Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. НӘРЕСТЕЛІК КЕЗЕҢ
1.1. Жаңа туылған бала ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2.Нәрестелік кезеңде баланың психикалық даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... 7
1.3. Мектепке дейінгі балалық шақтағы баланың дамуының психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.4. Мектеп жасына дейінгі балалардың эмоциялық ерік .жігері, жеке тұлғалық қасиеттерінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

ІІ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ПСИХИКАЛЫҚ ДАМУ САТЫЛАРЫ МЕН ҮРДІСТЕРІНІҢ ТҮРЛЕРІ
2.1. Баланың зейінін тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2. Балада түйсіктердің дамуы мен өзара байланысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.3. Баланың қабылдауын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.4. Балада естің дамуы және оны тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.5. Баланың ойлауын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.6. Баланың қиялын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ҚОСЫМША 1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
ҚОСЫМША 2 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Курстық жұмыстың өзектілігі: Танымдық белсенділік баланың психологиялық - денелік дамуының алғы шарты мен нәтижесі болып табылады. Осыған байланысты балалардың жоғары психикалық үрдісін қабылдау, зейін, ойлау, түйсік, ес, қиял ерекшеліктеріне тоқталып, оларға анықтама береміз. Танымдық белсенділікті психологиялық - педагогикалық құбылыс ретінде анықтау, бұл мектепалды даярлық кезеңіндегі балалардың тұлғалық сапасының ерекшелігіне талдау жасауға, тәрбиелеу мен оқыту үрдісін қалыптастыру жағдайлары мен құралдарын қарастыруға мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген білімнің сапасы мен беріктігіне тек балаларды оқыту, дамыту және тәрбиелеудің нәтижесі емес, сонымен қатар балалардың өзіндік танымдық іс -әрекетіне қатынасының қатысуымен тәуелді болып келеді. Тақырып өзектілігі: Балалар жер шары халқының санының басым көпшілігін құрайды. Бала дамуы болашақ ересек адамның рухани және практикалық іс - әрекет аймағының, оның бейнесі мен шығармашылық әлеуетінің дамуының өзекті алғышарттары болып табылады.
Біздің елімізде балаларға мектеп жасына дейін қоғамдық тәрбие берудің ықпалы ұдайы өрісін кеңейтіп келеді. Балабақшалар ағарту ісіндегі алғашқы буын ғана емес, оларға басқа да оқу - тәрбие мекемелерімен қатар біздің қоғамымызға сай келетін баланың тұлғалық, әлеуметтік бағдарларын дамыту жауапкершілігі жүктелген.
Баламен жұмыс жасау барысында оның психологиялық ерекшеліктерін, даму заңдылықтарын, механизмдерін білу өте маңызды. Отандық психологиялық еңбектер атақты кеңес психологтары Л. С. Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. Леонтьев, А. В. Запорожец, П. Я. Гальперин, Д. Б. Эльконин, Л. И. Божович, В. С. Мухина, М. И. Лисина, Х. Т. Шерьязданова еңбектеріне сүйенеді. Сонымен бірге, балалар психологиясын зерттеген шетелдік психологтардың концепциялары да үлкен мәнділікке ие. Бұл концепциялар қатарына В. Штерн, К. Бюлер, Ж. Пиаже, А. Валлон, Дж. Брунер және т. б. еңбектерін жатқызуға болады.
Бала тәрбиесімен айналысатындардың балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты дамуын жан - жақты жақсы білуі, балалардың өмірін және іс - әрекетін, ойыншықтармен және заттармен әрекет дағдыларын қалыптастыруға, тілді меңгерудің алғышарттарын ұйымдастыруға мүмкіндік жасайды. Баланың мектепке дейінгі жетекші іс - әрекет түрі ойын болып табылатыны белгілі. Соған байланысты балалармен жұмыс барысында баланың ойлауын, тілін, қиялын, еске сақтауын дамыту, қоғамдық мінез - құлық ерекшеліктерін меңгерту, сәйкес дағдыларды қалыптастыру ойын іс - әрекеті арқылы жүзеге асыра алуы тиіс.
Баланың балабақшаға келуімен оның жаңа ортаға бейімделу процесі жүзеге асады. Баланың балабақшаға келуімен кейбір жағдайларда көптеген мәселелер де туындап жатады. Бірақ балабақша қызметкерлерінің баланың жас ерекшелігіне сәйкес ойын іс - әрекетін дұрыс ұйымдастырып, жетекшілік жасауы көптеген мәселелердің тиімді шешілуіне жағдай жасайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың психикалық танымдық үрдістері мен сатыларын және мектепке оқуға дайындық мотивациясын қалыптастыру.
Барлық танымдық процестер үрдістердің қасиеттері мен қатар бір-бірімен сипатын анықтай отырып, олармен бірге және тығыз байланыста болуып бірізділікте жүреді. Демек оқыту үрдісінде ынталандыру- бұл ең алдымен бала ойлауын дамыту болып табылады.
1. Аймауытұлы Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995
2. Алдамұратов А. Жалпы психология. - Алматы,1996.
3. Бабаев С. Психология танымы, Түркістан, 2000. – 346 б.
4. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
5. Выготский Л. С. «Баланың жас ерекшеліктері және кемтар бала психологиясы» Алматы , 1999 ж.
6. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. - Алматы , 2002.- 335 б.
7. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы, 2004
8. Зимняя И.А. Педагогикалық психология: Оқулық.- Алматы - 2005.-405
9. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы, 1982
10. Темірбеков А., Балаубаев С, Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. – Алматы: Мектеп, 1987. – 545 б.
11. Тілеубекова А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері, А.., 1991 – 196б
12. Мухина В.С Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы – Алматы: Мектеп, 1986 – 232б
        
        Батыс Қазақстан инженерлік- гуманитарлық университеті
Педагогика және психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау»
Орындаған:
Тексерген:
оРАЛ- 2015
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І. НӘРЕСТЕЛІК КЕЗЕҢ
1.1. Жаңа туылған
бала........................................................................
...................5
1.2.Нәрестелік кезеңде ... ... даму ... ... ... ... ... баланың дамуының психологиялық
ерекшеліктері...............................................................
..........................................10
1.4. Мектеп жасына дейінгі балалардың эмоциялық ерік -жігері, жеке тұлғалық
қасиеттерінің
дамуы.......................................................................
......14
ІІ. ... ... ... ... ДАМУ САТЫЛАРЫ МЕН ҮРДІСТЕРІНІҢ
ТҮРЛЕРІ
2.1. Баланың зейінін
тәрбиелеу...................................................................
.........18
2.2. Балада түйсіктердің дамуы мен өзара
байланысуы....................................21
2.3. Баланың қабылдауын
дамыту......................................................................
.22
2.4. Балада естің дамуы және ... ... ... Баланың қиялын
дамыту......................................................................
..........26
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................28
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
......30
ҚОСЫМША
1...........................................................................
.............................31
ҚОСЫМША
2...........................................................................
.............................32
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі: Танымдық белсенділік баланың психологиялық -
денелік дамуының алғы шарты мен нәтижесі болып табылады. Осыған байланысты
балалардың ... ... ... ... ... ойлау, түйсік, ес,
қиял ... ... ... ... ... Танымдық
белсенділікті психологиялық - педагогикалық құбылыс ... ... ... ... ... ... ... сапасының ерекшелігіне
талдау жасауға, тәрбиелеу мен оқыту үрдісін ... ... ... ... мүмкіндік береді. Себебі меңгерілген білімнің сапасы
мен беріктігіне тек балаларды оқыту, ... және ... ... ... ... ... ... танымдық іс -әрекетіне қатынасының
қатысуымен тәуелді болып келеді. Тақырып ... ... жер ... ... басым көпшілігін құрайды. Бала дамуы ... ... ... және практикалық іс - әрекет аймағының, оның бейнесі мен
шығармашылық әлеуетінің дамуының өзекті алғышарттары болып ... ... ... ... ... ... ... тәрбие берудің
ықпалы ұдайы өрісін кеңейтіп келеді. Балабақшалар ағарту ісіндегі алғашқы
буын ғана емес, оларға ... да оқу - ... ... ... біздің
қоғамымызға сай келетін баланың тұлғалық, ... ... ... ... ... ... барысында оның психологиялық ерекшеліктерін, ... ... білу өте ... ... ... атақты кеңес психологтары Л. С. Выготский, С. Л. ... А. ... А. В. ... П. Я. ... Д. Б. ... Л. И. Божович,
В. С. Мухина, М. И. Лисина, Х. Т. ... ... ... ... ... ... зерттеген шетелдік психологтардың
концепциялары да үлкен мәнділікке ие. Бұл концепциялар қатарына В. Штерн,
К. ... Ж. ... А. ... Дж. ... және т. б. еңбектерін жатқызуға
болады.
Бала тәрбиесімен ... ... жас ... дамуын жан - жақты жақсы білуі, балалардың өмірін және іс ... ... және ... әрекет дағдыларын қалыптастыруға,
тілді меңгерудің алғышарттарын ұйымдастыруға мүмкіндік жасайды. ... ... ... іс - ... түрі ойын ... ... ... байланысты балалармен жұмыс барысында баланың ойлауын, тілін, қиялын,
еске сақтауын ... ... ... - құлық ерекшеліктерін меңгерту,
сәйкес дағдыларды ... ойын іс - ... ... ... ... алуы
тиіс.
Баланың балабақшаға келуімен оның жаңа ортаға бейімделу процесі жүзеге
асады. ... ... ... ... жағдайларда көптеген мәселелер
де туындап жатады. Бірақ балабақша ... ... ... ... ойын іс - ... ... ... жетекшілік
жасауы көптеген мәселелердің тиімді шешілуіне жағдай жасайды.
Курстық ... ... ... ... дейінгі балалардың
психикалық танымдық үрдістері мен ... және ... ... ... ... танымдық процестер үрдістердің қасиеттері мен қатар бір-бірімен
сипатын анықтай отырып, олармен бірге және ... ... ... ... ... оқыту үрдісінде ынталандыру- бұл ең алдымен бала
ойлауын дамыту болып табылады.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- мектеп жасына дейінгі балаларға психологиялық ... ... ... және оның ... ... қарастыру.
Адамдарда тану екі негізгі формада жүзеге асады: сезімдік тану формасы
және ... ... ... ... ... түйсік, қабылдау, елестету
сияқты жолдармен көрініс табады, оның көмегімен біз ... ... ... ... тану - бұл тек ... бастапқы сатысы,
адам дүниені түйсіне отырып қабылдайды.
Баланың ақыл – ... ... тек ... бір ... көлеміне емес,
танымдық іс -әрекет амалдары мен тәсілдерін игерумен бірге еске ... ... ... ... ... ... тұтас қамтиды.
Бала дамуы үшін есте сақтауы мен ойлау қабілетінің мәні өте зор.
Жас баланың өмірді ... ... ... психологиялық
ерекшеліктері осы ойын үстінде ... Л.С. ... ... ойын
мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына ықпал ететін ... ... бірі ... ... Бала ойын арқылы өзінің күш-жігерін
жаттықтырып, қоршаған орта мен құбылыстардың ақиқат ... ... ... Ойын кезіндегі баланың психологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... белсенділігі артады, ерік қасиеті,
қиял елестері мен таным үрдістері дамиды, мұның бәрі ... ... мен ... ... ... ... ... тәрбиеленетін мектеп жасына
дейінгі балалардың психологиялық таным деңгейін ... және ... ... ... Л.С. ... А.И. ... ... Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский, ... т.б. ... ... ... ... ... ... басының қалыптасуына әсер ететін әртүрлі іс-әрекеттердің ішіндегі ең
маңыздысы шығармашылық белсенділіктің сапалығына ... ... ... бару ... баланың психологиялық даму деңгейінде жекелей
өзгешеліктер өсе ... Бұл ... ... ... ... бір-
бірінен ақыл-ой, адамгершілік және жекелей дамымен ажыратылады.
Курстық жұмыстың пәні: Мектеп ... ... ... ... ... ... жұмыстың құрылымы: Кіріспедан, екі тараудан, қорытынды,
қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... Жаңа туылған бала
Бала өмірге келгендігін өзінің алғашқы жылауымен (айқайымен) білдіріп
келеді. Бала туылған ... ... ... ... ... Ол мүлдем
басқа жағдайға тап болады: температура, жарық кеңестік, тамақтану ... ... ... ... ... ететін орта. Жаңа ортаға бейімделу барысында бала
дағдарысқа ұшырайды. Осы ... ... ...... ... ... яғни ... рефлекстер көмектеседі. Жаңа туған бала ... ... ие? Бұл – ең ... ... ... ... ұштарына немесе тіліне тию (ұстау) кезінде ему әрекеті ... ал ... ... ... тоқтап тұрадығ Бала түгелімен емуге
бейім, бұл реакция “ тамақтануға ... бөлу ” деп ... ... ... 2 – ... ... туылған баланың шартсыз рефлекстері
1 – Кесте
| Әрекеттер ... ... ... жарық әсері ... ... ... ... ... түрту |Көздері жұмылады ... ... ... ... жұмылады ... соғу | ... ... оңға бұру |Иегі көтеріліп, оң қолы ... |
| |сол қолы ... ... екі ... жіберу |Қолдары бірден бүгіледі ... ... ... басу |Баланың саусақтары бүгіліп, |
| ... ... ... ... басу |Аяқ ... ... |
|Аяқ бәшпайларынан бастап, табанын |Аяқтың үлкен бәшпайы көтеріліп, ... ... ... ... ... ... ... | ... ұшын ... ... мен ... бүгіледі |
|Жатқан баланы ... ... ... ... ... тырысады, |
| ... ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді. Кейбір
рефлекстер атавистік болып табылады, олар арғы тектен – жануарлардан мұра
болып қалған, бала үшін ... ... жоқ және ... ... ... “ маймыл” деп аталатын рефлекс бала өмірінің екінші айында ... ... бала ... ... ... немесе саусақты маймылдың
баласы сияқты қатты ... ... ... ... ... ... сол ... ұстап, көтеріп алуға болады, бала өз салмағын көтеріп,
салбырап тұрады. Бала ... ... ... ... кезде, мұндай
мүмкіндігі жойылады.
Өмірінің бірінші айының соңында жаңа шартты ... ... ... бала өтіп бара ... ... көріп, кенет қатты ұрылған дыбысты
естіп, қорқып жылай бастайы. Көбінесе баа ему кезінде дене ... да ... ... тізесінде отырғанын сезе сала, бала емуге ... ... ... ... ... қалай сипаттауға болады?
Кішкенттай баланың миы әлі толық қалыптаспаған, сондықтан ол даму үстінде
болады. Жаңа ... ... ... ... және ... ... ... маңызды психикалық жағдйлар есту және көру түйсіктерінің
пайда болуынан басталады.
Есту түйсігі 2-3 аптада пайда ... ... ... ... есіктің
қатта жабылуын естігенде, бала қозғалысты тоқтатады да, үнсіз күй кешеді.
Кейінірек 3-4 аптадан кейін бұл реакция адам ... ... ... Бұл уаөытты бала дыбысқа елеңдеп қана қоймай, оның ... ... ... ... Көру түйсігі Көру түйсігі 3-5аптада пайда бола
бастайды: бала ашық түстерге көз қарасын ... ( ... ұзақ ... ... бала ... ... ұйқыда өткізеді. Ұйқылы – ояу
жағдайдан қысқа сергектік жағдайға біртіндеп ауыса бастайды. Есту және ... ... ... ... ... бұл ... ... және мүлдем қорғансыз болып келеді. Ол туылғаннан
кейін анасынан физикалық тұрғыдан ажырағанымен, биологиялық тұрғыдан ... Ол өз ... ... ... ... шомылдырып, құрғақ және таза киім кигізіп, ... оның ... ... ... қарым қатынас жасау қажет.
Мұндайкезде бала түгелдей үлкендерге тәуелді болады, бұл ... ... ... ... оған ... ... дауысына ықпал ете бастағанда, онымен
эмоциялық байланысқа түседі. Шамамен бір ... бала ... ... ... ... ... көргенде, олардың беттеріне қарап, ... ... ... ... дыбыстар шығарып, күле бастайды. Мұндай эмоциялық
реакция “ жандану комплексі” деп ... ... ... ... бір ... күлуді қоса отырып, қарым қатынас кезінде қажетті
алғашқы әлеуметтік қажеттіліктің ... ... Ал ... ... кезіндегі қажеттіліктің көрініс беруі, оның психикалық дамуы ... ... ... Нәрестенің өтпелі кезеңі аяқталуда. Нәресте
үдемелі өсуде. Дені сау ... ... оның ... ... жылында шамадап
1,5 есе, 2 есеге дейін өзгереді. Бала тез әрі жылдам қозғала бастайды, яғни
қоршаған ортаны ... ... ... ие ... кезеңде баланың психикалық даму ерекшеліктері
Нәрестелік кезең қарқынды даму кезеңі болғандықтан жаңа ... ... ... осы кезеңде басталып, аяқталады. Жаңа туылған кезеңдегі
көру әбден жетіледі. Екі айдан кейін көңіл бөлу ұзақ ... 3 айда ... 7-8 ... ... Қозғалған затқа қарау қалыптасады. 4 айда бала
көріп қана ... ... ... көргеніне белсенді ықпал ете бастайды
қозғалады және уілдейді.
Бала көру арқылы заттардың көлемін, күрделілігін және ... ... ... Заттың түсін ол 3-4 айда ажырата бастайды: егер оны қызыл
ыдыспен тамақтандырса, ло басқада ... ... ... ... табады. Бұл әрекет ... ... ... Түске деген
белсенді қызығушылық кешірек, 6 айынан бастап пайда болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған заттарынан алған әсерлерінің нәтижесінде танымдық
қабілеттер дамиды. Балаға ... ... ... ... ... яғни ... ... ортаның бірқалыпты, қызықсыз
болмауын қадағалаулапы қажет. Бір қалыпты ортада ... ... ... ( бірінші кезекте қабылдауының дамуы) әртүрлі және көптеген
әсерлер алатын ... ... ... қарағанда баяулау болады.
Нәресте қимылдары және әрекеттері. Бала ... ... және ... ... ... ... тұтастай байланысты.
Сөздік дыбыстарды естігенде немесе бірге сурет қарағанда, анасы да,
баласы да ... ... ол ... ... Мұндай аса
байқалмайтын қозғалысты, оларда бақылаушы психолог вальспен ... ... қол ... дамуы аса маңызды. Белгілі бір затқа
бағытталған нәресте қолының ... ... ... ... ... бастайды. 5-6 айында бала затты тез ұстап алады, бұл көру
қабілеті мен ... ... ... ... ... ... ... сәттің ары қарай дамуы үшін зор: ұстау – баланың алғашқы ... ... ... ... ... ... меңгеруінің негізі
болып табылады.
Екінші жарты жылдықта қол қимылдарына байланысты әрекеттер қарқынды түрде
дамиды. Бала ... ... ... ... ... ... қайта
алады, тістейді, қолдан қолға ауыстырады және т.б. Жан ... ... деп ... ... ... ... ... дамиды. 7айдан
кейін «өзара сәйкес» әрекеттер кездеседі: бала үлкен заттарға кішкендай
заттарды салады, қораптарды ашып, ... ... 10 ... кейін алғашқы
жүйелі әрекеттер, яғни үлкендердің әрекеттеріне еліктей отырып, ... ... ... ... ... бастайды. Бала машинасын
сүйрейді, барабанды соғады, ауызынан суы бар ыдысты жақындатады.
Қызығы, бұл жүйелі әрекеттер әлі заттық ... ... ... ... адамның балаға көрсеткен объектілерімен байланысты, мысалы қуыршақты
қалай тербету керектігі және т.с.с. Басқа заттарға әрекет жасау бұл кезеңде
әлі ... бала ... ... өзі ... ... ойнаған қуыршақты
тербетеді, ол оған ұқсас басқа ойыншықтармен мұндай қимыл ... ... ... қарамастан жыл соңында бала адамзаттың заттар әлемін тани
бастайды. Әрекеттердің ... оны ... ... жаңа ... ... ... Қоршаған ортаға бейімделгенде « мынау не?» ... ... « ... не ... болады? » деген қызығушылықтар таныта
бастайды.
Қабылдау және әрекет - ... ... ... амалдық ойлаудың
алғашқы негізін қалаушы баспалдақ. 1жылдың ... бала шеше ... ... ... қабылдау, содан соң ббелсенді әрекет ... жету үшін бала көру және ... ... ... ... болсақ, жастық астына қойылған ойыншықты іздеу кезінде, ол алдымен
көзіне түскен жастықтың барлығын ... ... ... ... ... кезеңде шешу
2 – кесте
|Айшылық жас көрсеткіші |Жетістіктер ... ... | ... көзінше тығылған|
| | |зат ... және |
| | ... ... ... ... ... ... заттарды |Бала қозғалушы затты |
| |көз ... ... ... де |
| ... бір ... ... береді. Оның |
| ... ... ... ... ... ауысқанын |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
|4-6 ... 2-4 ... ... |Бала орамалмен толық |
| ... енді ... ... таба |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... таба алады. | ... ... ... толық |Бала көзінше жасырған |
| ... ... таба ... бастапқы көрген |
| ... ... ... ... жылының соңында бала күрделі ойын әрекетіне ене бастайды. Бұл
кейбір ... Т. ... ... келтіруге болады: « Менің
қыздарымның бірі түннің бір бөлігін кішкентай ... ... ... оны ... ... ... ... жаңаң қалыпқ келтіріп,
өзінің менің алақаныма салған затының бар немесе жоқ екендігін тексеру үшін
алақанымды ... ... ... Ол ... ... ... ... мұнымен
қызыға айналысты. » тағыда ескерте кетеміз, баланың осы жас ... ... ... ... дами ... ал ... кейінірек
қалыптасады.
Нәресие есі. Нәрестенің танымдық дамуы оның психикасында ес - зерденің
аса қарапайым тетіктерінің қалыптасуынан кейін ... ... ... ... Ерте ... ... – ақ жаңа ... бұрынғы
бейнелерді байланыстыра бастайды. Егер балаға жаңа ... ... ол ... бойы оны ... ал ... күні сол ... тануы мүмкін. 3-4
айында ол үлкен ... оған ... ... ... 4 ... бала
өзіңе таныс затты таныс емес заттан ажырата алады.
Егер ашық түсті ойыншықты екі ... ... ... ... ... 8 айлық балалардың кейбіреулері ғана 1 секундта кейін оның ... ... ... ... ... барлық балалар, тығып қойған ойыншықты 1-3 секундтан кейін таба
алады. Олардың көбісі 7 секундтан кейін де ойыншықтың қай ... ... ... ... алады. Мұндай жағдайда 8 ... ... ... ... ... қалпына келтіру бала алдында ұқсас
обьекті ... да ... ... ... үрдістермен қатар эмоциалдық дамуды ... ... Бұл жол ... ... ... ... ... – қатынас
жасауымен байланысты дамиды.
Алғашқы 3-4 айда балаларда әртүрлі эмоциялық жағдайлар пайда болады : ... ... ... ... сезген алаңдаушылық
( қимылдың көбеюі, жүрек соғысының жиілеуі, көзінің жұмылуы, жылау)
Қажеттілігін қанағаттандыру кезіндегі еркінсіну.
Бала анасын көрген кезде ... ... ... кезде (нәрестелік шақ жас
кезеңі ретінде осы кезеңнен басталады), ол басқа да жаұын адамдарын ... 3-4 ... ... ол ... ... ... ... күліп, танымайтын
үлкен адамды көргенде жылайды. Егерде танысемесадам өзінің жылы ... ... ... оған ... ... ... оған ... қуанады,
7-8 айда таныс емес адамды көрген кездегі алаңдаушылық күшейе түседі.
Әсіресе балалар ... емес ... жеке ... ... ... ... ... қарап, еңбектеп, жаңа көрген ... ... ... ал ... қатты жылайды.
Шамамен 7 және 11 ай аралығында анасы көрінбей қалған кезде үрей ... ( ол ұзақ ... ... бір ... ... бір уақытқа кеткенде),
« қалып қою » қорқынышы пайда ... ... қою ... ... ... 15 немесе 18 ай аралығында асқынады, кейінірек біртіндеп
әлсірейді.
Анасымен жәнеде басқа адамдармен қарым – қатынас ... ... ... жылының соңында тек қана эмоциалық қатынасқа түсіп қана қоймай,
сонымен қатар әрекетке де ... ... Ол ... ... оны
қызықтырған қандай да бір затқа, шкаф ... ... ... ... ... пайдаланатын ым қимылдары қарым – қатынаты жеңілдетеді,
алғысы келген затты, ... ... ... ... және ... сөйлеу қабілетінің дамуы. Нәрестелік кезеңде ... ... да ... ... ... ... сөздік есту
қалыптасады. Ал баланың өзі қуанышты сәттерде ... ... оны ... деп ... ... ... ... көбінесе бала әрекетімен
байланысты қайталанушы дыбыстар ппйда ... ... ... ... ... ... ... соңында бала үлкендер айтатын 10-20
сөзді түсінеді және өзінің алғашқы бірнеше сөздерін айта ... ... ... ... ... ... ... дамуының жаңа кезеңі
басталады.
1.3. Мектепке дейінгі балалық шақтағы баланың
дамуының психологиялық ерекшеліктері
Мктепке дейінгі балалық ... (3-7 ... ... ... қарқынды жетілуі
жалғаса түседі,бойы,салмағы, көлемі ... ... ... тежеу процестері күшеиеді . Ми салмағы 1110-1350 грамға өседі.
Үлкен ми ... ... ... рөлі
Мен оның ми қабығы астындағы орталықтарды бақылауы арта түседі, ... ... ... жылдамдығы арта түседі,әсіресе екінші сигналдық
жүиесі ... ... ... ... даму ... ... бала
әлеуметтік ортамен тығыз байланысқа түседі,негізінде үлкендермен ... ... ... ... ... Алғашқы мектепке деиінгі кезеңде
баланың үлкендермен қарым-қатынасы біріккен іс-әрекет деңгеиінен шығады.
Үлкендерден ... өз ... ... ... ие ... ... бар
екенін сезінеді,және оның алдында үлкендердің күрделі ... ... ... бала ... ... өмір ... ... .Мектепке
деиінгі кезеңің елеулі ерекшелігі
Болып баланың құрдастарымен жасайтын арнайы өзара қарым қатынысның ... ... ... ... ... ... ... қатынасы өзіндік ішкі
позициясы өз > және өз ... ... ... ... ... ішкі дүниесіне, олардың іс әректіне мен өзара қарым
қатынасына ерекше қызығуымен сипатталады .
Мектеп жасына деиінгі бала дамуының әлуметтік ... ... ... іс ... ... ... рөлдік ойындардан көрініп
отырады.Рөлдік немесе шығармашылық ойын, мектепке ... ... ... Бұл ... ... ... рөлін ойнап,ойын барысында олардың
қарым-қатынасын және ... ... Бала ... бір рөлді
таңдап,оны орындайды: ана, дәрігер, жүргізуші, қарақшы және ... ... ... сол ... ... ... образдық
жоспары өте маңызды,онсыз ойын мүлдем болмайды. Бірәқ ойын қойылым түрінде
өтеділ ,ол ... бай және бала үшін оның шын ... ... ... ... өткендей ,ойын сәбилік кезеңнің соңында
заттық-манипулярлық әрекеттеп туындайды . Алғашында бала затқа және ... ... ... ... ... керекті деңгеиде
дамумен қатар,ойының пайда болу үшін бала мен ... ... ... ... ... керек.3жас шамасында бала әлде қайда дербес бола
бастайды және оның жақын адамдармен ... ... ... ... ... ... белгілі бір жүйесі
жоқ,яғни бала олардың басқа нәрселер үшін де қолдана ... ... ... ... - ... ... ... кезеңнің бастапқы кезінде бала ойынның алғашқы
түрлері пайд бола бастайды. Бұл ... ... ... образдық рөлдік ойын пайда болды . Бұл кезде бала өзін әлде ... ... бір ... ұқсатып және соған байланысты әрекет етеді.
Бірақ мұндай ... ... ... ... ... ... толғаныс:
баланы өзі көрген сурет таңқалдырады және ол ойын ... ... ... образды жаңғыртады.Жан Пияже образдық-рөлдік ойынға
байланысты бірнеше ... ... . Оның ... ... ... ... үйді қызықтаған қызы қоңыраулы дыбысты ... ... ... ... ... алмай жүреді. Ол әсіресе үстелінің
жанына ... ... ... шу үнін ... ... ... ... береді.
Тағы бір жолы Ж.Пиаженің қызы асханаға кіріп,үстелдің үстінде қауырсынды
жұлынған ... ... әсер ... Кеше қызы өз төсегінен табады. Ол
қймылдайды,сөйлмейді және ... ... ... ғана деген дауыс шығарады.
Режиссерлық және образды –рөлдік ойындар ... ... ... ... ... ... сюжетті-рөлдік ойынға түрткі болады.кешірек,
ереже бойынша ойналтын ойындар қалыптастырады . ... ... ... ... ... бұрынғы меңгерілген ескі ойындар түгелдей ысырып
тастайды,олардың барлығы ... ... ... ... және ... ... Балалар бір-
бірімен немесе қуыршақпен серіктес ретінде ... ... ... орынға
Ауысады да. Ойын тақырыптары ережсінің дұрыс орындалуы бірінші болады:
Негізінен бұл
Жерде жарыстық мотив,жеке ... ұту ... . ... ... ... өз ... балалар ,қуыршақтар ,басқа
ойыншықтар және заттар. Кіші ... ... ... ... ойын
заттармен манипуляцияны еске түсіруші бір әрекетті қайталанушы сипатта
болып келеді.мысалы,3жасар бала кубиктар мен ... ... ... дайындайды. Егер,ойын барысында тағы да біреу қосылса(бала
немесе қуыршақ ),керекті образдың пайда болуына алып ... де ... ... ие ... ... ... тамақтандыру керектігін ұмытып кетсе де,бала ас
әзірлеп ойнай береді. Бірақ,бала бір өзі қалып ойыншықтар жинаулы ... ... ... ... ... ... ... жалғастыра береді.
Заттардың орнын ауыстырып ,қалпына немесе көлеміне қарай оларды бөліп
... жай ғана ... ... ... Ойын ... ... ас > ұмытылады.
Сюжет-ойын кезінде байқалатын шындық өмір көрініс.
Алғашында бала отбасымен ғана шектелгендіктен ... ... ... және ... мәселелермен ... ... ... жаңа ... ... ... кейін,ойында күрделірек
сюжеттер,өндірістік ,әскери және т.б. ... ... ... ... ... ... ... анасы мен қызы .
сонымен қатар,бір сюжетті қайталап ойнапберу біртіндеп тұрақталып,ұзағырақ
бола бастайды. Егер,3-4жасар бала ойынға 10-15 ... ... ... ... ... ... ... 4-5 жастар бір ойынның өзі 40-50 ... ... ... бір ... ... сағат қатарынан
ойнауға қабілетті,ол олардың кейбір ойындарды бірнеше күнге созылады.
Үлкендердің іс-әрекетімен байланысты тақырыптар ойын мазмұнын құрайды.
Кіші ... ... ... ... еліктейді : Нан кеседі,сәбіз
турайды,ыдыс жуады.Олар әрекетінің орындалуы үрдісіне үңіледі, ал ... ... ойын ... және не үшін ... ұмытып
қалды.Балалардың әрекеті бір –бірімен сійкес келмейді,ойын кезінде кенеттен
Рөлдерін ауыстыра алмайды. Орта мектепке дейінгілердің негізгі ... ... ... да,5 жасар бала еш уақытта бірізділік әдетін
ұмытпайды, алдымен түскі ас,содан кейін ыдыс ... ... ... ... ... бір аюды бір ... екі дәрігер
қарамайды,бір поезды екі машинист айдамайды. Ортақ қарым-қатынасқа түскен
балалар өзара ... ойын ... ... ... ... Үлкен мектепке
дейінгілер үшін рөлдеріне байланысты ережелерге бағыну маңызды,рөлдің дұрыс
орындалуын олар ... ... ... ... ... бастапқы мәніні келе бастайды. Негізінен
заттық әрекеттер ... ... ... тіпті сөзбен алмасады
(мен олардың ... ... ... Ойын ... және ... ауысады. Мектепке дейінгі кезеңдегі ойындағы рөлдер,ережелер және
ойын әрекеттері мына бағытта дамйды: әрекет жүйесі ашық ... және ... ... ... бітеді. Жоғары мектепке дейінгілерде рөлдік
ойындарға қарағанда ережелі ойындар көп ойналады.
Осындай негізінде ойын ... ... ... ... жоғары
даму деңгейі жетеді. Ойын даму кезінде екі ... ... ... ... ... адамдар әрекетін шынайы логикалық жаңғырту. Бұл
кезеңде заттық ... ойын ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы шынайы қарым-қатынас көрсетіледі
Және ойын мазмұны қоғамдық қарым-қатынас және адамдардың іс-әрекетінің,ол
бала дамуы маңызды үлесін қосады. Ең ... ... ... бір-бірімен
толыққанды қарым-қатынас жасауға үйренді. Кіші мектепке ... ... ... қарым-қатынас жасауға үйренеді. Кіші мектепке дейінгілер
өз құрбыларымен дұрыс қарым –қатынас ... ... ... бала ... кішкентайлар тобында темір жол ойны ойналады.тәрбиеші ... ұзын ... ... өз ... табуына
көмектеседі. Машинист жүргізуші болғысы ... екі бала ... ... отырады да,уілдеп, поезді әр ... ... ... ... да бұл ... ... және бір
нәрсені талқылау тірліктерін оятпайды.Д.Б.Элькониннің пікірі бойынша,кіші
мектепте ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынас қарқынды және өнімді бола
бастайды. 4 жасар екі қыздың ... анық ... және оған ... ... ... ... ... мысалға келтіреиік :
Л :
Д:
Л:
Д:
Л:
Д: күліп машинасын шығарады
Л: Машинаны айдап,мотор шуын бейнелейді.
Орта және кіші ... ... ... ... ... қарамастан,рөлдері өзара келесі отырып бөлінеді,тіпті ойын
барысында да талас-тартысқа бармайды.
Бұл рөлдерге,ойын ержелеріне ... ... ... ... қызықты ойынды ортақ ете білгендеріне байланысты.
Егер осындай күрделі себптерге байланысты ... ойын ... ... де бұзылады. Курт Левиннің экспериментінде мектепке деиінгі
балалар тобын бұзылған ойықтар бар(телефонның тұтқасы жоқ, ... ... және ... алып ... ... жетіспеушілік терге
қарамастан,баллар бір-бірімен қуана ойнайды. Екінші күні фурстрация күні
болды. Фурустрация-бұл ... жету ... ... қиындықтардан
туындайтын жағдай.
Балалар сол бөлмеге кірген ... ... ... ... ... ... ... ашық тұрады, бірақ есікке тор тұтылған еді. Балалар
өздерін қызықтырып тұрған ойыншықтар ды көріп,бөлмені ... ... ... сілкіп,ы біреулері еденде жатты,көпшілігі ашуымне енді
керек емес ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына ғана емес,сонымен
қатар баланың еркін мінез-құлқының да қалыптасуына ықпалын тигізеді. ... ... алу ... бағыну дәл сол ойын үстінде қалыптасады,кейінірек бұл басқа да
іс-әрекет түрлерінде байқалады. Ойын кезінде моральдік ... ... ... ... ... болмайды,басқа адамның обырызы ,бала
еліктейтін басқа біреудің мінез-құлқы үлгі болады. ... ... ... ... ... пайда бола бастайды,сондықтан да балаға
алдымен сыртқы ... ... ... ... тарапынан болады.
Балалар алдымен бірін-бірі қадағалап кейінірек кеиінірек әркім өз өзін
қадағалайды. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... бала мінез-құлқын жүйелейді.
Ойын кезінде баланың мотивациялық қажеттіліктер аймағы дамиды. Жаңа ... ... және ... байланысты мақсаттар пайда болады. Бірақ
мотив шеңберінің кеңеиуімен ғана шектеледі.
1.4. Мектеп жасына дейінгі ... ... ерік ... ... ... ... ... кезең - А.Н.Леонтьевтің айтуы бойынша, «Жеке тұлғаның»
алғашқы ... ... Дәл осы ... ... жеке тұлғалық механизмдер
және білімдер қалыптасу кезеңі. Бір-бірімен тығыз байланысты эмоциялық ... ... ... ... ... ... ... кезеңге жалпы эмоциялық тепе-теңдік, күшті аффекті
жағдайдың және болмашы нәрсеге дау-дамайдың болмауы тән ... ... ... ... ... фон бала ... ... Образдық
елестердің динамикасы - сәбилік кезеңдегі аффективті қабылдау үрдісімен
салыстырғанда бос және ... ... ... ... ... өмірі ол
қосылған жағдай ерекшеліктері меңгерілген: ол ... ... ... оны ала ... ... ... ... етеді немесе еш ... ... ... ... ме, әлде жоқ па? және ... ... пайда болуы балаға қажеті жоқ алдануына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... тепе-тең бола бастайды. Мектепке дейінгі
кезендегі бала күні ... толы ... ... оның шаршап
шалдығуы мүмкін.
Мектепке дейінгі ... бала ... ... оның ... ... ыңғайлана бастайды. Бала әрекеті енді ... ... ... ... ... елестету, керекті нәтижелер,
келешекте оған қол жеткізу негізінде болады.
Эмоциялық алдын-ала білу ... ... ... ... ... ... ... функцияналды орны
қалай өзгеретіндігі, оның зерттеулерінде көрсетілген. Сәбилік кезеңдегі
және мектепке ... ... бала ... тағы да салыстырып
көрейік. 3 ... ... жеке ... ... ... уайымдалады,
олардың үлкен адамның бақылауы — яғни, баланың орындағаны үшін мадақтау
немесе жазалау. Уайымдау, әрекет мадақтауға ... ... ие ... ... алып ... ... пайымдаулар әрекет кезінде де, алдын-ала ... Бұл ... ... ... орында болады.
Бала өз мінез-құлқының әрекеттерін жақсы, әлде жаман екендігін ... ... ол ... ... ... сәйкес келмейтін,
нәтижелерді алдын-ала болжаса, мүмкіндігінше жазалау немесе ... ... ... - ... ... ... және керек емес
әрекеттерді тоқтатуға қабілетті болады. әрекеттің тиімді нәтижелері алдын-
ала білу және ... ... ... ... ... ... ... эмоциялық образды жасауға көмек бере алады. Мысалы,
бала-бақшада тәрбиеші ... қызу ... ... ... тез арада
ретке келтіруді талап ... ... ... кейін, таза әдемі ойын
бөлмесіне келген кіші топ үшін, олардың жинағандары ... ... ... айта ... ... ... ... олардың
эмоциялық қиялына бағытталған тілектер тиімді болады. Осының негізінде,
мектепке дейінгі кезеңде іс- ... ... ... дейін аффект
байқалады. Аффект (эмоциялық образ) мінез-құлық құрылымында алғашқы блімі
болады. Іс-әрекет салдарынан болатын эмоциялық механизмнің алдын-ала ... ... ... ... ... болады.
Бұл кезеңде эмоциялық үрдістердің құрылымы да өзгереді. Сәбилік кезеңде
олардың ... ... ... ... ... ренішті
уайымдау, бала жылады, төсекке құлайтын, бетін қолымен жапты, байланысы жоқ
сөздерді айқайлайтын, ашу ... ол ... ... ... ... және т.б. Осы реакциялар мектепке дейінгі кезеңде де ... көп ... ... ... шығаруға ұстамдырақ бола бастайды.
Эмоциялық үрдістер құрылымына вегатативті компоненттерден бөлек енді
қабылдаудың ... ... ... ойлау, қиял кіреді. Бала дәл сол сәтте
орындалып жатқан ісіне қуанып немесе ренжіп қоймайды, сонымен ... ... ... де ... ... ренжитін болады. Пайымдау күрделі
әрі терең бола бастайды. Аффектілер мазмұны өзгереді - балаға тән эмоция
шеңбері кеңейеді. ... ... ... ... басқаға аяушылық,
көңіл-күйіне ортақтасу сияқты эмоциялардың ... ... ... оларсыз
балаларда қарым-қатынастың күрделі түрі және бірлескен іс- эрекеттің болуы
мүмкін емес. Эмоциялық аймактың ... ... ... ... ... ... ... эмоциялық сипатқа ие, және оның
барлық іс-әрекеті эмоцияға бай болып ... ... ... ... барлық әрекеті - ойын, сурет салу, құрастыру, мектепке дайындық, үй
шаруасында анасына көмек беру және т.б.
Мектепке дейінгі кезеңдегі баланың өзіндік ... ... ... бала
бойында өзіндік сананың тек ұшқындарын ғана байқауға болатын еді. Өзіндік
сана мектепке дейінгі ... ... жеке ... және ақыл-ойдың
қарқынды дамуына байланысты қалыптасады, ол мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... кезеңнің екінші жартысында алғашқы таза эмоциялық бағалау
(«Мен жақсымын») және басқаның мінеі- ... ... ... ... ... Бала ... басқа балалардың әрекетін бағалай бастайды,
содан кейін - ... жеке ... ... ... ... ... сапаларын бала өз мінез-құлқы бойынша, отбасында
және қатарлас құрбыларының ұжымындағы ... ... ... ... бұл
қатынастар жүйесіне кірмейтін негізгі түрлерімен салыстыра бағалайды. Оның
өзіндік бағалауы сол ... ... ... ... ең ... ... адамдарының бағасымен сәйкес келеді.
Тәжірибелік біліктілігін бағалай отырып, 5 жасар бала өз жетістіктерін
шектен тыс мақтайды. 6 жаста ... ... ... ... ... ... ... өздерін бұрынғыдай ашық түрде мактамайды. 7 жаста
көпшілігінің өзіндік бағалауы тепе-тең бола ... ... ... ... ... бағалау өте жоғары, бұл балаға іс-
әрекеттің жаңа түрлерін меңгеруге көмек береді. Мектепке дайындық сияқты
оқу түрлеріне ... ... ... ... ... ... бала ... қалыптасады. Бала өзінің жеке тәжірибесінен (мен не
істей аламын, мен ... ... және ол ... ... ... ... негізінде қалыптасады.
М.И.Лисина мектепке дейінгілердің өзіндік санасының дамуы отбасы
тәжірибесінің ерекшеліктеріне байланысты деді. ... ... ... ... ... көңіл бөлетін отбасында тәрбиеленеді: ақыл-ой және дене
бітістері жақсы бағаланады, бірақ басқа құрбыларына қарағанда олардың ... ... деп ... ... үлгерімі жақсы болады деп
болжайды. Мұндай балаларды көбінесе ... ... ... ... бас ... ... ... Өзіне сенімсіз балалар,
оларға қөңіл аз бөлінетін отбасында ... ... ... жиі ... ... ... адамдардың көзінше; мектепте жетістіктерге және келешекте
маңызды жетістіктерге жетеді деп сенбейді. Өзін-өзі жоғары ... ... ... құрбыларынан гөрі аса дамыған ... ... және ... ... жиі мақтайды, анда-санда
жазалайды. Ата-аналар, олардың ... ... ... ... ... ... ... бала оны тәрбиелеуші үлкендердің ... өзін ... Егер де ... ... баланың жас және жеке
ерекшеліктеріне сәйкес келмесе, онда оның өзіне деген сенімі төмен болады.
Дамудың тағы бір жолы - ... сана өз ... ... ... ... ... ... дсйінгі, кезеңнің алғашкы сатысында балада әртүрлі
дайындаулар болады. Оның эмоциясы мен ... ... ... ... ... «Мен ... Мектепке дейінгі кезеңнің соңында, ол өзінің
эмоциялық жағдайын болжап оларды сөзбен жеткізе алады: «Мен ... ... ... ... ... тән: ... өзінің ұл немесе қыз
екенін ... Ұл ... ... ... батыл, ренжімеуге және бір
жері ауырғанда ... ... ... көпшілігі — тиянақты, қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ... ұлдар
мен қыздар барлық ойынды бірге ойнамайды, ... тек қана ... және ... арналған ойындарды ойнай бастайды.
6-7 жасар баланың өзінің бұрығысы есінде, өзінің осы кезеңін сезінеді
және өзінің ... ... ... елестете алады: «Мен кішкентай
болғанда», «Мен үлкен болғанда».
Мекгепке ... ... ... ... ... ... ... бағалау, өз уайымдарын сезіну, ... өзін ... ... ... ... ... ... - адамдардың қарым-қатынасын тану кезеңі. Бала
оларды, оның ... ... ... ... ... ... Ойын ... ол өз құрбыларымен карым-қатынас орнатуды үйренеді.
Мектепке дейінгі кезең - шығармашылық кезеңі. Бала сөйлеуді шығармашылық
тұрғыда меңгереді, ... ... ... ... ... ... балада өзінің елестік- образдық динамикасына
бағынатын ерекше логикалық ойлауы болады.
ІІ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ... ... ... ... ... ... ... - адамның психикалық әрекетінің белгілі бір нәрсеге бағытталып
шоғырлануы. Адам ... ... ... орны зор. Әсіресе, таным
процесінде, білім алу ... ... ... Шәкірттің сабақты түсіне
қоймауы, есінде дұрыс сақтай алмауы, тапсырманы орындауда қате жіберуі ... ... ... ... қою, ... ... айналысып жатқан іс-әрекетінің сипаты мен
маңыздылығына байланысты. Сондай-ақ, ол адамның жеке бас ерекшеліктеріне,
оның ... ... ... ... ... мінез бітіміне байланысты болады.
Адамның зейіні ырықты зейін, ... ... және ... ... ... ... Адам ... ырықсыз зейін де елеулі орын алады. Ал ырықты
зейін әрекеті саналы түрде белгілі ерік ... ... ... ... ... ... ... айналып кеткен зейін. Ол арнайы күш
жұмсауды ... ... Жеке адам ... ... ... оның бір нысаннан екінші ... оңай ... ... ... ... алаң ... т.б. ... жасына дейінгі балалардың зейіннің әртүрлі қасиеттерін
зерттеуге арналған әдістемелер.
Мектепке дейінгі шақта зейіннің, естің, қиялдың дамуында ... ... ... ... ... қабылдау мен ойлау іс-әрекеттері ретінде
анықтауға болатын бағдарлау іс-әрекеттерінің ерекше ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз күрделене және
жетіле түсуі, ал зейін, ес, қиял ұзақ ... жеке ... ала ... Бала
бірдеңеге назар аударарлықтай көргені мен естігенін жадында сақтарлықтай,
бұрын қабылдағанының аумағынан шығарлықтай арнайы ... ... ... ... тек ... ... ... қалыптаса
бастайды.
Сәбилік шақта балалар заттарды аудара-төңкере құбылтуда немесе
суреттерді қарауда ... ... ... ... ... машинаны немесе үлкен кісіні көре ... ... бәрі ... ... ... мен ... практикалық іс-
әрекеттері, төңіректі жалпы бағдарлаудың нәтижелері, бірақ жаңа бейнелерді
жасау немесе оларды есте сақтау, ... қою ... ... сәбилік шақтағы
баланың зейіні, есі, қиялы ... ... ... болып табылады.
Яғни, бұл бала мектепке дейінгі шақтан соң да осылай болып қала ... ... ақыл – ой ... осы ... ... ... ... бір сәтке дейін тек сандық өзгерістерді ғана, зейіннің ... ... ... есте ... ұзақтығының арта түсетінін,
қиялының болатынын көрсете аламыз.
Мектепке дейінгі бала ... жаңа ... ... ... жаңа ... ... ықпалымен баланың бірнәрсеге зейінін
шоғырландыру және оған зейін қою, ... есте ... және ... ... жақсарту, ойынның, суреттің т.б. ой желісін құру ... ... ... ... ғана ... ... ... шеше білу үшін бала үлкендерден үйренген тәсілдердің
қайсыбірін пайдаланады. Міне,сонда ғана ... ... ... арнайы іс-
әрекеттері қалыптаса бастайды, солардың ... ... ... ... ие ... ... шақтың басында баланың
зейіні төңіректегі заттарға және осылар арқылы орындалатын іс-әрекеттерге
қатысты ынтамен шоғырланады. Жаңа бір ... ... ... ... ... соған ауады. Сондықтан баланың ұзақ уақыт бір іспен ... ... ... шақта балалар іс-әрекеттің күрделенуіне байланысты
зейін күшті шоғырланып, ... ие ... ... ... дейінгі
балалар бір ойынды 30-50 минут ойнайтын ... 5-6 ... ... ойынның
ұзақтығы 1,5 сағатқа созылады.
Балалар сурет көргенде әңгіме, ертегі тыңдағанда зейін тұрақтылығы
арта түседі. Мысалы, ... ... ... ... суретті көру ұзақтығы
екі есеге артады да, мектепке дейінгі кішкентайға қарағанда, 6 ... ... ... ... және ... қызықты жақтарын егжей-тегжейлерін
бөліп көрсетеді.
Бірақ ... ... ... ... негізгі өзгеруі баланың алғаш
рет өз зейінін меңгере білуінде. Оны сапалы ... ... ... ... білуінде, кейбір тәсілдерді пайдалана отырып, соларға
зейін қоя білуінде.
Ықтиярлы зейіннің бастамалары баланың жеке ... тыс ... ... ... ... ... пайда болуына әкеліп
соқпайтындығын көрсетеді.
Ықтиярлы ... ... ... ... жаңа түрлеріне
тартуының, белгілі бір құралдарының ... оның ... ... ... қалыптасады. Баланың зейініне басшылық ... ... ... ... ... ол өз зейінін өзі басқара алуға
болатынын оған қажетті жолдарын үйретеді.
Зейінді нақтылы дара тапсырмаларға байланысты ұйымдастырудың ... ... ... ...... баланың зейінін сөзбен нұсқау беру арқылы ... ... ... ... ... ең үлкенін таңдап
ал...Міне дұрыс болды. Ал енді үлкені қайсы?,- іздеп көр т.б.
Кейін балалар қажетті нәтижеге қол ... үшін ... ... ... мен ... сөз ... өзі белгілей бастайды.
Мектепке дейінгі шақта өз зейінін ұйымдастыру үшін сөздер пайдалану
күрт өседі, яғни ... ... ... ... үлкеннің нұсқауы
бойынша тапсырманы орындағанда ... ... ... ... 10-12 рет жиі ... алады. Сонымен баланың ... ... ... ... ... ... ... дейінгі шақта
ықтиярлы зейін қалыптасады.
Мектепке дейінгі шақта балалар ықтиярлы зейінді меңгере бастаса да,
бүкіл мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі бала зейінінің ерекшелігі мектепке дейін
оқыту, ықтиярлы зейінге үнемі күш салуды ... ... ... ... ... емес ... бірі болып саналады. Сабақтарда
пайдаланылатын ойын элементтері ... ... ... ... жиі өзгерту баланың зейінін айтарлықтай жоғары деңгейде ұстауға
мүмкіндік береді.
Зейінді дамыту мен ... ... ... қолдануға болады:
Зейінді аудару қабілетін дамыту жаттығулары:
1.Балаға әртүрлі сөздерді атаңыз: үстел, ... ... ... ... т.б. Ол ... ... ... бір сөздерге қимылмен
жауап беруі керек. Бала ... ... да ... ... ... естігенде, алақанын соғады. Егер бала шатасып кетсе, тапсырманы
қайталаңыз.
2. Келіскендей өсімдіктерді білдіретін ... ... ... ... ... Бірінші және екінші тапсырманы біріктіруге ... яғни ... ... ... ... алақанын соғады да, ... да ... ... ... ... орнынан тұрады.
Осындай және осыған ұқсас ... ... ... және аударылу жылдамдығын дамытады да, ал сонымен бірге баланың
ой-өрісін кеңейтіп, танымдылық белсенділігін арттырады. Мұндай ойындарды
жарыс ... ... ... ... ... ... дамыту жаттығулары:
1. Сабақты жүргізу үшін 10-15 айырмашылықтары бар екі жұбын, бірнеше
бітпеген ... ... ... ... ... ... жартылай
боялған суреттер дайындау қажет.
2. Бірінші тапсырмада балаға берілген жұп ... ... атау ... ... ... ... бірінен соң бірін бітпеген суреттерді
көрсетеді де, не салынбай ... ... ... ... ... таңдап алып, сәйкессіздікті табуды сұрайды.
4. Үшінші тапсырмада бірінші бөлігінің боялғанындай суреттің екінші
бөлігіне бояуы керек.
Барлық үш ... ... ... ...... ... саны, аталған жетімсіз бөлшектер және қисынсыздықтар саны,
сонымен бірге дұрыс боялған бөлшектер саны.
2.2. Балада түйсіктердің дамуы мен ... ... ... ... ... ... ... дамиды. Мәселен,
туғаннан кейін бірнеше күннен соң бала қант қосқан судан сүтті айыра алады.
Оның ... ... ... тамызса, ерітінді ыңғайсыз реакция білдіреді.
Осы айтылғандар балада дәм түйсігінің ерте ... ... есту ... ... ... Алғашқы күндері оның күлақ түтігі
суға толы болады да ештеңені есітпейді. ... ... ... ғана бала
дыбысқа біртіндеп реакция көрсетеді. Егер бала үш аптадан кейін ... оның ... ... ... ... ... анасы баласын
дәрігерге апарып көрсеткені ... Үш ... бала ... еркелеткен даусын
естіп кеңілденеді, қатты жекіре сөйлесе, кемсеңдеп жылайтын болады. ... ... ... бала ... жарык түсіріп түрған затқа бүра бастайды,
қозғалмалы затгарға көзін тоқтатуға тырысады. Жарықты ... ... ... ... де ... ... және ... жан иелерінің жан қуатынан туындаған
танымдық сезімі. Түйсік айналадағы нәрселердің ... ... ... ... ... жеке ... санада таңбалануы. Түйсік заттардың
түр-түсін, ... ... ... т.б. ... мен қасиетін
ажырататын дүниетанудың алғашқы сатысы. И.П. Павлов түйсіктердің пайда
болуын ... ... ... ... ... ... ... болмасын үш бөліктен тұрады.
Біріншісі – ... ... ... ... – миға ... жүйке
талшықтары, үшіншісі – мидағы әр ... ... ...... дүниедегі белгілі бір кезде адамның тиісті сезім
ағзаларына әсер ететін ... мен ... жеке ... ... психикалық үрдіс.
Термин 4 түрлі мағынада қолданылады:
1) берілген биологиялық түрге тән алынбаған реакция;
2) ... бір ... тән ... ... жауап қайтара алуға
бейімділік. Бұл ... ... ... ... ... дамудың белгілі бір шартында, ... ... ... пайда болатын күрделі әрекеттер жинағы. Бұл мағына көбінесе
этологияда қолданылады, мысалы, ... ... ... ... ... қуалау арқылы берілетін тенденциялар, мінез-
құлықтың күрделі ... ... ... ... Бұл мағына классикалық психоанализде қолданылады.
Мәселен, шала туған баланың өзі де бірнеше күннен кейін ... ... ... ... ... ... ... айыру кейінірек дамиды.
Мәселен, 5 айлық бала алдымен заттың түріне, ... оның ... ... ... ... ... аударатын болады. Бала тілінің шығуы, оның ... ... да- ... қолайлы әсер етеді. Мектепке түскенге дейін
туйсіктердің негізгі түрлері (көру, есту, сипай сезу, ... т. ... ... үлгереді.
Түйсіктердің қайсысын болса да калағанымызша жетілдіруге болады. Егер
адам алдына ... ... ... ... ... ... етіп қойса
және осыған жаттығатын болса, онда ... ... дами ... адамның іс-әрекетіые байланысты дамып отыратындығын, көптеген
мамандықтардың тәжірибелері ... ... ... ... ... ... Мақсаты: ата-ана мен бала арасындағы физикалық контактіні
реттеу, тактильді түйсіктерді дамыту.
Жаттығу жұппен жүргізіледі: ата-ана және ... Бала ... ... ... «көлікті жуушы». «Жуушының» көздері жабық немесе байланған.
Бес минут ішінде «көлікті» ретке келтіреді:  барлық әрекеттерін айта ... ... ... ... ... көбірек қолданылады. Содан
кейін ата-аналар мен балалар орындарымен алмасады.
Бірлесіп ... ... ... ... мен балалар арасында жақындық
сезімдерін, бір-бірлерін қабылдауларын ... ... ... ... ... бір қаламмен сурет салу ұсынылады, бірақ өзара
сөйлесіп, келісім жүргізуге болмайды.
Аяқтап болғаннан ... әр жұп өз ... ... әңгімелейді: сурет
қалай салынды. Қатысушылар сурет ... ... ... өзара қарым-
қатынас ерекшеліктерін көрсете алады: бірлескен, бір қатысушының ... ... ... ... ... қызығушылықтарына
бағдарлану.
Менің және анамның қолы. Мақсаты: Ең алдымен дене және ... ... ... ... ... дене ... ... нығайту. Сол жұпта дене деңгейіндегі өзара қарым-қатынасқа
әсерлену, қайта жасау; ата-аналардың осы ... ... ... ... қарама-қарсы тұрып және жүргізушінің ... ... ... тізбекті түрде келесілерді ұсынады:
1. Бір-бірлерімен сұқ саусақтарымен «Сәлемдесу»
2. Шынтақтарымен бір-бірлерінің шынтақтарын сипалау.
3. Ортаңғы саусақтар көмегімен күш ... ... ... ... ... қатысушының бармағын ұстап
тұру қажет. Содан кейін орындарын ауыстыру
5. Бір-бірлерімен шынтақпен ... ... тек сол ... ... Үй ... ... тура осыны қарама-қарсы саусақтармен жасау ұсынылады.
2.3. Баланың қабылдауын дамыту
Балалық шақ - бұл баланың айналадағы қоршаған дүниеден алған есерінің
үлкен ... ... ... ... ... мектепке дейінгі, төменгі
класс жасында көптеген нәрселердің бәрі ... ... бәрі де ... ... көрген заттарын қадағалай қарап, қолына ... ... ... ... ... ... қарамастан, айналадағы
заттар мен құбылыстардағы көптеген нәрселерді ескермейді. Мұның себебі —
бала қабылдауынын, ерекшелігінде.
Тыңдау мен ... бір ... ... ... ... ... былай
дейді: Менің балаларым бала-бақшаға келе жатқанда, жан-жағына қарайды, ... олар ... қоя ... ... ... ... керек. Олардың келе
жатқан жолын пайдаланып, мен оларды осыған ... ... ... үшін ... ... мен құбылыстарды салыстыра
білуге тәрбиелеудің маңызы зор. Қабылдаған ... ... соң, ... оны ... кірісу қажет. Байқағыштың - табиғатңа сая-хатқа
шыңқанда, өндіріс орны мен мұражайға барғанда дами ... ... ... жіті ... ... қана қоймай тереңірек сезіну қабілетін тәрбиелеуге
септігін тигізеді.
Мектепке дейінгі жастағы балалардың бақылауы белгілі үстірттік және
мақсат қоймаушылықпен ерекшеленеді. ... тиін ... ... ... ... соң есте ... ... тиіннің суретін салу тапсырылды.
Осы тұста олардан сурақ ... ... ... ... ... "Оның мұрты
бар ма?", "Оның жүнінің түсі қандай?" "Көзі қандай?", т.б. ... ... ... ... ... салу керек екенін біле тұра көп
нәрсені аңғармағандықтарын көрсетті.
Қабылдаудың үстірт болуы, төменгі ... ... ... ... ... ... бір-бірімен байланыстыра алмауға, оның негізгі
сапаларын аңғармауға әкеледі.
Барлық ашық, ... ... ... ... ... ... Сондықтан да дерексіз материалдардан көрнекілігімен ерекшеленетін
нәрселерді балалар жақсы қабылдайды. Жыл ... ... ... класс
оқушысының қабылдауы толығып, одан әрі ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді. Қабылдаудың осындай
болып келетініне дүкендегі ойын таңдаған ... екі бала ... ... ... ... ... ... ұнады, ол қарапайым жасалған, нашар
қозғалады, бірақ көлемі үлкен, әдемі боялған және ... ... ... бар. ... ... ... оның ағасының қаңылтырдан жасалған
ойыншық автобусқа көңілі ... ол ... ... екі есе ... жай ғана ... ... ... да, жүргізетін пружиналы ... бар ... ... ... ... мен ... жетімсіздігі жиі
байқалады. Мәселен ауамен атылатын пистолетті біле ... да, бала ... ... ... ... ... неден болатынын айтып бере
алмайды, оның талдау жасауға күші жетпейді. Кей ... ... ... ... ... бірақ соның басын құрауға, біріктіруге ша-
масы жетпейді. Бірде ауаның ... ... ... ... ... ... ... шыныдан жасалған, жұқа болатын, трубканың ішінде шыбық
қозғалады да, тығыны тарс етіп ... ... - деп ... ... жөнінде
айтып кетті. Трубкадағы қысылған ауаның тығынды итеріп, ытқытып жібергені
жайында оңушы ... ... ... балалардың жасындағылардың қабылдауы эмоцияға тығыз
байланысты. Бала өзін қоршаған дүниені селсоқ қабылдамайды: көп ... ... ... не ренжітеді. Сондыңтан да мектеп оқушысы өзінің сезімін
туғызатын, ... ... ... ... ... ал былайынша
маңызды, бірақ сезім туғызбайтын нәрсеге ... ... ... ... үшін елеулі маңызы жоқ, олар кейде байқамайтын ұсақ нәрселерге
зейін ... ... ... дамуы және оны тәрбиелеу
Бала есінің дамуы өмірінің бірінші күндерінен басталады. Жүйке
жүйесінің, біртіндеп ... ... ... ... ... оқу, ... ... қатынастары жетіледі. Баланың есте қалдыруы өмірінің бірінші айла-рында
қимыл байланыстарына, қозғалу ассоциациясына ... Ай ... ... ... деп ... ... емшек еметін қимылдар жасайды.
Көру, есту анализаторлары біртіндеп жүмыс істей бастайды, төртінші, бесінші
айлардағы бала анасын көріп, оның ... ... ... Тілі ... бала
өзінің сөз қорына сөз ... ... ... ... ... әлі аз, ... тіл дамуы жеткіліксіз, сондықтан есте қалдыру да
механикалық болады.
Мектепке бару балалардың логикалық есін ... ... роль ... есін ... тәрбиеші олардың жас дара ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... оқу тәсілін өз
бетімен таңдап ала алмайтындықтан, тәрбиеші үйге ... ... ... оқу керектігін үнемі ескертіп отыруы керек. Бұл жөнінде
оқулықтардың бәрінде мәтінді қалай оқу, тапсырманы қалай ... ... ... ... ... ... кейде жөнді түсе қоймайды. Мектепке
дейінгі балалар, жоғарғы топ балалары көбінесе сөзбе-сөз жаттап ... ... ... ... оқи ... ... ... болғаны
деген ой қалыптасады. Бұлайша есте қалдыруға материалдың қысңалығы, ... ... ... ... ... қорының аздығы да өз сөзімен
айтуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан, тәрбиешіге бір жағынан баланың сөздік
қорын дамытып, өз ... айта ... ... қажет.
Бөбектік шақта және балалар бақшасында тәрбиеленетін балалардың жаңсы
таныс, өздері түсінетін нәрсесін есте қалдыруы ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар ңойып, ңайталап айтқызып,
мазмұнын үғынып алады. Тыңдау кезінде сүйсініп, қуанып ... ... ... да ... ... ... Бастауыш сыныптарда
балалар механикалық есте қалдыруды көп ... есте ... ... негізгі күш - отбасы мен мектеп. Өз
еркімен әдейілеп есте қалдыру қабілеті тәрбиенің нәтижесінде ғана ... Бала ... ... ... сай ... зейінін түсірген нәрсесін
(кісілердің сөздерін, өлеңді, ... ... ... есінде калдыра
алады, есінде қалдырған сайын дағдысын ... ... есте ... ... ... оңу ... тез ... Бала сабаңты
мұғалімге айтып беру үшін үйренуге тәсіл қолданады, күш жұмсайды.
Үйреніп алу - арнаулы еңбек. ... ... ... ... ... ... тиімді тәсілдерін іздейді, үйренуге жұмсалатын
уақытты, жағдайды бағалауға ... ... Есте ... ... ... үшін тәрбиешіні қалай тыңдап, материалды қалай оқып, қалай пысықтау
керектігін, қай мезгілдің нәтижелі болатынын ... ... ... ... ... қызықтыру материалды үйренуді ... ... ... мәнін толық түсінеді.
Ырықты жаңғырту қабілеті де оңу процесінде ... ... ... қызыға білудің дамуымен байланысты жетіледі. Бірінші айларда бала
әдейілемей жаңғыртады. Бес ай ... ... ... ... тани бастайды. Біраң таныс нәрсесін, кісінің жүзін есінде көп
сақтай алмайды. Есінің ұғымтал мерзімі екі жаста - ... ... үш ... -
бірнеше ай, төрт жаста - бір жыл, жеті жаста - үш ... ... ... ... еске түсіру қабілеті тануынан кейін дамиды.
Жасқа жаңа толып келе ... ... көз ... жоқ ... атын ... ... ... іздейді. Тілі шығып, тіл қатынасының өрісі кеңіген екі-
үш жастағы бала ... ... ... Еске түсіруі біртіндеп
дамып отырады.
Әдейілеп жаңғырту ... ... ... ... да, ... ... әдейілеп есте қалдырудан ерте дамиды, өйткені, ата-ана, тәрбиеші,
туысқандары баладан "қайда болдың?", "қайда ... "не ... ... әдейілеп есіне салады. Мектеп жасында, бірінші сыныптардан бастап,
бала әдейілеп ... ... ... болады. Оқу оқып, білім алу үшін
есте сақтап, еске түсіру қажет. ... ... ... қайта есіне
түсіреді.
Оқу процесі естің әдейілеп еске түсіру ... ... ... үйреніп алып жаңғырту оқу процесінде ерік, ... ... ... ... ... дамиды.
2.5. Баланың ойлауын дамыту
Мектепке дейінгі балаларға білім беру, олардың ой-өрісін ... ... ... ... да дамытады. Бірақ әзірше жасы ... оқу ... ... және игеріп қана ... ... ... жауап табуға үйрету керек. Мұны балалар алғаш
педагогтың көмегімен, содан ... өз ... ... болады. Тәрбиеші
алғашқы күннен бастап балаларды ойлай білуге ... ... ... ... өзінің ойлауына мүмкіндік берген жөн. Ал ... ... ... ... басы ашылмаған бірде-бір сұрақ қалмауы қажет.
Материалдың бірте-бірте қиындай түсуін сақтай ... ... ... ... ... ... алғашқы жылынан бастап-ақ машық жүзінде еркін
және арнаулы тақырыпқа жазылатын шығармалар, есеп ... оның ... ... ... ... шығармашылық еңбектің маңызы зор.
Балалар тыс кезінде көптеген хабарлармен таныс болуы қажет (радио,
теледидар, кино, жанұядағы әңгіме, кітаптар алып ... ... ... рас, ... ... ... мен ... біздің өмірімізге не
әкелетінін балалар дұрыс ... ... ... ... ... ... білім молайған сайын адам ақыл-ойы дамитындығын есте ұстауы керек.
Ойлау - ой ... ... ... ... ... ... логикалы сын көзбен қарай отырып ойлауға үйрету ... ... ... ... ... жасап, баға бере білу ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеші балаларды өз
пікірлерін бір негізге сүйеніп, оны іс ... ... ... ... өз ... кате ... мойындауға үйреткен жөн.
Мектеп жасына дейінгі балалар ... ғана ... ... ... де ... үйреніп, оған өздігінен жауап беруге тырысып содан соң өз ... іс ... не ... ... ... білудің мәні
зор.
2.6. Баланың қиялын дамыту
Педагогтың ... ... - ... ... ... ... ... оңушының репродуктивтік - (латын сөзі "өндіріс шығарма"
деген мағынаны білдіреді) қайта жасау қиялын ... Ол үшін ... ... ... ... ... бай болуы қажет, бұған қоса
суреттер, диапозитивтер, көрнекі құралдар ... ... ... ... ... ... көмекші қызмет қана атқаруы тиіс. Бұл ... бала сөз ... ... ... ... елестетеа лмайтын жағдайда,
пайдаланған тиімді. ... ... ... тыс ... ол қиялды
дамытуды жеделдетпей, қайта тежей түседі.
Нақтылы заттарды қабылдау мен ойша ... ... ... ... ... ... со-дан соң балаларға ештеңеге сүйенбей,
ойша әңгімелеп беруді ұсынған жөн ... ... ... жүргізіп, со-ңынан
көрнекі құралды көрсеткен дүрыс. Мұның бәрі дәл қазір көрмесе де ... ... ... ... алу ... ... яғни
қиялдың дамуына септігін тигізеді.
Тәрбиешінің - балалардың қиялы мен елестерінің мол қорын ... ... ... ... көбіне мәнсіз қиялдаудың орнына, ... ... ... ... ... ... ұғым негізіне
айналатын елестерді қалыптастыру қажет.
Көркем әдебиеттерді оқу, ... ... және ... ... ... ... дамытуда көмегі зор.
Шығармашылық қиялды қалыптастырудағы тамаша құралдың бірі - арнайы
және ... ... ... жазу. Оқытудың алғашқы жылынан ... ... ... ... қол ... әр қилы ... ынталандыру ңажет. Жақсы жолға қойылған эстетикалық тәрбие жүмысы
мектеп оқушыларының қиялын дамытуға жәрдемдеседі.
Бала қиялы ... ... ... не ... ... ... оньщ ... мен дағдысын дамытып отыру қажет. Мәселен,
сурет салудың, ән айтудың тәсілдері мен техникасын ... ... орай ... ... да ... ... мектепке дейінгі жастағы балалар бірдей етіп ... ... ... ойын әрекетінде көрсетеді деген санау қате болады.
Көптеген себептерге , ең алдымен тәрбиелеу ... ... бір ... мен сурет салуды , екіншісі- құрастыруды, ... ал ... мен ... ... Және ... көріністерін, ең біріншіден, баланың қызықтыратын аймақтардан
іздеу керек. Міне, білімпаздық, ... ... ... әрекетінің
негізгі түрлерін меңгеру деңгейі мен оқығандық ... кіші ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады.
Сонымен, мектепке дейінгі баламен жұмыс жасайтын тәрбиешінің ... ... ... ... жан - ... ... ... балалардың
өмірін және іс - әрекетін, ойыншықтармен және заттармен әрекет дағдыларын
қалыптастыруға, тілді меңгерудің ... ... ... ... ... ... дейінгі жетекші іс - әрекет түрі
ойын. Соған байланысты балабақша қызметкерінің балалармен жұмыс барысында
баланың ... ... ... еске ... дамыту, қоғамдық мінез -
құлық ерекшеліктерін меңгерту, сәйкес дағдыларды қалыптастыру ойын іс ... ... ... ... алуы тиіс ... ... жұмысы барысында балалар психологиясымен айналысқан ғалымдар Л. С.
Выготский, С. Л. Рубинштейн, А. Н. ... А. В. ... П. ... Д. Б. Эльконин, Л. И. Божович, В. С. Мухина, М. И. ... ... К. ... Ж. ... А. Валлон, Дж. Брунер еңбектеріне талдау
жасалды.
Баланың балабақшаға ... оның жаңа ... ... процесі жүзеге
асып, көптеген мәселелер де туындайды. Бірақ балабақша қызметкерлерінің
баланың жас ерекшелігіне сәйкес ойын іс - ... ... ... жасауы көптеген мәселелердің тиімді шешілуіне жағдай жасайды.
Зерттеу жұмысымыз барысында балалардың ... ... келу ... ... ... ... ... байланысты балалардың
ойын іс - әрекеті ... ... ... бойынша жүзеге асырылды.
Жүргізілген жұмыстар ... ... ... ... ... барысында
балалардың зерттеу жүргізуге таңдап алынған ... ... оң ... ... және соңғы алынған зерттеу нәтижелерінің арифметикалық орташа
көрсеткіштері арасындағы айырмашылықтар ... ... ... өзі ... ... ... тиімділігін көрсетеді. Олай
болса, біздің зерттеу жұмысымыздың ойын іс - ... ... ... ... ... әсер ... болжамы дәлелденді.
Бірақ бала жанын түсіну өте күрделі және әрбір балаға жұмыс барысында
индивидуалды жол таба білу ... ... ... ... ... ... балабақша мәселесіне ... ... бұл ... бір ... ғана аша алды. Жалпы бұл мәселеге
қатысты зерттеу жұмыстары ... ... деп ... ... ... ... Ж. ... – Алматы: Рауан, 1995
2. Алдамұратов А. Жалпы психология. - ... ... С. ... ... ... 2000. – 346 б.
4. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, ... ... Л. С. ... жас ерекшеліктері және кемтар бала
психологиясы» Алматы , 1999 ж.
6. Жарықбаев Қ. Жантану ... - ... , 2002.- 335 ... Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы, 2004
8. Зимняя И.А. Педагогикалық психология: Оқулық.- Алматы - 2005.-405
9. Мұқанов М. Жас және ... ...... 1982
10. Темірбеков А., Балаубаев С, Петровский А.В. Педагогикалық және жас
ерекшелігі психологиясы. – Алматы: Мектеп, 1987. – 545 б.
11. Тілеубекова А.Р. ... ... ... А.., 1991 –
196б
12. Мухина В.С Мектеп жасына дейінгі балалар ...... 1986 – ... ... ... ... ойлау, есте сақтау және қиялын дамыту, аталмыш
психологиялық ... ... ... ... ... ... назарына әр түрлі пішіндер салынған
5 сурет ілінеді. ... ... ... ... ... 20 ... ... осы сурет
неге ұқсайтынын әр сурет астына тізіп жазу керек.
Мысалы: тамшы, жапырақ, от, гүл ... ... ... ... ... саналып, ол суреттер санына бөлінеді.
Көгалда әдемі гүлдер гүл ашты
Мақсаты: Түстер мен реңдерді қабылдауын дамыту, түс ... ... ... ... ... Жылы суық ... геометриялық пішіндер.
Ойын мазмұны: Балалар педагог нұсқауы бойынша жылы түстер мен ... ... ... ...... Балалардың жылы және суық түстер жайлы түсініктерін бекіту.
Көрнекі құралдар: Екі үлкен (20/20) қағаз беті, біреуінің ортасында
қызыл ... ... ... ортасында көк түсті (суық) (динаметрі 2-3
см) дөңгелектер ... ... сол ... ... салып, қию (2
дана) ұсынылады: біреулерін ... ... ... ... ... ... бөлек карточкаға (үлестірмелі қағаз) жапсыру.
Ойын мазмұны: Балалар шағын топқа ... Әр ... ... ... беріледі. Жүргізуші бір-бірлеп ... ... ал ... қағаздарындағы суреттер мен дөңгелектердің түстерін сәйкестерін
алады. Тапсырманы жылдам орындаған топ жеңеді.
Өрнектерді құрастыр
Мақсаты: ... ... ... мен түстер жайлы білімдерін
бекіту, түсті таңдай білуге үйрету (жақын, сәйкес).
Көрнекі құралдар: Түрлі түсті геометриялық пішіндер.
Ойын мазмұны: ... ... ... ... өрнек
құрастыру.
Баланың ойлау қабілеті мен ... ... ... ...... ... ... 15 – 20 ... ... ... соң, алып тастап, 1 – кестетегі суретті көрсетемін. Балалар 1 ... ... ... ... ... атап береді. Бұл арқылы
оқушылардың ойлау қабілеттері мен сөйлеу дағдыларын арттыра түсуге болады

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тірек-қимыл жүйесі, жас ерекшелігі, баланың аяқ-киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар11 бет
Баға маркетинг жүйесінде11 бет
Бухгалтерлік есепті 1С Бухгалтерия жүйесінде жүргізу19 бет
Жоба жайлы жалпы түсінік10 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы15 бет
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні5 бет
Азнагүл алаңының геологиялық құрылысы, мұнайгаздылығының болашағы және мұнай мен газ шоғырларын іздестіру жобасы80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь