Балалар психологиясының дамуына қарым- қатынастың рөлі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясындағы қарым.қатынасты жетілдірудің теориялық мәселелері
1.1 Мектеп жасына дейінгі балалар қарым.қатынасының
психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Қарым.қатынастың адам психикасының дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... .13

II. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясының дамуындағы қарым. қатынастың рөлін анықтау
2.1 Қарым. қатынасты дамытуда ұйымдастырылатын әлеуметтік . психологиялық тренингтің түрлері, оны қолдану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясын дамытуға ұйымдастырылған қарым.қатынас тренингітері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Өзектілігі. Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде, оқу тәрбие жұмысының жаңару заманнында ағарту саласының мектеп жасына дейінгі жасына дейінгі тәрбиелеу, білім беру барысында шешуін күткен келелі мәселелер тұр. Атап айтқанда, ол балалардың жеке басына дамыту, психикалық дамуын, даралық ерекшеліктерін, ішкі потенциалын анықтап, жан-жақты зерттеу негізінде оқу-тәрбие жұмысын балалардың жақын арадаға даму аймағына бағыттау. Ал балалар тәрбиесіне, бастауыш сынып балаларының кездің ықпалы аса зор екені белгілі.
Мектеп жасындағы балалар тәрбиесі, оқуы және дамуы жайлы теория мен тәжірибе қарым-қатынас мәселесінде қиылысады. Ал балардың психикалық қасиеттерін, танымдық үрдістерін, және психикалық қалып-кейіптерін тұтас қамтитын, балалар психикасының дамуындағы басты көрсеткіш әрі фактор болатын, әмбебап ерекшелік – балалардың қарым-қатынас саласы.
Мектеп жасындағы балалар қарым-қатынастың балалардың жеке тұлға ретінде дамуында алатын орнына, рөліне және қарым-қатынастың даму ерекшелігін анықтауға арналған зерттеулер ғылыми қорда аз емес. Аталмыш кеңістікте Д.Б.Эльконин, Л.И.Божович және т.б. ғылыми зерттеулері кеңінен таралған. Қарым-қатынас негізінде балалардың барлық жеке басының қасиеттері дамып, психикалық кейіптері қалыптасады. Сонымен қатар қарым-қатынас балалардың танымдық үрдістерінің жетілуін қамтамасыз ететін бірден-бір фактор және жағдай болды. Ал балалардың өзін-өзі дамытып, жетілдіруі, реттей алуы, олай болса, өзіндік бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де балалардың ересектермен және басқа балалармен жасайтын өзара әрекеттестігі, өзара қатынасы және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар қарым-қатынасының мәнділігі әркімге – психологтарға, педагогтарға, ата-аналарға аян, және ол әртүрлі балалардың әлеуметтенуіне қатысты зерттеулерден белгілі болғанымен, балалар қарым-қатынасында шешілмеген мәселелер жеткілікті.
Мектеп жасындағы балалардың қарым-қатынас генезисіндегі негізгі заңдылықтар ашылған. Алайда, балалардың жеке басының қалыптасу заңдылықтары өз халқының тарихына, экономикасына, мәдениетіне тікелей байланысты болып келеді. Осыған орай қазіргі кезең жағдайында ұлттық құндылықтарды балалар тәрбиесі мен дамуында пайдалану белсенділігі артып, ұлттық мәдениеттің өзекті педагогткалық, психологиялық мәселелерін шешу, оны дамсыту жолдарына деген қызығушылық арта түсуде.
Мектеп жасындғы балалардың қарым-қатынасын зерттеп, сол арқылы баланың психикалық тұрғыдағы дамыту және түзету мәселелерінің шешімі әлі күнге дейін жүйелі табылмаған. Қазақ баларының тәрбие, оқыту үрдістерін психологиялық, педагогикалық жағынан қамтамасыз ететін мамандардың арсеналында арнайы контингентке бейімделген зерттеу әдістері жоқтың қасы. Осы контксте ұлттық ойындар, құндылықтар баланың жеке басын дамыту үрдісінде таптырмайтын әмбебап құрал және әдіс болуы керек. Себебі ұлттық ойындардың, жаңылтпаштар мен жұмбақтардың халықтық педагогика тақырыбын қамтымайтыны бомайды. Алайда ұлттық ойындардың, құндылықтардың балалардың жеке басын дамытудағы мәні белгілі болғанымен, психодиагностикалық мүмкіндігі бүгінгі күнге дейін ғылыми зерттеу мәселесіне айналған жоқ.
4-5 жастағы балаларды оқыту, тәрбиелеу мекемелері өз функцияларының тізгінін босатып жіберуі, ересектердің қоғамдық дағдарыстан әрқалай күй кешуі-бір жағынан, екіншіден – экологиялық, медициналық мәселелердің бала дамуында орын алуы, үшіншіден – қазақ баларының мектеп жасына дейінгі кезеңдегі қарым-қатынас ерекшеліктерін ескеру негізінде оқыту, тәрбиелеу және дамытудың назардан тыс қалуы, ғылымда бала қарым-қатынасын жетілдіру жолдарының бір жүйеге келмеуіне әкелді.
Зерттеу мақсаты – мектеп жасына дейігі балалар психологиясының дамуына қарым- қатынастың рөлін анықтау.
Зерттеу міндеттері:Мектеп жасына дейінгі балаларға психикалық дамуындағы қарым-қатынас мәселелерінің теориялық негіздерін қарастыру.
Зерттеу болжамы – Мектеп жасына дейінгі балаларға қарым-қатынасын жетілдіру, қазақтың ұлттық ойындарын, мәдени, әдептілік құндылықтарын қамтитын арнайы құрастырылған тренингтік сабақтарды ұйымдастырумен байланысты болуы мүмкін.
1. Эльконин Д.Р. Психическое развитие в детских возрастах. – М., Воронеж, 1997. – 416 с.
2. Божович Л.И. Проблемы формирования личности. 2-е изд. – М., Воронеж, 1997. – 352 с.
3. Жарықбаев Қ.Б., Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой –пікір антологиясы. – Алматы, Мектеп, 1994. – 252 с.
4. Алдамұратов Ә.Ж. Жалпы психология. –Алматы, Білім, 1996 – 224 б.
5. Лисина М.И. Общение, личность и психика ребенка. М., Педагогика, 1997.- 350 с.
6. Шерьязданова Х.Т., Суркова Т.И. Педагогу о стиле общения с детьми. – Алматы, Рауан, 1996-145с.
7. Исмаилов Д.А., Абишева Ж.А. Развитие личности ребенка в процессе предшколной подготовки. А., Рауан, 1998 -155с.
8. Петровский А.В. Введение в психологию. М., Просвещение, 1995. – с.280-309.
9. Мухина В.С. Возрастная психология. М., Педагогика, 1998. -381с.
10. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алма-Ата, Изда-во КазГУ, 1992 – 195с.
11. Синдоренко Е.В. Психодраматический и педирективный подход в групповой рабоие с людбми. Методические описания и комментарии. СПб, 1992. -284с.
12. Рудестам К. Групповая психотерапия. Спб., Питер, 2000. – 15с.
13. Вачков И. Основы технологии группового тренинга. М., Изд-во «Ось-89» 1999. – 176с.
14. Елікбаев Н. Ұлттық психология. А., Қазақ университеті, 1992.-б.9-26
15. Айтпаева А.К. Казахские народные игры как средство воспитания младших школьников: Автореф. канд. пед. наук. А., 1997. – 24с.
16. Сағындықов Е. Қазақтың ұлттық ойындары. – А., Рауан, 1991. -174б.
17. Ерментаева А.Р. Особенности национальных казахских школ. // Человек. Общество. Наука: Тез.докл. М., 1993. –с.9-12.
18. Сейфулин С. Қазақ әдебиеті, 1-кітап. Қызылорда, 1932. -155б.
19. Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе. М., Педагогика, 1991.-с.135-143.
        
        Батыс Қазақстан инженерлік- гуманитарлық университеті
Педагогика және психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: «Балалар психологиясының дамуына қарым- қатынастың рөлі»
Орындаған:
Тексерген:
оРАЛ- 2015
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.............................................3
I. Мектеп жасына ... ... ... ... ... мәселелері
1.1 Мектеп жасына дейінгі балалар қарым-қатынасының
психологиялық ... ... адам ... ... Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясының дамуындағы қарым-
қатынастың рөлін ... ... ... ... ... әлеуметтік – психологиялық
тренингтің түрлері, оны қолдану ерекшеліктері........................18
2.2 Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... дамудың қазіргі кезеңінде, оқу
тәрбие жұмысының ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі
жасына дейінгі тәрбиелеу, білім беру ... ... ... ... тұр. Атап айтқанда, ол балалардың жеке басына ... ... ... ... ішкі ... ... ... зерттеу
негізінде оқу-тәрбие жұмысын балалардың жақын арадаға даму ... Ал ... ... ... ... ... кездің ықпалы
аса зор екені белгілі.
Мектеп жасындағы балалар тәрбиесі, оқуы және ... ... ... ... ... мәселесінде қиылысады. Ал балардың психикалық
қасиеттерін, танымдық ... және ... ... ... ... ... дамуындағы басты көрсеткіш әрі фактор
болатын, әмбебап ...... ... ... жасындағы балалар қарым-қатынастың ... жеке ... ... алатын орнына, рөліне және қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... аз емес. Аталмыш
кеңістікте Д.Б.Эльконин, Л.И.Божович және т.б. ... ... ... ... ... балалардың барлық жеке басының қасиеттері
дамып, психикалық кейіптері қалыптасады. Сонымен қатар қарым-қатынас
балалардың ... ... ... ... ететін бірден-бір
фактор және жағдай болды. Ал балалардың өзін-өзі дамытып, ... ... олай ... ... бағаның дұрыс болуын қамтамасыз ететін де
балалардың ... және ... ... ... ... ... ... және өзара ақпарат алмасуында болады. Ғылымдағы балалар
қарым-қатынасының ... ...... ... ... аян, және ол ... балалардың әлеуметтенуіне қатысты
зерттеулерден белгілі ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас генезисіндегі негізгі
заңдылықтар ... ... ... жеке ... ... ... халқының тарихына, экономикасына, мәдениетіне тікелей байланысты болып
келеді. ... орай ... ... ... ... ... ... мен дамуында пайдалану белсенділігі ... ... ... ... психологиялық мәселелерін шешу, оны дамсыту жолдарына
деген ... арта ... ... ... қарым-қатынасын зерттеп, сол ... ... ... ... және ... ... шешімі әлі
күнге дейін жүйелі табылмаған. Қазақ баларының тәрбие, оқыту ... ... ... ... ... ... ... контингентке бейімделген зерттеу әдістері жоқтың қасы.
Осы ... ... ... ... ... жеке ... дамыту
үрдісінде таптырмайтын әмбебап құрал және әдіс болуы ... ... ... жаңылтпаштар мен жұмбақтардың халықтық педагогика тақырыбын
қамтымайтыны бомайды. Алайда ұлттық ... ... ... ... дамытудағы мәні белгілі ... ... ... күнге дейін ғылыми зерттеу мәселесіне айналған жоқ.
4-5 жастағы балаларды оқыту, тәрбиелеу мекемелері өз функцияларының
тізгінін ... ... ... ... ... ... ... жағынан, екіншіден – экологиялық, медициналық мәселелердің бала
дамуында орын алуы, үшіншіден – қазақ ... ... ... ... ... ... ескеру негізінде оқыту, тәрбиелеу
және дамытудың назардан тыс қалуы, ғылымда бала ... ... бір ... ... әкелді.
Зерттеу мақсаты – мектеп жасына дейігі балалар психологиясының дамуына
қарым- қатынастың рөлін анықтау.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... мәселелерінің теориялық негіздерін қарастыру.
Зерттеу болжамы – ... ... ... ... қарым-қатынасын
жетілдіру, қазақтың ұлттық ойындарын, мәдени, ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Зерттеу пәні – мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы
Зерттеу объектісі – ... ... ... ... қарым-қатынасын
жетілдіру үрдісі.
Зерттеу әдістері. Эксперимент барысында балалардың ... ... ... ... ... , т.б.
әдістемелері, эксперименттік ... ... ... қолданылды.
Эксперименттен алынған нәтижелерге статистикалық өңдеу әдістері қолданылып,
мәнділігі анықталды.
Курстық жұмыстың құрылымы ... екі ... ... ... тізімінен тұрады.
I. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясындағы қарым-қатынасты
жетілдірудің теориялық мәселелері
1.1 Мектеп жасына дейінгі балалар ... ... ... ... ... әр ... ... мәселесіне
арналған зерттеулер шамамен бір уақытта пайда ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас сферасына
қатысты еңбектер ерекше орын алады. Ғылымда ... ... ... ... ... ... аса ... фактор ретінде
тағайындалған.
Қарым-қатынас адамның өзара әрекеттестік және өзара қатынас ... ... ... психологиялық, педагогикалық тұрғыдан зерттеу
әлемдік ғылымда Екінші дүние жүзілік соғыстан кейінгі кезеңде ... ... ... Осы ... ... ... ... беріліп,
оны зерттеуде бағыттар пайда болды.
«Қарым-қатынас» ұғымының көп анықтамаларының арасында ... ... ... ... деп ... ... М.И. ... анықтамасын арқау етеміз. Сонымен қарым-қатынас
деп – екі (немесе одан да көп) ... ... ... ... ... ... алуды мақсат етіп, келісім мен бірлестікке бағытталған ... ... Олай ... біз ... ... ... іс-әрекет жүйесіндегі қарым-қатынастың орнына, 4-5 жастағы
балалардың психикалық дамуының қарым-қатынас байланысын анықтауға ... ... А.Н. ... ... қай ... ... қарым-
қатынаспен қабаттас болады деп түсіндіреді. Ол іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... өзгеше түрі деп ... ... Б.Г. ... ... әрекет жайлы ілімдер біздің зерттеуіміздің
әдіснамалық негізі болды.
Балалардың ересектермен және ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сол кезден бүгінгі күнге дейін «бала
(лар) мен ересек ... ... ... ... – бала ... ... көне ... және жан-жақты қарастырылған.
Психология мен оған салалас ғылымдарда қарым-қатынас құралдарының
сипаттамалары, жүйелері келтіріледі.
М.И.Лисинаның ... ... үш ... ... ... және ... ... бөліп қарастыруы біздің
зерттеуіміз үшін де маңызды.
Қарым-қатынас құралдарын қолданып, жалпы нәтиже алу ... ... ... Қарым-қатынас тәсілі оның бірлігі деп танылады әдебиеттерде
қарым-қатынас тәсілі әрекеттік формада «коммуникациялық біліктілік» десе,
ал А.А. ... ... әсер ету ... интеллектуалдық,
эмоционалдық және еріктік деп үшке бөледі. Біздің ... ... ... ... ең ... ... болып табылады.
Әдебиеттерге талдау жасай отырып қарым-қатынас механизмдерін ... ... ... өзара түсінікті сипаттайтын күрделі
психологиялық құрылым деп түсінеміз. Осы орайда В.С. Агеев , А.А. ... ... ... оларға эмпатия, идентификация,
децентрация, рефлексия, стереотипизацияны жатқызады.
Біздің зерттеу жұмысымызда 4-5 жастағы ... ... ... ... ересектердің, ата-аналардың, педагогиканың
балаларға психологиялық әсері, ықпалы деп тағайындаймыз.
Қарым-қатынастың қажеттіліктері, мотивтері, ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың қарым-қатынастарын
жетілдіру, коррекциялау мәселері үшін аса ... деп ... ... ... ... диагностикалық жұмыс,
олармен қарым-қатынас саласында профилактикаға және ... ... ... орай психологиялық әдебиеттерде балалардың қарым-қатынасын
анықтау әдістемелерінің тиімді түрлері жасалынған. Біз ... ... ... ... ... 4-5 ... ... қарым-қатынасын
айқындау мақсатында жасалынған әдістемелерді бірнеше топқа ... ... ... ... оның жеке бас, ... байланыстырып, осы қасиетттерді зерттеп, бағалауға мүмкіндік
беретін әдістемелер жасалынды.
1. Әр – түрлі ... ... ... ... ... тобы белгілі. Мұнда қарым-қатынас жағдайы экспериментатор
вербалды түрде немесе көрнекі құралдар көмегімен ... ... ... ... ... ... жас және ... әлеуметтік ортасын және қарым-қатынас сферасын ескеруге
мүмкіндік береді.
2. Қазіргі кезде нақты қарым-қатынас ... ... ... мақсатта қолданудың өрісі кеңейген. Мұнда қарым-қатынас
субъектілерінің коммуникативтілік біліктіліктерін тиімді қолдана алуын
анықтау мүмкіндігі бар.
Осы ... ... ... ... ... болады. Біздің
зерттеулер үшін ... ... ... ол ... ... яғни адам ... ... қалыптастыру және
реабилитациялау ... ... ... әрі ... ... болып табылатындығы. 4-5 жастағы балалардың ... екі ... ... ... ... ... және басқа ересектермен
қарым-қатынас жасауы, 2) балалардың басқа балалармен өз ... кіші және ... ... қарым-қатынас жасауы. Бұл аспектілер
негізіндегі зерттеуді ең алғаш рет 1945-1952 ... Рене ... Анна ... Олар ... ... ... ... кемшіліктер
баланың психикалық және физикалық дамуына кедергі болатындығын көрсеткен.
Балалардың қарым-қатынасын зерттеуге арналған ... ... ... ... вербалды тестік әдістерге сандық,
сапалық жағынан бағалауға, ... ... ... ... жас ... ... ... диагностикалық
жұмыстар табиғи жағдайда өтуі жөн болады. Осы орайда техникалық құралдар –
аудио, видео, жазба, ... ...... аса ... ... сенімділігімен дәлдігін арттырады. Балалардың белсенділігі ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Біз қазіргі
балалар қарым-қатынасын анықтауға арналған әдістемелерді толық ... ... ғана ... ... іс-эрекетін диагностау
дәлдікке ие ... деп ... ... ... ... ... ... әдіс тәсілдерді толық қолданудың қандайда
болсын уақыт шеңберіне симайтындығы даусыз. Ал екінші жағынан, әрбір бала
белгілі бір әлеуметтік ... ... ... Сол ... ... жеке ... ... бұл жағдай балалар қарым-қатынасының логалды
әлеуметтік этикетпен, ритуалмен, құндылық есебіндегі мінез-құлық, ... ... ... ... ... таңбасы болатындығы
белгілі. Әсіресе ұлттық өзіндік сананың интенсивті дамуына ... ... ... ... ... қарым-қатынас субъектілерін ұлттық
ерекшеліктерінен, салт-санасынан бөліп алып, ... ... ... ... зерттеуді заттың футлярын ғана қызықтаумен салыстырар
едік.
Сонымен қатар мектеп жасына ... ... ... ... ... ... әсері де оған пареллель
болуы керек деп санаймыз. Ал 4-5 жас ... ... ... еңбектерінде сипатталынады. Ғалым баланың басқа балалармен
қарым-қатынас құруы оның психикалық дамуына жағдай ... ... ... 3 ... баса ... ... өзге ... тобымен қарым-қатынас құруында ерекше,
ересектермен жасалған қарым-қатынастан айрықша ... ... ... ғана ... ... түрлерін меңгеруге
болады, яғни балалар топпен ғана ересек адамдардың қатынасын
бірлесіп қайта жаңғыртуға ... ... ... мінез-құлық, жүріс-тұрыс нормалары мен
адамгершілік қасиеттерді қолданып, жаттығуға мүмкін болады.
И.А.Бойкова 6 жастағы ... ... ... қарым-қатынас
құруы жеткіліксіз болса, ... ... ... ... де ... ... көрсетеді. Ал Д.Б.Годовикова балалардың
ересек адамдармен құрған қарым-қатынасы қатарластармен ... ... ... ... өз ... ... ... осы қарым-қатынасты
қажетсінуімен анықталады. Бұл қажеттілік 3-жасқа келген балаларда қалыптаса
бастайды.
4-5 жастағы ... ... ... қарым-қатынасты қажетсінуін
А.И.Фукин 3 топқа бөледі.
1-ші топқа қарым-қатынаста белсенді балалар жатады. Олар ... ... ... ... ... ... ... танытып, аса назар ... ... ... ... құруына түрткі болу сияқты мінез-құлық, жүріс-
тұрысын көрсетеді.
2-ші топқа қарым-қатынаста енжар балалар ... Олар ... ... ұстай алмай, беймаза күй кешеді, жағымсыз эмоция танытады.
3-ші топ қарым-қатынаста аумалы болатын балалармен сипатталады.
Оларға 1-ші де және 2-ші де топ ... ... тән ... ... ... 4-5 ... балалардың ойын
әрекетінде ересектер мен бала арасындағы қатынасқа ... ... ... ... ... оны сурет түрінде
көрсетеді.
Сонымен баланың басқа балалармен қарым-қатынас құруында әрбір ... ... ... ... жас ... айқын
көрінеді.
Олай болса, ұлттық салт-сана, біздің жағдайымызда қазақ ... роль мен ... ... ... ... адамгершілік
құндылықтарын қарым-қатынаста ескерілуі қажет деп пайымдаймыз. ... ... ... ... дейінгі балалардың коммуникативтік іс-
әрекеттік мәселелерінде қатысты ... ... ... ... факторлар әлі күнге қарастырылмауда. Сондықтан
біздің жұмысымыз қазақ балаларының қарым-қатынас сферасын зерттеп, дамытуды
(тренинг әдісімен) басты ... етіп ... ... ... сәйкес 4-5 жастағы балалар ересектермен,
басқа балалармен тиімді қарым-қатынас құруға жаттығулары қажет, ал, ... ... ... ... ... үрдіс болса ғана, қарым-
қатынасты балалардың қажетсінуі, оған мотивтері пайда ... ... ... бастық қарым-қатынас формасының қалыптасуы жүзеге асырылады, қарым-
қатынастың ... ... ... ... болады. Мұндай ... ... ... негізделеді (біздің жағдайымызда,
ол –тренинг әдісі).
Сонымен, қорытынды жасайық:
1) 4-5 жастағы балалардың психикалық дамуының басты факторы
қарым-қатынас болады. ... бұл ... ... ... және өз ... құра алады.
2) «Қарым-қатынас» ұғымы психология, педагогика және олармен сала -
лас ғылымдарда қарастырылады. Педагогикалық-психологиялық ғылымдарда қарым-
қатынастың құрамдас компоненттері нақтыланған. ... ... ... ... қарым-қатынас сферасына қатыыты қажеттіліктер, ... ... ... ... ... яғни ... болады.
3) 4-5 жастағы балалардың қарым-қатынасы жағдайдан тыс жеке бастық
формамен сипатталады. Бұл кезеңде балалардың басқа ... ... ... ... ... ... вербалды, вербалды
емес қарым-қатынас тәсілдері дамиды. Айтылған ... ... ... ... ... меңгереді, дискусивті ойлана алады,
эмоциялық жағымды реакциялар қалыптасады, өз-өзін аффективті – ... тани ... ... ... мотивациялық, интеллектуалдық және
коммуникативтік тұрғыдан даяр болады. Олай ... ... 4-5 ... қарым-қатынасты жетілдіруге баса назар аударылуы қажет.
4) Ғылыми зерттеулерді ... ... 4-5 жас ... ... ... дамыту, кеңейту үшін ең қолайлы кезең екенін анықтадық.
5) 4-5 ... ... ... ... арналған
зерттеулерде әлеуметтік орта ерекшеліктері, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жалпы балалардың
қарым-қатынасты қажетсінуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
сферасындағы кемістіктері, дамусыз ... ... ... ... Сондықтан 4-5 жастағы балалардың қарым-қатынасты
қажет етуін, коммуникативтік мотивтерінің болуын, қарым-қатынас тәсілдерін
меңгеруді, қарым-қатынас ... ... және ... ... ... ... нәтиже алуды қамтамасыз ету қажет
болады. Ол үшін ... ... ... ... әсері
болатындай ерекше топтық жағдай ... ... ... әсер деп ... ... тармақта мектеп жасына дейінгі балаларға психологиялық
әсер етудегі тренингтерді ... ... мен ... талдау
жасаймыз.
1.2 Қарым-қатынастың адам психикасының дамуына әсері
Қарым-қатынас - жалпы адам өмір ... ... ... Адам қалыпты
өмір сүру үшін, өзінің психикалық қасиеттерін дамыту үшін, жеке тұлғалық
ерекшеліктерін ... ... ... ... меңгеріп тәжірибе жинақтау
үшін адамдармен ... ... ... арқасында ғана адам
өзінің кім екенін танып, өзін өзгелерден ажырата алады, өзін ... ... ... ... ... ... ... тыс адам
өмір сүре алмайды. Адам ... ... ... ролі
ерекше. Сондықтан адам өзгелермен қатынасқа түсу арқылы ғана қалыпты өмір
сүре ... ... шыр етіп ... түскеннен бастап-ақ айналасындағылармен
қатынас жасай ... ... ... ... ... ... ... одан әрі оның қарым-қатынас сипаты әлеуметтік сипатқа
түсе ... ... ... ... ересектермен қарым-қатынасы туралы
М.И.Лисина зерттей келе балалардың әлеуметтік мінез-құлқы мен жеке басының
дамуын тек ересектермен ... ғана ... ... ... ... жасы ұлғайған сайын оның жеке басының дамуында қарым-
қатынас ерекше орын алатындығын ... ... Өз ... ... ... ... ішкі жан ... тұйықтықты аша алады, өз
құрбылырымен өзара әрекеттесе отырып, өз көзқарастарын ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу ғана олардың
арасында ... ... ... ... ... ... ... қатынасты толық құруға жол ашады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың өз құрбылары арасындағы қарым-қатынас
сипаты көбінесе ойын ... ... Ойын ... ... ... мен ... ... топтан оқшаулануының бір
себебі болып ... ... орай ... ... ... ... жағдайында зерттеу, сонымен қатар еңбек іс-әрекетінде бақылау
арқылы топтан оқшауланатын баланы зерттеу оңайырақ.
Ойын кезіндегі балалар қарым-қатынасының ... мен ... Ойын ... ... ... ... ... іс-әрекеті бола отырып, ол жан-
жақты әрекет ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынастық ... ... ... ... Оның ... ... шындық
әрекет, шындық тәсіл және заттармен ... ... ... болады. Сюжетті-
рольдік ойындарда әрбір баланың сюжетке, рольге, ... ... ... ... немесе ойыншықтарды бөліп алу негізінде туындаған
конфликті нәтижелердің соңғы нәтижелері ... ... ... ... нормаларын меңгеруге бірқатар әсер етеді.
Кей жағдайда педагогтың басқаруымен жүргізілген ойындар сырт қарағанда
жағымды қатынас болғанымен, ... ... ... ... ... ... бала ... келуі мүмкін, яғни емделуші емес, емдеуші
болатын ... ... ... да ... ... ... ... үнсіз
келісу туындайды.
Ойын қатынасындағы сыртқы көріністің тағы бір түрі - ... ... ... ... бөліп қойғанына байланысты баланың
жеке басының дамуы адамгершілік бағытта көрінуі ... ... ... жан дүниесі, әсері, қызығушылығы мен қажеттілігі, өзінің ойында алған
рольдік жағдайына қанағаттану, қанағаттанбау сезімдері жауапсыз қалады.
Ойын ... ... ... көріністерінің бір жағы -
баланың өзіндік, жеке ... ... ... ... симпатиялық, антипатиялық, селқостық -балалар
қатынасында көп байқалмайды, бұл арнайы зерттеуді қажет етеді.
Балалар арасындағы ... ... ... ... психологиялық және әлеуметтік-психологиялық ... ... ... қатар балаға комплексті, жүйелік формадағы ... ... ... ... ... еңбектерінде терең қарастырылады. Педагогика және ... ... ойы: ... адам ... дамиды және ұжым арқылы
қалыптасады».
Балалар арасындағы ... ... ... болатын әсерлік
жағдайлардың бір-бірімен тығыз қатынас құратындығын, жеке адам қатынасында
эмоционалды жиынтық құратындығы, ... ... ... ... ... қанағаттану, жағымды әсер алатындығын дәлелдей түседі.
Мектеп жасына дейінгі балаларда ... және ішкі ... ... ... ... конфликті - олардың бірлескен
іс-әрекеті барысында туындаған қарама-қайшы көзқарастарынан шығады (мысалы:
жалпы істі ... ... ... ... еңбек материалдарын бөлісу,
рольдерді таңдау).
Ішкі психологиялық конфликт - мектеп ... ... ... ... ... өз ... ... пайда болады және олар бақылауда
байқалмайды. Мұнда міндетті түрде ересектердің көмегі қажет болады. ... ... ... А.С. ... позициясына
сәйкес әлеуметтік өмір және қоршаған орта адам дамуының органикалық қажетті
жағдай болып табылады. Бала ... ... ... және ол неғұрлым кіші
болса, соғұрлым ол ... ... ... А.С. ... концепциясына
сүйене отырып М.И.Лисина ғылыми мектеп ашады. Ол Кеңестік психологияға жаңа
- баланың үлкендермен қарым-қатынасы атты ... ... оны ... жолдарын қарастырады. М.И.Лисина қарым-қатынастың әсерін ғана
зерттеп ... ... ... ... ұсынады. Схема қарым-
қатынастың ... ... ... Сол арқылы баланың үлкендермен
қарым-қатынас генезисінің ... ... ... ... ... ... жылдары психологиялық ғылымның екі ... - ... пен ... кеңінен зерттелді. Осыған сәйкес
М.И.Лисина қарым-қатынасты іс-әрекеттің ерекше түрі деп ... ... ... ... ... келесідей
критерийлерін бөліп көрсетті:
1) үлкенге деген қызығушылық,
2) үлкендердің әсерінің қабылдануындағы эмоционалды деңгейі,
3) баланың ... ... ... ... ... ... оның әрекетіне деген қарым-қатынасы немесе
сезімталдылығы.
Зерттеу нәтижесінде баланың үлкендермен ... ... 4 ... ... ... әр ... коммуникативті
қажеттіліктің түрлілігімен сипатталады:
I - ситуативті - жекелік (сәбилік шақ)
II - ситуативті - іскерлік ... ... ... - ситуациядан тыс танымдық (мектепке дейінгі ерте орта шақ)
IV - ... тыс - ... ... ... орта және ... ... формаларының классификациясы оның
психикасының басқа да қырларының ... ... ... ... берді.
Қарым-қатынастың әр бір жаңа формалары өткен формаларына сәйкес орнығады.
Бала ... ... ... ... ... ... пайдаланып, әрекет
жағдайына қарай қарым-қатынас формасын өзгерте ... ... ... - әрбір қарым-қатынас формасының өздеріне
сәйкес жас кезіңде ретті түрде толығымен орындалғанда ғана жүзеге асады.
Зерттеулер көрсеткендей үлкендермен ... - бала ... ... ... ... оның эмоционалды қобалжу
сферасын ... ... ... белсенділігін
(Е.О.Смирнова, Т.А.Землянухина), еріктілігі мен ... ... ... ... ... қарым-қатынасын (Л.Н.Галогузова)
анықтайды.
Жеке адамның қалыптасуына тек ... ... қана әсер ... ... ... та ... ... ие болады.
1970-80 жылдары А.Г.Рузскойдің басшылығымен жүргізілген зерттеулер
үлкендермен қарым-қатынас тек ерекшеленетін құрбылармен ... ... ... ... жасады:
I- коммуникативті әрекеттің түрлілігі.
II- қарым-қатынастың ерекше эмоционалдық сипаты.
III- қатынастың стандартталуы және ... ... ... ... ... үлкендермен қарым-
қатынас сферасына пара-пар келетіндей бірнеше кезеңдерге бөлінеді:
1) эмоционалды тәжірибелік (1-4 жас аралығы)
2) ситуативті - іскерлік (4-6 жас ... ... тыс ... (6-7 жас аралығы)
Жүргізілген зерттеулер негізінде мектепке дейінгі шақтағы ... ... және ... бағдарламалары жасалынды.
II. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясының дамуындағы қарым-
қатынастың рөлін анықтау
2.1 Қарым- қатынасты дамытуда ұйымдастырылатын әлеуметтік – ... ... оны ... ... жасындағы балалардың психикасындағы жаңа құрылым мотивтердің
бір-біріне бағыныштылығы, ерікті ... ... ... бірлесе
жүзеге асуы болады. Сондықтан да белгілі бір принціптерді қатаң сақтауды
қажет ететін ... ... ... ... ... ... психологиялық жұмыстардың формаларын сипаттап,
негіздегенде ... ... ... ... ... ... ... топ, топтық жұмыс, тренингтік жұмыс, топтық әдіс, белсенді
топтық әдіс және т.б. ... ... ... , ... әсері бар
топтық жұмыстың психологиялық, педагогикалық теория мен ... ... ... анықталады. Сонымен қатар, зертеушілердің ғылыми
позициясы да әр ... ... ... себеп болады.
Алайда, жоғарыдағы ұғымдардың барлығы да бір негізде: психологиялық
әсердің тиімділігі топ феномепологиясымен, ал ... ... ... үш ... ... психотерапия және психокоррекция қилысуымен
анықталады.
Біз «тренингтік сабақтар» ... топ» ... ... ... психикалық дені сау, өзінің психологиялық мәселелерін шешуге және
өзіндік жетілуге, дамуға ... ... ... ... ... қарым-қатынас
жасауға негізделген оқыту формасы деп бір мағынада қарастырамыз. Біздің
зерттеуде тренингтік топтардың әр түрлі ... ... ... ... ... және қабілетті дамытып, оларға сәйкес коррекция
жасайтын оқытудың бір ... ... ... ... ... ... ... әрекеттесі және оқытушы мен
балалар арасындағы үрдісінің нәтижесінде бірлескен пікірлестік танымдық іс-
әрекет қалыптасатындығын С.М.Жақыпов көрсеткен. Ғалым мұндағы ... аса ... мен ... ... ... ... оқытудың бір формасы, әдісі деп қарастырғанда,
оның тиімділігін бірлескен пікірлестік, танымдық іс-әрекеттің қалыптасуымен
анықталады.
Тренинг басқа адамдарды ... ... ... өз ... ... ... ... мүмкіндік береді; өз
мүмкіндіктерін байқауға, ... ... ... ... ... жеке ... ... қоршаған ортаны тануға көмектеседі,
оны түсінуге, ойдағыны айтуға, бөлісуге ... ... ... өзіне
сенімділікті туғызады, ашық болуға, өзі-өзін түсінуге, комлекстерден
құтылуға, ... ... ... ... ... ... ... өз-
өзінді бақылауға, байқағыштықты дамытуға жол ашады.
Сонымен қатар тренингтердің барысында жеке адам, топ дамуының
әлеуметтік-психологиялық заңдылықтарғы негізделген үш ... ... ... жұмыс – «өзгеріс»
3. ақырғы – «бекіту» ... ... т.б. ... ... қоса, тиімділігі де оны ұйымдастырып жүзеге асырушының
психологиялық әсер ету ... жеке бас ... және ... ... ... ... әртүрлі
теорияға негізделген нақты топтық әдістер өте көп. Бұл зерттеу аясында
олардың баршасына талдау ... ... ... ... ... ... үшін ... мен тәжірибеде бар бағыттарға сипаттама берелік.
Неміс-американдық психолог К.Левин адамдарды ... ... ... ... әсер ... жөн ... ... әсер етудің
тәжірибелерімен дәлелдеген. Алайда бұл жайттың тиімділігі ... ... ... ... ... ... әсер етудің етудің
дәстүрлік, ритуалдық жолдары көпшілік топ ішінде ұсталынған-ды. ... ... ... ... ... оның бір адамнан екіншіге, ... ... ... ... ... арқылы психологиялық әсер ету
басты мақсат болады. Иландыру, сендіру әрекетінің топ арасында ... ... ... ... ... ... ... бақсылық
әрекеттер топта санасыз қабылданып, түсініксіз ... ... ... ... нәтижелі болуын қамтамасыз етеді.
Топ ішіндегі психологиялық әсерді ең ... ... ... ... ... ... Париждік дәрігер Ф.А. Месмер ниеттенген. Сол топ
ішінде ерекше, мистикалық атмосфера жасап, дәрігер мен ... ... ... ... ... ... емдеу
эффектісін көрсеткенді. Ал XIX ғасырдың орта ... ... ... мекемелер гетеросуггестиялық, яғни бір адамның басқа адам
психикасы мен мінез-құлқына әсер ету, сендіру ... ... ... топ ... ... күшін пайдаланған.
Сау адамдардың өзіндік санасын дамытуға қолданылатын топтық әдістердің
функциялары мен ... ... ... XIX ... XX ... басында жүргізілді. Осыған орай ... ... ... жаңа ... ... пайда болған. Біздің мәселеге
тікелей қатысы бар «тренинг» термині де сол ... ... ... ... Тағы да аша түссек, топтық «тренигтік әдістер» термині
сау адамдармен психологиялық - сарамдық ... ... ... ... жеке ... ... мен оның ... мен өмірлік мақсатын
қалыптастыруда, өзгертуде топтың әлеуметтік психологиялық асттарына көп ... ... ең ... ... ... әдісті, дәлдеп айтқанда,
топтық пікір – талас пен мәселелерге талдау жасау әдістерін қолданған. Ал
«топтық ... ... ... ... ... ... Топтық әдістерді пайдалануда психотерапевсіз психологиялық әсер
ету мүмкіндіктерін ең алғаш А.Вольф ашқанды.
Тренингтік ... ... ... К.Левин есімімен байланысты. Ол
1922 жылдан бастап АҚШ-та топтық динамика, әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... айналысқан. Осыған қатысты К.Левин
өзінің өріс теориясын – индивидтің мінез-құлқын анықтайтын бірлескен ... ... ... ... Бұл ... ... ... оның ортасын қамтып, бір психологиялық өріс ... ... ... да ... ... ... ... ескерту қажет. Топтық
жұмыстағы аса бір айшықты, эмоционалды бағыт ... оның ... ... ... есімімен байланысты. Ескере ... бір жай, ... ... жасына дейінгі балаларға ұйымдастыру тәжрибесінде топтық
әдіс ретінде коррекциялық ... мен ... ... ... ... зерттеулеріміз Дж.Морено жасаған ойын
әдістерін тренингтердің қандай түрі ... ... ... (жас
ерекшелікке, іс-әрекетке тағы басқаға қатысты) ... ... ... ... мүмкін болатындығын көрсетті.
Бихевиористік бағыт қойнауында өмірге қажетті біліктерді- жаңа ортаға
бейімделуді, ... ... ... мәселелерді шешуді және т.б.
үйрететін мінез-құлықтық тренингтердің әр түрінің теориясы мен сценарийлері
жасалынған.
К.Роджерс, К.Рудестам ... ... ... ... ... ... ... еркіндік және ашықтық атмосферасында өзін-өзі ... өсу, даму ... ие ... ... Осы
мақсатпен «кездесу тобы» деген атпен тренингтік жұмыс жүргізудің ... және ... ... пен Батыс елдеріндегі тренингтік жағдайда қандай да бір ... ... ... ... ... өз қажеттіліктерін саналы түрде
аңғаруы, адамдармен қарым-қатынасты тиімді жүргізуі үшін ... ... ... ... үшін көп ... Ал ... трасактілі талдауды әртүрлі жаттығулармен байланыстыра, балаларға
арналған синтездік тренингтік әдіс моделденіп, қолданылды.
Қарастырылып ... ... ... топтық жұмысты гештальттық
бағытта ұйымдастыруды ашқан Фр.Перлз тәжірибиесі ерекше орын алады. Перлз
эмоциялық инсайт негізінде ... ... ... ... күшейту, «тұсаудан арылу» мүмкіндіктеріне ие болатын ... ... ... ... ... тренингтік жұмыстың бағыттары ғылым
мен тәжірибиеде классикалық болып,аса кең таралған. ... ... ... ... топтық психологиялық әдістердің дамуына жағдай жасады.
Соңғы кездері дамыту, коррекциялау тажірибиесінде аса ... ... ... негізінде пайда болып, синтетикалық, кейде өзіндік
бір бағыты бар тренингтік жұмыстардың жаңа модификациялары қолданылуда.
Мұндай жинақталған ... ... ... ... Ресей және ТМД
елдеріндегі қолданылып жұрген дені сау адамдарға психологиялық әсер ... ... ... ... ... ... ... жанұялық ,
қорғану, қауіпсіздік т.б.) арнайы контингенттерге арналған ... ... ... мен ... ... Баса айтатын бір
жай, ол тренингтік әдістер алғашқы кездері тек ересекрерге ... ... ... ... ... бастап зейнеткерлерге дейін
қолдану мүмкіндіктері бар.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... топ мүшесінің көзқарасын, позициясын, бағыт-
бағдарын анықтауға, тіпті зерттеуге мүмкіндік береді И.Вачков.
Тренингтік ... ... ... мәселелерді жан-жақты анықтап, шешуге
жағдай жасайды. Бұл құбылыс топтың бірлестігін және ... топ ... ... ... ... қатар, жабық қақтығыстардың шешілуіне,
әркімнің құрметке ие болуына компетентілік көрсетуіне топтық пікірталаста
қол жеткізеді. ... ... ... ... ... ... ... биографиялық өткен ситуацияларға бағытталған
пікірталас интеракциялық пікірталас топ мүшелерінің өзара қатынастары мен
мазмұны материал ... ... ... ... ... ... сатысында топ мүшелерінің жасқаншақтығын,
ширығуын түсіретін тәсіл, жағдай, ретінде ойынның ролі зор И.Вачков.
Ойынның негізінде оқыту үрдісі ... жаңа ... ... ... ... ... ... әрекеттестіктің бұрын
мүмкін болмайтын тәсілдері ... ... ... ... және ... емес ... жаттығады.
4-5 жастағы балалардан тренингтік топ ұйымдастырғанда басты
психологиялық ... бар әдіс ... ... ... ... біздің
тренингтік әдістемелерде ойынның әр түрі ... ... ... имитациялық ойындар базалық әдістер болады.
Сонымен қатар тренингте ойындар ... ... ... полифункционалді құрал ретінде қолданылады.
Қарым-қатынаста әрбір баланың өзін көрсете алуы, топтық іс-әрекетті
жатсынбай, белсенділік танытуы бір жағынан, екіншіден қандай да ... ... қөре ... ... ... үшін ... пікірталас аса маңызды.
Тренингтік тәжірибеде қатаң ... ... ... ... және ... ... пікірталастар қолданылады.
Тренингтің әдістердің келесі бір маңызды ... ... ... ... Топ ... ... ... өзін, өз
тобын қабылдауға түсінуге және бағалауға қатысты біліктілігін дамытады. Осы
мақсатта арнайы жаттығулар ... ... ... ... емес жолдары арқылы перцепция механизмдері жетіледі. Бұл процедура
қабылданатын объектіні терең рефлекциялық және ... ... ... ... Бұл жаттығулардың ішіне
парапсихологиялық ... ... алды ... ... ... 4-5 ... балалармен тренингтік жұмыс тіптен де жауапты болмақ.
Бұл ... ... ... сынып балаларының қарым-қатынасын жетілдіруде
де басқа психологиялақ мәселелерге қатысты да ... ... ... ... ... ... ... психологиялық зерттеу кезегін
күтуде.
Келесі тармақта қазақтың ұлттық ойындарының, әдеби және ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалар психологиясын дамытуға ұйымдастырылған
қарым-қатынас тренингітері
Қарым-қатынас қажеттілігін зерттеу. ... ... ... ... әдістемелері ретінде «Бір қазан сүт»,
«Үй артында қол ағаш», «Қалай айтуды ... атты ... ... ойындары
алынды. Бұл эксперименттік жұмыс даралай ... ... ... тікелей ойынға қатынасып жүрді. Себебі, жинақталынып,
іріктелінген ұлттық ойындардың вербалдық құрамы жоғары ... ... да, ... ... ... бұл ойын ... беймәлім болғандақтан,
ересек адамның (экспериментатордың) өзі ... ... ... ... ... ... ... балалардың әрекеттерін байқатпай
жөндеп, әр уақытта тапсырмалары жайлы ... ... ... ... ... ойын ... орай ... қарым-
қатынасын байқап, кестеге салып, тіркеп отыру үшін ... ... ... Бұл ... ... ... 1) ... адамдарға
экспериментаторға, басқа балаларға-зейін қоюы, еліктеу сәттері, олардың
әрекеттері мен сөздерін өзімен-өзі ... ... ... ... ... ... ойын барысындағы эмоциялық
көрністердің (формалардың) пайда болуын өзгерістерін.
3) Инициативалық әрекеттері, басқалардың назарын өзіне ... ... ;
4) ... ... ... ... сезімталдық танытуы,
өзіндік бағаның, мінез-құлық, жүріс-тұрыс актлерінің өзгерісін зерттедік.
Әрбір критерий 4-5 ... ... ... және басқа
балалармен қарым-қатынас қажеттілігінің ... және ... ... ... ... «жоғары» деңгейде дамығандығын
төмендегі параметрлер ... Бала ... ... ... толық және ең ақырына дейін
орындап шығады.
2) Бала басқаның берер мәліметін бар зейінін қойып тыңдайды, тіпті
бөгде объектілерге мән бермей ... ... ... ... ... өкпелеу сәттері болмайды.
4) Берілген мәліметтерді, ойын шартын барынша ... ... Ойын ... бойынша жүзеге асырылатын әрекеттерді неғұрлым жақсы
орындауға ... Бала ... ... ... ... жағымды эмоцияларды
формаларын көрсетеді.
7) Балалар басқа барлық балалармен ... ... ... белсенді болады.
8) Балалар басқалардың арасында еркін әрекет жасайды.
9) Балалар басқалардың назарын өзіне аудару мақсатымен оригиналды,
агрессия мен өкпеге ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық қасиеттерін
әдейілеп баса көрсетеді.
11) Мақтау, ... ... ... балалардың белсенділігі
артады.
12) Балалар басқалардың назарына ... ... мен ... ... ... ... ... диалогтік –тілдік қарым-қатынас
жасайды.
14) Балалар мақтанғанда ерекше позада ... ... ... ... ... ... шығарады.
Балаларды байқап, бақылау схемасы бойынша ... ... ... тән сипаттар «төменгіден» басым болса,
балалардың коммуникативті іс-әрекетте белсенді болатынын көрсетеді.
Ал ... ... ... ... және
«төменгі» деңгейлерінің сипаттары тең дәрежеде байқалса, коммуникативті іс-
әрекетке балалардың әр ... даяр бола ... ... ... қарым-қатынас қажеттілігі тән болса, оның коммуникативтік іс-
әрекетке енжар болатындығы белгілі. Егер 1 мен 7 ... ... ... 14 ... сипаттардан басым болса балалар ... ... білу ... ал ... болғанда өз өзін білу, бағалау
үшін қажетсіну болатындығы шығады. ... ... 8-14 ... басым
болғанда 4-5 жастағы балалардың қарым-қатынас қажеттілігіне тән ерекшелік
көрінді. Ол балалардың өзін басқалардың түсінуін, өзімен бірге сезімдік ... ... ... ... ... ... ... таңдамалылық.
4-5 жастағы балалардың қарым-қатынасында таңдамалылық ойын бары-сында
айқын көрінеді. 4-5 жастағы балалардың қарым-қатынастағы ... ... ... басу мен ... ... достасуынан көрінеді.
Айтылғандар негізінде балалардың қарым-қатынастағы таңдамалығын ... ... ... ... ... феноменін
айқындауға бағытталды.
Диогностикалық әдіс ретінде ежелден қазақ балалары ... ... ... ... салмақ», «Егіз», «Мысық пен тышқан» ойындары
алынды.
Ойындар балалар ... ... ... ойын 3-5 ... ... жеке ... 6 ... ұйымдастырылды.
Ойындар барысында әрбір балаға дара хаттама толтырылды. Балалардың
қарым-қатынастағы таңдамалылығы шартты түрде тағайындалды. Хаттамаға ... ... ... ... ... ... ... А) арқау ете отырып былайша құрамыз:
1. Әрбір баланың жеке ойын ... ... ... ... ... ... ... жасаған байланыстарының жалпы қосындысы есептеп
шығарылады.
3. Әрбір бала үшін ... ... ... ... ... таңдамалылық шекарасы, m-
байланыстардың жалпы саны, N-топтағы ... ... ... ... ... шекарасының мәні (p) әрбір
баламен жасаған байланыстар санымен (m) салыстырылады. Егер ... ... ... сипатын береді.
Коммуникативтілік мотивтерін зерттеу. ... ... ... ... Эксперименталды жұмыс мазмұны екі түрлі жағдайдағы ... және ... ... ... ... және жеке бастық мотивтерінің ара қатысын
зерттеуге негізделеді.
Бірінші жағдайда ... «Бес ... «Үй ... ... ... бала ойыншық заттар және басқалармен
(экспериментаторлар және ... ... ... ... ... берілді. Ұсынылған ойын түрлерінде әрбір балаға ересек адамның
немесе басқа балалардың бірлескен ... үшін ... ... беру
қажеттілігі пайда болды. Бұл жағдай арқылы баланың қарым-қатынастағы
танымдық және ... ... ... ... ... ... және ... балалармен әңгімелесуіне
негізделген. Бұл жағдай баланың қарым-қатынаста басқаларды білуге, түсінуге
бағытталуын анықтайды. Ол үшін «егер мен...», «егер сен...», «бес ... ... ... метафорасы және мақал-мәтелдер қолданылды. Мұндағы жағдай
таза вербалды, бір-бірімен қарым-қатынас жасауға негізделген, және де әрбір
баланың қарым-қатынас жасаудағы жеке бас ... ... ... ... ... 30 ... ... бақылау хаттамасына әрбір
баланың экспериментатордан және ... ... ... ... ... ... ... мен құралдарының қолданылуын зерттеу.
Қарым-қатынас тәсілдерінің бастысы – коммуникативті біліктілік.
Сонымен ... ... ... ... ... ... қолдану да кіреді. Сондықтан осы екі мәселені біріктіру арқылы
баланың ... ... ... Осы ... ... және ... ойындары ұйымдастырылды. Бұл диагностикалық
мәні бар ойындар негізінде балалардың мынадай коммуникативтік біліктері
бағаланды.
1) Балалардың ... ... ... ... ... оларды қолдай алуы.
2) Балалардың қызығушылықпен тыңдай алуы және танымдық ... ... ... өз ... ... бар ниетпен басқалармен
бөлісуге даярлығы және өз мәліметтеріне қызықтыра білуі.
4) Балалардың ... ... ... ... ... ... емес біліктерінің болуы.
5) Балалардың елгезектік таныта алуы.
6) Балалардың эмоционалдық жай-күйін ... ... ... ... ... балаларды қайраттандырып, жігерлендіріп, қолдай алуы ... ... ... ... ... ... ... білуі.
9) Балалардың мәліметтерді бөлшектеп жеткізе алуы.
Әрбір біліктілік 5 баллдық жүйемен ... ... 5-өте ... ... ... ... төмен, 1-төмен, 0-мүлде қалыптаспаған
балалардың коммуникативтілік біліктерін сипаттайды.
Эксперимент ... ... ... ету ... екі ... экспериментатор және педагогтар тәрбиеші тарапынан
бағаланып отырды.
Балалардың қарым-қатынасын зерттеуде статистикалық ... ... ... ... ... ... арифметикалық орташа шамасы
есептелінді.
2. Эксперимент жүргізушінің бағалауымен ... ... ... ... мәнділігі статистикалық критерийдің бірі –
белгілер сериялық критериймен есептеп шығарылды.
3. Эксперимент бойынша жасалған ... ... ... ... қолданылды.
Келесі тармақта бастауыш мектеп балаларының, яғни 4-5 жастағы
балалардың қарым-қатынасты қажетсінуін ... пен ... ... дамуы мәселелеріне жеке
теориялық талдаулар жасалды. әлеуметтік психология мен жалпы психология
аймағында осы ... ... ірі ... ... ... ... С.Л.Рубинштейн, Т.А.Рибо, У.Джеймс, Д.Н.Узнадзе
және т.б.).
Балалардың психологиялық дамуы адамдардың барлық іс - әрекет түріндегі
қарым –қатынасының және ... ... ... ... ... ... Балалардың психологиялық дамуынің қасиеттері қарым
–қатынас пен адамдардың өзара қатынасының қажетті психологиялық компоненті
бола отырып, ... ... ... тереңдей түсуіне мүмкіндік
туғызады.
Мектеп жасына дейінгі ... ... - ... ... бір алғы шарты. Балалардың коммуникативті іс-
әрекетті ... ... ... ... тәсілдері,
құралдары, формалары және ... ... ... ... бұл ... балалардың жас ерекшелігіне
байланысты әр түрі, әр деңгейі болады.
Біріншіден ... ... ... ... ерікті
балалардың психологиялық дамуынің жоғарғы формасы қалыптасады. Сондай-ақ
осы кезде адам балалардың ... ... ... ... отыратын
белгілі нормаларды меңгереді. Өзінің жеке балалардың психологиялық дамуыін
реттеу жайлы белгілі ... бар. ... ... ... ұзақ ... көз ... қарау әдепсіздік болып саналады. Бұл
балалардың ... ... ... ол ... ... болады. Мысалы
сіз метрода кетіп баражатырсыз, және ұзақ уақыт ... көз ... ... Басқа адамның реакциясы немесе сіздің балалардың ... ... – не ... не ... ... ... ... басқа адаммен қатынасқа түсуіне байланысты балалардың психологиялық
дамуы салу не салмау жоспарына қатысты саналы қалыптасатын немесе тұрмыстық
практикада ... ... ... ... дамуы аудару адамдар арасындағы қарым-қатынастың
бірінші алғы шарты болып ... ... ... онда ... ... дамуыді қарым-қатынас
процесіндегі маңызды компоненттердің бірі деп ... ... Бұны ... ... Яғни біз ... ... ... арасындағы қатынасты
жиі бейнелейміз, әсіресе балалардың ... ... ... ... Ол ... балалардың психологиялық дамуыін «аударады» немесе
«аудармайды». Бұл ... ... ... ... Немесе керісінше, «өзіне балалардың психологиялық дамуы ... ... - бұл да ... бір ... ... сипаттамасы.
Біреулер мынандай норманы ұстанады, яғни өзіне шамадан тыс ... ... ... ... ... ал ... ... ойлайды, яғни
айналадағы адамдардың балалардың психологиялық дамуыін ... кез ... ... ... ...... мініз-құлқымен т.б. Демек,
балалардың психологиялық дамуы қарым-қатынас ... ... ... жақ ... ... ... процесінде өз ойын жеткізу ... ... ойын ... де ... ... ... маңызы
өте зор.
Қарым-қатынас балалардың психологиялық дамуы қасиеттерінің деңгейлерін
арнайы тиімді жоспарлаумен жүргізілгенде, бақылағанда көрінеді.
Соның ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері деңгейлерінің дамуына ықпалы
дәлелденді.
Зерттеу жұмысымның барысында мақсат-міндеттеріміз орындалып, болжамым
дәлелденді.
Пайдаланылған ... ... ... Д.Р. ... ... в ... возрастах. – М.,
Воронеж, 1997. – 416 с.
2. Божович Л.И. ... ... ... 2-е изд. – М.,
Воронеж, 1997. – 352 с.
3. ... Қ.Б., ... С. ... ... ой ... – Алматы, Мектеп, 1994. – 252 с.
4. Алдамұратов Ә.Ж. Жалпы психология. ... ... 1996 – 224 ... Лисина М.И. Общение, личность и психика ребенка. М., Педагогика,
1997.- 350 с.
6. Шерьязданова Х.Т., Суркова Т.И. Педагогу о ... ... с ... ... ... 1996-145с.
7. Исмаилов Д.А., Абишева Ж.А. Развитие личности ... в ... ... А., ... 1998 -155с.
8. Петровский А.В. Введение в психологию. М., Просвещение, 1995. –
с.280-309.
9. Мухина В.С. ... ... М., ... 1998. ... Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алма-Ата, Изда-
во КазГУ, 1992 – 195с.
11. Синдоренко Е.В. ... и ... ... ... рабоие с людбми. Методические описания и комментарии. СПб,
1992. -284с.
12. Рудестам К. Групповая психотерапия. Спб., Питер, 2000. – 15с.
13. Вачков И. ... ... ... ... М., ... ...... Елікбаев Н. Ұлттық психология. А., Қазақ университеті, ... ... А.К. ... ... игры как ... ... школьников: Автореф. канд. пед. наук. А., 1997. – 24с.
16. Сағындықов Е. ... ... ... – А., ... 1991. ... ... А.Р. ... национальных казахских школ. // Человек.
Общество. Наука: Тез.докл. М., 1993. –с.9-12.
18. Сейфулин С. Қазақ әдебиеті, 1-кітап. ... 1932. ... ... Е.Е. ... ... готовности детей к обучению в
школе. М., Педагогика, 1991.-с.135-143.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
Балалар психологиясы4 бет
Балалар психологиясының даму тарихы, теориялар туралы негізгі түсініктер12 бет
Даму психологиясының пәні мен міндеттері5 бет
Даму психологиясының пәні, міндеттері және әдістері6 бет
Жан, тән және мән туралы психологиялық түсінік10 бет
Жас ерекшелігі пәні, мақсаттары мен міндеттері5 бет
Жас ерекшелік психологиясы жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь