Магматизм

Жоспар

1. Магматизм
2. Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары.
3. Магманың түрлері.
4. Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері.
5. Магмалық денелердің сырт көрінісі
Магматизм
Магматизм – жер қыртысының құралуында атқаратын ролі зор, ең маңызды эндогендік геологиялық процесстердің бірі болып саналады. Жер қыртысын құрайтын тау жыныстараның 95%-і магмалық процесстердің нәтижесінде пайда болады.
Магматизм – өте күрделі геологиялық процесс.
Бұл процесс магманың жер қыртысында (немесе одан да терең (қабаттарда) пайда болып, кейінірек жоғарғы қабаттарға немесе жер бетіне көтеріліп (бірітіндеп суына келе), кристалдық денелер түрінде магмалық тау жыныстараның түзілуімен аяқталады.
Сонымен магма (магма грекше – қою май, қамыр деген сөз) дегеніміз еріген газдармен қаныққан, негізгі құрамы силикаттық балқыған қою заттар. Магманың құрамында жер қыртысын құрайтын химиялық элементтердің (оттегі, кремний, алюминий, темір, кальций, магний, калий, натрий( барлығы да кездеседі. Әсіресе, ұшпалы (жеңіл) компоненттердің (су буы, күкіртті қосындылар, көмірқышқыл газы, хлорлы және фторлы сутегі, хлорлы аммоний, сутегі, азот және т.б.) көптігімен сипатталады. Олар жердің ішкі терең қойнауында байқалатын өте жоғарғы қысым күштеріне байланысты еріген күйде кездеседі. Бұл жағдай магманың қоюлығын азайтып, оның қозғалу немесе жылжу жылдамдығының (химиялық активтігі) өсуіне әсерін тигізеді. Эксперименттік зертеулер бойынша, магманың құрамындағы ұшпалы компоненттердің мөлшері 12%-ке дейін жетеді.
Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары. Қазіргі кездегі көзқарас бойынша, жер қыртысын немесе мантия қабатын құрайтын заттар термодинамикалық жағдайлардың (қысым және температура) өзгерістері нәтижесінде белгілі бір аймақтарда периодты түрде әлсін-әлсін балқу әрекеттеріне ұшырап отырыды. Жер қойнауына тереңдеген сайын температура белгілі бір заңдылық бойынша, бірітіндеп артып отыратындығы белгілі. Мысалы, 10 км-лік тереңдікте температура 1300–1500°С шамасына дейін көтеріледі. Осы жағдайда, егер қысымның шамасы атмосфералық қысымға тең келетін болса, тау жыныстары балқыған күйде болар еді. Бірақ, мұндай тереңдікте байқалатын қысымның шамасы тау жыныстарының балқу температурасынан әлдеқайда жоғарғы болғандықтан (мыңдаған мегапаскаль), олар балқыған күйге ауыса алмайды. Белгілі бір аудандарда тектоникалық ірі жарықтардың пайда болуына байланысты қысымның кенеттен күрт төмендеуі немесе басқа себептермен температураның жоғарлауы заттардың сұйық күйге ауысып, магмалық ошақтардың пайда болуына әкеледі. Әдетте, алғашқы (түпкі) магмалық ошақтар жер қыртысының төменгі қабаттарында немесе жоғарғы мантияның астносфера қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар жер қыртысының жоғарғы қабаттарына қарай көтеріліп, қайта қалыптасқан жағдайда аралық магмалық ошақтар пайда болады. Сонымен, магматизм әрікеттері тектоникалық қозғалыстармен тікелей байланыста болып, геосинклиналдық аймақтарда жиі байқалады.
Жер қойнауында температураның жоғарылауы әртүрлі физикалық-химиялық әрекеттермен байланысты түсіндіріледі:
1) радиоактивті элементтердің ыдырауы нәтижесінде бөлінетін жылу мөлшеріне;
2) гравитациялық жіктелу кезінде және т.б. химиялық реакциялар кезінде бөлінетін жылуға байланысты.
Магманың жоғарғы қабаттарға көтерілуі, гидростатикалық қысым күштерімен және тау жыныстарының ( қатты күйден балқыған күйге ауысқан жағдайда ) жалпы көлемнің ұлғаюымен байланысты деп саналады.
Магманың түрлері. Магмалық ошақтар әр түрлі термодинамикалық жағдайда және әр түрлі тереңдікте әр түрлі заттар негізінде құралады. Соған
Пайданығлан әдебиеттер:

К.Сапарбаев “Геология және гидрогеология ”
Алматы <<Ана тiлi>> 1991 ж.
Н.Тұяқбаев, К.Арыстанов, Б. Әбiшев,
“Жалпы геология курсы”
Алматы <<Бiлiм>> 1993 ж.
Сыздық Бәкiров, “Геология негiздерi”
Алматы <<Санат>> 1995 ж.
Қ.Н.Аманниязов, Қ.Ж.Игiбай, С.М.Черкешова “Геология”
Алматы 2001ж.
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Магматизм
Жоспар
1. Магматизм
2. Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары.
3. Магманың түрлері.
4. Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері.
5. ... ... сырт ... – жер ... ... ... ролі зор, ең маңызды
эндогендік геологиялық процесстердің бірі болып саналады. Жер ... тау ... 95%-і ... ... ... ... – өте күрделі геологиялық процесс.
Бұл процесс магманың жер ... ... одан да ... ... ... ... ... қабаттарға немесе жер бетіне
көтеріліп (бірітіндеп суына келе), кристалдық денелер түрінде ... ... ... аяқталады.
Сонымен магма (магма грекше – қою май, қамыр деген сөз) дегеніміз
еріген газдармен қаныққан, ... ... ... ... қою ... ... жер қыртысын құрайтын химиялық ... ... ... ... кальций, магний, калий, натрий( барлығы да
кездеседі. Әсіресе, ұшпалы (жеңіл) компоненттердің (су буы, ... ... ... ... және ... ... ... аммоний,
сутегі, азот және т.б.) көптігімен сипатталады. Олар ... ішкі ... ... өте ... ... күштеріне байланысты еріген күйде
кездеседі. Бұл жағдай магманың қоюлығын азайтып, оның қозғалу ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Эксперименттік
зертеулер бойынша, магманың ... ... ... ... ... ... ... ошақтар және олардың пайда болу жолдары. Қазіргі ... ... жер ... ... ... ... ... заттар
термодинамикалық жағдайлардың (қысым және температура) өзгерістері
нәтижесінде белгілі бір ... ... ... әлсін-әлсін балқу
әрекеттеріне ұшырап отырыды. Жер ... ... ... ... бір ... ... бірітіндеп артып отыратындығы ... 10 ... ... ... ... шамасына дейін
көтеріледі. Осы жағдайда, егер қысымның шамасы ... ... ... ... тау ... балқыған күйде болар еді. Бірақ, мұндай
тереңдікте байқалатын қысымның ... тау ... ... әлдеқайда жоғарғы болғандықтан (мыңдаған мегапаскаль),
олар балқыған күйге ауыса ... ... бір ... тектоникалық ірі
жарықтардың пайда болуына байланысты ... ... күрт ... басқа себептермен температураның жоғарлауы заттардың сұйық күйге
ауысып, ... ... ... ... ... Әдетте, алғашқы (түпкі)
магмалық ошақтар жер қыртысының төменгі қабаттарында ... ... ... қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар ... ... ... қарай көтеріліп, қайта қалыптасқан жағдайда
аралық ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстармен тікелей байланыста ... ... жиі ... ... ... ... әртүрлі физикалық-химиялық
әрекеттермен байланысты түсіндіріледі:
1) радиоактивті элементтердің ыдырауы нәтижесінде бөлінетін жылу
мөлшеріне;
2) гравитациялық жіктелу ... және т.б. ... ... бөлінетін жылуға байланысты.
Магманың жоғарғы қабаттарға көтерілуі, гидростатикалық қысым
күштерімен және тау ... ( ... ... ... ... ... ) ... көлемнің ұлғаюымен байланысты деп саналады.
Магманың түрлері. Магмалық ошақтар әр ... ... және әр ... ... әр түрлі заттар негізінде құралады. Соған
байланысты жер қыртысында кездесетін магмалық тау ... ... ... ең ... ... ... ... мен құрамы қандай
болған? – деген заңды ... ... ... тікелей жауап беретін ортақ пікір геология ғылымында әлі
қалыптаса қойған жоқ. Кейбір ғалымдар (В.Н.Лодочников) химиялық ... ... ... ... жеке топтарына сәйкес келетін алғашқы магманың
өзіндік жеке түрлері болады деп санаса, басқа бір ғалымдар тобы ... ... тау ... ... түрлері алғашқы құрамы
негізді (базальттық) ... ... ... деп ... ... ... кездесетін эффузифтік (базальтты) жыныстар
алғашқы базальттық магманың өзгермеген түрі деп саналса, ал ... ... ... ... ... өзгеруіне, жіктелуіне
байланысты түзіледі деп түсіндіріледі.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... (1920) ... ... алғашқы магма құрамына қарай екі түрлі
болып (базальттық және граниттік) кездеседі. Олар ... ... және ... қасиеттерінің ерекшеліктеріне қарай ажыратылады.
Қышқыл (граниттік) магма негіздік (базальттық) ... ... ... және ... компоненттерге (газдарға) бай болып келеді.
Базальттық магма ошақтары жоғарғы ... ... ал ... ... ... ... деп санайды. Американ ғалымы ... ... ... ... ... ... ... грпниттік және
перидотиттік болып үш түрге бөлінеді.
Перидотиттік магманың болу ... жер ... ... ... ... белдеулерді зерттеу негізінде
дәлелденді. Олардың химиялық құрамы базальттық магма негізінде ... ... ... өзіндік ерекшеліктерімен
ажыратылады.
Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері. Қазіргі кезде
магмалық ... ... жер ... ... ... ... деректер
(бүкіл жер шарын түгел қамтитын) әлі де ... ... ірі екі ... (АҚШ, ТМД) ... ... бойынша,
магмалық жыныстардың таралуы 1-кестеде көрсетілген.
1-кесте
Магмалық жыныстардың басты түрлерін АҚШ және ТМД ... (%) ... ... ... ... |ТМД |АҚШ |
| | | ... ... |48,7 |35,0 ... ... |2,3 |5,0 ... ... |13,5 |12,5 ... эффузифтер |35,1 |45,5 ... ... |0,4 |– ... пен А.А.Ярошевскийдің есептеулері бойынша, жер қыртысының
жалпы көлемнің 10,4%– граниттер; 11,2% – градиориттер мен ... ... ... ... және т.б. құрамы негіздік жыныстар; 0,4% – ... ... ... 0,2%– дуниттер мен перидотиттер құрайды. Бұл
деректерге қарағанда құрамы қышқыл және негіздік жыныстардың жер ... көп ... ... ... ... ... қышқыл жыныстардың
арасында интрузивтік жыныстар (граниттер мен гранодиориттер), ал негіздік
жыныстардың арасында эффузифтер (базальттар) жиірек кездеседі.
Қазіргі уақытта тау ... ... ... алғашқы магманың
дифференциациялық (жіктелу), сонымен ... ... ... ... ... ... деп түсіндіріледі.
Магманың дифференциациялық жіктелуі деп, біртекті алғашқы балқыманың
химиялық құрамы әр ... ... ... ... сәйкес олардан
минералдық құрамы өзгеше әр түрлі тау жыныстарының түзілуін айтады.
Магманың жіктелуі ... ... ... ... ... және ... түзілу барысында да (кристаллизациялық
жіктелу) жүріп жатады.
Ликвациялық процесс кезінде магма құрамында және меншікті салмағына
қарай ... ... екі ... ... ... ауыр ... қосындылар төмен қарай ағып ығысады, ал салмағы жеңілірек
қышқылды қосындылар жоғарғы қабаттарда жиналады.
Кристаллизациялық дифференциация магманың кристалдарға ... ... ... суыну барысында, оның жоғарғы бөліктерінде ең
алдымен балқу қиын, температурасы ... және ... ауыр ... силикаттар және негіздік плагиоклаздар) кристалдар
түрінде түзіледі. Кейінрек, оңай ... ... ... ... дала ... және кварц) кристалданады. Кристалдану барысында
ауыр салмақты минералдар балқыманың төменгі қабаттарына ауысады, ал ... ... ... ... ... ... қосындылар
көбейеді. Сонымен, гравитациялық жіктелуге байланысты, негізді магманың
кристалдану ... ... ... ультранегізді жыныстар, ал
жоғарғы қабаттарда диорит, сиенит, кейде граниттер де түзіледі.
Дифференциациялық ... ... ... ... ошақтарда)
және жер қыртысының жоғарғы бөліктерінде де жүріп жатады.
Магмалық ошақтарда байқалатын дифференциациялық ... ... ... ... ... заттар құрамы әр түрлі жыныстар түрінде
кристалданып өзіндік пішіні бар ірілі-ұсақты денелер құрайды.
Ал жер ... ... ... ... камерада байқалатын
дифференциациялық жіктелу кезінде, тау жыныстарының қат-қабат массивтері
құралады. ... ... ... құрайтын тау жыныстарының
негізділігі төменнен жоғары қарай ... ... ... ... ... және кездейсоқ жыныстардың (ксенолит) магма
қызуына ұшырап, соның нәтижесінде балқып қатая келе ... ... деп ... Бұл ... ... алғашқы магма өзінің
бастапқы құрамын өзгертіп, тау жыныстарының жаңа түрлері пайда болады.
Гибридизация деп, магмамен жапсарлас жыныстардың ... ... ... ... ... әр түрлі өзгерістерге ұшырауын айтады. Бұл
процестердің барысында будандастырылған жыныстар түзіледі. ... ... ... ... ... өзгеше болып келеді. Көпшілік
жағдайда жапсарлас жыныстардың кесек бөлшектері ерімеген күйінде ... ... ... бірге кездеседі.
Магмалық денелердің сырт көрінісі әр түрлі болып келеді. Әсіресе,
интрузивтік денелер алуан ... ... ... Тау жыныстарының
кеңістікте ... ... ... ... ... ... топқа
жататындығын анықтауға болады.
Эффузифтік жыныстар жер бетінде лава ... мен ... ... ... ... ... ... мен конус пішінді
шыңдар құрайды.
Интрузивтік жыныстар жер ... ... ... ... ... ... ... құрайтын жыныстарды бұзып-жарып,
немесе жолында кездескен басқа жыныстарды ығыстырып, бұрыс жатысты ... ... шток ... ... ... ... жағдайда, олар айнала қоршаған ортаны құрайтын көне
жыныстардың жатыс жағдайына ... ... ... ... ... силл ... ... интрузиялар) құрайды (2-сурет). Сонымен
қатар бұрыс жатысты кішігірім денелер де (дайка, желі, ... жиі ... ... ... ... жер ... ... аудандарда шөгінді
қабаттардың жапсарларын бойлай көтеріліп сәйкес ... ... ...... деп аталады. Мысалы, Сібір платформасында кеңінен
таралған силдер (карбон және пермь жүйелерін құрайтын) ... ... ... ... ... ... траптары» деген атпен
белгілі болды.
Лакколиттер (грек тілінде «лакос» – шұңқыр деген мағынада) шөгінді
қабаттар ... ... жүз ... ... ... ... жететін
саңырауқұлақ пішінді денелер құрайды. Әдетте, олар құрамы ... ... ... келе ... астыңғы жағы тегіс, ал үстіңгі жағы дөңес
пішінді болып ... ... ... ... ... ... атты таулы аудандарда), Қырымда (Аю-Даг, Кастель және т.б. таулар)
және басқа таулы ... ... ... ... ... ...... мағынада) шөгінді жыныстар
арасында құрамы негізді магмадан суына келе қатайып ... ... ... ... денелер түрінде қалыптасады. Олар жүздеген километрге
дейін созылып ... ... ... лополитінің (оңтүстік Африка)
ұзындығы 300 километрден астам.
Факолиттер (грек тілінде «факос» – жасымық немесе жасымық дене деген
мағынада) көбінесе ... ... ... ... синклиналь)
иілімдерінде қол орақ тәрізді пішінде қалаптасып, кішігірім ... ... ... ... магмадан тұрады.
Батолиттер (грек тілінде «батос» – терңдік деген мағынада) қатпарлы
тау жыныстарының орталық бөліктерінде ... ... ... мың ... ... орналасқан интрузиялық ең ірі денелер құрайды. Олардың
негізгі құрамы көбінесе граниттер мен ... ... ал ... диориттер мен сиениттерден құралады. ... ... ... ... денелер түпсіз болып келеді немесе магмалық ошақтармен
тұтаса жалғасып жатады. Соңғы жылдары ... ... ... нәтижесінде олардың (тік бағыттағы) қалыңдығы 5–10 километрден
аспайтындығы анықталды.
Батолиттердің пайда болуы жөніндегі проблема – осы ... ... ... ... ... ... тудыратын күрделі мәселелердің бірі болып
саналады. Кейбір пікірлер бойынша, магманың ... ... ... оның ... ... тау ... ... құлап түсіп,
магманың ішінде бірітіндеп ери келе, ... және ... ... ... нәтижесінде пайда болған бос кеңістік магмалық
заттармен толып, интрузиялық ірі денелер ... ... бір ... ... тау ... ... ... тау
жоталарының жаппай көтерілу (орогенез) сатысының соңына қарай олармен ілесе
көтерілген магмалық ... ... ... ... ... батолиттер түрінде қалыптасады; қоршаған ... ... ... ... бұзылмай бұрыңғы күйінше сақталады. Соңғы
көзқарастарда көпшілік ғалымдар ... ... ... ... әрекеттермен тығыз байланысты деп санайды.
Басқаша айтқанда, жер бетіне жақын орналасқан бір ... ... мен ... ... және туфтар кейінірек, жер қыртысының терең
қабаттарында жаңа термодинамикалық (жоғары қысым, жоғары ... ... ... ... ... ... ... мантиялық ыстық ерітінділер (флюидтер) жер қыртысының жарықтары мен
жарықшаларын бойлап жоғары қабаттарға көтеріліп (шөгінді жыныстардың жатқан
жеріне) ... ... ... орын ... ... ... әрекеттер жалпы айтқанда гранитизациялық процестер деп аталады. ... ... соң, ал ... қатар жүріп жатады. Осындай
процестердің нәтижесінде, ең ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктермен сипатталатын гранитоидтар тобы пайда болып
батолиттер түріндегі ірі ... ... ... ... кейде бұрылыс пішінді интрузиялық денелер
құрайды. Олардың көлемі батолттерден кіші болып келеді. Штоктың ... ... ... жүз шаршы километрден аспайды. Олар әр ... ... ... ... ... жиі кездеседі.
Штоктарды құрайтын тау жыныстарвнвң құрамы әр түрлі ... ... ... ... ... ... келеді.
Кейде штоктар, ірі батолиттердің тармақтары мен тарамдардын құрайды,
ал көпшілік жағдайда жер бетіне жақын қабаттарда магмалық диапирлер ... ... ... ...... ... ... жер
қыртысының жарықтары мен жарықшақтарын толтыра өскен тау жыныстары ... ... ... ... ... ... Олардың құрамы әр
түрлі болып келеді. Дайкалардың қалыңдығы бірнеше ... ... ... ... ... ... өзгеріп отырады, ал ұзындығы ... ... ... ... ... Мысалы, Зимбабве жеріндегі Ұлы
дайканың ұзындығы 540 километр, ал ... ... 5 ... ... Кейде минералдық заттар бұрыс пішінді жарықтармен жарықшақтарды
толтыра өсіп, ирелеңдеген жіп тәрізді магмалық желілер құрайды.
Нектер (ағылшын тілінде ...... ... мағынада) диаметрі
бірнеше метрден 1,5 километрге ... ... ескі ... ... ... ... ... заттардан құралады. Олардың құрамында кейде
шөгінді жыныстардың кесек бөлшектері бірге кездеседі.
Интрузиялық денелер әр ... ... ... ... мен батолиттік штоктар әдетте терең қабаттарда түзіледі. Оларды
абиссалдық деп, ал қалғандары жер ... ... ... ... ... ... деп ... әдебиеттер:
К.Сапарбаев “Геология және гидрогеология ”
Алматы 1991 ж.
Н.Тұяқбаев, К.Арыстанов, Б. Әбiшев,
“Жалпы геология курсы”
Алматы 1993 ж.
Сыздық Бәкiров, “Геология негiздерi”
Алматы 1995 ... ... ... “Геология”
Алматы 2001ж.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаман-Айбат мыс кен орнын тиянақты барлау мақсатымен бұрғылау жұмыстарын жобалау74 бет
Зырянов кен орны (полиметалды)11 бет
Магмалық тау жыныстары7 бет
Excel кестелік редакторында байланыс жасау. Консолидация4 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Жер жұмыстарының технологиясы104 бет
Литосфера - жер қабығы13 бет
Планетадағы заттардың айналымы5 бет
Сөнбеген жанартаулар16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь