Мектеп жасына дейінгі балалардың зейін тұрақсыздығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

Негізгі бөлім
1.ТАРАУ. ЗЕЙІН ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК, ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Зейін түрлеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Зейіннің қасиеттеріне шолу жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3. Зейін ұғымын зерттеуші ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.4. Зейіннің адам өмірінде алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.5. Зейіннің физиологиялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2.ТАРАУ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЗЕЙІНІН ДАМЫТУ ТӘСІЛДЕРІ
2.1. Мектепке дейінгі балалардың зейіндерінің дамуы және оны тәрбиелеудің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2. Баланың зейінін дамытудың бір топ тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
А) Психологиялық сабақ арқылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
Ә) Жаттығулар арқылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Б) Ойындар арқылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
В) Ертеңгілік сергіту сәттері арқылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.3. Мектепке дейінгі жастағы баланың зейіні, зейіннің өзгеруі. ... ... ... ... . ..27
3.ТАРАУ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЗЕЙІН ТҰРАҚСЫЗДЫҒЫН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
3.1. Зейінді зерттеу әдістемелеріне үлес қосушы ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... .30
3.2. Зейінді зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
А) «Бурдон кестесі» әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Ә) «Мюнстерберг» әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Б) «Ландольт сақиналары» әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Зерттеудің өзектілігі. Бүгінге дейін мектеп балаларындағы зейін психологиясының теориялық негіздері толық ашылмай, әсіресе эксперименталды зерттеулер қолданбалы дәрежеде жеткілікті қалыптаспаған. Сонымен қатар зейін психологиясында көптеген жетістіктерге қарамастан қиыншылықтар мен қарама-қайшылықтар баршылық. Зейін психологиясына қатысты көптеген шешімін таппаған күрделі мәселелер де жеткілікті. Педагогикалық психология ғылымының басқа гуманитарлық ғылымдардан айырмашылығы, әлеуметке міндетті түрде пайдалы болу және тұлғаның мүмкіндіктерін жетілдіруге бағытталуы тиіс. Мұнда негізгі міндет білім жүйесіндегі психологиялық зерттеулердің теориялық-әдіснамалық негіздерін қамтитын білімдерді кешенді жүйемен қалыптастырып іс жүзінде нақты мәселелерді шешудің жолдарын көрсету маңызды. Қазіргі кезде білім саласындағы талаптардың бірі танымдық іс-әрекет үрдісін тұлғаға бағдарлай оқыту тұжырымдамасын басшылыққа алуда. Сол себепті зейін мәселесінің тағдыры мен оны шешу - психология ғылымының өзекті тақырыптарының бірі.
Курстық жұмыстың тақырыбы: Мектепке дейінгі балалардың зейінін дамыту тәсілдері мен зерттеу әдістері
Зерттеу объектісі: Мектепке дейінгі балаларды басқару
Зерттеудің мақсаты: Мектепке дейінгі жастағы балалардың зейін қасиеттерін дамыту үрдісінің динамикасын психологиялық теорияларды басшылыққа ала отырып, мектепке дейінгі мекемедегі оқу-тәрбие үдерісінде кешенді жүйемен арттыру жолдарын қарастыру
Зерттеудің міндеттері:
- Отандық және шетел зерттеулеріндегі зейіннің психофизиологиялық, психологиялық теорияларын талдауда зейіннің анықтамасының, түрлерінің, қасиеттерінің психологиялық мазмұнын қазіргі психологиядағы ғылыми тұжырымдарын ескере жаңаша өңдеу.
- Балаларда зейін қасиеттерін дамытудың теориялық-әдіснамалық мазмұнын ашып, қолданбалы мүмкіндіктерін зерттеу.
- Зейін қасиеттерін (тұрақтылығын, шоғырлануын, ауысуын, бөлінуін, көлемін) тұлғаға-бағдарлай оқыту және балаларға көрнекілік құралдарды пайдалана отырып зейін деңгейін анықтау контексінде эксперименталды зерттеу.
- Зейін қасиеттерін дамытуға негізделген іс-әрекет үрдісін тиімді ұйымдастыру жолдарын сараптау.
- Мектепке дейінгі балалардың зейінін қалыптастыру және дамыту барысында туындайтын қиындықтарды сараптау мен оларды шешу мүмкіндіктерін зерттеу.
- Психологиялық қызмет атқару жүйесіне, зейін қасиеттерін жетілдіруге бағдарланған психологиялық көмекті ұйымдастырудың сынақтан өткізіліп мақұлданған ғылыми-әдістемелік жүйесін ұсыну.
1. Құрманалина Ш., Мұқанова Б., Ғалымова Ә., Ильясова Р. «Педагогика». Астана. «Фолинат» 2010ж.
2. Қ.Жарықбаев Жантану негіздері Алматы. 2002 ж.
3. Алмұратова Ә. Оқулардың грамматика ұғымдарын меңгеру психологиясы. Алматы Мектеп баспасы 1983 ж.
4. Жарықбаев Қ. Әбдірахманова Ә. Психология терминдерінің орысша-қазақша сөздігі Алматы. Мектеп 1976 ж.
5. Мұқанов М.М. Бақылау және ойлау Алматы. К.М.Б 1959 ж.
6. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психологиялық лекция жинағы Алматы 1982 ж.
7. Мұқанов М.М. Ақыл-ой өрісі. Алматы. Қазақстан 1980 ж.
8. Мұқанов М.М. Жан дүниенің сыры Алматы. КМБ 1959 ж.
9. Мұқанов М.М. Қабілетілік әне оны тәрбиелеу Алматы. КМБ 1987ж.
10. Мухина В.С. Балалар психологиясы аударма Алматы. Мектеп баспасы 1987 ж.
11. Возрастная и педагогическая психология/Под ред. Петровского А.В. 2 изд. – М., 1979 ж.
12. Возрастная и педагогическая психология/Под ред. Гамезо М.В. – М., 1989 ж.
13. А. Темірбеков, С. Балаубаев. Психология. – Алматы: Мектеп, 1966 ж.
14. Общая психология/Под ред. А.В. Петровского. 2–изд.–Москва, 1977 ж.
15. М.М. Мұқанов. Оқушылардың зейінін тәрбиелеу. Алматы: ҚМБ, 1960 ж.
16. Зимняя И.А. Педагогикалық психология. Оқулық.Алматы-2005.- 359 бет
17. Намазбаева Ж.И. Психология, оқулық Алматы-2005.- 430 бет
18. Алдамұратов А. Жалпы психология,Алматы,1996. – 300 бет
19. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы 1993. – 300 бет
20. Илина Т. А. Педагогика:- Алматы, 1977.- 488 бет.
21. Ж..Б. Қоянбаев, Р. М. Қоянбаев. Педагогика. – Алматы, 2002. - 369 бет.
22. Педагогикалық психология. -Алматы, 1995. -350 бет.
23. Ж.Әбиев, С. Бабаев, А.Құдиярова. Педагоика. -Алматы. 2004. - 460 бет.
24. Педагогика және психология сөздігі. - Алматы, 2002.-254 бет.
25. Детская практическая психология. / Под редакцией проф. Т.Д. Марцинковской. М.: Гардарики, 2003. – 350 бет
        
        Батыс Қазақстан инженерлік- гуманитарлық университеті
Педагогика және психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«Мектеп жасына дейінгі балалардыңзейін тұрақсыздығы»
Орындаған:
Жетекшісі:
Орал қаласы - 2014
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
Негізгі бөлім
1-ТАРАУ. ЗЕЙІН ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК, ... ... ... ... Зейіннің қасиеттеріне шолу жасау
............................................................9
3. Зейін ұғымын зерттеуші
ғалымдар............................................................11
4. Зейіннің адам өмірінде алатын
орны.........................................................12
5. Зейіннің физиологиялық
негізі.................................................................
.17
2-ТАРАУ. ... ... ... ... ... ... Мектепке дейінгі балалардың зейіндерінің дамуы және оны тәрбиелеудің
маңызы......................................................................
......................21
2.2. Баланың ... ... бір ... ... ... Жаттығулар
арқылы......................................................................
...................24
Б) Ойындар
арқылы......................................................................
.........................25
В) Ертеңгілік сергіту сәттері
арқылы..................................................................26
2.3. Мектепке дейінгі ... ... ... зейіннің өзгеруі.
................. ..27
3-ТАРАУ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЗЕЙІН ТҰРАҚСЫЗДЫҒЫН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
3.1. Зейінді зерттеу әдістемелеріне үлес қосушы
ғалымдар.............................30
3.2. Зейінді зерттеу
әдістері....................................................................
..............31
А) ... ... ... ... ... ... ... Бүгінге дейін мектеп балаларындағы ... ... ... ... ашылмай, әсіресе эксперименталды
зерттеулер қолданбалы дәрежеде жеткілікті қалыптаспаған. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... баршылық. Зейін психологиясына қатысты көптеген шешімін
таппаған ... ... де ... Педагогикалық психология
ғылымының басқа гуманитарлық ғылымдардан айырмашылығы, әлеуметке міндетті
түрде пайдалы болу және ... ... ... ... ... негізгі міндет білім жүйесіндегі психологиялық зерттеулердің
теориялық-әдіснамалық негіздерін қамтитын білімдерді ... ... іс ... ... ... ... ... көрсету
маңызды. Қазіргі кезде білім саласындағы талаптардың бірі танымдық іс-
әрекет ... ... ... ... ... басшылыққа алуда. Сол
себепті зейін мәселесінің тағдыры мен оны шешу - ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың зейінін дамыту
тәсілдері мен зерттеу ... ... ... ... ... ... мақсаты: Мектепке дейінгі жастағы балалардың зейін қасиеттерін
дамыту үрдісінің динамикасын ... ... ... ... ... дейінгі мекемедегі оқу-тәрбие үдерісінде кешенді жүйемен
арттыру жолдарын қарастыру
Зерттеудің міндеттері:
- Отандық және шетел зерттеулеріндегі ... ... ... ... зейіннің анықтамасының, түрлерінің,
қасиеттерінің ... ... ... ... ... ескере жаңаша өңдеу.
- Балаларда зейін қасиеттерін дамытудың теориялық-әдіснамалық мазмұнын
ашып, қолданбалы мүмкіндіктерін зерттеу.
- Зейін қасиеттерін ... ... ... ... ... ... және ... көрнекілік құралдарды
пайдалана отырып зейін деңгейін анықтау контексінде ... ... ... ... негізделген іс-әрекет үрдісін ... ... ... ... дейінгі балалардың зейінін қалыптастыру және дамыту барысында
туындайтын қиындықтарды сараптау мен оларды шешу мүмкіндіктерін зерттеу.
- Психологиялық ... ... ... ... қасиеттерін жетілдіруге
бағдарланған психологиялық көмекті ұйымдастырудың сынақтан ... ... ... ... ... ... Зейін психологиясы бүкіл әлемдік
зерттеулердің нәтижелері негізінде кешенді ... ... ... ... және ... ... ... жасалды. Зерттеу мақсатын теориялық талдау арқылы алғаш
рет зейін ұғымының анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... рет зейіннің түрлері мен ... ... ... ... ... кең ауқымды бүтіндік жүйе ретінде
ұсынылды. ... ... ... ... рөлі ... ... ... және тәжірибелік тұрғыдан ... ... ала ... ... маңызы: Зейін қасиеттерінің арту деңгейін
анықтайтын әдістемелер ... ... ... ... ... ... ... жетекші рөл атқаратын зейін қасиеттерін зерттеу ... ... ... ... ... ... әдістері: психологиялық, педагогикалық, ғылыми-әдістемелік
материалдар мен әдебиеттердегі зейін туралы ... ... ... ... ... ... ... мен пәніне байланысты негізгі
ұғымдарды сараптау, эксперименталды-диагностикалау әдістемелері, ... Б. ... ... Ландольт сақиналары, Мюнстерберг
әдістемесі, байқау және әңгімелесу ... ... ... іске ... көздері: педагогика, психология, философия, ... ... ... ... ... ресми құжаттары
(заңдар, қаулылар, бағдарламалар, актілер, тұжырымдамалар, т.б.), жалпыға
міндетті білім ... ... ... оқу ... ... ... ... бойынша тарихи-философиялық, психология-
педагогикалық, этногеографиялық және ... ... ... зерттеудің ғылыми аппараты айқындалды; зерттеудiң теориялық ... ... ... ... ... ... зерттеу мәселесі бойынша жинақталған теориялық және
этнопедагогикалық материалдарға талдау жалғастырылды. ... ... ... тәжірибелік жұмыстың қол жеткізген нәтижелері өңделініп,
ғылыми жүйеге келтірілді. Негізгі ... ... мен ... ... - әдістемелік қорытындылар жасалынды.
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық ... ... үш ... ... ... ... ЗЕЙІН ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК, ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Зейін түрлеріне сипаттама
Зейін дегеніміз – адам санасының белгілі бір объектіге ... ... ... Сананың бағытталуы деп – белгілі объектіні таңдап
алуды ... ... ... деп – ... ... жоқтың бәріне
көңіл аудармауды айтамыз. Зейінді анықтайтын факторлар 2 топқа бөлінеді:
1)Адамға әсер ететін сыртқы тітіркендіргіштердің құрылымын анықтайды.
2)Жеке субъектінің ... ... 1-ші ... ... ... ... жаңалығы. 2-ші топқа
жататындар: Жеке адамның қажеттіліктері, қызығуы, бағыт-бағдары.
Адамдардың зейіні ырықты, ырықсыз және үйреншікті болып үшке ... ... кез ... ... кейде ырықсыз-ақ біздің
назарымызды ... ... ... ... ... бара ... адамның
бойаулы афишаға көзі түссе, оған мойнын бұрады не милиционердің ысқырығына
жалт қарайды тағы басқа. Адам өмірінде ... ... ... орын ... бұл түрі әсіресе жас балаларда жиі ... ... ... ... ... ... (оқу, еңбек т. б.) белгілі ... ... да ... ... оның психикасы өте нәзік, түрлі сыртқы
әсерге берілгіш келеді. Әрине, бұдан бала есейген соң, оның ... ... ... ... ... ... қажет. Адам өмірінің барлық
кезеңдерінде ырықсыз зейін ... орын алып ... ...... ... ... қызықты іске көңіліміз тез ауады. Мәселен,
қызықты кітап оқуға ырықсыз зейін жеткілікті. Ал ... ... оқу ... ... керек етеді. Ырықты зейінде де қызығу орын алуы ... ... ... де жанама, дәнекерлі қызығуды керек етеді. Мұнда адам істен
шығатын нәтижеге қызығады, оны ... үшін күш ... ... ... ... ... шықпайды.
Ырықсыз зейін физиологиялық тұрғыдан барлау (оринтировочный) рефлексінің
жемісі болып табылады. ... бұл түрі ... ... сыртқы
ортамен байланысында үлкен роль атқарады. Ырықсыз зейін кез ... ... бола ... ... ... ... төмегі
жағдайлар себеп болады:
А) күшті тітіргендіргіштер ( көзді аштырмайтын жарық, жарық, қанық
бояулы ... ... ... ... жаратын иіс т.б.), заттар ... ... мен ... ... адамның үстіндегі киімінің
өзгеруі, дыбыстың, жарықтың артуы не кемуі т.б.).
Ә) адамның сыртқы дүниедегі ... ... ... дәрежесі
(қызығу, қажетсіну, көңіл күйінің хош ... ... ... ... әсер ... ... зейіні әрекетті саналы түрде белгілі ерік, ... ... ... көрінеді. Ырықты зейінде белгілі бір ... ... ... зер ... ... ... ол жұмыстың басынан аяғына
дейін ерік-жігерді сарқа жұмсауды талап етеді.
Ырықты зейіні мынадай ... ... ... бір ... ... сай зейінді бағындыра алу үшін
іс-әрекетке тікелей кірісу ... ... ... ... ... алаңдатын нәрселерден бойды
аулататқан жөн.
Орындалатын ... ... ... ... үшін ... шын ... дұрыс.
Түрлі қолайсыз жағдайларда да жұмыс істеуге машықтау. Мәселен, көңілді
алаң ... ... ... ... ... түрсілдерде де)
әсеріне берілмей жұмыс істей ... Бұл ... ... оны ... ... етіп тәрбиелеудің ең жақсы жолы болып табылды.
Зейінді болуды өзіңе үнемі ескертіп отыру керек. Бір сөзбен айтқанда,
ырықты ... деп ... ... ... ... ... жұмысында үйреншікті зейіннің маңызы зор. Ол ... ... ... ... ... тез ... сөйтіп,
қабылдау үрдісінің тез, оңай болуын қамтамасыз ... ... ... жағдайда баланың өз зейінін өзі басқаруынан
көрінеді. Бұл көбінесе жоғарғы сынып балаларына және ересек адамдарға тән.
Зейіннің ... ... үш түрі де ... ... ... зейін түрлері алма-кезек өзгеріп,бір-
біріне ауысып отырады. Ұстаздар оқу-тәрбие істерінде бала ... ... ғана ... ... ... өз ... ... алатындай ерік
саналарың қалыптастыруға баса көңіл бөледі.
Сыртқы және ішкі зейін түрлері. Объектісінің ... ... ... ... және ішкі болып бөлінеді.Зейінді меңгеру мен оның ... ... ... үшін ... және ішкі зейіндер адамның дене
әрекетін меңгеріп,реттеуге ... ... ... деп ... ... ішкі ... ішкі дүниеге
бағытталуы.Зейіннің бұл түрі адамға ғана ... ... ... олар өз жан ... ... шолып біле алмайды.Сыртқы және ішкі
зейіндер бірін-бірі тежеп отырады.Себебі, сананы ... әр ... бір ... ... өте ... зейіннің объектілері:
сезімдер,елестер,ойлар.Бұлар адамның ... ... ... ... ... дене мүшелерінің түрлі қимыл-
қозғалыстарыарқылы байқалары. Ішкі зейіндер-сана мен ... ... ... ... ... ... адам ... қимыл-қозғалыстарын,олардың нәтижесін
болжай алмайды.Ойлай білу,ой арқылы әрекет жасау ішкі зейіннің ... ... ... ... ... эстетикалық жағынан
дамуы мүмкін емес.Жеке адамның дұрыс қалыптасуы үшін ... ... ... ... ... ... ... аударып,талдау жасау
саналы әрекетті жетілдіре түседі.
Ұжымдық, ... ... ... ... ... зейін - бір сыныптағы
барлық баланың зейінін ... бір ... ... ... Мұндай
әрекетке мұғалімнің сабақ өтуі жатады.Бұл сыныптың зейінін ұзақ мерзім бойы
бірқалыпты ұстау мүмкін ... ... ... ... ... кетуі де мүмкін.Мақсатты іске ... ұжым ... ... да ... ... ... не ... іс-тәжірибелері ерекше роль атқарады.
Топтық зейін - бір ұжым ішіндегі жеке топтар зейінінің шоғырлануы. ... ... ... ... мен өзара тексеру жүргізгенде
қажет. Бұл- зейінді ұйымдастырудың бала үшін де, мұғалім үшін де қиын ... ... ... ... ... ... кедергіні жеңу
үшін олардың тапсырманы мұқият орындап шығаруларына жете көңіл аударып, ... ... ... жоспарлау керек болады.
Даралық зейін өз міндетін орындауға әр адамның санасын бағдарлап, зейінін
шоғырландырады. Бұл-зейінің кісі өзі оқығанда,есеп ... ... аса ... ... Зейіннің қасиеттеріне шолу жасау
Зейін мынадай ерекшеліктерімен ... ... ... ... г)ауысуы.
а)Зейіннің көлемі-адамның бір көргенде-ақ қабылдаған ... ... ... үшін ... аспабы қолданылады.
Зейін көлемін анықтау үшін уақыттың 1/10 секунд ... 10-12 ... ... не түрлі кескіндер жиынтығы көрсетіледі.Осы уақыт
ішінде көріп қабылдау әбден жеткілікті, бірақ, ... ... ... ... ... уақыт аздау. Сыналушы адам тек бірнеше нәрсенің
ғана атын анықтап, өзгелерін жөнді байқай алмайды. Ал ... ... ... ... ... үшін ... уақыт керек. Ересек ... ... ... ... 4-6 ... тең. Егер ... сөз ... көретін әріптердің саны едәуір көбейеді.Бірақ
бұл жағдайда сөздің өзі тұтасқан бір объект болады да,сынаушы кісі ... орны ... ... ... ... топтастыру арқылы зейіннің көлемін ұлғайту топтың жеке
қасиеттерін ... ... ... ... болмауы керек.Нәрселерді
топтастыру және оның бөлшектеріне ... ... ... ... ... ... ... қабылдаудағы бөлік пен бүтіннің, ал
ойлаудағы жалпы мен жекенің арақатысынан айқан ... ... деп ... ... ... ... ... бір
мезгілде өлең жаттап,әрі қарапайым қосу мен азайту амалына есеп шығарып
көрсек, мұның оңай емес екенін ... ... бір ... ... кедергі болады.Іс-әрекет процесінде зейін бір-ақ нәрсеге
ауады.Себебі, оның ... ... ... ... ... жалғыздыға. Күнделікті өмірдегі іс-әрекетінде адам өзінің зейінін
бөле білуді ... ... ... ... өз ... обиектіге бөле алмағандықтан,сыныптағы балаларды жекелеп көре
алмайды. Сабақ айтып тұрып қате ... де, ... ... ... ... да ... ... негізінен өзі айтып ... ғана ... ... ... кейбір балалардың тәртіп бұзып
отырғанын байқамайды. Дегенмен, ұстаздық тәжірибесі ... ... оның оқу ... ... мен түсіндіруі жеңілдейді,
зейіннің оған ... де ... ... ... болды. Әрбір
нәрсеге зейін аудару іс-әрекет үстінде дамып, бірте-бірте адамның ... ... ... ... ... бір ... ... Зейіннің шоғырлануы,оның көлемімен, бөлінумен дн тығыз
байланысты. Зейін бағытталған объектілер саны ... аз ... ... ... ... дәл және ойдағыдай орындау үшін зейінді
күшті шоғырландыра білу керек. Мәселен, алгебрадан есеп шығарып ... ... тек ... ғана аудармаса,онда есепті дұрыс
шығара алмайды. ... ... ... ... ... ... бір уақытта пайда болатын теріс индукция. ... ... ... ми ... аз ғана ... ... қозу пайда
болады.
в)Зейіннің тұрақтылығы деп оның объектіге бағытталып, ұзақ уақыт ... ... бұл ... ... процестерінің күшіне,
әдеттерге т.б ... ... ... зейінге
қарама-қарсы сипат. Ол зейін толқуынан ... ... ... ... байқауға болады.Егер квадрат салынған
суретке бірнеше ... ... кіші ... ... ... не алдына
шығып, не артына кетіп, түбі сияқты ... ... ... осы аз ғана
мерзім ішінде квадраттардың ... ... ... ... ... зейіннің толқуына арналған.
Физиологиялық тұлғыдан алғанда, зейіннің тұрақтылығы мидағы жүйке
клеткалары бір ... ұзақ ... бойы ... ... болады. Жүйке
клеткаларының ұзақ уақыт бойы қозу ... ... оның ... ... ... тұрақтылығынан адамның жоғарғы  жүйке ... ... ... байқалады.
Сурет. Зейіннің ауытқуы
г)Зейіннің ауысуы деп оның бір объектіден екінші объектіге әдейлеп көшуін
айтамыз. Зейіннің ауысуының толқудан ... ... ... ... ... адам бір ... ... объектіге көшеді,ал
зейінді ауыстыру белгілі мақсатқа байланысты өзгереді.Іс-әрекет үстінде
адам алдына жаңа ... ... бір ... ... ... ... ... бір қырына екінші қырына ауысып отырады. Зейінің бұл
қасиетінің физиологиялық негізі-қозудың ... ... ... ... ... ... процестерінің қозғалғыштығына-қозу мен
тежелудің тез ауысып ... ... ... ... ... ... ... ауысуы объект ерекшеліктеріне де байланысты. Алғашқы сабақта
математикадан бақылыу жұмысын орындаған баланың ... ... ... кетуі қиынға соғады. Өйткені, олардың ... әлі дн ... есеп пен ... ... жаңа ... мен ... саптым
ба»деген ойлау тұрады. Зейінді күшті тітіркендіргіштен әлсізге ауыстыру
әрқашан да қиын ... ... ... ... үшін ... нәрсенің
қажеттілігі мен оған қызығуды жандандыру қажет.
Зейіннің қасиеттері бір-бірімен ... ... және ... ... ... ... ... тәуелді болып отырады.
1.3 Зейін ұғымын зерттеуші ғалымдар
Зейіннің ... ... ... ... де ... ... таңдауы
белсенді ми қызметтің және жалпы тәннің сергектігі арасындағы байланысынан
болады.
Зейін механизімінің іске қосылуында ... ... рөлі ... Бұл құбылыстың негізі – адамдар мен жануарлар ... ... ... сай тума ... жауап бере алу қабілеті. Бұл рефлексті
И.И. Павлов « немене? » рефлексі деп ... ... ... ... ... ... процесспен байланысты.
Әдетте, қоршаған орта арасынан қажетті әсерлерді ... ... 2 топ ... іске ... ... ... және ... әрекетінің физиологиялық көрінісін түсінуде Ч. Шеррингтон ғылыми
дәлелдеп, ... И. П. ... кең ... ... ... ... заңы
үлкен маңызға ие.
Сонымен зейіннің физиологиялық негіздерін И. П. ... ... ... ... ... заңына байланысты түсінуге болады.
И. П. Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда болса,
осымен байланысты қалған алаптарында ... ... ... ... ... негіздерін орыс физиологы, академик А. А.
Утомскийдің ... ... ... да ... ... ... А. Утомскийдің доминанта теориясының мәнін И. П. Павловтың «қозудың
оптималдық алабы» дейтін теориясы онан сайын ... ... ... бар осы алап –ми ... ... ... ырықты зейіннің
физиологиялық негізі. Бұл жөнінде И. П. ... ... ... «Бас ... біз ... миды байқай алатын болсақ, онда ми ... қозу ... ... жері жарқылдап көрінсе, біз ойлап отырған
саналы адамның ми ... ... және ... өне бойы ... тамаша
тұрлаусыз жарқылдаған сәуле дағын көрер едік, ... ми ... ... алып ... ... қара ... ішінде үздіксіз қозғалып
жүрген болар еді».
1.4 Зейіннің адам өмірінде алатын орны
Адамның зейінділік ... тән ... ... ... ... және ерік ... ... ойдағыдай орындап шығуы үшін ... ... ... ... ... ырықты зейін басым болады.
Зейінділік күй-адамның мүдделі ісі мен қажетті ... ... ... Бұл ... ... ... басым болады. Зейін күйінің тағы бір
қыры-зейінсіздік ... ... ... алаңдауынан байқалатын ерекшелік.
Ауыр жұмыстан шаршау,терең ойға бату, қызықсіз істі орындау сияқты себептер
кісі зейінін ... ... ... ... ... ... ... сипатына қарай зейінді,зейінсіз, ... ... ... ... ... бір ... ... Еркі күшті,алдына ... ... ... ... кісіге ырықты және үйреншікті зейін тән. Бұл
жағдайда зейіннің ... ... ... сияты кемшілікткр
байқала қоймайды.
Зейінсіздік - бір нәрсеге ден қоя ... ... ... ... ... ... алмау. Жігерсіздік білім ... ... ... ... ... санаспайтын немқұрайдылақты
туғызады. Адам бір нәрсеге ықыласты, ал өзге ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл адамдардың нәрселерге ... ... Ой ... ... ... істі ... ... жан дүниесінің босаңдығы, табансыздық көрсету,ұшқалақ
мінез-бәрі де адам ... ... ... ... ... ... саналы әрекетпен,адамның мінез-құлқымен,темперамент
ерекшеліктерімен байланысты еккендігі адам ... кез ... анық ... ... ... мен сипаттарына орай зейін ... ... ... орын ... оның ... ... ... бағдарында
айқын көрініс береді. Біз сізбен түйіндегенде, ... ... ... ... ... есігі деуге болады.    
Адам өміріндегі зейін ретикулярлы формациялы ... ... ... белсенділігімен сипатталады. Ми әрекеті зейінді әр-түрлі
деңгейде қамтамасыз ететін 5 деңгей немесе ... ... ... мен ... ... ... |Мидың сергектік ... ... |
| ... | ... ... |Аса ... ... ... ... ... | | ... 13-18 Гц |Белсенді, сақ сергектік |Белсенді зейін ... 8-12 Гц ... ... ... ... |
| ... ... | ... 4-8 Гц ... күй ... ... |
| | ... ғана ... |
| | ... ... 0,5-4 Гц ... ұйқы ... жоқ ... ... ... ... зейіннің қалыптасуымен сипатталады және
ойын уақытының өсуінен көрінеді. Рубинштейн бойынша 6 айдан 1 жасқа дейінгі
баланың ойын ... ... 14,5 мин, ал 3-4 ... – 50 мин, 5-6 ... 96
мин. Сонымен қатар зейін аударылуы да ... 3 ... 10 мин ойын ... дейін, ал 5-6 жаста 1,1-ге дейін. Мектеп жасы ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығынан болады.
Мектеп жасында зейіннің барлық қырларының қарқынды дамуы байқалады, тек 10-
13 жас ... ... ... ... болады. Ересектерде зейіннің
тұрақтылығы мен ... аса ... ... ... ... ... ... 33 жасқа дейін өседі, 34 жастан зейін
қызметінің тұрақталуы байқалады, ал ... ... 38, 41, 44 ... ... өсу ... ...... болатын процесстердің бірі. Жүйелі әрі арнайы
жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... Ырықсыз зейінді дамыту ерік қасиеттерінің қалыптасуымен тығыз
байланысты.
Зейін ... ... ... ... те, жеке ... ... де
болып саналмайды. Сөйтсе де ол әрқашан ... өмір ... ... таным үрдістеріне тікелей қатысты болып, оның қызығу бағытын
көрсетеді.
Зейін - кез келген ... ... ... бір ... ... ол ... ... әрі нәтижелі болуына жәрдемдеседі. Зейін дегеніміз -
сананың белгілі бір нәрсеге бағытталып, оның ... ... ... Оны белгілі бір нәрсеге ... бір ... және ... ... белсенділігін білдіреді. Психиканың ерекше қасиеті ретінде
зейін адамның еңбек үрдісінде қалыптасады. Мұндағы қажетті шарт - объектіні
таңдап алып, сананы сол ... ... ... сыртқы орта құбылыстарына
да, адамның өзінің ішкі психикалық күйлеріне де бағытталуы мүмкін.
Зейіннің физиологиялық ... өте ... Оның ... - ... әр түрлі деңгейде тұрған сезгіштік қызметі. Сезгіш дегеніміз - ми
қабығының ... ... ... ... ... деп
аталатын анатомиялық және функционалдық ерекшелік. Ретикулярлық ... ... ... екі түрі бар. Ол бір ... ... ... күшейтіп, ми қабығына талғап ... ... ... ... ... ... механизмі мидың рефлекторлық қызметіне, жануарлардың ... ... ... "Бұл не?" ... таңдану рефлексіне байланысты.
Бұл рефлекстің биологиялық мәні ... ... ... әсер ... ... ... ... айқын көрінеді.
Зейіннің физиологиялық негізін қозудың оптималдық ошағы деп аталатын
физиологиялық ... де ... ... Миға көптеген
тітіргендіргіштер бір мезгілде әсер етеді. ... ... ми ... ... ... әр ... қозу ошақтары пайда болады. Қозудың
оптималдық ошағының қарқынды ... ... ... ... ... оптималдық ошағы құбылмалы. Тітіркендіргіштердің ... ... ми ... бір ғана ... ұзақ ... бойы әсер етуі ... ... орай, бір жерден екінші жерге ауысып отырады. Тәлім-тәрбие
істерінде мұғалімдер мен тәрбиешілер қозудың   ... ... ... ... ... ... ... отырыңдар, қане,
қолдарыңды партаға қойып, маған қараңдаршы!" деу арқылы ұстаз оқушыларға
әсер ... ... ... негізгі объектіге аударады [5, 91 б].
Әйгілі физиолог, ғалым А.А.Ухтомский ... жж.) ми ... ... ... ... ... ... ілім жасады. Бұл
принцип бойынша мидағы қозу ошағының белгілі бір ... қозу ... ... ... ... етеді. Сөйтіп жаңадан пайда болған қозу
ошақтарын тежеп қана қоймай, оларды өзіне бағындырып, жүйке жұмысын ... ... ... бір ... ғана ... ... ... елемей қалатын жағдайын түсінуге ... ... ... ... ... бір іске ... көруге болады. Зейіндік сондай-ақ адамның сырт пішінінен де
байқалады. Мысалы, адам бір ... ... ... ... тежеліп,
сезім мүшелерінің бәрі сол нәрсеге қарай бағытталады.
А.А.Ухтомский өзіне дейінгі ашылған ... ... ... рефлекторлық реакция орталықтары ара қатынасының үйлестік
маңыздылығын түсіндіре ... ... ... ... ... ... бағасы, яғни таңбалы ... ... ... ... ... қабілетін нақ сол таңбалы реакциялар жоғары және ... ... ... демалыс, ойлау, шығармашылық әрекет содан
көрінеді. Осы ... ... ... ... ешқандай авторлардың
назарында болмаған, ал ... ... ... ... осы ... ... жүзінде және теориялық тұрғыда
дамытылып келді. Ол доминантаны ... ... бар ... ... ... ... ... жүйесін қарастырушы ... ... ... ... ... ... интеграциясын және
тұтастығын ғана емес, қылықты да, жеке ... ... ... ... ... - психология және социология деңгейінде ... Осы ... А. А. ... ... сапасында өзінің
зерттеулері мен қызығушылықтарын жалпы адамзат міндетімен ұштастыратынын
дәлелдейді.
А. А. Ухтомский       ... ... ... ара ... ... ... бір ... сана өз
әрекетін кортикалдық доминанта ... ... ал ... жағынан
сананың жемісті жұмысын қамтитын рецепциялардың, әсерлердің ... ... ... ... ... - ... теңдіктің бұзылуын көрсетеді. Ол өзінің ... ... ... ... [5, 92 б].
Қазіргі кезеңде А. А. Ухтомскийдің доминанта принципін және И. П.
Павловтың ... ... ... ... ... А. С. ... ... принциптің маңыздылығына ерекше назар
аудара: дәл жетекші мотивация (өз бетінше емес соңгы пайдалы ... ... П. К. ... ... ... ... ... іс-әрекетті
анықтайды.
Адам қабылдағанына, істеген ісіне, ойлағанына, арманына немқұрайлы
қарамайды. Заттардың, адамдардың, ... ... ... бізді
қуантса, екінші бірі мұңайтады, ал үшіншісі ашу ... ... ... жеткізеді. Қатерлі жағдайда тұрып біз ... ... ... ... жету не қиын ... ... өту қуаныш
пен шаттыққа кеңелтеді. Алға қойған мақсатқа жету ... әр адам ... ... ете, көре отырып осындай және тағы басқа да көптеген әсерлерді
бастан кешіреді.
Өзінің ... және ... ... адам ... ... ... "немесе эмоция" деп атайды.
Сезім көзі өзіміз қабылдайтын, айналысатын ... және ... ... ... ... ... табылады. Біздің
істейтін әрекетіміз - "еңбек, оқу, ... оның ... мен ... ... ... жай ... ... "сезіну" деген ұғымдар араласып
жүреді. Біз сөйлегенде, "мен қорқынышты түйсінемін", "ауырғанымды сезіндім"
дейміз, оны дұрысында: "қорқынышты ... ... ... -
деу қажет. Түйсік арқылы заттар мен құбылыстардың сапаларын танимыз, ал
сезім болса, адамның ішкі ... оның сол ... ... көрсетеді.
Сезім барлық психикалық үрдістермен тығыз ... ... сол ... ... ... да ал сезім оларға өз тарапынан
ықпал жасайды. Сезім көзінің бірі - түйсік болады, ал ... өзі ... ... жиі ... ... Көңіл-күйіне қарай адам бір
затты әр түрлі қабылдайды. Жыртқыш аңдар туралы әңгімелерден ... ... ... ... ... жүріп өтетін жерден, қараңғы түссе шоғыр
бұтаны қасқырға ұқсатуы мүмкін. Эмоция адамның есімен де ... ... ... ... ... яғни ... бір ... қабылдасақ,
есімізде жақсы қалса, онда өткендерді еске алудың өзі бізде ... ... бір ... ... - қоғамдық тіршілік иесі. Сондықтан оның сезімі де ... ... ... ... дамуына байланысты өзгеріп ... ... ... оқиғалар мен фактілерді әр кезеңде өмір сүрген адамдар әр
түрлі бағалайды.
Сезім адамдардың ... ... ... Қандай да болмасын жұмыстың
нэтижелі болуы ең алдымен оған деген көзқарасқа байланысты. Жұмыс ... ... ... ... - оның ... да төмен болмақ. Сезімнің
шығармашылық жұмыста ерекше маңызы бар. ... ... ... ... ... ... көңілі -шабытты сезімімен
тығыз байланысты. Сезім адамның барлық ... ... ... рөл ... 65 б].
Оқу тәрбие жұмысында сезімнің қаншалықты маңызды екендігі педагогтың
есінде болуы қажет. Мектеп ... ... ... ... ... күшті жағымды эмоция туғызатын білім тез де ... ... ... және ... үшін ... алудан балада, әдетте жақсы сезім
пайда болады, ол оқуын одан эрі ... ... ... ықпал жасайды:
құптамау, ұрсу, жазалаудан, әдетте, оқушыларға жағымсыз эмоциялық жағдай
туады, сөйтіп осындай ренішті істі ... ... ... тиісті әдепті сақтай отырып, балалардың жағымсыз эмоциясын да
пайдаланады.
Адам өміріндегі эмоциялардың орны аса ... ... ... мәні әр ... ... Эмоциялар әр түрлі жағдайларда, іс-әрекет
үрдісінде, ондағы ... ... ... ... ... Өнер
туындыларын қабылдауда, басқа адамдармен қарым-қатынаста пайда ... ... ... даму ... ... ... тәжірибесі
өзгеріп, толықтырылып отырады. Эмоциялар бұған қоса адамдардың қарым-
қатынастары реттеуші рөлінде ... ... ... көп ... бөліп, кеңінен қарастыруда. Бүкіл әлем ... ... ... дамуына көңіл аударуда.
5. Зейіннің физиологиялық негізі
3-нің физиологиялық негізін академик Павлов нерв процессінің ... ... ... ... Егер ми ... бір ... қозу
процесі пайда болса, соған байланысты қалған алабтарда тежелу пайда болады.
Зейін пайда болу үшін ... деп ... ... мәні зор. Ол ... ... да ... ... органиканың туа біткен реакциясы.
Зейіннің физиологиялық негізін Уктаиский түсіндірді. Уктаиский зейіннің
физиологиялық негізін Даменанта теориясы ... ... ... ... – үстем етуші. Бұл теория бойынша ... ... ... ... ... миға әсер ... Яғни
мидың бір алабы күштірек қоздырады. Осындай қоздырған алабты даминанто деп
атайды. Мұндай күшті қозғыш алаб ... ... ... ... ... Осыдан мидың қозған алабы одан бетер күшейеді.
Адамның жануарлардан ... адам ... ... ... алады.
Сондықтан зейінді тәрбиелеуде алдына мақсат қоя білудің маңызы зор. ... өзі ... ... ... ... ... Зейін адамның
сыртқы пішінінен, жүріс-тұрысынан, мимикасынан білініп тұрады.
Зейін - кез келген психикалық үрдістің тұрақты бір ... ... ол ... сапалы әрі нәтижелі болуына жәрдемдеседі. Зейін дегеніміз -
сананың белгілі бір нәрсеге бағытталып, оның ... ... ... Оны ... бір ... ... бір ... және шоғырландыру
қабілеті адамның белсенділігін білдіреді. Психиканың ерекше қасиеті ретінде
зейін адамның ... ... ... ... ... шарт - ... алып, сананы сол объектіге бағыттау. Зейін сыртқы орта құбылыстарына
да, адамның өзінің ішкі психикалық күйлеріне де бағытталуы мүмкін.
Зейіннің ... ... өте ... Оның ... - жүйке
жүйесінің әр түрлі деңгейде тұрған сезгіштік қызметі. ... ... - ... ... ... орналасқан ретикулярлық формациялар деп
аталатын анатомиялық және функционалдық ерекшелік. Ретикулярлық формацияның
өрлеуші, ... ... екі түрі бар. Ол бір ... ... ... ... ми ... талғап жеткізіп отырады. Осының
нәтижесінде сананың айқындығы реттеледі.
Зейін ... ... ... ... жануарлардың И.П.Павлов
ашқан шартсыз рефлексіндегі "Бұл не?" деген таңдану рефлексіне байланысты.
Бұл рефлекстің биологиялық мәні ... ... ... әсер ... тітіргендіргіштерге тікелей байланыстығы айқын көрінеді.Зейіннің
физиологиялық негізін қозудың оптималдық ошағы деп аталатын ... де ... ... Миға ... ... ... әсер ... Солардың әсерінен ми ... ... ... әр ... қозу ... ... ... Қозудың оптималдық ошағының
қарқынды болуы мидағы өзара индукция заңдарына байланысты.
Қозудың ... ... ... Тітіркендіргіштердің өзгеруі не
олардың ми қабығының бір ғана ... ұзақ ... бойы әсер етуі ... ... ... бір жерден екінші жерге ауысып отырады. ... ... мен ... ... ... ошағының  
жасалу   заңдарына   сүйенеді. Мәселен, "Балалар, дұрыстап отырыңдар, ... ... ... ... ... деу ... ұстаз оқушыларға
әсер етіп, олардың зейінін негізгі объектіге аударады [5, 91 ... ... ... ... ... жж.) ми ... зерттей отырып, доминанта принципі жөнінде ілім жасады. ... ... ... қозу ... ... бір ... қозу күшейіп,
өзге алаптардың қызметіне үстемдік ... ... ... пайда болған қозу
ошақтарын тежеп қана ... ... ... ... ... ... күшейте
түседі.
Доминанта принципі зейіннің бір затқа ғана ... ... ... ... ... жағдайын түсінуге мүмкіндік береді.
Зейіннің шоғырлануын адамның белгілі бір іске ... ... ... ... ... ... сырт пішінінен де
байқалады. Мысалы, адам бір нәрсеге зейін салғанда ... ... ... бәрі сол ... ... ... ... дейінгі ашылған жүйке орталықтарының ... ... ... ... ара қатынасының үйлестік
маңыздылығын түсіндіре алмайтындығын ... ... ... ... ... бағасы, яғни таңбалы үрдісті бейнелейтін жүйенің
тарихының жоқтығы.
Ағзаның жұмыс қабілетін нақ сол таңбалы ... ... және ... ... ... демалыс, ойлау, шығармашылық әрекет содан
көрінеді. Осы айтылған доминанта ... ... ... ... ... ал ... ... еңбек физиологиясы
лабораториясында осы мәселе тәжірибе жүзінде және ... ... ... Ол ... жалпы маңызы бар жұмыс принципі ретінде
қарастырды.
Соның нәтижесінде ... ... ... фактор ретінде
А.А.Ухтомскийге көптеген күрделі сұрақтарды: мидың интеграциясын ... ғана ... ... да, жеке ... ... ... ... тұтастай - психология және социология деңгейінде шешуге
көмектесті. Осы айтылғандар А. А. ... ... ... ... мен ... ... адамзат міндетімен ұштастыратынын
дәлелдейді.
А. А. Ухтомский       доминантаның       ... ... ара ... ... түсінді: бір жағынан сана өз
әрекетін кортикалдық доминанта ... ... ал ... ... ... жұмысын қамтитын рецепциялардың, әсерлердің ... ... ... ... Доминанта - орталықтар
арасындағы ... ... ... Ол ... ... ... мүмкіндіктермен толықтырады [5, 92 б].
Қазіргі кезеңде А. А. ... ... ... және И. П.
Павловтың шартты рефлексін теориялық-экспериментальдық жоспармен жақындатып
зерттеуші А. С. ... ... ... ... ерекше назар
аудара: дәл жетекші мотивация (өз ... емес ... ... ... деді,
ал П. К. Анохиннің пікірі бойынша, доминанттық ... ... ... ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЗЕЙІНІН ДАМЫТУ ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Мектепке дейінгі балалардың зейіндерінің ... және ... ... ... ... байланысты ырықты зейіннің саңылауы байқала
бастайды. Ырықты зейін үлкендердің ықпалымен, балаларға ... ... ... орай дамып отырады (тазалық сақтау, ойыншықтарын, киім-
кешектерін жинастыру, үлкендердің айтқанын тыңдай білуге баулу т.б.).
Мектеп жасына ... ... ... ... ойын ... орын ... Ойын ... бала түрлі объектілерді көреді, естиді,
байқай алады, фактілер мен ... ... ... ... ... бастайды. Балаларда зейіннің ... ... ... тұрақтылығы т.б.) жақсы байқалады. Бұлардың бәрі үлкендердің
басшылығымен жетіледі.
Балалардың ... ... ... ... ... жеке ... де ... зор. егер мұғалімнің өз зейіні ... ... ... ол біресе оқытып тұрған сабағына, біресе кластағы
балаларға алаңдап, нені бастап, нені қойғанын есінен шығарса, ондай ... ... ... ... ... ... байланысты зейіннің даму сипаттамасы мынадай:
1) Балалардың жеке дамуымен, олардың қажеттіліктері және қызығушылықтары
дүниетанымдарының өрісі кеңейіп, түсінетін ақиқат ... мен ... ... Қоршаған шындықтарға зейіннің артуына байланысты, бала
зейінінің пәні, ойлары және ... ... ... ... ... ішкі шоғырлануының дамуына байланысты, ол өзінің ішкі
дүниесін және қоршаған ортадағы адамдармен қатынасын ... ... ... зейінінің негізінде өзін байқауының дамуы, өзін-өзі тәрбиелеуге
психологиялық көмек болады.
2) 3ейінінің жас ерекшелігіне байланысты дамуы, оның барлық ... және ... ... ... ... ... ... күрделеніп,
оның қызығушылығы белсенділігі және таңдамалылығы артады. Шоғырлануының
интенсивті дамуына байланысты, ... ... де жаңа ... ... ... ... және ... өрістерінің ұлғаюына қарай - ... бір ... ... зат пен ... ... ойлануы да
кең өріске артады. Жоғары тұрақтылығы және ауысуы, объектілерді ... ... ... ... ... ... ... жеңуге
көмектеседі.
3) Жастарының дамуына қарай ырықсыз зейіннен гөрі, ырықты зейін көріне
бастайды. Мектеп жасында бұл ... ... ... ... ... ... ... жетекші орын ала бастайды, әсіресе ... ... ... ... ... ... өзгеруіне әсері бар. Алғашында
баланың зейіні эмоциялы қызығушылығымен көрінсе, балалардың даму үрдісінде
жас ... ... ... ... ... ... дами бастайды. Өз зейіндерін ұйымдастыру қабілеті оқу жұмысының
мөлшеріне, ... ... Әр жас ... жекелік айырмашылықтары, даму үрдісінде жан-жақты
және айрықша көрнеді. Зейіннің ... және ... ... ... және ... түсіну қажет.
Балалардың зейінін дұрыс қалыптастыруға тәрбиеші-педагогтың жеке басының
үлгі-өнегесінің де маңызы зор. Егер ... өз ... ... ... ... ол ... ... тұрған сабағына, біресе топтағы
балаларға алаңдап, нені бастап, нені ... ... ... ондай мұғалім
балалардың зейінін дұрыс тәрбиелей алмайды.
Ы.Алтынсарин: "Егер балалар бірдемені ... ... онда ... кінәлауға тиіс емес, оларға түсіндіре алмай отырған өзін кінәлауға
тиіс" —деп өте дұрыс айтқан.
2.2 Баланың зейінін ... бір топ ... ... ... арқылы
«Зейін» деп психикалық әрекеттердің айналадағы заттар және құбылыстарға
бет алып, бағытталып түйдектелуін айтады. Зейін бізге сыртқы ... ... ... ... және ... сәулелендіру үшін психикалық
әрекетіміздің оларға бет алып ... үшін ... ... ... заттарды, құбылыстарды жақсылап, толығырақ, ашығырақ
сәулелендіру үшін ... ... ... бет алып ... қажет.
Егер зейін болмаса, заттарды, құбылыстарды жақсылап, толығырақ, ашығырақ
қабылдауға болмас еді. Адамның күнделікті тұрмысында да, ... де ... орын ... ... ... ... бір ... сананың ерекше сипаты болып
табылады. Зейіннің физиологиялық негіздерін И.П.Павлов ашқан ... ... ... ... ... ... ... бір нәрсеге зейін аудару адамның сыртқы кейіпінен де (дененің,
бастың, көздің, түрлі қозғалыстары, бет бұру, үңілу, ... тігу , ... ... дамытуға арналған психологиялық сабақ
Сабақтың мақсаты:
Сәбилердің қызығушылығын қарым-қатынас ... жаңа ... ... энергиясын, лидерлік қабілетін анықтауды қамтамасыз етеді және де бала
туралы жалпы мағлұмат алуға ... ... ... А4 ... ... ... сабаққа психологиялық дайындық: Балалар шаттық
шеңберіне ... жылы ... мына өлең ... ... ... ... тұрайық жылы жүзбен,
Бізге келсін қуаныш нұр іздеген.
Шуақ толы жанымыз жүрегіміз,
Көру зейінін дамыту
Шарты: ... ... ... фигурлар тақтаға салынып беті жабылып
қойылады. Балалар дәптерлері мен қаламсаптарын дайындайды.
Психолог: Мен қазір фигураларды ... ... 1,2,3, деп ... ... ... ... ... Мен беске дейін санап бұл
фигураларды қайта жауып ... ... ...... ... ... есте ... тапсырма
Мақсаты: Дыбыстық гимнастикамен таныстыру, рух пен дененің тынығуы.
Дыбыстық тапсырманы бастамас бұрын, өзімізді бірқалыпты, жайлы сезінеміз,
тік тұрамыз, арқамызды тік ұстаймыз. ... ... ... дем ... дем ... дыбысты қатты, әрі қуатты етіп шығарамыз.
Келесі дыбыстарды «әндетіп» айтамыз:
«А» – барлық ағзаға жайлы әсер береді;
«Е» – қалқанша безге әсер ...... ... ... ... әсер ... – жүрекке өкпеге әсер етеді;
«У» – асқазан маңындағы ағзаларға әсер етеді;
«Я» – барлық ағзаның ... ... әсер ...... ... ... ... әсер етеді;
«Х» – көңіл-күйді көтеруге әсер етеді.
Сабақты бекіту:
Қазір біз түрі ғажайыптар болатын ғажайыпорманға айналамыз, онда ... ... және ... ... ... 2 ... бөлінеміз:
«Орман» – «Бау» деген 2 қатарға тұрамыз. Біздің қолдарымыз бұтақтар, бұл
бұтақтар орманнан өткен ... ... ... ... ... аялайды.
Ал енді әрқайсысыңыз осы ғажайып орманнан өтіңіздер.
Талдау сұрақтары:
1.Орманнан өткенде қандай сезіндіңіз, топ қатысушылары ... әсер ... ... кездегі, сіздің сезіміңіз?
3.Жаттығуға дейінгі және кейінгі жағдайыңызды айтып ... жер, су» ... ... ... допты кез-келген қатысушыға лақтырып,
«СУ,ЖЕР, АУА» стихияларының бірін ... ... ... ... ... ... ... ететін жануарды атап, допты келесі қатысушыға
басқа стихияны атап лақтырады.
Сабақты қорытындылау.
Ә) ... ... ... ... топ ... ... 3x3 ... у торды ойша. Сызу
керек. Шыбын ортаңғы торда орналасқан, Ойынға қатысушылар кезек - ... ... ... «Онға!» Солға!» деп бұйрық беріп, көрші торға
қозғалтады, Ойынға қатысушылар «шыбынның ойын ... ... ... ... керек, Егер біреу «шыбынның» ойын алаңынан шығып ... ... деп. ... ... ... ... ... әкеліп, ойынды
қайтадан бастайды. Ойын алаңына ... ... ... ... болады. Тіпті екі шыбынды алма кезек қозғалуға болады.
«Адасқан әңгімеші» жаттығуы.
«Адасқан әңгімеші» жаттығуында ... ... ... ... ... белгілейді. Бір ойыншы сол тақырыпта әңгіме айта бастайды
да, тақыртыпты ... ... Ол бір ... ... ... отырып, өзінің әңгімесін мейлінше матастыруға тырысады. Одан кейін
әңгімеші қимылмен сөзді келесі ойыншыға береді. Әңгімені кез ... ... ... ... ... ... ... отырады. Таңдау кімге
түсті сол әңгімені шиеленстіруі керек. Сонымен бірге ... ... ... шытырман оқиғаларға аяғынан, басына қарай қысқаша
шолу жасап өтуі керек. Ол ... ... ... ... ... Содан
кейін өзі әңгімені «шиеленістіреді», Бұл ... ... ... ... ... ... ... психикалық жаттығуда
эффективті.
«Артық зейін» жаттығуы.
Қатысушылар екі ... ... ... ... ... тобы. «Зейінділерді» жүргізуші зал периметрімен ортаға
бетімсн қаратып және ... ... ... (қол ... галстук т.б.).
Әрқайсысына нұсқау беріледі: сіздің міндетіңіз - қандайда бір ішкі
жұмысқа шоғырланған және ... ... ... ... ... назар аудармайтын адамның кейпінде) актердің рөліне
енетін адам болып ... ... Сол ... ... ... көзің ашық күйде
және құлақты жаппай: басқалардың не істеп жатқандарын ескермейді.
Сіздерге жеңілдету үшін қызық кино немесе өте ... ... ... Өз ... бір ізді ... ... аяқталғаннан кейін
(«тоқта» деген команда ... және ... ... ... ... да өз ... беріліп ештеңені көргенде, естігенде
жоқсыз. Түсінікті ме? «Кедергі жасайтындар жаттығу кезінде тапсырма, алады.
Дайынсыз ба? Бастадық! Жаттығу 5-15 мин, ... Осы ... ... ... жасаушылармен бірге бірнеше провокациялық әрекеттер
ұйымдастырады. Олар ... ... ... сценалар ойнайды,
анегдоттар айтып, залдан кетуді» немесе ... ... ... ... және ... ... жүргізуші «кедергі
жасаушылардың» әрекеттері. эффективті ... ... ... ... ... жәнс өте қиын ... өз ... қалуға
көмектеседі. Содан кейін «тоқта» деген ... ... ... ... ... ... творчествалық әуестенушілік
жағдайында ғана ... ... ... жеңімпазбын»
Орындықтарды ортаға қойып, музыка әуені ойнағанда балалар
шеңбермен айналып жүгіреді. Орындықтар саны ... ... 1 ... болу ... Ойын ... ... ... орын табуға тырысады,
орынсыз қалған бала ойыннан шығады. Ең ... ... бала ... шығып – «Мен жеңімпазбын» деп айту керек.
«Құлақ - мұрын»
Балалар ... ... ... ... – деп ... ... ал мұрын дегенде құлағын ... Ал ... ... ... ...... мұрындарын көрсетуге керек. Жүргізуші балалардың
зейіні мен ... ... ... ... ... айтады.
«Өз орныңды тап»
Балалар қатармен тұрады. Әр баланың қолында әр ... ... ... ... уақытта балалар сандардың реті бойынша тұруға
тиісті.Ойын бір неше рет ... ... ... ... қадағаланады.
«Дайын бол»
Балалар шеңбермен жүреді. Жүргізуші бір сөз айтады, ал ... ... ... ... ... - ... «ат» - ... «құс» -
ұшады, т.б.
«Зейінді бол»
Балалар шеңбермен тұрады. Тәрбиеші ойынның ережесін түсіндіреді: --
Мен сендерге әр ... ... ... ... ... ... ... тиістіңдер. Бірақ, мен ... ... ... ... ... ... болмайды. Кім қайталаса ойыннан
шығады. Жүргізуші әр түрлі қозғалыстарды көрсетіп, қайталамайтын қозғалысты
бірнеше рет ... Қай бала ... ... ... ... ... ... Сол бала қайталанбайтын ... өзі ... ... ... ... ... таң ... шуақ таратты.
Қайырлы таң, балалар!
Қайырлы таң қонақтар!
Қуан, шаттан, алақай!
Қуанышты күн келді.
Күліп шықты күн бүгін.
Қайырлы таң, Қайырлы күн
Балақай!
Арайлап таң ... ... ... күніміз.
Жарқырайды даламыз.
Қайырлы таң,
Қайырлы күн, балалар!
Бір – тәңертең тұр,
Екі – шынығып бекі!
Үш – тазала тіс,
Төрт – сабындап жу ...... ... ... кәне ... ... ... сүмен біз
Шынығамыз қорықпаймыз
Айналдырып әдетке
Шынығамыз күнде біз.
Қол ұстасып алайық
Киіз үйді құрайық.
Қазша қанат жаяйық.
Аққуша мойнымызды созайық.
Құсша қанат қағайық
Алақанды соғайық
Орнымызды табайық.
Тақпақ айтып, ... бір – ... ... ән шырқайық, би билеп.
Алақай – ау, алақай!
Ән шырқайық, балақай!
Қызарғанша ... ... ...... ... ... тілеймін!
2- бала: Күніміз жарық болсын!
Аспанымыз ашық болсын!
Деніміз сау болсын!
Нанымыз көп болсы!
Көк туымыз биік болсын!
Аналар аман ... ... ... дейінгі жастағы баланың зейіні, зейіннің өзгеруі
Егер сәбилік ... ... ... мен ... іс-әрекеттері ретінде
анықтауға болатын ... ... ... ... ретінде
бөлінсе, мектепке дейінгі кезеңде мұндай іс-әрекеттер ... ... ... түседі, ал зейін, ес, қиял ұзақ уақыт жеке ... ала ... ... ... аударарлықтай, көргені мен естігенін ... ... ... аумағынан шығарлықтай арнайы іс-
әрекеттерді ... ... ... ... тек ... дейінгі
кезеңде қалыптаса бастайды.
В.С. Мухина бойынша ... ... бала ... жаңа түрлерін,
үлкендердің оған қойған жаңа талаптарын игерудің ықпалымен баланың алдында
бір нәрсеге зейінін шоғырландыру және оған ... қою, ... есте ... оны ... ... суреттің т.б ой желісін құру сияқты жаңа ерекше
міндеттер пайда болғанда ғана бетбұрыс жасалады. Осы міндеттерді шеше білу
үшін бала ... ... ... ... да біреуін пайдаланады.
Міне, сонда ғана зейіннің, естің, қиялдың арнайы ... ... [10, 91 ... ... ... баланың зейіні төңіректегі заттарға және осылар
арқылы орындалатын іс-әрекеттерге қатысты ынтамен сипатталынады. Бала ... ... ... тұрған кезде ғана зейінін шоғырлайды. Жаңа бір ... ... ... ... ... соған ауады. Сондықтан балалардың
ұзақ уақыт бір іспен шұғылдануы сирек болады.
Д.Б. Эльконин пікірінше, мектепке дейінгі кезеңде ... ... ... ... дамуының ілгеруіне байланысты зейін күшті
шоғырланып, тұрақтылыққа ие ... ... ... ... кезеңдегі
кішкентайлар бір ойынды 30-50 минут ... ... 5-6 ... ... ... 1,5 ... дейін созылады. Мұны ойында ... ... мен ... ... және ... енгізілетін жаңа ахуалдардың қолдау табуымен түсіндіруге болады.
Балалар ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы
арта түседі. Мысалы, мектепке дейінгі шақтың соңында суретті көру ұзақтығы
екі есе артады, мектепке дейінгі кішкентайға ... алты ... ... ... ... оның ... қызықты жақтары мен егжей-тегжейлерін
бөліп алады [16].
Бірақ мектепке ... ... ... ... ... ... алғаш рет
өз зейінін меңгере білуінде, оны саналы түрде белгілі заттарға құбылыстарға
бағыттай білуінде және кейбір тәсілдерді пайдалана отырып, ... ... ... Мектепке дейінгі шақ ішінде өз зейінін ұйымдастыру үшін ... күрт ... ... атап ... ... дейінгі ересектер
үлкеннің нұсқауы бойынша тапсырманы орындағанда ... ... ... ... 10-12 рет жиі ... ... ... реттеуде сөздің маңызының жалпы өсуіне байланысты мектепке
дейінгі шақта ықтиярлық зейін қалыптасады.
В.С. Мухина ... ... ... балалар ықтиярлы зейінді меңгере
бастаса да, бүкіл мектепке ... ... ... ... ... ... қала береді. Балаларға өздері үшін бір текті әрі тартымы ... ... ... қою ... түседі,сонымен бірге ойын процесінде немесе
әсерлі сезімге бөлерліктей тапсырмаларды шешерде олар едәуір ұзақ ... ... ... ... ... жасына дейінгі бала зейінінің ерекшелігі
мектепке дейін оқыту ықтиярлы зейінге үнемі күш салуды ... ... ... ... мүмкін емес себептердің бірі ... ... ... ойын ... ... ... түрлері,
іс-әрекет формаларын жиі өзгерту балалардың зейінін айтарлықтай жоғары
деңгейде ұстауға мүмкіндік береді [10, 77 ... ... бала ... түсін, пішінін, мөлшерін және ... ... ... қана қоймай, оларды ... ... ... ... аз, көп) ... ... ... қызығушылықпен байланысты (ырықсыз зейін), өйткені қызықты
іске бала көңілі тез ... Егер 6 ... бала ... ... ... ол
алаңдамай 2, тіпті 3 сағат ойнай береді. Алайда, ... ... ... ... айналысқан нәрсесіне қызығушылығынан туындайды. Балаға зейінін
тәрбиелеуде көмектесу қажет. Үлкендер сөз ... ... ... ... ... ... біркелкі жалықтыратын және тартымдылығы аз ... ... өте ... ... бұл ... ... ойын
элементтерін енгізуге және іс-әрекет түрлерін жеткілікті ауыстырып отыруға
негізгі себеп ... ... ... «Балаға оқуды қызықты ете білу керек және сонымен қатар,
оларды қызықтыра қоймайтын тапсырмаларды да бұлжытпай ... ... ... бұл ... орындағанда бір жағын басым етіп жібермей, екі ... ... ... ... тудырып отырумен қатар, балада белсенді
зейін шамалы болғанына қарамастан оны жаттықтырып отыру ... - ... ... ... ... ... ... жеке басының
үлгі-өнегесінің маңызы да зор [5,15].
3. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ... ... ... ... ... Зейінді зерттеу әдістемелеріне үлес қосушы ғалымдар
Зейінділік баланың басқа да жекелік жақтарымен ... ... ... ... ... жағы т.б. ... кезеңде
зейін туралы тәжірибе жүзіндегі зерттеулер өте ... ... ... ... ... ... камтитынын: бірнеше әсердің, бірін
анық, қалғандарын анық емес қабылдайтынын ескереді.
В. Вундттың (1875) ... бұл ... ... анық нүктесінде болады
(Blickpunkt des Bewusstseins), қалғандары, сана деңгейінде ... ... Олар ... ... болады. (Blickfeld des
Rewusstseins). Зейіннің көлемі осы ... ... жете ... саны ... Бұл ... шешуде практикалық тәжірибеге В.
Вундттың аспабы “тахистоскопты” пайдаланады.
Қосымша-1
Тахистоскоп. Тәжірибенің ... (т) ... ... көрінетін
тітіркендіргіш-терді жабуға тиіс. Екінші суреттегі тахистоскопта ... ... ашық ... ... ... ... үшін ... аппаратгы
қолданған. Фотографиялық бекітуші тетік ... ... ... ... 0,1 ден 2,3 секундтке дейін жеткізу арқылы. Бұл
жерде көру әсерлері ... ... ... ... ... Көру әсерлері және есту әсерлерімен зейін ... ... ... ... ұсынылған.
Рупптың комплекциялық аспабы.
С – бағыттауышты қозғалысқа М-электр ... ... ... ... ... жалғастырған Н.Н. Ланге, Г.И. Челпанов
(1914), ал, психофизиологиялық бағытта А.А. ... ... ... ... ... әрі ... ... Ол доминанта
принципін дамытудың әдіснамалық негізі ... Н.Е. ... ... ... ... ... конвергенция принципін және
“қозудың шоғырлануы” деген В.М.Бехтеревтің ғылыми бағыттарына ... ... ... ... психологтар Л.С. Выготский, А.Н.
Леонтьев, А.Р. Лурия, С.Л. Рубинштейн және Б.Г. ... жылы Л.С. ... ... ... ... теория
жүйесінің терминдерімен былайша түсіндірді: “...доминанттық механизм
тұтастық, интегралдык, эквифиналдық ... ... және ... ... ... жаңа ... ... болуы) жүйелік
қасиеттерін қамтамасыздандырады”. П.Я. Гальперин (1974), өз зерттеулерінде
ырықты ... ... іске ... ... яғни алдын ала құрастырылған
жоспарымен, үлгімен бақылау тәсілі деген тұжырым жасады. Оқу іс-әрекетіне
байланысты зейіннің ырықты және ... ... яғни ... ... ... ... ... Н.Ф. Добрынин, И.В. Страхов, О.Ю.
Ермолаева т.б.
3.2 Зейінді зерттеу әдістері
А) «Бурдон кестесі» әдістемесі
Тәжірибе ... ... ... ... ... зейіннің
тұрақтылығын анықтау.
Материал: Бурдон кестелері.
Тәжірибе жүрісі: тәжірибенің мақсатымен таныстыра отырып, сыналушыларға
алдын ала ... екі ... ... ... ... және ... үшін).
Бурдон кестесі (пробалық тәжірибе үшін).
Г Х Б П К Ш З П Ю В Р Б Х П А Е Т Д Д Ж С Г Р В Х С Г И К В Р Г М А И ... О Б Е М Ф О И Ю Ш ЛЗЖ В В П Е П А Ч Н В С Ю Р Х Б Я З Ш И О С В Ч Е Х Т ... П М Н Н ОЖ Х Ш Н А Е Ч Ж Б Л Ю Ф О В П А К Ч М К Ч З Ш А Ж К Я Д Х И С ... Б Ю П В У Ю Ш А Т X С Г М К Р А Т Ю Д Д Р Г Р Л В Р Г Г А М К Е З О У Б ... П Л Ж Ш Я И С Ю Д Ю Х В Т У Ч П Я И Х Н Л У Т В Б К О Г З М Х Я Я Р Д А ... Ж С Ф Н П Д С Р К Г А О Ю Д ... ... алда ... ... ... ... ... қарай отырып,
тік сызықпен А, М, К, З әріптерін сызыңыз.
«Бастадық» деген бұйрықта барлық сыналушылар жұмысқа ... ... ... оны аяқтайды. Пробалық тәжірибе бір минут ... ... тік ... А, М, К, 3 әріптерін сызып шығу керек. Сондай-ақ
сыналушыларға әрбір минуттан кейін ... ... ... бұйрық болатыны
жайлы да ескеру керек. Бұл белгі бүйрық қай әріптің жанында ... ... ... Пробалықтан негізгі тәжірибенің айырмашылығы төрт минут
беріледі. 2 және 4 минуттан кейін қосымша тітіркендіргіш енгізіледі. ... 1 ... 60-80 ... ... ... ... ... оқып, тапсырманы орындау уақытын белгілейді.
Нұсқау.
Сіздердің алдарыңызда ... ... ... ... сөздер бар
сынақ материалы. Сынақ бланкісі ... ... ... ... ... көрсетілген) Осы ұсынылған сынақ материалының ішінен сөздерді
тауып, астын сызыңыз (әріптер тізбегі орыс алфавиті бойынша берілген).
Мысалы: ПЮКЛБЮСРАДОСТЬУФРНКП
Тапсырманы ... ... ... ... ... сақиналары» әдістемесі (Қосымша №4)
* Зейіннің тұрақтылығы мен өнімділігін анықтау
Балаға ландольдтық сақиналарымен салынған ... ... ... Қазір сенімен біз бір ойын ойнаймыз. Ойынның аты ... ... ... Бұл ... сен басқа балалармен жарысасың. Сосын қараймыз, сен
қандай нәтижеге жеткеніңді. Мен сенің қолыңнан бәрі ... деп ... ... ... ... сақиналары салынған бланк көрсетіледі.
Бала қатар бойынша сақиналарды дұрыстап қарап, ... ... ... сақиналарды тауып, астын сызу керек. оған 5 минут ... ... 5 ... уақыт өткеннен кейін зерттеуші «Тоқта» деп айту керек. ... ... бала ... ... ... сол ... ... керек.
Белгілі уақыттың ішінде, өткізген психодиагностикалық экспериментті ... ... ... ... ... Сонымен қатар, баланың
5 минутта қаралған жұмыстары, қателіктері анықталады. Баланың зейіні мен
тұрақтылығымен өнімділігін ... ... ... ... S – ... ... ... көрсеткіші. N - баланың
1 минутта қараған сақиналарының саны. Егер осы ... ... ... ... ... және өнімділігі 5 минут анықталса, онда
N=5минут қараған сақиналар санына тең. n=5минут ... ... ... ... ... ... балаға берілген инструкция алдындағы ... бар ... ... Сол әдістемедей болады. Бірақ, ... ... ... ... 2 ... ... ... әртүрлі етіп сызуға,
әртүрлі жерде үзілген орындарын ... ... ... ... ... бір ... бір әдіспен сызуға, ал ... ... ... ... сандық нәтижесі алдыңғы әдіске ұқсас.
Ескерту: егер нақты айтатын ... ... ... ... ... байланысты.
*Зейінді алдау
Бұл әдістемеде де алдыңғы ландольдты сақиналар бар ... 1 ... ... ... табуға және сақинаны бір түрмен, біо
тәсілмен сызуға, ал келесі минут аралығында сақинаның ... ... ... ... алдыңғы әдістемелермен бірдей болып келді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, зейіннің адам өмірінде ... өте ... ... ... ... баланың ойы мен есін қалыптастырады. ... ... мен ... өте жас ... ... ... ... саналы да ақылды, білімді де білікті болуы үшін ... ... Осы ... ... ... адам ... онда ... әр түрлі ойларды аңғартатын адам жанының жалғыз ғана
есігі», деп ... өте ... ... айта кеткім келеді.
Қазіргі кезде зейін өзінің субъективті және объективті көріністерімен
адамның психикалық іс-әрекетінің жүйелілігін талап ... ... ... кез ... ... белсенді қабылдау, терең ойлау, естегі
бейнеге шоғырлану немесе ... ... ... ... - ... тәуелді. Зейін психологиядағы сана және ерік-жігер сынды ... ... ... ... ... ... ойнау және оқу процесінде ... ролі зор, ... осы ... ... ... ... ... жақсы
дамымаған. Кіші мектеп жасындағы соқыр балалар сипап сезу арқылы және ... тек ... ... ғана ... ... ... және
жартылай көретін балалар да тек қалған шамалы көруін ғана пайдалану арқылы
ырықсыз зейінді қолданады. Әлсіз ... ... ... үшін ... ... тек ырықсыз зейін негізіннен құралған. Балабақшада ырықсыз
зейінге сүйене отырып балаларды ерікті (ырықты) зейінге үйретеді.
Сондықтан, ... ... ... бала ойын немесе оқу әрекетінде
шығармашылық ... ... онда бұл ... ... ... ... балаларда ойын мен оқу процесінде зейін өзіндік
құрылымымен бірақ ... ... көре ... ... ... сияқты.
Зейіннің барлық үш түрінің негізгі қызметі сақталады. Нашар ... ... ... ... ... ... ... Бірақ көруі
бұзылған балаларда басқа анализаторлардың ... ... көру ... ... ауыстырады.
Жоғарыдағыларды топшылай келе, зейін тәрбиесінде әрбір тәрбиеші еске
алатын төмендегі шараларды ұсынған ... ... ... ... ... баланы зейінділікке әдеттендіру, оларда
зейіннің жоғары түрлерін дамыту естен шықпайтын болсын. Бұл ... К. ... ... ... "Балаға оқуды қызықты ете білу керек және ... ... ... ... тапсырмаларды да бұлжытпай орындауды
талап ету керек, бұл жұмысты орындағанда бір жағын басым етіп ... ... ... арқылы еріксіз зейінді тудырып отырумен ... ... ... шамалы болғанына қарамастан оны жаттықтырып отыру керек".
2. Бүкіл топқа не жеке ... ... ... дәл, ... ... ... Бала ... жүрсе де (балабақшада, үйде, далада) байқағыштыққа
тәрбиеленуі тиіс.
4. ... ... және ... ... ... бірі — ... зейін тәрбиесін ерік тәрбиесімен ұштастырып отыру қажет.
5. Мектепке дейінгі жастағы баланың жүйке ... әлде де ... ... еске ... ... ... кетпеуін қадағалау,
орынсыз жалықтырмау, ауыр, жеңілдігі ... ... ... ... талапқа сай орналастыру секілді мәселелер де зейін тәрбиесіне
қатысы бар ... ... ... Ш., ... Б., ... Ә., ... Р. «Педагогика».
Астана. «Фолинат» 2010ж.
2. Қ.Жарықбаев Жантану негіздері Алматы. 2002 ж.
3. Алмұратова Ә. Оқулардың грамматика ... ... ... Мектеп баспасы 1983 ж.
4. Жарықбаев Қ. Әбдірахманова Ә. Психология терминдерінің орысша-қазақша
сөздігі Алматы. Мектеп 1976 ж.
5. ... М.М. ... және ... Алматы. К.М.Б 1959 ж.
6. Мұқанов М.М. Жас және ... ... ... ... Алматы
1982 ж.
7. Мұқанов М.М. Ақыл-ой өрісі. Алматы. Қазақстан 1980 ж.
8. ... М.М. Жан ... сыры ... КМБ 1959 ж.
9. Мұқанов М.М. Қабілетілік әне оны тәрбиелеу ... КМБ ... ... В.С. ... ... аударма Алматы. Мектеп баспасы 1987
ж.
11. Возрастная и педагогическая психология/Под ред. Петровского А.В. 2
изд. – М., 1979 ... ... и ... ... ред. ... М.В. – М., ... А. ... С. Балаубаев. Психология. – Алматы: Мектеп, 1966 ж.
14. Общая психология/Под ред. А.В. Петровского. 2–изд.–Москва, 1977 ж.
15. М.М. ... ... ... ... ... ҚМБ, 1960 ... Зимняя И.А. Педагогикалық психология. Оқулық.Алматы-2005.- 359 бет
17. Намазбаева Ж.И. ... ... ... 430 бет
18. Алдамұратов А. Жалпы психология,Алматы,1996. – 300 бет
19. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы 1993. – 300 бет
20. ... Т. А. ... ... 1977.- 488 ... Ж..Б. ... Р. М. ... ... – Алматы, 2002. - 369 бет.
22. Педагогикалық психология. -Алматы, 1995. -350 бет.
23. Ж.Әбиев, С. Бабаев, А.Құдиярова. Педагоика. -Алматы. 2004. - 460 ... ... және ... ... - ... 2002.-254 бет.
25. Детская практическая психология. / Под редакцией проф. Т.Д.
Марцинковской. М.: Гардарики, 2003. – 350 бет
Қосымша 1
Тест “Қысқа мерзімді ес ... ... ... ... ... саны ... өсуші сандар тізбегі
оқылады. “Қайталаймыз” деген командадан кейін тәрбиеленушілер есте
сақталған сандарды қалай оқылды, сол ... ... ... 2, 3, 1, 4, 9, 10, 8, 7, ... ... ... ... тексеруде балдар беріледі: әрбір дұрыс
орында айтылған сан үшін 1 ... ... ... ... емес ... 1
жазалы балл, дұрыс жазылған, бірақ орны ауыстырылган санға – 0,5 ... ... ... ... ... ... Кез-келген тәрбиеленушілерге
көрсетілген қатардағы максимальды жоғары көрсеткіш анықталады. Қысқа
мерзімді ес ... ... max ... ... 2
Тест “Қысқа мерзімді ес көлемі”
Сөздік материал.
Жұмыс барысы: 10 сөз оқылады. Тәрбиеленушілер рет- ретімен оқылған сөздерді
айту ... ... жеке ... таңертең, күміс, бала, өзен, солтүстік, жоғары, капуста, стақан,
балабақша , тарақ.
Қорытынды жасау: қысқа мерзімді естің көлемі 7+2, бірақ бұл ... ... ... егер ... ... ... сандардың бірігуі
негізінде ақпаратпен толықса, тұтас “бейнелер бөлшегіне” айналса; мысалы,
сөздік материалды есте сақтауда: өзен, күміс, бала, таңертең- бір бейнеге
біріктілуі мүмкін және бір ... ... ... ... қабылданады
-----------------------
3

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі баланың зейін ерекшеліктері37 бет
Мектеп жасына дейінгі және бастауыш мектеп жасындағы балалардың психикалық дамуы барысында зейіннің қай дәрежеде тиянақтылығын бағалау және оны дамыту33 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Зейінді қалыптастырудағы ойын мен оқытудың маңызы24 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың дамуы туралы психологиялық мәселелер11 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың таным үрдісінің дамуы30 бет
Мектепке дейінгілердің оқу-танымдық әрекетінің ерекшеліктері15 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь