Магматизм


Жоспар

1. Магматизм
2. Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары.
3. Магманың түрлері.
4. Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері.
5. Магмалық денелердің сырт көрінісі
Магматизм
Магматизм – жер қыртысының құралуында атқаратын ролі зор, ең маңызды эндогендік геологиялық процесстердің бірі болып саналады. Жер қыртысын құрайтын тау жыныстараның 95%-і магмалық процесстердің нәтижесінде пайда болады.
Магматизм – өте күрделі геологиялық процесс.
Бұл процесс магманың жер қыртысында (немесе одан да терең (қабаттарда) пайда болып, кейінірек жоғарғы қабаттарға немесе жер бетіне көтеріліп (бірітіндеп суына келе), кристалдық денелер түрінде магмалық тау жыныстараның түзілуімен аяқталады.
Сонымен магма (магма грекше – қою май, қамыр деген сөз) дегеніміз еріген газдармен қаныққан, негізгі құрамы силикаттық балқыған қою заттар. Магманың құрамында жер қыртысын құрайтын химиялық элементтердің (оттегі, кремний, алюминий, темір, кальций, магний, калий, натрий( барлығы да кездеседі. Әсіресе, ұшпалы (жеңіл) компоненттердің (су буы, күкіртті қосындылар, көмірқышқыл газы, хлорлы және фторлы сутегі, хлорлы аммоний, сутегі, азот және т.б.) көптігімен сипатталады. Олар жердің ішкі терең қойнауында байқалатын өте жоғарғы қысым күштеріне байланысты еріген күйде кездеседі. Бұл жағдай магманың қоюлығын азайтып, оның қозғалу немесе жылжу жылдамдығының (химиялық активтігі) өсуіне әсерін тигізеді. Эксперименттік зертеулер бойынша, магманың құрамындағы ұшпалы компоненттердің мөлшері 12%-ке дейін жетеді.
Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары. Қазіргі кездегі көзқарас бойынша, жер қыртысын немесе мантия қабатын құрайтын заттар термодинамикалық жағдайлардың (қысым және температура) өзгерістері нәтижесінде белгілі бір аймақтарда периодты түрде әлсін-әлсін балқу әрекеттеріне ұшырап отырыды. Жер қойнауына тереңдеген сайын температура белгілі бір заңдылық бойынша, бірітіндеп артып отыратындығы белгілі. Мысалы, 10 км-лік тереңдікте температура 1300–1500°С шамасына дейін көтеріледі. Осы жағдайда, егер қысымның шамасы атмосфералық қысымға тең келетін болса, тау жыныстары балқыған күйде болар еді. Бірақ, мұндай тереңдікте байқалатын қысымның шамасы тау жыныстарының балқу температурасынан әлдеқайда жоғарғы болғандықтан (мыңдаған мегапаскаль), олар балқыған күйге ауыса алмайды. Белгілі бір аудандарда тектоникалық ірі жарықтардың пайда болуына байланысты қысымның кенеттен күрт төмендеуі немесе басқа себептермен температураның жоғарлауы заттардың сұйық күйге ауысып, магмалық ошақтардың пайда болуына әкеледі. Әдетте, алғашқы (түпкі) магмалық ошақтар жер қыртысының төменгі қабаттарында немесе жоғарғы мантияның астносфера қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар жер қыртысының жоғарғы қабаттарына қарай көтеріліп, қайта қалыптасқан жағдайда аралық магмалық ошақтар пайда болады. Сонымен, магматизм әрікеттері тектоникалық қозғалыстармен тікелей байланыста болып, геосинклиналдық аймақтарда жиі байқалады.
Жер қойнауында температураның жоғарылауы әртүрлі физикалық-химиялық әрекеттермен байланысты түсіндіріледі:
1) радиоактивті элементтердің ыдырауы нәтижесінде бөлінетін жылу мөлшеріне;
2) гравитациялық жіктелу кезінде және т.б. химиялық реакциялар кезінде бөлінетін жылуға байланысты.
Магманың жоғарғы қабаттарға көтерілуі, гидростатикалық қысым күштерімен және тау жыныстарының ( қатты күйден балқыған күйге ауысқан жағдайда ) жалпы көлемнің ұлғаюымен байланысты деп саналады.
Магманың түрлері. Магмалық ошақтар әр түрлі термодинамикалық жағдайда және әр түрлі тереңдікте әр түрлі заттар негізінде құралады. Соған
Пайданығлан әдебиеттер:

К.Сапарбаев “Геология және гидрогеология ”
Алматы <<Ана тiлi>> 1991 ж.
Н.Тұяқбаев, К.Арыстанов, Б. Әбiшев,
“Жалпы геология курсы”
Алматы <<Бiлiм>> 1993 ж.
Сыздық Бәкiров, “Геология негiздерi”
Алматы <<Санат>> 1995 ж.
Қ.Н.Аманниязов, Қ.Ж.Игiбай, С.М.Черкешова “Геология”
Алматы 2001ж.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Магматизм

Жоспар
1. Магматизм
2. Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары.
3. Магманың түрлері.
4. Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері.
5. Магмалық денелердің сырт көрінісі

Магматизм
Магматизм – жер қыртысының құралуында атқаратын ролі зор, ең маңызды
эндогендік геологиялық процесстердің бірі болып саналады. Жер қыртысын
құрайтын тау жыныстараның 95%-і магмалық процесстердің нәтижесінде пайда
болады.
Магматизм – өте күрделі геологиялық процесс.
Бұл процесс магманың жер қыртысында (немесе одан да терең
(қабаттарда) пайда болып, кейінірек жоғарғы қабаттарға немесе жер бетіне
көтеріліп (бірітіндеп суына келе), кристалдық денелер түрінде магмалық тау
жыныстараның түзілуімен аяқталады.
Сонымен магма (магма грекше – қою май, қамыр деген сөз) дегеніміз
еріген газдармен қаныққан, негізгі құрамы силикаттық балқыған қою заттар.
Магманың құрамында жер қыртысын құрайтын химиялық элементтердің (оттегі,
кремний, алюминий, темір, кальций, магний, калий, натрий( барлығы да
кездеседі. Әсіресе, ұшпалы (жеңіл) компоненттердің (су буы, күкіртті
қосындылар, көмірқышқыл газы, хлорлы және фторлы сутегі, хлорлы аммоний,
сутегі, азот және т.б.) көптігімен сипатталады. Олар жердің ішкі терең
қойнауында байқалатын өте жоғарғы қысым күштеріне байланысты еріген күйде
кездеседі. Бұл жағдай магманың қоюлығын азайтып, оның қозғалу немесе жылжу
жылдамдығының (химиялық активтігі) өсуіне әсерін тигізеді. Эксперименттік
зертеулер бойынша, магманың құрамындағы ұшпалы компоненттердің мөлшері 12%-
ке дейін жетеді.
Магмалық ошақтар және олардың пайда болу жолдары. Қазіргі кездегі
көзқарас бойынша, жер қыртысын немесе мантия қабатын құрайтын заттар
термодинамикалық жағдайлардың (қысым және температура) өзгерістері
нәтижесінде белгілі бір аймақтарда периодты түрде әлсін-әлсін балқу
әрекеттеріне ұшырап отырыды. Жер қойнауына тереңдеген сайын температура
белгілі бір заңдылық бойынша, бірітіндеп артып отыратындығы белгілі.
Мысалы, 10 км-лік тереңдікте температура 1300–1500°С шамасына дейін
көтеріледі. Осы жағдайда, егер қысымның шамасы атмосфералық қысымға тең
келетін болса, тау жыныстары балқыған күйде болар еді. Бірақ, мұндай
тереңдікте байқалатын қысымның шамасы тау жыныстарының балқу
температурасынан әлдеқайда жоғарғы болғандықтан (мыңдаған мегапаскаль),
олар балқыған күйге ауыса алмайды. Белгілі бір аудандарда тектоникалық ірі
жарықтардың пайда болуына байланысты қысымның кенеттен күрт төмендеуі
немесе басқа себептермен температураның жоғарлауы заттардың сұйық күйге
ауысып, магмалық ошақтардың пайда болуына әкеледі. Әдетте, алғашқы (түпкі)
магмалық ошақтар жер қыртысының төменгі қабаттарында немесе жоғарғы
мантияның астносфера қабатында астенолиттер түрінде құралады. Олар жер
қыртысының жоғарғы қабаттарына қарай көтеріліп, қайта қалыптасқан жағдайда
аралық магмалық ошақтар пайда болады. Сонымен, магматизм әрікеттері
тектоникалық қозғалыстармен тікелей байланыста болып, геосинклиналдық
аймақтарда жиі байқалады.
Жер қойнауында температураның жоғарылауы әртүрлі физикалық-химиялық
әрекеттермен байланысты түсіндіріледі:
1) радиоактивті элементтердің ыдырауы нәтижесінде бөлінетін жылу
мөлшеріне;
2) гравитациялық жіктелу кезінде және т.б. химиялық реакциялар
кезінде бөлінетін жылуға байланысты.
Магманың жоғарғы қабаттарға көтерілуі, гидростатикалық қысым
күштерімен және тау жыныстарының ( қатты күйден балқыған күйге ауысқан
жағдайда ) жалпы көлемнің ұлғаюымен байланысты деп саналады.
Магманың түрлері. Магмалық ошақтар әр түрлі термодинамикалық
жағдайда және әр түрлі тереңдікте әр түрлі заттар негізінде құралады. Соған
байланысты жер қыртысында кездесетін магмалық тау жыныстарының алуан түрлі
болатындығы ең алғашқы магмалық ошақтардың түрлері мен құрамы қандай
болған? – деген заңды сұрақ туады.
Бұл сұраққа тікелей жауап беретін ортақ пікір геология ғылымында әлі
қалыптаса қойған жоқ. Кейбір ғалымдар (В.Н.Лодочников) химиялық құрамы әр
түрлі магмалық жыныстардың жеке топтарына сәйкес келетін алғашқы магманың
өзіндік жеке түрлері болады деп санаса, басқа бір ғалымдар тобы (Н.Боуэн,
А.Н.Заварцкий) табиғатта тау жыныстарының барлық түрлері алғашқы құрамы
негізді (базальттық) ортақ магмадан құралады деп санайды.
Жер бетінде көптеп кездесетін эффузифтік (базальтты) жыныстар
алғашқы базальттық магманың өзгермеген түрі деп саналса, ал интрузифтік
граниттер алғашқы базальттық магманың бірітіндеп өзгеруіне, жіктелуіне
байланысты түзіледі деп түсіндіріледі.
Қазіргі кездегі зерттеушілердің көпшілігі ғалым Ф.Ю.Левинсон –
Лессингтің (1920) пікіріне сәйкес, алғашқы магма құрамына қарай екі түрлі
болып (базальттық және граниттік) кездеседі. Олар бір-бірінен химиялық
құрамына және физикалық қасиеттерінің ерекшеліктеріне қарай ажыратылады.
Қышқыл (граниттік) магма негіздік (базальттық) магмаға қарағанда,
жеңілірек, қоюырақ және ұшпалы компоненттерге (газдарға) бай болып келеді.
Базальттық магма ошақтары жоғарғы мантия қабатында, ал граниттік магмалар
жер қыртысында түзіледі деп санайды. Американ ғалымы А.Холмстың пікірі
бойынша, алғашқы магма құрамына қарай базальттық, грпниттік және
перидотиттік болып үш түрге бөлінеді.
Перидотиттік магманың болу мүмкіндігі жер қыртысының жеке
аудандарында кездесетін ультранегізді белдеулерді зерттеу негізінде
дәлелденді. Олардың химиялық құрамы базальттық магма негізінде құралған
ультранегізді жыныстармен салыстырғанда, өзіндік ерекшеліктерімен
ажыратылады.
Магмалық тау жыныстарының әр түрлі болу себептері. Қазіргі кезде
магмалық жыныстардың жалпы жер бетінде таралу мөлшерін көрсететін деректер
(бүкіл жер шарын түгел қамтитын) әлі де толық емес.
Ең ірі екі мемлекетте (АҚШ, ТМД) жүргізілген есептеулер бойынша,
магмалық жыныстардың таралуы 1-кестеде көрсетілген.

1-кесте
Магмалық жыныстардың басты түрлерін АҚШ және ТМД территориясында
таралу (%) көрсеткіші (А.Н.Заварцкий).

Тау жыныстарының түрлері ТМД АҚШ

Қышқыл интрузиялар 48,7 35,0
Негіздік интрузиялар 2,3 5,0
Қышқыл эффузифтер 13,5 12,5
Негіздік эффузифтер 35,1 45,5
Сілтілі жыныстар 0,4 –

А.Б.Ронов пен А.А.Ярошевскийдің есептеулері бойынша, жер қыртысының
жалпы көлемнің 10,4%– граниттер; 11,2% – градиориттер мен диориттер; 42,2%
– габро, базальттар және т.б. құрамы негіздік жыныстар; 0,4% – сиениттер
мен нефелинді сиениттер; 0,2%– дуниттер мен перидотиттер құрайды. Бұл
деректерге қарағанда құрамы қышқыл және негіздік жыныстардың жер қыртысында
ең көп таралғандығын көруге болады. Олардың ішінде қышқыл жыныстардың
арасында интрузивтік жыныстар (граниттер мен гранодиориттер), ал негіздік
жыныстардың арасында эффузифтер (базальттар) жиірек кездеседі.
Қазіргі уақытта тау жыныстарының алуан түрлігі алғашқы магманың
дифференциациялық (жіктелу), сонымен қатар ассимляциялық және
гибридизациялық процестерімен тікелей байланысты деп түсіндіріледі.
Магманың дифференциациялық жіктелуі деп, біртекті алғашқы балқыманың
химиялық құрамы әр түрлі фракцияларға бөлініп, соған сәйкес олардан
минералдық құрамы өзгеше әр түрлі тау жыныстарының түзілуін айтады.
Магманың жіктелуі алғашқы кристалдардың түзілуіне дейін де
(ликвация) және кристалдардың түзілу барысында да (кристаллизациялық
жіктелу) жүріп жатады.
Ликвациялық процесс кезінде магма құрамында және меншікті салмағына
қарай өзара араласпайтын екі түрлі фракцияға ажырайды: ауыр салмақты
темірлі-магнийлі қосындылар төмен қарай ағып ығысады, ал салмағы жеңілірек
қышқылды қосындылар жоғарғы қабаттарда жиналады.
Кристаллизациялық дифференциация магманың кристалдарға жіктелуімен
аяқталады. Магманың салқындап суыну барысында, оның жоғарғы бөліктерінде ең
алдымен балқу қиын, температурасы жоғары және салмағы ауыр силикаттар
(темірлі-магнийлі силикаттар және негіздік плагиоклаздар) кристалдар
түрінде түзіледі. Кейінрек, оңай балқитын жеңіл салмақты силикаттар
(калийлі дала шпаттары және кварц) кристалданады. Кристалдану барысында
ауыр салмақты минералдар балқыманың төменгі қабаттарына ауысады, ал қалдық
магманың құрамында темірлі-магнийлі қосындылар азайып, кремнийлі қосындылар
көбейеді. Сонымен, гравитациялық жіктелуге байланысты, негізді магманың
кристалдану нәтижесінде, төменгі қабаттарда ультранегізді жыныстар, ал
жоғарғы қабаттарда диорит, сиенит, кейде граниттер де түзіледі.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Магмалық ошақтар
Геология пәнінің мақсаты мен міндеті.Гелогия пәнінің зерттеу әдістері мен зерттелу тарихы. ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ
Магматизмнің геологиялық әрекеті
Сарыарқаның табиғаты
Зырянов кен орны (полиметалды)
Рельеф және климат
Сарыарқаның географиялық орны мен мен геологиялық уақыт ішіндегі табиғатының даму тарихын айқындау
Жер қыртысының құрылымдық элементтері
Вулканизм. Геотектоникалың ңозғалыстар. Жер қыртысыкың қүрылымдың элементтері
Төменгі және жоғарғы мантиясының мәртебесі мен заттардың құрамы. «Тектоносфера» тұжырымдамасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь