... ... ... ... сезіп түйсіну жолымен де айқындалады, ал ол
түйсіктер сол ұғымдарды қабылдау ... көру ... ... ... ... деп ... ... көру сфераларының, тұтас
нәрсенің және оның бөлігінің кескінімен тор ... ... ... ... таба білуді үйренді. Енді бала оның тор қабыққа
суреті түскен әр ... екі ... ... жағынан, әрине, айыра алады,
кескіні үлкен орын алып ... ... ... ... және ... И.М.Сеченов өлшемдерді қабылдаудың көру негізіне алынатын
күрделі ... ... ... ұзақ ... тәжірибе жинақтау жолымен
қалыптасады деп түсіндіреді. Бұл тәжірибе баланың жас ... ... бала өзі ... ойыншықтар мен нәрселерден алған көру, сипап
сезу және ... ет – такт ... ... ... Оның ... жөнінде сезімнен туған тәжірибесі және ... ... ... біртіндеп қалыптаса бастайды.
Көптеген психологиялық зерттеулер,олар Ленинградтағы ... ... ... ... ... ... тәрбие
жөнінен ғылыми-зерттеу институтында А.В. Запорожец пен Л.А.Венгердің
басқаруымен, А.И.Герцен атындағы ... ... ... А.М.Леушина мен А.А.Люблинскаяның т.б. басқаруымен жүргізілді,
өлшемдер ... ең ... ... ... ... ... мен баланы
айнала қоршаған құбылыстар туралы нақтылы ... ... ... ... туралы, кеңістік түсініктерін айырудың (нәрселер арасындағы
қтынастар т.б.) басқа түрі ... ... ... ... ... ... едәуір күрделі процесс ... ... ... ... ... жөніндегі сияқты, балалардың практикалық іс-
әрекетінің барысында жинақталады.
Нәрсенің ... әр ... ара ... және әр ... ... ... қабілетін психологияда қабылдау тұрақтылығыдеп атайды.
Нәрселердің ... ... ... ... қоса ... тұрақтылық ұғымының балаларда пайда болуы әрі ... ... ... ... ... ол ұғым ... жинақталу
шамасына қарай бірінші жылдың ақырында ғана ... ... ... ... ... көбейетін көрінеді.
Осындай іс-әрекеттердің нәтежиесінде екіге аяқ басқан балаларда тіпті
белсенді ... ... ... ... тек ... ... түрлі
өлшемдеріне ғана емес, сондай-ақ әр өлшемді объектілер арасындағы ... ... ... ... Алайда өлшемдерді ажырата білу тәжірибесі
ұзақ мерзімге дейін, аса шағын келеді. Ал баланың ... ... ... бір ... ғана ... ... ол ... емес, абсолют ұғым
ретінде бекітіледі, мысалы былай: «тек біздің итіміз ғана үлкен» - ... ... ... - деп ... үшке ... аяқ ... балалар.
Қуыршақ қандай қалыпта отырмасын не жатпасын, шамасы қандай болса да, тіпті
кішкене балалар да оны тани ... ... аса ... ... ... тұрақтылығы біртіндеп басқалардан гөрі ертерек
орнығады.
1.3. Нәрселердің өлшемдерін ... ... ... балалардың қабылдауы
Мектеп жасына дейінгі үш-жеті жасар балалар өздеріне таныс көптеген
нәрселердің өлшемдерің айыра алады.Үш-төрт жасар балалар ... ... ... ұзын ... әкел ... ... ... Олар бұл сөздерді ашық
айтпағанымен, іштей біледі, сондай-ақ ұзындық параметрлерінің айырмашылығы
жөнінде де түсініг ... ... ... ... ... ... ... ажырата алады. Міне, осының барлығы өздері көптен ... ... ... ... ... тұрақтылығы жөнінде әңгімелейді. Кішкене
балаларда өлшемдер туралы ұғымның шағын сипатты болатындығың ескере отырып,
олардың ... ... ... түрлі болып келетін бірдей нәрселер
ғана ұшырауын қамтамасыз ету қажет.
И.М.Сеченов көрсеткендей-ақ, нәрсенің ... ... ... ... бір ... ... сөздің атқарар рөлі үлкен.
Мектеп жасына дейінгі балалар үшін ... ... ... ... ... анықтамасы болмақ. Нәрсенің ұзыны не ені, биіктігі ... ... ме ... ... ... ... ... ме – бұлардың
барлығын да балалар ... ... деп қана ... Төрт ... ... айтатын сөзінде өлшем деген сөз ... ... ... ... ... ... кітаптың өлшемі қандай деген
сұраққа төрт жасар балалардың көпшілігі жауап қайыра ... ... ... ... - деп ... ... «Мен оны түсінбеймін», - ... ... бере ... олар өздеріне көрсеткен нәрселердің түсін,
олардың санын ... ... ... ... ұзындық өлшемінің қай түрінің болмасын дәл атауын (ұзын-қысқа,
кең-тар, биік-аласа т.б.) айта ... де ... ... ... балалар
оларды тәжірибе жүзінде айыра біледі. Солай бола тұра, сөйлеудің, ... ... ... ... (Б.А.Ананьев, Л.А.Венгер,
А.А.Люблинская т.б), көрсетіп отырғандай – ақ, қабылдау процесіне көрсетер
ықпалы зор. Сөз ... ...... ... ... ... бөліп көрсете
алады. Сөз – белгілі бір ... ие. ... ... даму ... рөлі ... өрнектейтін логикалық компоненттерді қабылдау
процесіне енгізу ретінде байқалады, - деп ... ... - ... және ... ... іс – ... пен ... әсері ретінде байқалады».
Балалардың ұзындықтың алуан түрлерімен таныстырғанда тәрбиешілер
өзінің айтып ... ... дәл ... ... бермейді және ұзындық
параметрлерінің дәл атауының орнына үлкен-кіші (биік деудің орнына үлкен
шырша,ұзын не жуан ... ... ... ... биік ... орнына үлкен
үстел т.с.) деп жиі айтып жүреді.
Айта берсек, нәрселердің өлшемдерін салыстырғанда тіпті тапсырманың
өзін дұрыс ... ... ... жиі ... ... ... ... нәрсені тауып көрсет» деудің орнына тәрбиеші былай дейді: «Осымен
бірдейді көрсет». Ал нәрсе дегеннің көптеген белгісі болатныдықтан, бала ... ... ... ... ... орындайтын болады (түсі
жағынан, ... ... ... ... т.б.). ... деген көп мәнді
сөз, сондықтан ол – тәрбиешінің ойын ашып ... ... ... бола ... іс-әрекетке дәл сөз енетін болуы тиіс, әрі ол – ұзындықтың қай
түріне болса да сәйкес ұғым қалыптастыруға септігін ... ... дәл ... сөз ... ... ... және әрі қарай да
тапсырма алғаш рет айтылған деңгейде қала береді.
Өлшемдерді таңып білуде тағы да бір аса ... ... - бұл ... ... ... ескерілмей қалып отыр. Ұзын – қысқа, кең – тар
тағы басқа ...... ... ... ... түсіну үшін
екі нәрсенің өлшемдерін салыстырып, салғастырып отыру ... ... ... ұзын немесе қысқа деген сөзбен таныстыру үшін, ең ...... ... ... мән – ... ашып ... қажет
болады. Көптеген зерттеулердің көрсетіп отырғанындай (Л.А. ... ... Р.Л. ... т.б.), ... ... ғана ... ... параметрлерін дифференциялауға болады. Ал осы қабылдаған
тәсілдің өзің ... ... ... ... үш-үштен және одан да көптен сұрыптаумен алмастырамыз,
ақтық ... ... ... қандай бір параметрін біртіндеп
кішірейтуді (үлкейтуді) және ... ... ... ... ісі ... жолға қойылған болса нәрселерді олардың өлшемдеріне
қарап реттеп қоюы ... – ақ ... ... да бір ... ... ... ... бір
қатарға тізе отырып, балалар санау әрекетіндегі ... ... ... – кері қатынас аналогиясы бойынша реттік ... ... ... екі объектінің қарапайым ... ... ... ... ... ... ... бойынша әрқашан салыстыру және олардың ішінен қайсысы кеңдеу ... ...... ...... жуандау – жіңішкелеу,
үлкендеу – кішілеу (барлық не ... ... ... ... ... ... үш ... балалардың бөліп көрсетуі
Көптеген нәрселер үш өлшеммен сипатталады (ұзындығы, ені, биіктігі).
Әрбір өлшемнің шамасын ... ... біз ... үшін аталып отырған
нәрсені сипаттап шығамыз (жалпақ, ... ... ... ... ... ... ... барлық үстелдердің биіктіктері бірдей т.с.с). Көптеген
нәрселер жөнінде біз жуан – ... ... ... ... ... біз
диаметрді ғана ескеретін боламыз.
Алайда ондай сипаттама ... ... ... ... ... ... яғни ... жекелеген нәрсенің сәйкес өлшемдерін айырып алып, олардың
өлшемдік қатынастарын тағайындай білу қажет.
Нәрселердің үш өлшемділігін мектеп жасына ... ... ... ... ... ... ... тұста да балаларда үш ... ... ... деген пікір жоқ емес, бар.
Алайда көптеген ... ... ... ... мен ... ... оқытатын болсақ, олар нәрсенің ұзындығын, енін және
биіктігін айырып көрсетіп бере алатынын ... жүр ( ... ... ... К. (6жыл 11 ай) мынадай тапсырманы «Мына қорапты мұқият
қарап шығып, оның биіктігін көрсет» тыңдап болып қорапты бар ... ... ... ... ... нұсқап «Ол аласа», - депті. – «Ал енді
ұзындығын көрсете ... Бала ... оңға ... қораптың алдыңғы жағы
бетімен саусағын жылжыта отырып «Міне, мынау ұзындығы», - ... ... ғой ... ... ... ... қораптың жоғарғы бетінің
көлденеңін көрсеткен.
Сонымен, бала қорапқа толықтай ұзындықтың үш түрі ... ... ... Оларды айырып көрсету оған айтарлықтай қиындық тудырмаған да. Осы
іспетті іс – әрекеттерді ... мен ... ... ... жиі ... ... алайда алуан түрлі нәрселердің
биіктігін көрсету үшін олар біраз қиналып қалады. Мәселен, аласа ... ... ... ... жиі ... ... қораптың биіктігі
жоқ», - дейді 6 жасар балалар. Ал кейбір ... ... деп ... ... қолымен сипап көрсетеді.
Үш – төрт жасар балалар үш өлшемді қалай қабылдайды екен? Үш жасар
балаларға өздеріне ... ... ... ең биігін немесе ең
ұзынын табыңдар дегенде, олар ... ең ... ... жалпы өлшемдеріне
қарай ) көз тоқтатады; ұзын, биік деген ... үш ... ... ... ... ... ретінде қабылдайды.
Төрт жасар балалар, егер нәрсенің ұзындығы оның енінен артық болса,
оларды артықтау ұзындығы ... ... ені ... сұрыптап алу жөнінде
дифференциалды тәсіл қолданады. Балалар нәрсенің ... ... ... ... ... биік ... таба ... бірақ
өлшемдері әр түрлі қораптардың ішінен, ... ... ... ... ... ... ... «Мұның ішінде биігі жоқ» деп олардың ең биігін ... таба ... Сол ... топтың балалары да осындай тапсырманы
орындағанда әжептәуір қиналып қалады.
Алайда,бұл ... ... ... да салыстыру жөнінен,
ұзындықтың әрбір түрін айыра білу жөнінен және сәйкес ... ... ашып ... бере білу ... ... педагогикалық жұмыстың
кемшілігінің нәтижесі ғана (ол атаулар: ұзынырақ- қысқарақ, ұзын – қысқа,
кеңірек – ... кең – тар, ...... ...... ... ... – жіңішкелеу, жуан – жіңішке ).
Тәжірибенің көрсетіп отырғанындай, естиярлар мен ... ... тік ... ... ... денелердің барлық үш өлшемін де
айырып көрсете білуді аз – ақ уақыттың ішінде ... ... ... ... ... ... тұрған қалпына қарай әр
түрлі параметрлерін іздестіру балаларды қызықтыра түседі. Балалар ... ... мен енін ... әрі дәл ... тек ... ... болғанда қиналады. Нәрсенің өлшемдерін тапқанда оның ұзыны бойымен
немесе ені ... ... және ... – ақ ... биіктігін
көрсеткенде вертикаль бойымен сипап өту үлкен роль ... ... ... ... енін және биіктігін анағұрлым дәл, айқын білуге
көмектеседі. Балалар ... ... ... ... ... ... және
де ұзындық параметрлерін анықтай отырып, ... ... ... ... ... үстелдің үстінде тұрған қораптың (қарындаш
салынатын) ... ... және енін ... Осыдан кейін, оны
горизанталь жатқызып қойып, қайтадан онын осы ... жаңа ... енін және ... ... ... ... жолдары
қызғылықты ойынға айналады. Бұндай қызығушылық ... ... ... және ... ... биігірек және қайсысы
аласарақ, қайсысы жуандау және қайсысы жіңішкелеу) жетелейді.
1.5. Нәрселер шамасын көзмөлшерімен өлшей білуді дамыту
Алдымен нәрселердің ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді; өлшемдестікті көзмөлшерімен
анықтайтын болсақ, бұл тәсіл жарамсыз болып қалады. Мәселен, ағаштың немесе
дуалдың ... ... ... ... көзбен мөлшерлеу дамыған болу
қажет. Бұған нәрселерді салыстыру әрекетінің себі бар. Көз, қол жасайтын
практикалық әдістерін ... ... ... ... ... ... дамыту аса маңызды, сондықтан да ол оқыту пәні болуы тиіс.
Тіпті ... өзі ... үйді адам ... ... ... шіркеу
мұнарасының биіктігімен салыстыра отырып ... ... ... ... ... білуге үйрету керек деген болатынды.
Зерттеулерге қарағанда, жас есейе келе көзмөлшерінің болар – ... ... ... әр ... екі ... үлкенін таңдап алу
жөніндегі оңай есептің шешуі де көз жеткізеді. Алайда есептің дұрыс шешімі
ылғи да ... ... ... ... бола бере ме? ... ... ұзындығы белгілі нәрсені сұрыптап алу балалар үшін едәуір
күрделі екен, олар бұл есепті екі ... ...... ... ... гөрі екі есе баяу ... ... жаңа бір интелектуал есепке
кезігеді, ол – салыстыру тәсілін табу. Сонымен бірге сұрыптауға ... ... ... ... ... сайын, есеп күрделене
береді.
Балалар үшін одан да гөрі қиын ...... екі ... құрастырылған үлгімен теңестіру. Үш – төрт жасар ... ... ... ... ал бес – жеті ... балалар ондай есепке сәл
қызыққаны болмаса, барлығы бірдей шығара алмайды.
Шамасы, ... ... – ол ... шешу ... ... ... ... бірқатар балалар дегенмен ол есепті шығарады ғой, әңгіме
балаларға көзмөлшерімен амалдар орындау әдістері мен ... ... ... ... оның бірі үлгінің өзі, сұрыпталатын
обьектінің әрқайсысын үлгімен салыстыратын; оның шама ... ... не ... ... білетін болуы тиіс, яғни біртіндеп салыстырғанда
операциясын – есепті анағұрлым тиімді шешу тәсілін – меңгеретін болуы тиіс.
Осыған балаларды үйреткен ... ... ... ... үлгі ... басқа обьектілерді салыстыру
үшін эталон ролін атқаратын болуы тиіс; ... ... ... ... ... аса маңызды. Ол үшін осындай өлшемді (үлгіні) балалардың
өздеріне жасауды ұсыну қажет, онымыз салыстыру үшін жанама ... ... ... – балаларға өлшемнің көмегімен өлшеу тәсілдерін үйрету
(өлшемнің ұшы өлшенетін кесіндінің шеткі ұшымен дәл ... ... ... де ... ... салғастыра отырып, онымен бірдей немесе бірдей
еместі ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты салыстырылатын обьектілердің айырмашылығы тым
аз болмағанда да өлшемді анықтау дәлдігі едәуір артады.
Екі кесіндіні үлгінің ұзындығымен теңестіргенде де ... ... тап ... болса, есепті көзмөлшерімен шешу көзмөлшердің болар – болмас
шамасына ... ... ... ... ... бір ... меңгергеніне байланысты.
Осыдан методика үшін қорытындылар жасау ... ... ... ... ... ... ... балаларды
өлшемдестіктің практикалық тәсіліне, жүйелі түрде оқыту керек. Көзмөлшермен
шығаратын есебіміз күрделене түскен сайын, ... ... ... да арта ... ... ... ... Балалардың геометриялық фигураны қабылдау ерекшеліктері
Геометриялық фигуралар ... ... ... ... пайдаланып
нәрсенің формасын анықтайды. Форма да, өлшем сияқты, бір ... ... ... ... ... ... Нәрселердің формасы
геометриялық фигураларда жалпыланған бейнеге ие болды.
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... жолмен
игереді және де геометриялық ... ... ... ... жүзеге
асады? Форма жайындағы ... ... ісі ... ... бірі ... ... формасы жайлы нәрселер мен айнала кеңістіктің арасын бөлетін
шекара ретіндегі ұғым балаларда өте ерте білінеді.Тәжірбиеге ... сүт ... ... ... ... тани ... ... Сол өте ерте
кезде-ақ балалар өздеріне таныс нәрселерді, олардың ... ... ... тани ... ... ... жатқан қуыршағын,
үстелің). Алайда мектеп жасына дейінгі бала көз ... ... ... ... 45° ... бұрылып жатқан квадратты тани алмайды екен.
Ондай жағдайда форманың тікелей ұқсастығы білінбей қалады. ... ... ... оны ойша бұру ... болатын сияқты , ал олардың ... ... аса ... ... ... ... ... бала
сирек кездесетін әр түрлі нәрселер формаларының ... ... әлі ... ... ... форма белгісіне қарап қорытындылай алмайды.
Нәрселердің формасын тани білуде геометриялық фигураның атқарар рөлі
едәуір, ол фигуралармен ... ... ... нәрселер салыстырылады.
Сондықтан балаларды негізгі геометриялық фигуралармен таныстыру, оларды
айыра білуді үйрету, өлшемдерінің ... ... атап ... ... ... Зерттеулерге қарағанда, бастапқы кезде үш-төрт жасар балалар
геометриялық фигураны кәдуілгі ойыншық деп және ... ... ... ұқсатып қабылдайды әрі бұл нәрселерді солардың атымен атайды:
цилиндрді- стақан, баған дейді, үш жақты призманы ... ... ... ... екі ... тік ... – терезе, овалды-
жұмыртқа дейді т.с.с.
Үйретіп жүрген ересек адамның ... ... ... ... ... өзгеше қалыптасады. Балалар енді оларды
нәрселермен ... тек ... ... бұны ... айтқан
сөзінен ғана байқаймыз: цилиндр – стақан сияқты, ұшбұрыш –пионер галстугі
сияқты т.с.с. Және ... ... ... ... ... ... ... нәрселер ретінде қабылдайды
(доп, алма –бұл шар, ... бұл ... , ... ... ... Геометриялық фигура үлгі ... ... ... ... ... ... ... балалар сәйкес
геометриялық фигураларды да ... ... ... ... ... ... үшін ... үлгінің атқарар рөлі
қандай? Зерттеулерге қарағанда, екіге аяқ басқан балалар оларға көрсетілген
үлгілі ... ... ... ... ала ... алайда сұрытау үшін
қойылған екі фигура форма жағынан кераға болуы тиіс ... пен ... Тік ... пен ... ... пен ... ... білу
екі-үш жасар балаларға едәуір қиын тиеді, өйткені форманың аса ... ... ... ... етіледі.
Сұрыптап алу деген не? Бұл жерде екі процесс ... ... яғни оның ... мұқият анализ жасау және 2) осы аталған
үлгіні ... ... ... ... ... тани ... ... түскен обьектілердің сол елеулі белгілерінің барлығын таба ... ... әлі де ... ... үшін ... ... және де оны ... оқыту қажет.
Алайда геометриялық фигураны тани білу әлі де ол жөнінде ұғым болып
табылмайды.
Геометриялық фигуралар ... ... ұғым ... ... үшін ғана әбден түсінікті бола алады. Ұғымды ... ... ... ... дәл ... ... білу және олардың елеулі белгілерін
атау болмақ. Аталмыш обьект жатқызылатын ... ... ... ... және де сырт ... ... ... топтың балалары оқыту
барысында біртендеп менгереді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... түрлерінің арасындағы қатып ... ... ... ... ... бір ұғым ... ... көлемделуі
арқылы анықталатын жағдай жиі кездеседі, мысалы, былай дейді: «квадрат
дегеніміз- тік төртбұрыштың дербес жағдайы». ... тік ... ... да ... бола ... ... квадраттың барлық қабырғалары
ғана тең болады.
Квадрат пен тік төртбұрыш олардан кеңірек ... ... ... ... одан да гөрі кендеу көпбұрыш ұғымы арқылы анықтауға да
болады.Осылайша ... ... ... ... ... жүйесін
елестетуге болады, ал зерттеулерге қарағанда, ... ... ... ... Бұл тектес байланыстар мен бағынушылықтардытағайындау
болса, балалардың ойын дамытып әрі ... ... ... ... ... білуге үйретеді, ойлау жүйелілігіне, байланыстылығына
тәрбиелейді.
Бұдан шығатын педагогикалық қорытынды: ... ... ... ... ... ... ... қарапайым қасиеттеріне
біртіндеп назар аудару қажет (олар: фигураның төбелелерінің, бұрыштарының,
қабырғаларының ... ... ... және ... ... ... т.б.), сондай-ақ балаларды геометриялық фигураларды ... ... ... ... ... формалардың инварианттылығын атап
көрсетіеді.
Балаларды геометриялық формамен таныстыру тәсілдері қандай және де
сөздің атқарар рөлі қандай?
Коптеген ... және ... ... ... ... ... формасы мен өлшемдерін тану ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ өзі сипап сезу ,
ұстап көру арқылы және ... атап айту ... да ... ... ... ... қолданып жұмыс істегенде нәрсенің формасын дәл қабылдау
мүмкін ... тек ... ... ... ... ... Оны
тәуірек тану үшін, балдырған да, ересектеу бала да сол ... ... ... оны ... келеді, тіпті кейде бұрып та қойғысы келеді:
мұнымен қоса, қарау мен ... көру ... ... ... ... ... әрі басқа болмақ.
Сондықтан нәрсені қабылдауда және оның формасын анықтауда маңызды,
дәлірек айтсақ, ... роль ... – көру және ... ... ... ... жан – ... тексеру болмақ, кейін ол
сөзбен түсіндірілетін болады.
Алайда, ... ... ... ... ... жасына дейінгі
балаларда нәрселер формасын тексеру деңгейі өте төмен: көп жағдайда ... ... қана ... ... сондықтан форманы дәл анықтай алмайды, овал
мен дөңгелек, тік төртбұрыш пен ... ... ( ... олар ... ... көрініп тұрса да ) толық айыра алмайды.
Формасы күрделі нәрсені қабылдағанда оның тек жекелеген қасиеті ғана –
ұзындық, бұрыштар, ... ... т.б. – ... ... ал ... ... қала ... қарағанда, балалар өз бетімен нәрсенің ерекшеліктерін
тани алмайды, оның ... ... ... ... ... ... бейнелеу іс – әрекетіне қарап көз жеткіземіз.
Сонымен, форманы танып білуде көз бен қол бір – ... ... ... ал ... ... ... бекітеді.
Балалардың қол қимылының генезисін бақылау нәтижесі көрсеткендей, үш
жасар баланың қимылы ұстағанға ... ... ... Төрт ... қол ... енді ... ... ұшымен сипап көру
пайда болады. Ондайда бір қолымен ғана сипайды, саусақтың ұшы ... ... ... жеті ... ... ... екі қолымен де ұстап көреді. Қимылы
бір біріне қарама –қарсы келеді немесе екі жаққа қарай қозғалады.
Алайда обьектінің ... ... ... ... ... щығу ... ... Ақтығында, алты жасар балалар фигураның бүкіл контурын
саусақтарының ұшымен байқап ... ... ... қимылдары нәрсенің
формасын модельдейтін іспетті.
Көз қимылдарының генезисі мынаған көз жеткізеді: ... ... көз ... өзі де оның ... ... ... және де оны
дәл танып білуге септігін ... ... ... ... тек ... жеті жасар
балаларға ғана тән. Ертерек ... ... ... ... кө ... тек ішкі ... ғана ... алдымен оның өлшемін байқайтын
сияқты, тек бес жасқа ... ... көзі ... ... ... ... ... мұның өзі қабылданатын обьектіні белгілі ... тани ... ... ... ... анағұрлым жетілдірілген
тәсілді пайдаланып қолмен және көзбен тексеру және оның ... ... тани білу ... ... ... ... ... сенсорлық
есептерді шеше білуді дамытылады, сурет салу, жабыстыру, конструкциялау
т.с.с. ... ... ... ... ... ... алатын болады.
Бұдан шығатын қорытынды: балаларға ... ... ... ... контуры бойынша нәрсені тексеру итәсілдерін ерте
үйрету қажет.
Форманы бұл сияқты ... ... ... ... біртіндеп
жойылады, оның орнына фигураны көзбер көріп зерттеу келеді, сөйтіп «идеал
модель және перцепциялық бейне» жасалады.
Форманы ... ... ... методикасында тағы да бір ерекшелік
сол, балалар дамуының дара ... ... ... қарастырылып
отырған обьектіге (нәрсеге ,геометриялық фигураға ) көберек қызығады, көріп
отырғандарын сұрап білмек болады, оның ... ... ... ... ... Ал ... ... – өздері қарастырмайды, тек ересек
адамдардың айтқанын тыңдап қана отырады: олар үшін ... сөз ... ... әр ... сапасы: олардың түсініктерінің толықтығын
және айқындығын анықтайды да. ... ... ... сенсорлық
тәжірибесі неғұрлым жадау болса, объект жөніндегі оның ... ... ... ... оның ... ... схема түрінде ғана болмақ.
Кіші балалардың бұл тектес қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ерте кезден бастап балаларды
асықпай сөзбен қорытынды жасай отырып бақылауға үйрету керек.
Алайда ... ... ... ... және ... ... ... отырған обьектіні есте қалдыруға себепші бола отыра, оны ... Сөз ... ... ... ... ... ... қайта қорытынды дәрежесіне дейін жоғары көтереді. Сөз деген
сезімдік қабылдаудан тысқары алғанда нақтылы бейне жасай ... ... ... бала ... тек қана еске ... ... Ал ... болса, сол айқын емес, сол схема түрінде қала береді.
Бұдан шығатын педагогикалық қорытынды: айтылған сөзден кейін ... бай ... ... ... ... ... ... балалар үшін геометриялық фигуралар олардың
ойыншықтарымен қатар ... ... ... ... олар ... ... сонымен олардың формасы ойын әрекетінен әлі де болса білінбейді.
Онан әрі балалардың танымдық ... ... ... бастайды,
геометриялық фигуралар формасын сипап көріп және көзбен көріп зерттеу
тәсілдері пайда бола ... және ... ... ... ... ... кейін, керісінше, тұрмыстық нәрселерді геометриялық
формалармен салыстыратын болады. (жекелеген нәрселерді ұстап көреді, оларды
жан – ... ... ... ... ... зерттеу ісі жүйелі түрде және
жоспарлы болып шығады әрі фигураның контуры бойымен ... ... ... зейін қойып қарап шығады, оларды қайта есептейді,
ара қашықтықтарды, фигураның қабырғаларын т.б ... ... ... ... ... білу әрекеті ересек
адамның басшылығымен едәуір шапшаң дамиды. Бұдан шығатын қорытынды ... ... ... ... ... зерттеу тәсілдерін ерте
жастан үйрету қажет;олардың ... ... көре білу ... ... ... және үлгіге қарай әр түсті және өлшемдері де әр
түрлі ... ... ... ... ... фигуралардын
нәрселердің модельдерін құрастыра отырып, олардың түрін өзгерте білуді
үйрету керек.
1.7. Балалардың ... білу ... ... және форма туралы
түсініктерін қабылдау
Балалардың сенсорлық дамуы көп ... ... ... дамыту
маңызды саналады, мұның өзі ілгеріде ... ... мен оны ... ... ұғымды игеру үшін қажетті негіз болып табылмақ.
Кішкене ... өзі ... ... ... ... ... отырып, өз қабылдауларын ауыр, жеңіл деген сөздермен бейнелейді.
Балдырған орындықты көтермек болады, бірақ оған күші ... ... ... ... ... ... Ауыр ... сөз балалардың аузына ерте
түседі. Ауыр және жеңіл нәрселердің ... ... ... ... ... ал ... ... салмағы жағынан керағар (бала
орындығы мен қуыршақтың орындығы т.с.с.), ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықты
қабылдау барған сайын тереңдей түседі.
Салмақтау сезімін дамыту жағына М.Монтессори, Е.И.Тихеева, ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларда салмақтау
сезімін нәзік дифференциялауды тәрбиелеу үшін Ю.И.Фаусек, мысалы, ... бар ... ... ... ... ... келте тақтайшалар
салынған, бұлар әр текті ағаштардан жасалған; шырша, қандағаш, шетен, қызыл
ағаш, жаңғақ т.б. Әр ... 12 пар ... ... ... 6 – дан
2г–ға дейін. Ажарлап өңделген тақтайшалардың табиғи өз түрі мен ... ... ... ... ... ... ... екі алақанға салып өлшеу арқылы олардың салмақтарының ... ... ... ... Бұл ... ... онша ... таба
білді деп жазды Ю.И.Фаусек.
Салмақтау сезімінің дамуы балалардың танымдық әрекетін тереңдетеді.
Егер алғашында балалардың салмақ жөніндегі түсінігі нәрсенің зор ... ... енді ... ... ... келе ... ... кіші
дененің салмағы зор денелердікінен де ауыр келетініне көздерін жеткізеді
(үлкен ауа шары кішкене резеңке ... ... ... ... ... жағынан әр түрлі, қандай ... ... ... ... ... ... металл шардың неліктен суға батып
кететінін, ал ... доп ... ... іс ... ... екі ... ... салып салмақтап, бала олардың салмақтары әр түрлі екеніне көз
жеткізеді. Бұл сияқты практикалық тәжірибе ... ... пен ... тура ... ... кері байланыс түсінігіне әкеледі.
Осыдан ересек балалардың салмақ ... ... те ... ... ретінде салмақтау сезімін балаларда дамытудың методикалық
әдістерін талдаудың маңыздылығы жөнінде педагогикалық ... ... ... әдетте алдыңғы топтан – ... ... ... балалар болады, бірақ кейде жаңадан, бұрын мектепке
дейінгі мекемеде болмаған балалар да ... ... ... өз ... ерекшеліктерін ескеріп, жыл басында дифференциялды өткізу қажет.
Бағдарламада ... оқу ... ... ... ... көзделген, сондықтан бақшаға жаңа ғана келген балалармен
алдыңғы ... ... ... ... ... оқу ... өткізген
жөн.
Естиярлар тобында жиын, өлшем, форма жөніндегі, ... және ... ... ... әрі ... дамыта түсу, сонымен бірге
балаларды ... ... және сан ... ... рет ... ... бағдарламасында геометриялық пішіндер мен ... әрі ... ... түсу және ... ... ... Төрт ... балалар үшін бұл әбден түсінікті, өйткені олардың
қолданылуында өздері іс ... ... ... әр түрлі геометриялық пішіндер
бар (құрылыс материалы, геометриялық ... т.б.). Бұл ... ... осы
пішіндердің кейбір қасиеттерімен де (орнықтылығы және орнықсыздығы), сондай
– ақ олардың әр түрлі өлшемдерімен таныстыруға болады ... куб, ... ... дөңгелек, кіші дөңгелек т.с.с.).
Бұл топта балаларды айналадағы заттардың формаларын таныс геометриялық
пішіндермен (кітап парағы – тік ... ... ... ...... ... ... әрі қарай жалғастыру керек.
Форма. Балаларды іс жүзінде оларға белгілі ... ... шар, куб, ... тік төртбұрыш, квадрат, дөңгелек, үшбұрыш.
Геометриялық пішіндерді қимыл – ... ... ... ... және ... ... бұрыштары көп, шар мен цилиндрде бұрыш жоқ,
шар мен цилиндр домалайды, ал куб орнықты деген сияқты ... ... ашу ... жаттықтыру. Геометриялық пішіндердің бұрыштарын,
төбелерін және қабырғаларын ажырата білуге үйрету. Тік ... ... төрт ... төрт төбесі, төрт қабырғасы бар, ал үшбұрыштың үш
бұрышы, үш төбесі және үш ... бар, ... ... ... Шар, куб, ... ... білеуше (тік бұрышты параллелепипед),
квадрат, тік төртбұрыш, үшбұрыш, дөңгелек, ... ... ... ... және ... атай ... түрлі жазық фигуралардың төбелерінің, қабырғаларының, бұрыштарының
санын санай білуге үйрету.
Кейбір геометриялық фигуралардың (тік ... пен ... ... ... ... ... ... геометриялық форманы көре білуге ... ... не (доп, ... т.б.), ... ше ... ... т.б.), конусқа
не (воронка, пирамида т.б.), дөңгелекке ше (тәрелке, табақ т.б.), ... не ... ... ... ... ... есік т.б.), квадрат
ше (орамал), үшбұрышқа ше (үш бұрышты орамал), овалға ше ... ... ... ... ... т.б.), ... ше (балалар
үстелі, үйлердің төбесі т.б.).
Балаларды барлық геометриялық пішіндердің өлшемдері әр түрлі ... ... ... ...... куб, үлкен – кішкене шар,
үлкен – кішкене цилиндр, ...... ... ...... квадрат,
үлкен – кішкене үшбұрыш, үлкен – кішкене тік төртбұрыш).
Айналадағы өмірде кездесетін геометриялық пішіндер түріндегі заттардың
формаларын салыстыруға балаларды ... ...... ...... тәріздес, дәптер (кітап) – парағы – тік төртбұрыш
тәріздес, стақан – куб ... доп – шар ... бет ...... т.с.с.
Дөңгелек, тік төртбұрыш және үшбұрыш формалы заттарды ажырата білуге
жаттықтыру. Мәселен, бөлмедегі тік төртбұрыш, ... ... ... тапқызу (үстелдің беті – тік төртбұрыш, ... – тік ... беті – ... электр фонары – дөңгелек тәріздес т.с.с.).
2. Нәрсенің өлшемі, формасы және массасы ... ... ... ... ... ... ... түсініктерді дамытуда ойын әрекеттерін
пайдалану әдістемесі
Геометриялық пішіндердің атауларымен балаларды ойында кезінде және
күнделікті өмірде ...... ... ... ... ... өзі ... қалай атайтынын балалардың естігені жөн. Айталық балалар бір
нәрсе құрастырмақшы болсын, ... ... ... ... ... пайдалануды ұсынады. Мұны кішкентайлардың екінші тобының өзінде –
ақ жасау керек, сонда балалар өздеріне таныс емес ... ... ... т. с. с. ... ... ... – бірте
үйренеді. Ойындар процесінде шар мен ... оңай ... ... ... ... назарын аударуға болады. Неліктен? Сұрақ
балаларды ойландырады, олар бірден жауап та ... ... ол уақа ... мен ... неге домалайды, ал куб домаламайды?» - деп тәрбиеші өз
сұрағын тағы да қайталайды. Ол осы ... ... ... ... айналдыра көрсетіп шығуды балаларға ұсынады: «Куб қырлы, ал
шарик теп – тегіс», - ... ... ... куб ... - ... ... – «Ал ... мен шардың бұрыштары бар ма?». ... ... көп, ал шар мен ... ... жоқ ... аңғарады.
Бұдан кейін тәрбиеші шар мен цилиндрді салыстырып, бұл пішіндердің
қайсысы орнықты, ал қайсысы орнықсыз екенін ... ... шар ... түрліше қойып көреді де цилиндрді тұрғызып қоюға, ... ал шар ... ... ... ... ... орнығып тұра
алады?». Балалар затты қарап шығып, цилиндрдің «едені мен төбесі» бар, ... ... ... «ал ... ... жері дөңгеленіп келген», -
дейді. Өздерінің ойыншықтарының ішінде бар геометриялық денелердің өзіндік
қасиеттерін балалар осылайша ... ... ... ... ... көп, басқаларында
аз салынған түрлі карточкаларды пайдаланып, ... ... ... Бұл ... ... – ақ, ... үшін ... үлестіру
материалдары да геометриялық мозаикада берліген, төрт жастағы балалар
әдетте ... ... да, атай да ... ... ... балалар тобында негізгі міндет балаларды ... ... ... ... болады.
«Мынадай өрнекті тап» ойыны
Бұл ойын үшін бірнеше жұп (бес, жеті) ... ... ... ... ... ... үшбұрыш, тіктөртбұрыш, овал (сопақша) ... ... әр ... бағытта орналастыру немесе олардың суретін
салу қажет. ... ... бір ... ... ... ... баланың
қолында болуға тиіс. Сіз ... ... ... оның геометриялық
пішіндерінің қалай орналасқанын айтасыз. Мысалы ... ... ... ... үш ... одан соң бір үшбұрыш және тағы да үш ... Бала ... ... ... қорапты тауып, ондағыпішіндердің
қалай орналасқанын айтып береді.
Осындай тапсырмалар беруді көздейтін ойындарды күрделендіруге ... үшін ... ... ... ... ... ... пішіннің орнын
көрсетуді, одан соң есінде сақтауы бойынша өз қорабында ... ... ... ... ... ... кейін баланы заттың пішінін ... ... ... ... беруге дағдыландыру қажет. Ол үшін «Менің ... ... ... ... ... ... гүлдер, жануарлар және басқа да құрылысы едәуір
күрделі заттар бейнеленген картиналар дайындалу ... Ойын үшін ... ... жануарлар», «Гүлдер», «Ыдыс – ... ... ... ... ... ... да, ересек адамға да бірдей сурет беріледі. Үлкендер өзіндегі
суреттердің біріне ... ... ... «Менің қолымдағы суретте гүл
бейнеленген. Оның ортасы дөңгелекке ұқсас. Ол сары ... Бұл ... ... ... ... ... ... қолымдағы суретте не
бейнеленген?».
Біз баладан ... ... ... ... оның ... ... ... оларды үлгімен салыстырып, ауызша сипаттап беруді талап
еткенімізде, бұл ойын ерекше маңызды ... ... ... ... ойын ... ... затты көрмей ұстап табу қабілеті дами түседі.
ойын басталар алдында ... ... ... баласына қапшықтың ішінде
ойыншықтар барын айтады. Қапшыққа қарамастан, ішіне қол ... ... ... ... ... атын атау ... Одан соң бұл ... қапшықтан
шығарып, анықтап қарайды да, оның қандай таныс геометриялық пішін екенін
айтады.
Ойынды ересек адамның бастауына да ... Ол ... ... сұғып,
айталық қалақшаны ұстағанын айтады. Қалақшаны қапшықтан ... ... ... ... ... ... ... салыстырады:
«Қалақша тұтқасы және ұштығы деп аталатын екі бөліммен ... ... ... ал ... сәл ... ... ұқсайды. Шаршының төменгі
бұрыштары жұмыр». Сипалап білетін заттарға толық сипаттама берілгенше
ойынды ... ... ... ... ... де ... бала айтылған сипаттама бойынша
белгілі бір затты табу үшін қолын қапшыққа ... ... ... таныс
геометриялық пішіннен құрастырылған затты табуға тапсырма беріледі.
Мысалы, «Т» әрпі секілді байланысқан, ұзындығы әр түрлі екі цилиндрден
тұратын затты баланың табуы ... ... ... ... ... ойын ... заттың күрделі пішінін жіктей білуге, оның әр ... ... ... ... ... ... ... түрліше өткізуге болады.
1. Дайын үлгіге қарап, бейне құрастыру. Бала үлгіге қарайды да, ... ... ... атап ... үшбұрыш пен тікбұрышты
пайдаланып, дәл ... ... ... ... пішіндерді алдын ала іріктеп алып, дайын үлгі бойынша бейне
құрастыру. Бұл едәуір қиын тапсырма. Ол ... ... ... ... ... ... ... оларды қолда бар геометриялық
пішіндермен салыстырып, керектілерін іріктеп алуды көздейді.
3. Пішіндерді алдын ала ... – ақ, ... ... ... бейне
құрастыру. Бұл жағдайда жіктелмеген үлгі ұсынылады, сондықтан одан ... ... ... ... қиын. Сондықтан бала алғашқыда
элементтерді (геометриялық пішіндерді) жіктелмеген ... ... қоя ... ... оларды басқалармен таныстыру керек.
4. Қажетті пішіндерді алдын ала ... ... ... ... ... Бала ... және ... суретті жақсы «оқи» білгенде ғана
бұл тапсырманы орындай алады.
Геометриялық пішіндердің ... ... үшін ... ... ... ... пайдаланылған салу және қондыру әдістерін пайдалануға болады.
Мұнда бала фигуралардың элементтерін ... оның ... мен ... ... ... әдістердің көмегімен фигураларды тең бөліктерге ... ... ... ... ... ... жасау,
ермексазбен жұмыс істеу.
Бала геометриялық пішіндердің ерекшеліктерін анықтау үшін олармен
түрліше әрекет ... ... оған шар мен ... шар мен ... мен ... салыстыруды ұсынайық. Бала әрбір пішінді қолмен ұстап,
көзбен көреді; жиегін айналдыра сипайды, үстел бетінде домалақтайды, ... ... ... ... түрліше жағдайға қойып, ... ... ... ... ... ... ... секілді белгілеріне қарай топтастыру өте
пайдалы. Балаға ішінде мынадай геометриялық ... ... ... ... ... қызыл және үлкен сары шаршылар, үлкен қызыл
және кішкентай көк үшбұрыш, үлкен көк және ... сары ... ... көк ... Бала бұл ... ... ... тастап, мынадай
сұрақтарға жауап береді; пішіндердің бір – ... ... ... Оларды қалайша топтастыруға болады?
Бала алдымен пішіндерді түсіне, одан соң ... мен ... ... ... ... геометриялық пішіндер маңызды ... ... ... ... геометриялық пішіндерімен ұдайы
таныстырып заттың өлшеміне қарамастан, пішінін атауға ... ... ... ... ... ... ... түсінігі
арта түседі. бала енді оларды басқа заттармен теңестірмей, тек ... ... ... ... ... ... ұқсайды және т.с.с.
ең соңында, геометриялық пішіндер үлгі ретінде ... ... ... бәрі ... ... доп, алма – бұл шар, тәрелке,
табақша, ... ... – бұл ... үстелдің беті – шаршы. Геометриялық
пішіндер үлгі қызметін атқарып, оларға ұқсас заттар іріктеледі.
Баланы әр түрлі геометриялық пішіндермен ... оның ... ... ерекшеліктеріне, кейбір белгілеріне аудару керек. ... ... саны мен ... қабырғалары, олардың теңдігі мен
теңсіздігі, өзара рпналасуы. Геометриялық пішіндерді ... ... ... ... ... ... атап ... қажет.
Баланың затты пішіні мен құрылысына қарай түрліше ұстап қарайтынына
назар аудару керек. Заттың пішінін айыруда баланың қолы мен көзі бір ... ... ... ... етеді, өзі танып білген жайларын
тиянақтайды. Сондықтан ата – ... ... ... ... ... сөзбен
дұрыс тұжырымдау.
Бес жастағы бала затты екі қолымен бірдей сипалап ... ... ... бір – ... қарсы немесе екі жаққа қарай қимылдайды. Бала объектінің
бүкіл жағдайын толық айқындай алмайды. Ол мұны ... ... ... Ондай жағдайда баланың сөзі ... ... ... толы болуына назар аударған жөн. ... ... ... ... ол туралы толық түсінік алу қиын екені белгілі болуға тиіс.
Баланың пішіні туралы білімі тиянақты болу үшін оған ... ... ... ... ... ... құрастырумен айналысуға
тапсырма беру керек. Ермексазбен, сазбен жұмыс істеудің заттың жұмырлығы,
сурет салудан ... мен ... есте ... ... ... ... суретін салудан немесе бейнесін ермексаз, саздан жасаудан бұрын ... ... ... ... заттың пішінін құрастырудың негізгі әдісін
түсіндіру қажет. Мысалы, жұмыр нәрселерді жасауда жұмырлау, ... ... ... ... ... ... ... пішіннің өте сирек
кездесетінін білуі тиіс. Ол заттың геометриялық пішінмен шамалы ұқсастығын
да ... ... ... ... көп ... ... ... болатыны
белгілі, сондықтан оның бар пішінін білумен қатар, негізгі және ... ... ... ... ... ... арасындағы кеңістіктік
қатынастарын анықтау керек, сөйтіп заттың бейнесін жасау ... ... ... машинаның суретін салу үшін ең ... ... ... ... ... ... бөлшектерін есте сақтаймыз; бұл
бөлшектерді оларға ұқсас ... ... ... ... ... салыстырамыз.
2.2. Өлшем, форма және масса ұғымдарын қалыптастырудың ұйымдастырылған
оқу іс-әрекеті
Оқу іс-әрекетінің мақсаты: балаларды берілген геометриялық пішіннің
шамасы ... ... ... ... таныстыру. Тәрбиеші әр түрлі
пішіндерді көрсетіп, төртбұрыштар, кыадраттар, үшбұрыштар, дөңгелектер
үлкен де, кіші де бола ... ... ... ... Ол ірі және
ұсақ пішіндерді беттестіру әдісін қолданып салыстыруды ... ... ... ... ал ... мен түсі ... әр ... анықтайды.
Бұдан кейін өлшемдері әр түрлі үш пішін беріледі, ... ... ... ... ... ... соң балаларға өздерінің жеке конверттерінде жатқан пішіндерді
қарастырып, формалары бірдей ... ... ... де ... ... қанша екенін айтқызады.
Егер алғашқыда барлық балалар бірдей комплектілерді (әр түсті және тек
үлкендігі екі ... ... ... ... ... онда келесі
жолы әр бала сол төрт формадан тұратын, бірақ әр ... ... ... және саны ... де әр ... ... ерекше комплектісін
алады. Балалар кімде қандай пішін және ... ... айта ... өз
комплектілерін қуана – қуана бөліп қоя бастайды.
Естиярлар тобында жыл ... ... ... ... тік
төртбұрыштың, дөңгелектің, ал біршама ... ... да ... таныстыруға болады.
Мұндай оқу іс-әрекеттерінде балаларға тек білетіндерін ғана ... ... ... жауап іздейтіндей жағдайға келтіру қажет. Балалардың
өздері формаларды ... өз ... ... ... ал
тәрбиеші олардың жауаптарын анықтай түседі және ... ... ... ... ... алды ... ... Сабақта балалардың геометриялық пішіндер туралы білімдерін
дамыту, пішіндерді бір – бірінен ажыратуды үйрету, ... ... ... ... ... ... ... арқылы шығармашылығын
дамыту мақсатын көздейді.
Тәрбиеші алдын – ала геометриялық пішіндерді қиып ... ... ... ... сөздері сөздік жұмысқа алынып, үнтаспа, бейнетаспа
сабақтың ... ... ... ... ... геометриялық
пішіндер, желімдер, қол сүрткіштер, ... –ті ... ... ... ... ... ... Балалар саз әуенімен жарты шеңбер болып тұрады.
Балалар:
Табиғат біздің анамыз,
Табиғатқа баламыз!
Иіліп ... ... ... баламыз!
Сәлеметсіздер ме!
Бақтияр: - Балалар сендер өздерің туралы айтуға ... ... - ... – Мен ... – Мен ...... – Мен ... Сендер әдемі, мейірімді де ақылды балаларсыңдар. Біздің
осындай ақжарқын, қайырымды ... не ... ... төккен шапағатты күн!». Балалар күнмен сәлемдеседі.
Тәрбиеші: Балалар біз өткенде саяхатқа қайда бардық?
- Қиял әлемі саябағына ... ... сол қиял ... ... ... ... ... Балалар қиял әлемі саябағынан геометриялық пішіндерге ұқсас
қандай ... ... Біз ... ... ол төртбұрышқа ұқсайды. Кемеге ... ... ... ... міндік, ол домалаққа ұқсайды. Саңырауқұлаққа
міндік, ол сопақша пішінге ұқсайды. (Балалар ұқсас пішіндерді айтады).
Тәрбиеші: Саябаққа барған сендерге ұнады ма? ... ... ... шапалақтап білдірейік. (Сол сәтте есік қағылады. ... ... ... белгілері бар көйлек, басында үшбұрыш белгісі бар
тәж киген математика елінің ханшайымы кіреді).
Ханшайым: - Сәлеметсіңдер ме ... ... мені ... ... - Иә, сіз ... ... геометриялық пішіндердің суреті
бар.
Ханшайым: Дұрыс айтасыңдар. Мен ... ... ... ... де, ... алғыр екендеріңді көруге келдім. Мен құр қол
келмедім. Сендерге ойын ала ... ... аты «Тез ... тап» - ... ... шарты бойынша жасырынған санды табу керек.
А) 1, 2, 4, 5, 7, 9, 10.
Б) ... ... ... ... ... ... ... киген
балалар белгі берілген кезде рет ретімен өз орнын ... ... ... ... ... ... («Көл жағасында»). Балалар төселінген
кілемше үстіне аяқтарын созып отырады. Саз әуенімен көздерін жұмып, көлдің
жағасындағы судың ... ... ... ... көл ... ... аққу –
қаздарды, биіктен ұшқан шағалаларды көз алдымызға елестетеміз. Таза ... ... ... ... ... ... табиғатта қандай өзгерістер
болады?
- Күн жылынады, құстар жылы жерге ұшып ... күн ... ... жаңбыр жауады, жаңбырдан соң кемпірқосақ ... ... ... ... ... көк ... ... «Көңілді кемпірқосақ» ойынын ойнаймыз.
Ойынның шарты: Әр ... ... қиып ... ... ... байланысты балалар кемпірқосақ құрастырады. Ханшайым
балалардың еңбектерін мадақтайды.
Тәрбиеші: Балалар енді орынымыздан тұрып сергіп алайық.
Санамақ: 1, 2, 3 – ал ... ... 5, 6, 7 – ... ауыл ... 9, 10 – ал ... ... да саспа, бірден қайта баста.
Ханшайым: балалар санауды да, санамақты да ... ... ... ... пішіндер сыры».
Шарты: Алдын – ала дайындалған ... ... ... ... құрастырып, жапсырады.
Балалар: - Мен кірпі жапсырдым, гүл жапсырдым, күн ... ... ... ... пішіндерін көріп риза болады.
Ханшайым: Ал енді, кішкене бүлдіршіндер, ... де ... ... Математика еліне оралуым керек. Мен сендердің білімді, ақылды,
тапқыр екендеріңе дән риза ... Өте ... ... ... ... болыңдар! Балалар қоштасады. Ханшайым топтан шығып кетеді.
Балалар өздерінің жапсырған пішіндерін көріп бағалайды, мақтайды.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, әр тәрбиешінің негізгі ...... ... ... ... ... ... арттыру, олардың ізденімін,
танымын қалыптастыру.
Тәрбиеші математика сабағына балалардың қызығушылығын тудырту үшін
ойындар ұйымдастыруына ... ... ... деген қызығушылығын
арттырып белсенді жұмыс істеуін, тез ойлану ... ... ... орны ерекше. Геометриялық материалдарды оқытуда
балаларды қызықтыратын тапсырмалар таңдай білу – ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі
шығармашылыққа, еңбектенуге тәрбиелейді. Геометриялық пішіндер ... ... бала ... ... ... ... қоя білу ... Математиканың сан алуан сырын ... ... ... құбылысын
осындай жаттығулар элементтерімен өрнектеген сабақ қызықты әрі ұтымды.
Геометриялық материалдарды ... ... ... ... ... қарапайымнан басталып, біртіндеп қиындап ... ... ... ... ... ... алған білім
дағдысын ойлау ... ... ... ... зор ынтасын
тудырады, білгенін тереңдетіп, жаңа іс – қимылға ... ... ... ... ... ... үшін ... салады.
Білім бағалаудың бұл әдісі балалардың өзінше ойланып, ... ... ... ... ... ... үлкен әсер етеді.
Сонымен, оқыту процесіне кеңінен еніп келетін модульдік технологияны
шыңдай түсу үшін, балалардың ... ... ... жеке ... ... жас ... тән ... қолдану арқылы сапасын арттыру
мүмкіндігін кең пайдалану ... ... ... ... ерекшеліктеріне жасалатын
анализ негізінде қорытындылар жасаймыз:
1. Балалар нәрселердің өлшемдерін сезіне айыра білуді ерте ... ... ... ... ... ... арқылы есінде сақтайды
және сондықтан өлшемдерді бағалаудағы салыстырмалылықты олар бірден ... ... ... ... ... ... әр түрін айыруда ... ... көп ... ... бір ... ... қайбір
түрін өрнектейтін сөзді орынды қолдана білмейді, екінші жағынан, нәрселер
өлшемдерін сенсорлық қабылдауды дамытуға тиісті көңіл бөлмейді.
3. ... мен ... ... ... ... ... түрін
оларды жеке қабылдағанда және салыстырғанда ... ... ... ... ... білініп қана қоймай, үш өлшемді
нәрселерді олардың кеңістік ... ... тани ... ... Зерттеулер мәліметтеріне қарағанда нәрселердің өлшемдерін ... ... ... көзмөлшерімен бағалауды дамыту жолдары алуан
түрлі көрінеді.
Осы жасалған қорытындылардың барлығы оқыту методикасында ... ... ... тізімі
1. Ахметжанова Л. Геометриялық пішіндер қаласына саяхат // Отбасы және
балабақша, 2010. - № 6. – б. 13 – ... ... К. ... ... ... ... ... // МФ,
2004. - № 2. – б. 10.
3. Әбілдаева А. ... ... ... // Отбасы және балабақша, 2003. - №
2. –26 – ... ... Н. М. ... ... ... // ... ... 2009. - № 5. – б. 42 – 43.
5. ... М. А. Т.б. ... ... ... оқыту методикасы.–
Алматы, 1978. – 343 бет.
6. Блехер Ф. Н. ... игры и ... ... – М., ... Бүкүбаева К. Мектеп геометриясының оқу - әдістемелік ... // МФ, 2003. - № 1. – б. ... ... ... усвоения знаний. – М., 1966.
9. Данилова В. В. ... ... о ... у ... ... – Л., ... Житомирский в. Г., Шеврин Л. Н. Балдырғандарға арналған геометрия. –
Алматы, 1988. – 136 бет.
11. ... С. ... ... ... беру мазмұнының бағыттары
туралы // МФ, 2004. - № 4. – б. 21 – ... ... А. М. ... ... дейінгі балаларда элементар математикалық
түсініктерді қалыптастыру. – Алматы, 1982. – 301 ... ... ... ... Бидасов А. А. – Алматы, 1989.
14. Мектептегі білім берудің сапасы: қазіргі жағдайы, даму үрдісі ... ... ...... ... ... Алматы, 2000. – 18 – 19 мамыр.
15. Мәженқызы Р. Математика: мектеп жасына дейінгі балаларға ... 2009. – 240 ... ... Т. А. ... ... ... отношений
иотражение их в речи у детей дошкольного возраста. – М., 1961.
17. Тарунтаева Т. В. ... ... ... ... ... дошкольного возраста. – М., 1973.
18. Термезисова Р. С. Тамашалар еліне саяхат // Отбасы және ... - № 3. – б. 12 – ... ... ... у дошкольника. – М., 1968.
20. Хосжанова М. К. Математика мектепте // ... және ... 2005. ... 4. – б. 24 – 25.

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет
Адамның дүниеге танымдық көзқарасы4 бет
Бейнелеу өнері сабағындағы живопись өнерін оқытудың ерекшеліктері14 бет
Геометриялық оптика12 бет
Оптикалық приборлар12 бет
Оптиканы оқытуда линзаның қажеттілігі39 бет
Сызуды оқытудың құралдары мен көрнекіліктері8 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь