А витаминінің қошқарлардың өніміне тигізетін әсері

Мазмұны

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқарған сөздер
Кіріспе
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Қой шаруашылығының халық шаруашылығындағы маңызы ... ... ... ... ...9
1.2 Қошқарлардың биологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
1.3 Қошқарларды азықтандыруда А витаминінің атқаратын рөлі ... ... ... ... .11
1.4 Қойларға арналған қоралар және оларға қойылатын гигаеналық.санитариялық талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
1.4.1Қошқарларды нормалап азықтандыру және рацион құрлымы ... ... ... .19
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3 Тіршілік қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
4 Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
5 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Кіріспе

Қошқар шаруашылығы Қазақстан Республикасында басқа мал шаруашылығы салаларының ішіндегі ертеден келе жатқан дәстүрлі бірден-бір жетекші сала болып табылады. Қошқар тұқымдарының барлығы негізінен ет алуға пайдаланылады, содан кейінгі үлесті жүн, елітірі, май, сүт өнімдері алады. Қазіргі жағдай елімізде қой шаруашылығы өнімдерін өндіруді дамытып, қошқар өнімдерін өңдеу технологиясын жетілдірудің мәні зор екенін дәлелдейді. Қошқар шаруашылығын нарық заманына экономикалық жағынан тиімді етіп өсірудің кілті, ғылым мен озық тәжірибенің берік бірлігінде. Соңғы жылдарда дүние жүзінде ауыл шаруашылық ғылымдарының қатарыда қошқар жөніндегі ғылым да сан алуан жаңалықтармен, жаңа технологиялармен, селекция әдістерімен байытылды. Соның ішінде қой шаруашылығының қазіргі таңдағы жетістіктерін әрі қарай жетілдіріу мақсатында жас мамандарға тәжірибелік жұмыстар жүргізіп өз білімдерін жетілдіру мәселесі алда тұр. Осыған байланысты бұл кітапта алға қойылған мақсат тәуелсіз мемлекетіміздің мал шаруашылығына маман дайындайтын оқу орындары мен факультеттерінің студенттеріне пән бойынша алған білімдерін тереңдетуге, зертханалық сабақтарды ғылыми-зерттеу жұмыстарымен ұштастыруға сонымен бірге сабақтан тыс уақытта өздігінен дайындалуға да арналған. Бұл оқулықта мынандай негізгі мәселелер қарастырылып отыр:
- қошқар малының өсуі мен дамуы, сыртқы түр-сипаты, өнімділігі, қой өнімдерінің, қой малының сыртқы пішінімен, бітімімен байланысы және оларды анықтау жолдары;
- қошқар шаруашылығы өнімдері жүн, ет, елітірі, тоңдық тері, мәйек.Қой шаруашылығы өнімдерін өңдеу негізі, дайындау стандарттары, қой өнімдеріне (жүн, ет, елітірі, тері) қойылатын физикалық-техникалық-технологиялық талаптар жөніндегі нұсқаулардың негізгі ережелері (шикізат ретінде), қой өнімдерінен алынатын тауар-бұйымдар ерешеліктері;
- қойдың жоспарлық тұқымдарына (биязы жүнді, жартылай биязы жүнді, жартылай қылшық жүнді және қылшық жүнді қой тұқымдары) сипаттама бере келіп олардың тұқымдық ерекшелігіне тоқталу;
- қошқар бонитировкасы бойынша жалпы жұмыстары, қой тұқымын өз төлі есебінен көбейтіп, өсіріп-жетілдіру, сапасын жақсарту, қой қоздату жоспарын құру.
Рационда көмірсутегі жетіспесе, қойдың организміндегі көмірсутегі мен май алмасуының бүзылуына әкеп соғып, ацидоз, бауырдың майлануы пайда болады. Қойға берілетін азықтың бәрі сапалы әрі дүрыс өңделуі тиіс. Сапасы томен азықтан қой ауруға шалдығады. Қойды азықтандыру барысында қылқанды дақыл топанын пайдалану асқазан-ішек жолының қабынуына әкеліп соғатынын есте сақтаған жон. Созымалы тозаңды азықты (ұрпақ, құрама жем) қойға тамыр жемісті немесе күнжарамен қосып беру керек. Соңғысы алдын-ала майдаланып, барлық азықтық қоспа жеңіл түрде ылғалдандырылады. Мес қарынның қабынуынан сақтану үшін қара бидай дәні мен үрпағын қой рационына енгізбеген жөн. Зат алмасу бұзылмас үшін және уланбау үшін ересек қойдың рационындағы ас тұзының тәуліктік молшері 10-15 г, ал төлдердің рационында 5-8 г болып белгіленуі тиіс. Қойларды азықтандыру үшін бір мезгіл сырттағы азықтық алаңды да пайдаланған жон. Оған бір-бірінен ара қашықтығы 3 метр болатын астауларды орналастырады. Бүл малдың еркін азықтануына мүмкіндік береді. Алаңдағы ауаның температурасы — 20 0 С төмен болса қойға тек ірі азық береді, ал қалғаны қора ішінде азықтандырылады. Ірі және қүрама жем үшін арнаулы және құрастырмалы астауларды пайдаланады. Түйіршіктелген азықты бункерлі астауға 5-10 күнде бір рет салады. Қой шаруашылығының технологиясында астаулардың әр басқа мынадай ұзындықтары белгіленген (м): қошқарлар мен сынаққа түсетіндерге 0,4-0,5; саулықтарға -0,3-0,4; жасанды күтімге алынған 45 күнгі қозыларға -0,15; одан жоғары жастағыға-0,2; осімділік төлге-0,2-0,3; бордақылаудағы мал басына: ересектерге-0,3, төлдерге -0,2, ісектерге -0,3. Ересек қойға астаудың биіктігі жерден 0,4, төлдерге -0,25 м. Астаудың кеңдігі 0,3 және 0,2 м. Тереңдігі - ең кемі 0,2 және 0,1 м. 9 Қойлар ауыз сумен жеткілікті қамтамасыз етілуі тиіс. Жазында қойды екі мезгіл -ертеңгілік өрістен кейін және кешкісін оріске шығар алдында, а л қысында бір мәрте -мал қораға тынығуға қайтқан кезде суару керек. Әдетте жылдың суық түскен мезгілінде қойды шөппен азықтан-дырғаннан кейін суару керек. Шағын шаруашылықтарда ағаш немесе жиналмалы металл астауларды қолданады. 1ш тастау немесе асқазан-ішек жолдарының ауруына жол бермеу үшін буаз саулықтарды көп жатып көгерген, мұздаған, былғаныш немесе шіри бастаған азықпен азықтандырмаған жөн. Ірі қой осіруші шаруашылықтарда саулықтарды циклді үрықтандыру әдісі кеңінен қолданылады. Ол үшін саулық отарын екі бөлікке боледі: бірінші топтағы малды (бірінші цикл) 4 күннің ішінде, ал кейіннен 15 күннен кейін — екінші топты үрықтандырады.

Мақсаты: Әр түрлі бағыттағы қошқар тұқымын азықтандыру.

Міндеті:
1) Қошқар тұқымын азықтандырудағы жалпы сипаттама;
2) Қошқар азығына рацион құру.
5 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және малды азықтандыру: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Омарқожаұлы Н.- Алматы, Қайнар, 2003.-154б.
2. Бегімбеков Қ. Мал өсіру және селекция: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов – Алматы, Нұр – Принт 2003.-197б.
3. Төреханов А. Ә. Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы: оқулық жоғары оқу орындары үшін / А. Ә. Төреханов, Н. Ә. Жазылбеков, М. А. Кинеев –Алматы,1998.-167б.
4. Жануарлар биохимиясы. Оқу құралы. Қайырханов К.- Алматы 2004, 23б.
5. Дәрібаев А. « Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Дәрібаев А. Алматы, 2005.- 199б.
6. Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков Мал шаруашылығы: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков, Алматы, 2001. - 161б.
7. Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. - 51б.
8. Калашников А.К., Клейменов А.К. ж.б. Нормы и рационы кормление с.-х. животных /Аныктамалык.-М., -М. Агропромиздат,1985.
9. Кормановская М.А. Химический состав и птательность кормов Казахстана. –Алматы.1968.
10. Калашников А.П., Клейменов және т.б. Нормы и рационы кормления с.х. животных. (Анықтамалық) М., Агропромиздат, 2003.
        
        Аннотация
Малды азықтандыру пәнінен «А витаминінің қошқарлардың өніміне
тигізетін әсері» тақырыбына ... ... ... 30 ... ... ... ... (5-кесте) өзіндік жұмыс, тіршілік қауіпсіздік,
қорытынды және ... ... ... ... ... курстық жұмыста келесі нормативтік құжаттарды ... ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... ... 2.301 -68 КҚБЖ ... 2.601 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304-81 КҚБЖ (ЕСКД).Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ (ЕСКД). Схемалар. Түрлері мен ... ... ... 2.321-84 КҚБЖ ... ... белгілеу.
Анықтамалар
Витаминдер - әр түрлі химиялық табиғаты бар, организмнің тіршілігіне өте
шамалы ... ... ... ... ... қосылыстар.
Авитаминоз дегеніміз белгілі бір витаминнің көп мөлшерде ... ... ... қалыптпн тыс өзгерістер, құбылыстар.
Гиповитаминоз - витаминдердің біреуінің ... ... ... ... өзгерістер.
«А» тобындағы витаминдер- түсі сарғыш, салқын ... зат. ... - қа деін ... ... ... морковь) – ең алғаш сәбізден бөлінген, ... ... ... ... ... ... қара ... қара
жидек, қарлыған, қызыл бұрыш, қызанақ, т.б. өсімдіктер бай.
Азық өлшемі - организімнің тіршілігі мен өнім ... ... ... ... және ... әсерлі заттарға мұқтаждығын
айқындайтын жалпы нормалық көрсеткіштерге тәулігіне 1 басқа қажет азық.
Толық ... ...... ... ... ... мен сүттілігін, жүнділігін арттырудың биологиялық негізі болып
табылады.
Рацион – бір тәулікте жейтін азықтардың жиынтығы, ... ... бір ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... Қой ... ... ... маңызы…................9 |
|1.2 Қошқарлардың биологиялық ерекшелігі…………………..….............…10 ... ... ... А ... ... ... ... Қойларға арналған қоралар және оларға қойылатын гигаеналық-санитариялық |
|талаптар………………….................................…..........…..…........17 ... ... ... және рацион құрлымы…….......19 |
|2 Өзіндік зерттеу……………………………………………...........…………..22 |
|3 ... ... |
|4 ... |
|5 ... ... ... ... ... ... ... басқа мал шаруашылығы
салаларының ішіндегі ... келе ... ... ... ... ... ... Қошқар тұқымдарының барлығы негізінен ет ... ... ... ... жүн, ... май, сүт ... ... жағдай елімізде қой шаруашылығы өнімдерін өндіруді дамытып, қошқар
өнімдерін өңдеу ... ... мәні зор ... ... ... ... заманына экономикалық жағынан ... ... ... ... мен озық ... берік бірлігінде. Соңғы жылдарда
дүние жүзінде ауыл шаруашылық ғылымдарының қатарыда қошқар жөніндегі ғылым
да сан алуан жаңалықтармен, жаңа ... ... ... ... ... қой ... қазіргі таңдағы жетістіктерін
әрі ... ... ... жас ... ... ... өз білімдерін жетілдіру мәселесі алда тұр. Осыған байланысты ... алға ... ... ... ... мал шаруашылығына
маман дайындайтын оқу орындары мен ... ... ... ... ... ... зертханалық сабақтарды ғылыми-зерттеу
жұмыстарымен ұштастыруға сонымен бірге ... тыс ... ... да ... Бұл ... ... ... мәселелер
қарастырылып отыр:
- қошқар малының өсуі мен ... ... ... өнімділігі, қой
өнімдерінің, қой малының сыртқы пішінімен, ... ... және ... ... қошқар шаруашылығы өнімдері жүн, ет, елітірі, ... ... ... ... ... негізі, дайындау стандарттары, қой өнімдеріне
(жүн, ет, елітірі, тері) қойылатын физикалық-техникалық-технологиялық
талаптар ... ... ... ... ... ... ... алынатын тауар-бұйымдар ерешеліктері; 
- қойдың жоспарлық тұқымдарына (биязы жүнді, жартылай биязы жүнді, жартылай
қылшық жүнді және қылшық ... қой ... ... бере ... ... ерекшелігіне тоқталу;
- қошқар бонитировкасы бойынша жалпы жұмыстары, қой ... өз ... ... ... ... жақсарту, қой қоздату жоспарын
құру.
Рационда көмірсутегі жетіспесе, қойдың организміндегі көмірсутегі мен
май алмасуының бүзылуына әкеп ... ... ... ... ... Қойға берілетін азықтың бәрі сапалы әрі дүрыс өңделуі тиіс. Сапасы
томен азықтан қой ауруға шалдығады. ... ... ... қылқанды
дақыл топанын пайдалану асқазан-ішек жолының қабынуына ... ... ... жон. ... ... азықты (ұрпақ, құрама жем) қойға тамыр
жемісті немесе күнжарамен ... беру ... ... ... ... ... ... жеңіл түрде ылғалдандырылады. Мес қарынның қабынуынан
сақтану үшін қара бидай дәні мен үрпағын қой ... ... жөн. ... ... үшін және уланбау үшін ... ... ... ... ... молшері 10-15 г, ал төлдердің рационында 5-8 г ... ... ... ... үшін бір мезгіл сырттағы азықтық
алаңды да пайдаланған жон. Оған ... ара ... 3 метр ... ... Бүл ... еркін азықтануына мүмкіндік ... ... ... — 20 0 С ... болса қойға тек ірі азық
береді, ал қалғаны қора ішінде азықтандырылады. Ірі және ... жем ... және ... ... пайдаланады. Түйіршіктелген азықты
бункерлі астауға 5-10 ... бір рет ... Қой ... ... әр ... мынадай ұзындықтары белгіленген (м):
қошқарлар мен сынаққа түсетіндерге 0,4-0,5; ... ... ... ... 45 ... ... -0,15; одан ... жастағыға-0,2;
осімділік төлге-0,2-0,3; бордақылаудағы мал ... ... -0,2, ... -0,3. ... ... ... ... жерден 0,4,
төлдерге -0,25 м. Астаудың кеңдігі 0,3 және 0,2 м. Тереңдігі - ең кемі 0,2
және 0,1 м. 9 ... ауыз ... ... ... ... тиіс. Жазында
қойды екі мезгіл -ертеңгілік өрістен кейін және кешкісін ... ... а л ... бір ... -мал ... тынығуға қайтқан кезде суару
керек. Әдетте жылдың суық түскен мезгілінде ... ... ... ... ... Шағын шаруашылықтарда ағаш немесе жиналмалы ... ...... ... ... ... ауруына жол
бермеу үшін буаз саулықтарды көп жатып көгерген, мұздаған, ... ... ... азықпен азықтандырмаған жөн. Ірі қой осіруші шаруашылықтарда
саулықтарды циклді үрықтандыру ... ... ... Ол үшін ... екі бөлікке боледі: бірінші топтағы малды (бірінші цикл) 4 ... ал ... 15 ... кейін — екінші топты үрықтандырады.
Мақсаты: Әр түрлі бағыттағы қошқар тұқымын азықтандыру.
Міндеті:
1) Қошқар тұқымын ... ... ... ... ... рацион құру.
Негізгі бөлім
1.1 Қой шаруашылығының халық шаруашылығындағы маңызы.
Халқымыздың тұрмыс тіршілігі, күнкөріс көзі қой шаруашылығымен ... ... «Мал ... қой ... ... оның көл-көсір» деген
сөздерде терең ұғым бар. ... жыл ... қой ... Қой да ... ... Оның пірі - ... ата» (кейде «Қошқар ата») деп аталады. Сондықтан
Шопан атадан тілеу тілегенде «малды берсең, ... бер» деп ... ... - ... ... ... - ... үшінші байлық - он
саулық» деген ұғым ... ... Он ... ... құрайтын кәсіптің иесі
- қойшы (шопан). Азықтандыру мөлшері жасаған кезде, қощқарлардың жыныс-жас
топтары, шаруашылыққа пайдалу ерекшеліктері, азық ... ... ... алынады. Соңғы 10 жыл ішіндегі зерттеулер қошқарлардың
жыныс-жас топтары ... ... ... мен ... ... ... ... Бұған дейін қабылданған мөлшерлермен салыстырғанда,
қошқарлардың мерзімдік азық ... ... ... ... 1,5 есе көп болуы керектігі анықталған және бұл ... ... ... ... ... ас қорыту жүйесінің құрылысының өзіндік
ерекшеліктері бар. Олар ауыз қуысынан басталады. Тұқымдық қощқарларды жыл
бойы орташа қоңдылығын ... үшін отты ... ... ... ... ... азықтандыруының энергетикалық, протеиндік,
минералдық және витаминдік құнарлылығын ... ірі, ... және ... рацион құрғақ затындағы қоректік заттар шоғырлануы дәрежесін
күшейтеді. ... ... ... ... күрт ... ... ... жыныстық потенциясы мен ұрық сапасын
қамтамасыз ету үшін сұлумен қоса, ... ... мол және ... жоғары, минералдық және витаминдік қоректілігі жақсы, сапалы жем-
шөппен және құнарлы жем қосындысымен азықтандырады [1,2].
1.2 Қошқарлардың ... ... ас ... ... ірі ... азықтарды жақсы қорытуға
бейімделген. Желінген жемшөп қоректік заттарының ... ... ... Онда ... азық ... ылғалданып, жұтылған
сілекейдегі ферменттер мен минералды заттар оның құрамына сіңіп, әсер
ете ... ... ... ... ... азық көмекейден өтіп,
өңеш арқылы қарынға түседі. Қарында бөлінетін тұз ... ... ... ... протеолитикалық ферменттерінің әсерінен тап
болады. Қарында қышқылданып, борсып - босанған, ... азық ... елі ішек ... аш ... өтеді. Оған өтерінде қарын асты безінің
панкранттық сөлімен және ... ... ... ... ... ... ... азық көмірсуының жартысына жуығы ... ... ... ... ... азық ... ішек сөлі
ферменттерімен ыдыратылуына ... Ауыз ... ... сілекейдегі амилаза ферменті мен көмірсуы ыдырай бастаған,
шайналған азыққа ... ... тұз ... бар ... сөлі әсер
етеді.Соның нәтижесінде қожайын болып келетін мал ... мен ... ... ... ... ... ... қатынас, яғни симбиоз ... Ірі ... ... ... осы ... де жағдай жасаса керек.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ірі қара ... 2-2,5 есе , жылқыға қарағанда 2,5-3 есе аз ... ... ... ... ... ... ... отымен ғана көтеріп, ... ... ... ... ( ... ... ... – құйрығына, тері астына
және ... да ... ) ... қор жинап жылдық жем ... ... осы ... май ... ... ... қар аз ... оңтүстік облыстарында
қошқарды жыл бойы ... ... ... ... ... ... - жұн мен ет. ... жүні ағзаны қыста ... ... ... Оның ... ... зат алмасуына тығыз
байланысты. Қолайсыз, азық ... ... ... қоректік заттарды тері өнімдеріне оның ... ... ... ... ... қой азықтандыруда
жіберілген кемшілік ең ... жүн ... әсер ... ... белгісі түріндегі із ... Сол ... жүн ... ... үзілгіш келеді. Қошқардың еті
де өте қоректі де , ... ... ... ... етті ... қошқар тұқымдарының еті өте ... ... ... ... ... ... аз 100 ... не бары - 29 мг,
ал сиыр еті майында - 75 мг, ... ... ... - 75-125мг
болады. Қошқар жеп қорытқан азық ... ... 75% ... май, ... ... пайдаланады. Бұл олардың азықты
өте ... ... зат ... ... ... ... азықтандыруда А витаминінің маңызы мен атқаратын рөлі
Витаминдер - әр түрлі химиялық табиғаты бар, ... ... ... мөлшерде қажет төмен молекулалы органикалық қосылыстар. Зат
алмасуда ... және ... ... ... ... ... орыс ғалымы Н. И. Лунин ашты. Ол тәжірибені ақ ... 2 ... ... ... ... ... жасалған рацион, ал екіншіге -
сүт берген. Бірінші ... ... 20-30 ... арасында өлген. Екінші
топтың тышқандары тәжірибе жүргізілген 10 ... ... ... ... сүйенген Н. И.Лунин тіршілікке өте аз мөлшерде ... ... ... ... ... тағы бір ... қосылыстардың
керек екндігін анықтады. Голландия ... Х. ... 1896 жылы ... ... ... Ол адамдардың ұзақ уақыт бойы ақталған күріш
жеуінен аса ... дерт “ ... ... ... ... ... ... күрішке оның кебегін қосқанда, тәжірибедегі тауық та,
ауруға шалдыққан адам да сауыға ... ... ... ... ... ... зат ... өте қажетті белгісіз бір зат бар деген болжам
жасайды. 1912 жылы поляк ғалымы К. Функ ... ... ... ... ... ... ... алып, оған витамин деген ат берді. Бұдан ... ... ... ... ... ісі басталды. Витаминдерге
ұқсас заттар да тексерілді, ... ... ... ... тигізетін әсерлері анықтала бастады, сауықтыратын ... ... ... жұмыстары үдей түсті. Витаминдердің жетіспеуі -
цивилизацияның ауруы. Бүгін де бұл құбылыстардың ... ... ... ... бір ... көп ... ... болатын организмдегі қалыптпн тыс өзгерістер, құбылыстар.
Гиповитаминоз - витаминдердің біреуінің ... ... ... ... ... Әрине, гиповитаминоздың қай витаминнің жетіспеінен
пайда болатынын анықтау қиынға ... ... бұл ... ... көмескі келеді. Поливитаминоздер ... ... ... ... ... ... айтады.
Гипервитаминоз, егер витаминдерді үздіксіз өте көп қабылдас пйда ... ... ... тыс көп ... зиян ... Витаминдерді
физикалық және химиялық жіктеулерге бөледі. Химиялық жіктеулер молкуласының
құрылысыны негізделген ... ... ... және ... ... ерігіштік белгісіне қарай екі үлкен топқа: ... суда ... ... ... бөлінеді. Суда ерімейді, ал органикалық
еріткіштерде ... ... рН ... ... температураға
тұрақты. Әдетте, пластикалық қызмет атқарады. Мал ... ... ... А, Д, Е, К, Ғ. А ... ... ... “А ... деген атын 1916 – жылы алған. А витаминінің
табиғи қосындылары А1, А2, А3 ... ... ... ... әртүрлі малдардағы мінез-құлық түрлерін ... ... ... ... ... бірі болып есептеледі. Өйткені
оның нәтижелерін қандай да бір мал ... ... ... ... ... ... азықтандырып күтіп-бағуда және де жаңа
жағдайға тез ... және т.б. ... ... пайдалануға болады.
Малдардың жоғары жүйке қызметтері түрлері мен ерекшеліктерін ... ... мал ... ... қой ... ... Қазақстан Республикасында кеңінен пайдалану бұл ... ... мол ... туғызады. Мәселен, малдардағы ... ... ... ... ... ... типтегі малдарды
іріктеп-жұптау асыл тұқымды малдардың күтіп-бағуының тиімділігін,
селекцияның ... ... ... тез ... арттыруы мүмкін. Ауыл
шаруашылық малдарының этологиясы қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... Ол қойларды ұстау
және тамақтандырудың, өнімділіктің әртүрлі бағыттарындағы мал тұқымын
құрудың, жаңа ... ... және ... ... ... ... ... орындау барысында отандық, ТМД және шет елдер этологтарының
зерттеулерінен ... ... дың ... ... деректер талданды;
жалпы биологиялық маңызы бар мысалдарды сипаттау үшін үй ... ... және ... ... ... ... жөнінде мағлұматтар жиналды; жанурлар мінезін ... ... ... ірі мал мен ... негізгі этологиялық
қасиеттеріне талдау жасалды. Шөл және шөлейт аймақтардағы қойлардың әртүрлі
тұқымдарының биологиялық және ... ... ... ... ... ... этологиясын зерделеуге бағытталған
жұмыстар аса маңызды орын алады. Жетіліп келе ... ... ... алғашқы белгілері әртүрлі рефлекстер түрінде көрініс бере
бастайды. Осы рефлекстік көріністердің әрі ... ... ... ... белгілі бір қоршаған орта жағдайында ... ... ... және өсіп - ... ... ... жас ... байқалатын жеке рефлекстік14 көріністерді тұтастай
жыныстық рекшеліктер дің бастамасы ретінде қарастыруға болады. Малдардың
жыныстық жетілуі ... ... іс- ... ... ... ... ... яғни аталық қошқарлардың жыныстық ынтасы
неғұрлым айқын байқалса, соғұрлым одан алынатын ұрық көп және ... ... ... қалыптасқан. Тоқты қошқарларының жыныстық белсенділіктерін
арттырып, ... ... ояту ... олар арнайы дайындалған
қорада белгілі бір уақыт бойынша саулық қойлармен бірге ұсталды. ... осы ... ... ... ... ... бірге
олардың жасанды қынапқа үйреніп, ұрық беруі де анықталды. Осыған ... әр ... ... қошқарлардың жыныстық белсенділік ерекшеліктерін
бағаладық. Тоқты қошқарларының жыныстық белсенділіктерін арттырып, табиғи
инстинктерін ояту ... олар ... ... ... ... саулық қойлармен қатар ұсталды. Қолдан ұрықтандыру бекетінде
еркек тоқтылардың тек қана ... ... ... ... ... ... қынапқа үйреніп кететіндерінің үлесі анықталды.Тәжірибенің
нәтижесі 1-кестеде берілген.
1 ...... ... ... ... ... көрініс
беруі. Жыныстық белсенділік көрініс беруі.
|Ұрықтың сапасы | Жасы n ... ... ай |20 14 ... 14 100 ... ... |20 17 ... 14 ... |
|Ересек қошқарлар |20 19 ... 15 ... ... нәтижесінде осы жылғы жас қошқарлармен салыстырғанда 1,5
жасар ісек қошқарларда жыныстық белсенділік біршама ... ... ... ... 20 бас 6,0-6,5 ... ... ... 70,0% (14
бас) белсенді жыныстық әрекет көрсете алса, осы ... 1,5 ... ... 85,0% (17 бас) құраған. Ересек қошқарларда бұл көрсеткіш 95,0%
құраған. ... ... ... ... 6,0-6,5 ... ... барлық 14 басын (100%) жасанды қынапқа ұрық беруге үйрету
мүмкін болса, 1,5 жасар ... ... ... ... ... 14 басынан (82,3%) ұрық алу ... ... ... ... ... 95% ... бергенімен, олардың 78,9% ғана жасанды
қынапқа үйрету мүмкін болған. ... ... ... ... ... жасы ... ... жыныстық белсенділіктерін
жақсы көрсете алатындықтарын ... Бұл ... ... күтіп-
бағылуы барысында адамдарға көзі үйреніп, бойларының бейімделуі нәтижесінен
деп есептейміз. Ал осы жылғы жас қошқарлар болса әлі ... ... ... ... ... ... ... басқара алмағанымен,
бұлардың жыныстық белсенділік көрсеткендерін жасанды ... ұрық ... ... ... Тұқым алуға лайықтап арнайы қалдырылатын аталық
қошқарларының негізгі құндылық ... бірі ... ... ... мен оның ... айтуға болады. Өйткені негізгі өнімділік
өрсеткіштері жақсы болып, элита класына ... ... ... жасушалары өлі немесе белсенділігі төмен болса, ондай малдан тұқым алу
мүмкіндігі жоғалады. Сондықтан ... ... ... өнімділік
көрсеткіштерімен бірге олардың ұрық сапасын бағалауға зор мән беріледі. Осы
бағытта жұмыс жүргізген А.А.Кашкаров, М.К.Туекбасов [1] ұрық ... ... ... ұрық сапасының анықтай келе жоғары басымды
(доминантты) және ... ... ... ұрық ... ... ... қарағанда 62,5 және 51,1%-ға артық болатынын дәлелденген. Қой
ұрықтандыру ... ... ... морфологиялық белгілері сыналып
болғаннан кейін, оларды ... ... ... ... ... ұрық ... қозғалу түрлері мен жылдамдығына баға беріледі.
Шаруашылық жағдайында олардың түрі, түсі, ... ... ... ... ... жағдайдағы ұрықтың түсі сарғыш – сұр түсті сұйықтық,
өзіне тән иісі бар, 1-2 мл ... ... ... ... 1 ... шәуетте 2-4,5 млрд ұрық ... ... ... ұрық көлемі қалыптасып қалған ... [2] ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылады. Осы әдіс бойынша 3%-дық хлорлы ... ... ... 200 есе ... Ұрық жасушаларын санау жұмыстары әрқайсысы өз
кезегінше кішкентай 16 бөлікке бөлінген көлдеңінен ... 5 ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша анықталған санды
100-ге бөлу арқылы 1 мл көлеміндегі ұрық ... ... ... ... ... ұрық ... ... белсенділіктері
өлі жасушалардың қабықшалары арқылы кейбір гистологиялық ... ... өтіп ... ... ... әдіспен боялып
дайындалған сынамалардағы қозғалу белсенділігі жоғары жасушалардың көлемін
анықтау жұмыстары 10 баллдық жүйе ... ... ... ең ... ... баға алу үшін ... ... белсенді ұрық жасушаларының көлемі
95%-дан төмен болмауы керек. Егерде белсенді ұрық жасушаларының көлемі ... ... ... оның ... 1 ... ... Шаруашылық
жағдайында 8 баллдан төмен баға алған ұрықтық қошқарлар ... ... ... ... ұрық ... жоғарыда
аталған белгілері бойынша бағалау барысында олардың ... ... ... ... ұрық ... ерекшеліктері 2-кестеде
берілген.
2 кесте – Тәжірибелік ... ұрық ... ... ... | Жасы n ... ... ай |20 1, 18±0,02 ... – 9,26 ... ... |20 1, 38±0,03 ... – 8,93 ... ... |20 ... ... С – 7,78 ... ... ... ... қабілетін зерттеу нәтижесі
1,5 жасар ... ... ... ... екенін көрсетті. Атап айтқанда, ... ... ұрық ... ... қоюлығы және қозғалу белсенділігі
көрсеткіштері бойынша басқа топтағы малдардан біршама ... ... Орта ... осы қошқарлардан 1,38 мл шауқат алынса, олардың
қоюлығы мен қимылдау ... ... ... К – 8,93 балл болды.
Ұрықтың сапасы бойынша жақсы көрсеткіш 6,0-6,5 айлық қошқарларда көрініс
берді. Осы ... орта ... 1,18 мл ұрық ... ... сапасын
бағалау нәтижесі К – 9,26 балға тең болды. Ұрық сапасы ... ең ... ... ... екені анықталды. Бұлардан алынған шәует
мөлшері көп 1,75 мл, оның 1 мл қоюлығы 3,47 млрд ... ... ... ... С – 7,78 ... көрсеткен [9,10].
1.4 Қойларға арналған қоралар және оларға қойылатын ... ... ... ... ... ... болуын талап етеді. Олар
да қыста және ерте ... ... ... ... жылы ... ... (төдцеу бөлмесі), асыл тұқымды қошқарларға арналған бөлік, жынысы
мен жасына қарай әртүрлі қой ... ... ... ... ... және ... аудандарында мал ұзақ уақыт қолда бағылып қыс
мезгілінде есепті температура -20 0С төмен ... ... ... ыңғайлы. Оларда қошқарларды, саулықтарды, төлдерді бөлек-бөлек
орналастырған жөн. ... ... ... мен ... қарай топқа
бөлінген мал басы үшін бір ... қора ... ... ... 10 0 ... ... жеңілдетілген жобадағы қой қоралары салынады. Бұл
құрылыстар ... пана ... ... ... (катоңдар); төбесі бір жағына
қарай еңіс жабылған (оған ашық ... ... ... ... ... ... ... және жиналмалы аландар; қолдан үрықтандыру пункті
(жеке үй немесе қой қорасы бар блок); азық сақтайтын орын; шаруашылық құрал-
саймандарына ... ... және т.б. Қой ... құрылыстары
негізгі (қой қора, жылы күрке, ... ... мен ... және ... ... ... ... изолятор, мал азығын сақтайтын
орын мен басқа да малды ... ... ... жоқ ... ... аудандарда көлемі шағындау қой қораларын Г ... ... П әрпі ... ... ... Қой ... жел
өтінен ықтау жағьша ашық база жасайды. Оны биіктігі 2 метр ... ... ... ... ... орнатады. Қой қорасын салуға аз жылу
еткізетін материалдарды пайдаланады. ... жылу ... ... ... 2-2,5 Вт /м3/ ... тиіс.Кеңес үкіметі заманында жобалау үйымдары
тарапынан қой ... ... ... ... жасальш,
енгізілген. Ал енді қазіргі кезде қой басының ... және ... ... ... ... ... байланысты шағын әрі жергілікті
қүрылыс материалдарынан салынған қора-жайлар ... ... ... ... ... саз ... пен қиыршътқ тастар, ал
солтүстік аудандардағы шаруашылықтарда — тақтайлар пайдаланылады. ... ... ... 1-2 мәрте ауыстырып отыратын сабан төсеніш
төселеді.Әртүрлі жобадағы қораларда қойлардьщ әр басьша ... ... ... ... ... ... ... төлдейтін саулықтарға 1-
1,2 м3; топтастырылып ... ... 1,8-2 м-; ал ... 3-4 м3; 1 ... дейінгі төлдерге - 0,7-0,8 м\ Бастырмалы
базада ересек қойға 0,5 м3 ... бір ... ... ... м\
Тұрақты қозы күркелердегі алаң (суық ... 2-2,5 м\ ... ... қой қорасының ең жылы жерін бөледі. Мал төлдету науқаны
кезінде оларды >іш-налмалы қалқандары бар ... ... ... ... ... ... термосөулелер орнатады. Ашық
базадағы алаң қой қорадағыдан гөрі 2,5 есе ... ... ... Оны ауа ... ... күндері (жаң-бырсыз, борансыз, аязы жоқта) күн үзақта сыртга
серуендеп, азықтануы және су ішуі үшін ... ... ... ... алаңына бетон, асфальт немесе қиыршық тас пен топырақ төселуі тиіс.
Ауа температурасы -20 0С ... ... ... ... және етті малды
күтіп-үстау үпіін жеңілдетілген жобадағы-төбесі бір жағына еңкіс ... ... ... ... мен Қиыр ... ... ... (катондар) қүрылыстары салынады. Оларды биіктігі 4 метр
ағаш қалқандардан түрғызады. Top ... ... ... ... ... ... 2 м дейін саңылау қалдырады. Түсынан кеңдігі 2,5 м қақпа
орнатады. ... ... ... 16 м (диаметр) ... ... ... 650 ... ... ... кетеді. Әрбір ересек малға 0,4 м-, ... 0,25 м алаң бөлу ... ... ауа ... таза ... газ жинақталмайды. Тіпті қатты ... ... ... ... (қойлардың арасында) +2 +7 0С болады. Жалпы микроклиматты
қалыпты үстау қой жүнінің осуі мен сапасына игі ... ... ... ... ... және ... құрлымы
Рационда көмірсутегі жетіспесе, қойдың организміндегі көмірсутегі мен
май алмасуының бүзылуына әкеп соғып, ... ... ... ... ... ... ... бәрі сапалы әрі дүрыс өңделуі тиіс. Сапасы
томен азықтан қой ... ... ... ... ... қылқанды
дақыл топанын пайдалану асқазан-ішек жолының қабынуына әкеліп соғатынын
есте сақтаған жон. ... ... ... ... құрама жем) қойға тамыр
жемісті немесе ... ... беру ... ... ... ... азықтық қоспа жеңіл түрде ылғалдандырылады. Мес қарынның қабынуынан
сақтану үшін қара бидай дәні мен ... қой ... ... жөн. ... ... үшін және ... үшін ... қойдың рационындағы ас
тұзының тәуліктік молшері 10-15 г, ал төлдердің ... 5-8 г ... ... ... азықтандыру үшін бір мезгіл сырттағы азықтық
алаңды да пайдаланған жон. Оған ... ара ... 3 метр ... ... Бүл малдың еркін азықтануына мүмкіндік береді.
Алаңдағы ауаның температурасы — 20 0 С ... ... ... тек ірі азық
береді, ал қалғаны қора ішінде азықтандырылады. Ірі және ... жем ... және ... ... ... Түйіршіктелген азықты
бункерлі астауға 5-10 күнде бір рет ... Қой ... ... әр ... ... ... белгіленген (м):
қошқарлар мен сынаққа түсетіндерге 0,4-0,5; саулықтарға -0,3-0,4; жасанды
күтімге алынған 45 ... ... -0,15; одан ... ... ... ... мал ... ересектерге-0,3,
төлдерге -0,2, ісектерге -0,3. Ересек ... ... ... жерден 0,4,
төлдерге -0,25 м. Астаудың кеңдігі 0,3 және 0,2 м. ... - ең кемі ... 0,1 м. 9 ... ауыз сумен жеткілікті қамтамасыз етілуі тиіс. Жазында
қойды екі мезгіл -ертеңгілік ... ... және ... ... шығар
алдында, а л қысында бір мәрте -мал ... ... ... ... ... ... жылдың суық түскен мезгілінде қойды шөппен азықтан-дырғаннан
кейін суару керек. Шағын шаруашылықтарда ағаш ... ... ... қолданады. 1ш тастау немесе асқазан-ішек жолдарының ауруына жол
бермеу үшін буаз саулықтарды көп жатып көгерген, мұздаған, ... ... ... азықпен азықтандырмаған жөн. Ірі қой осіруші ... ... ... ... ... қолданылады. Ол үшін саулық
отарын екі бөлікке боледі: бірінші топтағы малды (бірінші цикл) 4 ... ал ... 15 ... ...... ... үрықтандырады. Мүндай
үзіліс бірінші топтағы ... ... ... ... ... лауға және оған екінші топтағы саулықтарды көшіруге мүмкіндік
береді. Қойдың жақсы ... ... ... жүн ... ... ... былғанбауына ықпалығі тигізеді. Қорадағы төсеніпі жүқа болып, қойдың
жатуына қолайсыз болса оның жүні ... ... ... ... тап ... тез ... ... тартады, оның басқа да технологиялық сапасы
нашарлайды. Жаз ... ... ... ... ... де ... сапасы төмендейді. Жүннің көп былғанатын кезі жаз ... ... ... ... ... өсімдіктің қиқымдары қосылған
былғаныш (шөп, сабан, түйе жапырақ дәні) жүнді бірден ажыратады. Оңтүстік
аудандарда жүнге жабысқақ ... ... шөп ... коп болады. Малшылар
қылқанды бетегені ... ... ... Оның қылқанды түқымы, жапырақтары
жүнге оралып, қой қимылдаған сайын о л ... ... ... етке ... мойны мен шоқтығы зақымданғанда олар ... шөп ... ... ... ... Бау-бақшада осетін түйешоған еліміздің орталық және
солтүстік аймақтарында егістік пен ... ... ... шопке
немесе сүрлемге түсіп, малды ... ... бағу ... ... ... Қой ... таза ... үшін белғілі бір шараларды сақтау қажет.
Қой малына бетегемен, түйе ... ... ... ... ... ... шөп шомелелеріне, биік астаулардың ... ... ... және ... база жасау дүрыс емес. Қойды ұсақталған сабан
үнтағымен азықтаңцырмау керек. Отарды шаңы бұрқылдаған ... ... ... ... ... ... ... шымды мал өрісін жасауға
болады. ... көп ... ... ... ... ... ... бетеге шөпті жою үшін белгілі ... ... ... ... ... ең кемі үш мәрте түяқтарының сыртын тазалау қажет.
Әсіресе едені қатты ... ... ... ... түяқ өте тез ... ... ... жаю кезінде қарлы немесе сыз жерлерге жатьш
қалуьша жол бермеу қажет. Су ... және ... ... қатып қалған мүзды кетіріп, айнала-төңірек қүм шашқан ... және ... ... ... ... көздерінің төңірегіндегі жүнді
қырқып алады. ... ... үшін ... ... ... жөн. Қойды сауу гигиенасы. Қой шаруашылығында ... сауу ... ... ... ... ... ... 100 килограмға дейін (және одан да жоғары) сүт алынады. Төлді көп
беретін және ... ... ... ... ... саулықтарды
сауудың үзақтығы 2-2,5 ай, елтірі үшін ... ... ... ... 3,5-4,5 ай. Қой ... ... ... және жүғым-дылығымен
ерекшеленетін мынадай заттар бар: 18,1 пайыз қүрғақ зат, 7,2 ... май, ... ... 4,3 ... қант және 0,9 ... күл болады. Bj және В,2 витамин!
сиыр сүтінен анағүрлым жоғары түрады. Қой сүті ... сыр, ... ... ... ... сүт өнімдері дүниежүзілік рынокта
жоғары сүранысқа ие болуда. Қозысын емізіп жүрген ... ... ... ... ал қозы ... соң 2 ... ... және кепіке)
сауылады. Сауын өтіп жатқанда қозылары 3-4 сағатқа бөлінеді. Ертеңгілік
және кешкілік ... ... 8 ... ... ... ... екі
апта қалғанда организмдегі физиоло-гиялық қайта қүрылуын ескеріп сауғанды
тоқтатады. Қой ... ... ... екі ... ... ... (бір ... және молдавандық (артынан). Оның ... ... ... ... және ... ... ... Мүндай жағдайда сүт аз
дәрежеде былғанады. Екінпіі әдіс саулықты тез саууға мүмкіндік ... сүт ... ... жіті қимылдауды талап етеді. Қолмен ... 4 ... 2,5 ... ... не бары 300 ... дейін сауса, ал
жоғары өнімді ЭДУО-12 қондырғысымен 800-ден 1000 ... ... ... ... ... ... ... қаракөл саулықтарын машинамен
саууға Чехословакия шығарған аппаратуралар кеңінен пай-даланылған [10,15].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты орындау барысында, А витаминінің ... ... ... ... байланысты әртүрлі салмақты ... ... және жыл ... ... рацион құруды үйрендім.
1-кестеде Азықтар мен қосындылар қоректілігі
2- кестеде Қошқардың қыстағы және жаздағы тәуліктік рационына кіретін
азықтар
3-кесте ... ... ... көк азықтардың химиялық құрамы,%
Кесте 1 - Азықтар мен қосындылар қоректілігі
| | ... ... ... ... | |
| |Жү гері көгі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шөптер пшені ... ... ... ... ... шоп ... ... шөбі ... ... қызылшасы ... ... ... ... ... ... ... кебегі ... ... ... шроты ... ... ... ... ... кезінде |
|Шөп ұны ... ... ... ... қыста ... 3 - ... ... қажетті көк азықтардың химиялық құрамы, %
|Азықтар |Су ... ... ... ... |АЭЗ ... |
| | |зат ... ... |күл |
|1.Жүгері көгі |750 |249 |21 |6 |55 |151 |16 ... ... |800 |200 |31 |8 |58 |86 |17 ... | | | | | | | ... шөбі |800 |200 |28 |6 |55 |91 |20 ... | | | | | | | ... шөбі |621 |379 |31 |10 |128 |185 |25 ... | | | | | | | ... көгі |765 |235 |39 |8 |61 |108 |19 |
3 ... ... ... мен бөлімшелерде қойды ... ... ... ... ... ... болуға тиіс;
- жұмыс біткен соң барлық бөлмелерде ... ... ... ... ... дайындап қою керек;
- аптасына бір рет ... ... ... ... ... ... ... еденді, қабырғаларды, есік-терезелерді мұқият тазартып, 2-3% соданың
ыстық ерітіндісімен жуады.
- қой ... ... ... халаты мен басына киген ақ
қалпағы ... таза ... ... ... ... ... алдына резинадан жасалған ... етік ... бұл ... киімдерді пунктен тыс ... ... ... қалпақ пен халаттарды жуған кезде қайнатқан жөн, сонан соң ... ... ... ... ... ... үшін ... оларға
алғашқы, жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен ... ... ... ... адамдар
танысады. Оның мақсаты жұмысқа келген ... ... ... және де ... ішкі ... ... орнындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Малдармен тікелей жұмыс істейтін яғни ... ... ... жеке ... ... таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар ... және ... ... ... ... киім – бұл ... ... және де биологиялық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
жұмысшыларға кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді.
Аса ... ... ... ... ... ... құтыру,
бұзаутас және тағы басқа аурулар жатады.
Ауру малды қабылдағаннан кейін ... ...... ... ... Егер ... изоляторға жіберілетін болса,
байлауға қолданылған жүген – ноқта тағы ... ... ... ... ... ... кіргізер алдында, малдардың
тұяғы жуылып, ... ... ... ... ... ... малдар сабынмен жуылып, дезинфекцияланады. Ауру
малдарды қабылдаған ветеринарлар ... ... ... ... ... және де тағы басқа жабдықтарды ... ... ... мүмкіншілік болмаған жағдайда ... ... ... ... қошқарды азықтандырудың нормасын анықтағанда
олардың қондылығы,жасы,салмағы және ... ... ... ... арық ... ... ... 0,2-0,3 азық
өлшеміне дейін көбейтіп , ... ... ... ... ... ... әр ... жоғары сапалы, жеңіл қорытылатын,
жақсы желінетін азықтардан тұрады. Қыста, шағылыстырмайтын ... ... ... 1,2-2,5 кг ... шөп, 1-1,5 кг ... мен ... және қажетті мөлшерде жем енгізіледі. Қошқар
мүйізді ірі қара мал ... көп ... ... ... ... Тұмсығы мен ауыз ... ... ... олар ... ... отын,
ауқымты көк және ірі ... ... жете ... ... ... ... ... жетілуі мен
өнімділігі, ... ... еті және жұні ... ... ... азықтандыру ... ... ... ... ... ... мүйізді ірі
қара малдікіне қарағанда қарапайым құрылымда ... ... ... мен ауыз ... ... ... мұндай өрістен де шөп тауып ... ... ... жұқа да ... ... майда да аласа шөптің өзін
қырқып ... ... ... ... ас ... ... ірі
аумақты азықтарды жақсы қорытуға бейімделген. Шаруашылықтағы қаракөл
қойының ... ... үшін ... ... ... ... болуы шарт.Сондықтан да қойды азықтандыруды ұйымдастырғанда,
қаракөл саулықтарын ... ... ... өте зор.
Өйткені дұрыс азықтандырылған жағдайда ғана ... ... ... тез ... ... де жиі егізден
ұрықтанып, ... ... ... ... ... тез
өсіп жетілетін ірі ... ... туып ... ... ... Қошқарды бордақылау және жайып ... - етті ... ... ... ... ... қошқардың
таза еті мен ... ... 30-40% ... ... ... 60% дейін жетеді. Жедел ... үшін ... ... ... ... ... алынады. Оларды енесін еміп жүрген
кезінен ... ... ... да , 4 айлығында
енесінен ... ... ... ... ... бордақылаудың
аяқ кезінде 600-700 грамға ... ... ... ... тізімі
1. Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және ... ... ... оқу ... үшін / ... Н.- Алматы, Қайнар,
2003.-154б.
2. Бегімбеков Қ. Мал өсіру және селекция: ... ... оқу ... / Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов – ... Нұр ... ... ... А. Ә. ... мал мен құс азықтандыру және азық
дайындау технологиясы: оқулық жоғары оқу ... үшін / А. ... Н. Ә. ... М. А. ... ... ... биохимиясы. Оқу құралы. Қайырханов К.- Алматы 2004, 23б.
5. Дәрібаев А. « Ауыл шаруашылық ... ... ... оқу ... үшін / ... А. ... 2005.- 199б.
6. Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков Мал ... ... ... ... үшін / Н. ... Б. Әкімбеков, Алматы, 2001. ... ... Ж. ... аман ... май ... /Төлеуіш Ж. - 51б.
8. Калашников А.К., Клейменов А.К. ж.б. Нормы и рационы кормление с.-
х. животных /Аныктамалык.-М., -М. Агропромиздат,1985.
9. ... М.А. ... ... и ... ... ... ... А.П., Клейменов және т.б. Нормы и рационы кормления с.х.
животных. (Анықтамалық) М., Агропромиздат, ... ... А. Ә. ... мал мен құс азықтандыру және азық
дайындау технологиясы: оқулық жоғары оқу орындары үшін / А. ... Н. Ә. ... М. А. ... ... Қожанов Қ. Қ. Төл ауруларын емдеу және олардан ... ... ... оқу орындары үшін / Қожанов Қ. Қ. – Алматы,
2005.-116б.
13. Дәрібаев А. « Ауыл ... ... ... ... оқу ... үшін / Дәрібаев А. Алматы, 2005.- 189б.
14. Н. ... Б. ... Мал ... ... ... оқу
орындары үшін / Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков, Алматы, 2001. -
171б.
15. ... Ж. ... аман ... май ... ... Ж. - 32б.
Қысқартылған сөздер
Ω- ионон сақинасы
α-, β-, γ-каротиндер
0С - температура
Вт /м3/ - волт метр куб (өлшем бірлік)
% - пайыз
м - ... - ... - ... - азық ... ) – ... мәліметтер

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Е витаминінің қошқарлардың өніміне тигізетін әсері30 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Қой өсіру саласы мал шаруашылығының қазақстандығы негізгі салаларының бірі45 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
Автокөліктің қоршаған ортаға тигізетін әсері5 бет
Айдың табиғатқа және тіршілікке тигізетін5 бет
Аммиакты селитра өніміне ұйым стандартын әзірлеу46 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет
Бал өнімдерінің сапасы және оның адам денсаулығына тигізетін пайдасы72 бет
Балалар қиялын дамытуда ертегі әңгімелердің тигізетін ықпалы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь