Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ұйымдастыру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Коммерциялық банктің несиелеу процесінің теориялық негізі ... ... ... .5
1.1 Несие жүйесінің қалыптасуы және оның дамуының қазіргі кезеңдегі үрдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Коммерциялық банктің несиелік саясаты және оның принциптері ... ... ... ...9
1.3 Шағын және орта бизнестің қалыптасуы мен қызмет ету ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

2 Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ұйымдастыру және оның қызмет ету ерекшеліктерін талдау («Альянс банк» АҚ мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1 Шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендірудің қазіргі жағдайын талдау ... 18
2.2 Шағын және орта кәсіпкерлікті банктермен несиелендіру үрдісін талдау ... .23
2.3 Шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруде коммерциялық банктің несиелік саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

3 Қазіргі кезеңдегі шағын және орта кәсіпкерліктің даму мәселелері мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
Қосымшалар
Кіріспе
Шағын және орта кәсіпкерлік – бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып саналады. Нақты сектор және сауда кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да басқа көрсеткіштердің артуына тікелей әсер етеді.
Кейінгі жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастады. Шағын бизнестің дамуының бірден бір көзі банктік несие болып табылады.
Экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын коммерциялық банктердің несиелеуі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелер бөліп отыр. Өйткені әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін тигізеді.
Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік талдаудың әдістемесін жасап, оны маркетингтік жоспарға сәйкес несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін анықтауда қолдануы қажет.
Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ынталылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасының жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Банк саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы саласының бiрi болып табылады. Бүгiнгi күнi шағын және орта бизнестi дамыту үшiн мемлекет тарапынан түрлі жаңа қадамдар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн конструктивтiк бизнес-идея, тиiмдi басқару (менеджмент) және қаржының жеткiлiктi болуы шартты жағдай.
Осыған байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ұйымдастыруына қажетті қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде мұндай мәселелер әр түрлi жолдармен шешiледi. Сондықтан, ақшалай қаражаттарға иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге бел буып, жаңадан iс ұйымдастырушы кәсiпкерлермен бiрiге отырып, олардың тауарларды өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда жеке инвесторлар үшiн жоғары табыс алу мүмкiндiгi тұрса, ал мемлекет үшiн жұмыссыздық мәселесі шешіледі немесе жобаның әлеуметтiк мәнiн арттырудың мүмкіндігі туындайды.
Сондықтан, халық шаруашылығы саласындағы банк жүйесiнiң мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етудегі алатын орны ерекше.
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің ғылыми негізіне тереңнен қалам тартқан батыс елдерінің осы салада зерттеулер жүргізген маман-ғалымдардың еңбектері кеңінен қолданылды. Атап айтқанда, Д. Кейнс, Р. Кэмпбелл, К. Кондратьев, А.В. Чаянов, Й. Шумпетер, П.С. Роуз, М.А. Гольцберг, Дж. Р. Брик, Э.Дж. Долан. Сонымен қатар, жұмыста Ресей мен Қазақстанның іргелі зерттеушілерінің еңбектері, оның ішінде Е.Ф., Жуков, Л.Н. Красавина, О.И. Лаврушин, О.Б. Баймұратов, Г.Т. Қалиева, Қ.Қ. Ілиясов, Н.Қ. Мамыров, Ғ.С. Сейітқасымов, М.С. Саниев, Н.Н. Хамитов сияқты ғалымдардың және көптеген басқа да отандық экономистердің еңбектері кеңінен пайдаланылды.
Дегенмен, аталған еңбектерде несиелеудің әдістері мен тәсілдері бүгінгі күннің талабына сай жан-жақты қарастырылған деп айту мүмкін емес. Жалпы несиелеу үдерісінде көптеген мәселелер көтеріліп жатқанымен, нақты шағын және орта бизнесті несиелеу мәселелері әлі де болса ғылыми тұрғыда терең негіздеуді талап етеді.
Кусртық жұмыстың мақсаты – Қазақстандағы орта және шағын кәсіпкерлікті несиелеу мәселелерін талдау, несиелеу үдерісіндегі теориялық және практикалық мәселелерін, сонымен қатар несиелеу үдерісінде кәсіпорын мен банк арасында туындайтын қарым-қатынастарды қарастыру, сараптау және зерттеу болып табылады.
Аталған мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттерді орындау шарт:
 шағын және орта бизнестің экономиканың дамуындағы алатын рөлін көрсету және оның мазмұнын ашу;
 бизнесті дамытудағы мемлекет тарапынан жүргізілетін қаржы-несиелік және инвестициялық қолдау саясатына жан-жақты тоқталу;
 кәсіпкерлік субъектілерінің қызметін несиелеудің тәжірибелік мәселелерін қарастыру және оған баға беру;
 шет елдік және отандық несиелеу үдерісінің тәжірибелік мәліметтеріне сүйене отырып шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуге зерттеулер жүргізу;
 бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіруге байланысты ұсыныстар мен тұжырымдар жасау.
Кусртық жұмысының теориялық және әдістемелік негізі – шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді талдау саласында еңбек еткен шетел және отандық практик-экономистердің, ғалымдардың монографиялары, ғылыми еңбектері, ал нормативтік негізі Қазақстан Республикасының заңдары және несиелеу жөніндегі нормативтік актілері, Ұлттық банктің ережелері мен нұсқаулары болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27 желтоқсан 1994.
2. Қазақстан Республикасының Президентінің 1998 жылғы 31 желтосанындағы №4189 «1999– 2000 ж.ж. Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамытудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» Жарлығы
3. 1997 жылғы 19 маусымдағы №131 – 1 «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
4. Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулык. — Алматы: Жеті жарғы, 2011. — 368 бет.
5. О.Сәбденов. А.Тоқсанова. Шағын кәсіпкерлікті басқару. Алматы: Білім баспасы. 2009.
6. Ж.Г. Жұмағалиева. К.Ш.Дүйсенбаев. Э.Т.Төлегенов. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Алматы: «Экономика» баспасы. 2010.
7. А.Қ. Мейірбеков. Қ.Ә. Әлімбетов. Кәсіпорын экономикасы. Алматы: «Экономика» баспасы. 2009.
8. Қаржы. Қ.Қ. Ілиясов. С. Құлпыбаев. Алматы: 2009.
9. С. Құлпыбаев. Ш. Баязитова. А. Баязитова. Қаржы теориясы. Алматы: 2010.
10. Ермеков Т., Кененбаева Ш. «Экономикалық білім негіздері» Алматы – «Жазушы» - 2010.
11. Шеденов Ө.К., Сағындықов Е. «Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе – «А - Полиграфия» - 2006.
12. Сабденов О. Малый и средний бизнес – гарантия стабилизации экономики: - ВКН: Экономическая политика переходного периода на рубеже 21-го века – Алматы: Казахстан, 2009.
13. Мақыш С. Б. “Коммерциялық банктердің операциялары” Алматы: Қазақ университеті, 2004.
14. Хамитов Н.Н. Қазіргі кезеңдегі кредиттік іс: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009. – 320 бет.
15. Искаков Ұ.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық – Алматы: Экономика, 2008. – 296 бет.
16. Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә.,Тұсаева Ә.Қ.,Сатыбалдиева Ж.Ш. Қаржы, ақша айналысы және несие: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 462 бет.
17. Ілияс А.Ә. Ақша – кредит саясаты: Оқу құралы. Алматы: Экономика, 2008 – 106 бет.
18. Ғ.Сейітқасымов, Ж.Бекболатұлы, С.Кәрімжанов. Қазақстанның банк жүйесі. Оқу құралы. – Алматы, 2008. – 186 бет.
19. Г.С.Сейткасымов, К.М.Маулетов, А.А.Мусина. Банковское дело: Курс лекций. Астана:Изд.Каз УЭФиМТ, 2008-243 стр.
20. Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники: Учебник. – Алматы: Экономика, 2005. – 298 с.
21. Мақыш С.Б. Банк ісі: Оқулық. – Алматы: Жеті жарғы, 2009. – 552 бет.
22. Лаппаев Н.Ж. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері // ҚазЭУ хабаршысы № 2 /2012.
23. Шалабай Г.Э. Шағын бизнестегі несиелік тәуекелді басқару //Транзитная экономика № 1/2012.
24. Бактыбаева С.Б. Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік несие желісі есебінен қаржыландыру //ҚазЭУ хабаршысы № 2/ 2012.
25. www.damu.kz
26. www.afn.kz. Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым
27. www.nationalbank.kz
        
        Кіріспе
Шағын және орта кәсіпкерлік - бүгінгі өркениетті дүниежүзілік экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі ... ... ... ... және ... кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да ... ... ... ... әсер етеді.
Кейінгі жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастады. Шағын бизнестің дамуының бірден бір көзі ... ... ... табылады.
Экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын коммерциялық банктердің несиелеуі - ... ... ... ... қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы ... ... ... ... өмірі үшін пайдалы, әрі тиімді.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді ... ... ... несие беру процесі ықшамдалып, пайыздық ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... ... қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін тигізеді.
Банктер өздерінің ішкі ... ... сай ... ... әдістемесін жасап, оны маркетингтік жоспарға сәйкес несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін анықтауда қолдануы қажет.
Нақты жоба бойынша банктердің шағын ... ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын құрастырды. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуының тиімділігін арттыру, ынталылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасының жағдайына сәйкестендіру ... ... ... ... ... ... ... Республикасы экономикасының дамушы саласының бiрi болып табылады. Бүгiнгi күнi шағын және орта бизнестi дамыту үшiн мемлекет тарапынан түрлі жаңа ... ... ... және орта ... ... ... қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн конструктивтiк бизнес-идея, тиiмдi басқару ... және ... ... ... ... ... байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ұйымдастыруына қажетті қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде мұндай ... әр ... ... ... ... ақшалай қаражаттарға иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге бел буып, жаңадан iс ... ... ... ... ... ... өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда жеке инвесторлар үшiн жоғары табыс алу мүмкiндiгi тұрса, ал ... үшiн ... ... ... ... ... ... мәнiн арттырудың мүмкіндігі туындайды.
Сондықтан, халық шаруашылығы саласындағы банк ... ... ... ... ... ... ... орны ерекше.
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің ғылыми негізіне тереңнен қалам тартқан батыс елдерінің осы салада ... ... ... ... кеңінен қолданылды. Атап айтқанда, Д. Кейнс, Р. Кэмпбелл, К. Кондратьев, А.В. Чаянов, Й. Шумпетер, П.С. Роуз, М.А. ... Дж. Р. ... Э.Дж. ... ... ... жұмыста Ресей мен Қазақстанның іргелі зерттеушілерінің еңбектері, оның ішінде Е.Ф., Жуков, Л.Н. Красавина, О.И. Лаврушин, О.Б. ... Г.Т. ... Қ.Қ. ... Н.Қ. ... Ғ.С. ... М.С. Саниев, Н.Н. Хамитов сияқты ғалымдардың және ... ... да ... ... ... ... ...
Дегенмен, аталған еңбектерде несиелеудің әдістері мен тәсілдері бүгінгі күннің талабына сай жан-жақты ... деп айту ... ... ... ... ... ... мәселелер көтеріліп жатқанымен, нақты шағын және орта бизнесті несиелеу мәселелері әлі де ... ... ... ... ... талап етеді.
Кусртық жұмыстың мақсаты - Қазақстандағы орта және шағын кәсіпкерлікті несиелеу мәселелерін талдау, несиелеу ... ... және ... ... сонымен қатар несиелеу үдерісінде кәсіпорын мен банк арасында туындайтын қарым-қатынастарды қарастыру, сараптау және зерттеу болып табылады.
Аталған ... жету үшін ... ... ... ... ... және орта бизнестің экономиканың дамуындағы алатын рөлін ... және оның ... ... ... дамытудағы мемлекет тарапынан жүргізілетін қаржы-несиелік және инвестициялық қолдау саясатына жан-жақты тоқталу;
* ... ... ... ... ... ... қарастыру және оған баға беру;
* шет елдік және ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуге зерттеулер жүргізу;
* бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіруге байланысты ұсыныстар мен тұжырымдар ... ... ... және ... ... - ... және орта ... субъектілерін несиелеуді талдау саласында еңбек еткен шетел және ... ... ... ... ... ... ал ... негізі Қазақстан Республикасының заңдары және несиелеу жөніндегі нормативтік актілері, Ұлттық банктің ережелері мен нұсқаулары болып табылады.
1 Коммерциялық банктің несиелеу процесінің ... ... ... ... ... және оның дамуының қазіргі кезеңдегі үрдісі
Қазіргі кезендегі экономикалық теорияда деген ұғымның анықтамасының функционалдық және мекемелік тәсілдемесі жеке бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы ғана емес, сонымен бірге кредиттеу нысандары мен әдістері де кіреді.
Мекемелік тәсілдеме бойынша кредит жүйесі - бұл ... ... ... ... ... ... жинақтайтын және пайдаланатын кредиттік пиституттардың жиындығы.
Кредит жүйесінде үш элемент, яғни Ұлттық банк, коммерциялық банктер, арнайы мамандандырылған кредиттік-қаржы институттары ... ... ... ... ... ... ... банктер, ипотекалық банктер) жұмыс істейді.
Жалпы кредит жүйесі кредиттік процесті және оның мәні мен ... іске ... ... етуі ... ... ... кредит жүиесінің барлық элементтері қаланатын іргестас болып табылады, сондай-ақ кредитор ... ... ... және ... ... ... уақытша бос ақшалай қаражаттың айналысының байланысты болды.
Бұл ... құн ... ... ... болып табылатын қаражаттың ақылылық пен қайтарымдылыққа негізделген қозғалысының білдіреді.
Несиені беретін кредитор кредит қарым-қатынасының бір субъектісінесиені уақытша пайдалануға беретін заңды ... жеке ... ... ... ... несие беру үшін оның өзі жинаған меншікті қаражаты, басқа субъектілерден алынған ресурсы болуы тиіс.
Банк несиені меншікті ресурсы, таратылған қаражат ... де, ... ... ... нарығына қатысу арқылы жұмылдырылған қаражат есебінен де мүмкін. Кредит қарым-қатынасының субъектісіне кредитті қайтару негізіде алатын ... ... да ... ... ... ... да, ... алушы да шоғырлалған. Банктермен қатар шаруашылық жүргізуші субъектілер, халық та, мемлекет те ... ... Бұл ... банк ... өзі емес ... үшін қарызға алады, сондықтан ол ұжымдық қарыз алушы да жатады.
Банк жүйесінде кредитор да, қарыз ... да ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер, халық та, мемлекет те қарыз алады. Бұл ретте банк ... өзі емес ... үшін ... ... сондықтан ол ұжымдық қарыз алушы ретінде болады.
Сөйтіп ... ... ... ... мамандандырылған мекемелер де кіреді. Бұл жерде кредит жүйесін ақшалай қаражатты жинақтайтын және кредиттеудің негізгі қағидаларына ... ... ... ... ... ... анықтайтын мекемелік тәсқлдеме қолданылады. Алайда несие жүйесінің ... ... ... кредиттеуді жүзеге асыратын банктер құрайды.
Коммерциялық банктердің функциялары кредиттеуді жүзеге асыратын арнайы ... емес ... ... толықтырылады. Бұл орайда кредит жүйесінің құрамдас бөлігі-кредиттік ұйымдардың түрлері мен ... ... ... жұмыс істеу ережелерінің жиынтығын білдіретін банк жүйесі жөнінде сөз қозғаған орынды.
Банк жүйесінің элементтеріне банктер, жекелеген банк операцияларын орындайтын қаржы ... ... ... ... да ... ... ... инфрақұрылымына банктің тіршілік әрекетін қамтамасыз ететін әр түрлі кәсіпорындар, агенттіктер мен қызметтер: ақпараттық, ... ... ... ... ... ... ... және т.б. құралдар кіреді.
Сөйтіп, функционалдық тәсілдеме кредит ... ... ... ... ол ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге кредит жүйесі деген ұғымды алмастыра ... ... ... - бұл ... ... ... ... ететін элементтердің жиынтығы, оған кредиттеу қағидалары, объектілері, ... ... ... жоспарлау, несие беру және қайтару механизмі, сондай-ақ банк ... ... ... жүйесінде ең маңыздысы кредит субъектілері, кредитті қамтамасыз ету, крдиттеу объектілері болып табылады.
деген ұғым кредиттің экономикалық санат ретіндегі ... ... және ... ... ... кредитордың немесе қарыз алушының түріне қарамастан макроденгейде қарастыру қажет.
Сөйтіп, кредит жүйесіне кредитор мен қарыз алушының ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жиынтығы ықпал етеді, демек, кредит - бұл экономикалық санат, оның нысандары, кредит қаарым-қатынасын реттейтін ... ... ... ... ... әр түрлі ақша-кредит институттары: банктер банк мәртебесі жоқ, алайда банктік және басқа операциялардың шектелген шеңберін орындайтын ... ... ...
Ақша-кредит институттары өзінің инфрақұрылымымен бірлесе отырып банк жүйесін немесе ақша-кредит мекемелерінің жүйесін құрайды. ... ... ... ... ... қарым-қатынасын реттеуі тиіс, сондай-ақ ол ақшалай қаражатты алумен және оны қайтарумен байланысты.
Кредиттеу жүйесі кредит ... ... оның ... функцияларымен, сондай-ақ банктермен біріктірілген.
Кредиттеуде кредиттің қайтарымдылығы қарастырлып беріледі. Кредиттің ерекшелігі-қарыз алушы ... ... ... ... ... ... ... кредиттеудің мақсаты берілген несиені қайтару қозғалысын қамтамасыз ету. ... ... ... ... банк ... ең ... көзі болып табылатын межеленген кірісті алу қамтамасыз етуі тиіс. Осыған ... бір ... ... қайтарылуын қамтамасыз ету банктің кіріс алуына ықпал етеді.
Жалпы кредиттеу жүйесінің құрылымын мына элеметтерге ... ... ... ... ... кредиттеу процесінің субъектілері, кредиттелетін объектілер, кредит саясаты, кредиттік жоспарлау; технологиялық: кредиттің түрі, кредиттеу әдістері, несие шотының нысандары, кредиттеу ... ... ... ... ... мына екі шағын блок кіреді: басқарушы шағын блок, яғни кредитті басқару, ... ... ... кредит қоржының басқару; ұйымдастырушылық шағын блок, яғни алдын ала кредиттеу сатысы, кредит беру және ресімдеу сатысы, кейінгі ... ... ... ... ... және бірін-бірі толықтыруы тиіс, ал мұның өзі ... ... ... ... Банктердің барлығында кредит саясаты мен кредитті жоспарлау тиісті дегендей жүзеге асырылмайтының, іс жүзінде кредиттік стратегия кейде терең негізделмей құралатыны ... ... ... ... банк ... ... ... табылды және айтарлықтай жақсартуды қажетсінеді.
Кредиттеудің дамуының казіргі заманғы ... үш ... атап ... ... келе жаткан экономикаға қатысты, кредиттеудің әрбәр элементі өзінің айрыөша бағыты бойынша дамитын ... ... ... ... макро және микроэкономикалық көрсеткштермен тығыз байланысты процесс ретінде қарастырған дұрыс.
Нарыққа көшуге орай шаруашылық ... ... ... ... ... ... құрылып, банк жоғары пайда алуды мақсат етеді.
Практика көрсеткендей, соңғы жылдары банктер негізінен өзінің кредит ... ... ... яғни ... ... бөлігі экономиканың нақты секторына берілгенін айғақтайды. Кредиттер өнеркәсіптің ең басымды болып саналатын салаларына ... ... тұра ... ... ... ... рөлі әлі де жеткіліксіз деңгейде қалып отыр. Бакнтердің экономикаға кредит салымының ұлғаюы, ... ... ... ... орта және ұзақ ... ... тапшылығымен шектеліп отыр.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер әлі де қаржы ... қиын ... ... ... Қарыз алушылар бұрынғыдай кредиторлық берешекті қысқа мерзімді қарыздың негізгі көзі ретінде ... ... ... кредитті мерзімділігіне қатысты айтарлықтай ілгерілеу байқалады: банктерге мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... да төлеу, қарыз алушылардың банктерге төлемеуінің қысқару үрідісі байқалады; бан несеилері бойынша мерзім өтіп кеткен төлем үлесінің ... ... ... ... оң ... ... де ... төлемеу проблемасы шешімін тапты деуге әлі ерте.
Осы ... оң ... ... экономиканың нақты секторының қаржы проблемаларына байланысыты несиелер бойынша мерзімі өтіп кеткен төлемдердің ... ... ... болып қалуда. Шаруашылық жүргізуші залалды субъектілердің үлес төмендегенмен әлі де жоғары деңгейде сақталып отыр.
Коммерциялық банктер қызметінің ең ... ... ... ... саласын кредиттеуді кеңету болып табылады. Аталмыш нарық соңғы жылдары тұрақты даму ... ... ... қызмет көрсету, сауда және шағын өндіріс саласында ... ... ... дәл ... бос ... қаражатты қажетсінетін жаңа кәсіпорындар пайда болады. Алайда банктер бұл жағдайда да кредитті қайтару мен қамтамасыз ету проблемасымен жиі ... ... ... ... ... қайтадан ашылған және тіпті жұмыс істейтін кейбір өндірістердің жеткілікті мүлік мен капиталының болмауынан олар алатын ... ... ... ете ... ... байланысты коммерциялық банктер экономиканың осы саласындағы жағдайды тереңірек зерттеп, ... ... ... қабілеттілігін тексергеннен кейін ғана кредит беру жөнінде шешім ... ... ... ... ... қолданатын кредит құралдарының құрамы жеткіліксіз салаланған, сонымен бірге дамыған елдерде ... ... ... ... мен ломбартық кредиттеу, лизинг, факторинг, облигациялық кредиттеу, синдикатталған кредиттеу сияқты кредиттеу әдістері нашар пайдалаылады.
Кредиттің жекелеген түрлерінің арасында айтарлықтай ауытқу ... ... ... кредит желісі шектеріндегі кредит кеңнен дамыған, сол себептен банктер клиенттермен ұзақ мерзімді байланыс орнатуға тырысады.
Соңғы уақытта кредиттер ... ... ... орын ... яғни тауарлық-материалдық құндылықтың кепілдігіне берілетін бұрынғы кредиттің орнына контокоррент, овердрафт бойынша, кредит ... ... ... ... жаңа ... пайдаболады.
Іс жүзінде тұрғын үй ипотекалық несиесі, синдикатталған кредит, лизинг және т.б. жиі ... ... ... кредит қаржыны бірте-бірте жаңартылуда, яғни жаңа несиелер пайда болып, кредиттеу шегарасы кеңеюде, ең бастысы ... ... ... ... жаңа жүйесінің пайда болу процесі қалыптасып, осы процеске ... ... ... мүдделері ескерлетін жаңа, ілгерішіл қарым-қатынастар құрылуда.
Кредиттеу кредит тәуекелін төмендетуге мүмкіндік беретін жаңа ... ... ... Сонымен бірге банк тәжірибесінде бұрын болмаған кридит комитеті, кредитті талдау, кредит тәртіптемесі, кредит құралдары, кредиттік мониторинг, кредит тарихы, ... ... ... жаңа ұғымдар пайда болды.
Кредиттеудің жаңа үрдісіне кредиттік процестің жеке қырларын білдіретін үрдістерді де жатқызуға болады, ал олар ... ... ... ... та, сапалық та аспекутілерін білдіруі мүмкін.
Осыған байланысты ... және ... ... ... білу ... ... ... дамуының сандық аспектісіне кредитсалымының абсолюттік мөлшерінің ұлғаюын; кредиттің үлесінің өсуін, ал сарпалық аспектісңне кредиттің кәіпорынның айналым қаражатын өалыптастыру көзі ретіндегі ... ... ... ... ... ... нақты секторға қызмет көрсететін несиенің пайдалалнылу мерзімінің ұзаруын; күмәнді және сенімісіз несие үлесінің қысқаруын; кредит салымын несие бойынша ... ... ... ... үшін құрылатын резервтің мөлшерін арттыруды жатқызуға болады.
Оң ... ... ... ... ... ... теңгесіне шаққандағы кірістің өсуін; кредит салымы құылымының жақсаруын; кредиттің елдің экономикалық дамуының басымдықтарына үйлесімді жаңа түрлері мен нысандарынығ дауын; мерзімі ... ... ... мен ... ... ... операцияларының өзіндік құнының төмендегенін; кредиттің бағасы мен оның клиенттердің бұдан да да кең ... үшін қол ... ... ... ... операцияларының инфрақұрылымын (оның ішінде ақпараттық, әдістемелік, каджрмен қамтамасыз ету және т.б.) қалыптасрыруды; реттеу, оның ішінде ркедиторлар мен қарыз алушылардың ... ... ... базасының жақсаруын атап өтуге болады.
1.2 Коммерциялық банктің несиелік саясаты және оның ... ... ... баға ... және ... жағдайда несие банк ісінің негізіне алынуда. Әлемдегі банктердің банкротқа ұшырауы банктердің ... ... ... ... ... Көптеген банкирлер және реттеуші ұйымдардың пайымдауынша несиелеу прцесін басқару банктің несиелік қоржынының ... ... ... ... ... ... сапасын көрсеткенімен өзге де факторлардың соның ішінде үкіметтің, Орталық банктің саясатын, макроэкономикалық ... ... ... ... ықпал ететіндігін естен шығаруға болмайды. Сыртқы факторлардың банктің ... ... ... ... ... ақ, ... ... қоржынына талдау жасағанда несиені басқаруды бағалауға аса мән беру қажет. ... ... ... ... құру ең ... несиелік процесті тиіміді басқаруға негізделеді.
Несиені басқарудың негізгі элементіне жете дамыған несиелік саясат, несиелік қоржынды тиімді басқару, несиеге жасалатын тиімді ... ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы банктің несиелік саясаты болып табылады.
Несиелік саясатқа екі тұрғыдан, біріншіден, кең мағынасында, несиелік саясатты несие беруші банк пен қарыз ... ... ... ... ... тар ... ... саясат - бұл несиелік процесті ұйымдастыру барысындағы банктің стратегиясы мен тактикасын сипаттайды деген ... ... ... ... ... ... ... оларды іске асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесті ұйымдастыру принциптері және тәртібін белгілейді.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның ... ... сай ... ... және ... ... қалыптастыруға қажетті құжаттар жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын білдіреді.
Жалпы несиелік саясат ... ... ... ... ... ... яғни ... нұсқауларды қамтиды;
* несиелеудің мақсаттарын нақты және мағыналы анықтауға мүмкіндік береді;
* нақты мақсаттарды іске ... ... ... ... оны іске ... ... ететін стандарттар мен нұсқаулықтарды қамтитын құжаттардан тұрады.
Несиелік саясат банктің стратегиясын, оның тәуекелді басқару ... ... ... отырып жасалады. Несиелік саясат несиелік қызметтің төмендегідей негізгі бағыттарын анықтауға мүмкіндік ... ... ... және ... ... басқаруға жауап беретін банк қызметкерлері жетекшілікке алатын обьективтік стандарттар мен критерийлерін;
* несиелеу облысындағы стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың басты іс-әрекеттерін;
* ... ... ... ... және ... несиелік қызметтің сапалығын;
* ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банк қызметін диверсификациялаудағы ... ... ... ету үшін және ... қызметкерлердің лауазымды міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске асырудың белгілі бір тәртібі болмайынша несиелеудің біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізуі ... ... ... да, ... ... ... несиелік саясат пен оны іске асырудың соған сәйкес ережелері несиелік процесті жүргізудің негізін құрайды.
Несиелік саясат, банк қызметкерлерінің бүгінгі ... ... ... ... ... ... таңдай білуіне, сондай-ақ несие беру мүмкіндігі туралы сұрақты шешуде банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа факторлар мен қарыз ... ... ... ... ... біліктілігіне негізделеді. Сондай-ақ, несиелік саясат банктің бүгінгі иеліндегі немесе ерте енгізуді дұрыс санайтын несиелік ... ... ... ... ... ... несиелер (айналым қаражаттарын толықтыруға) және ұзақ мерзімді несиелер (өндірісті кеңейтуге, жаңғыртуға, техникалық жағынан қайта қаруландыруға, ғылыми техникалық инновацияларды ... ... ... ... маңызды элементі банктегі бақылауды ұйымдастыру болып табылады (потенциалды қарыз алушыны несиелеу мүмкіндігі туралы сұрақты шешу ... ... ... дұрыс қолдануға бақылау жасау, жекелеген несиелік қызметкерлердің құзыретін сақтауға бақылау жасау; банктің несиелік ... ... және оның ... проблемалық несиелерге қойылатын жалпы бақылау).
Ішкі несие саясатынжасау банк жетекшілерінің несиелік мақсатын қалыптастыруды және бұл ... ... ... міндеттері мен стратегиялық мақсаттарымен қаншалықты сай келетінін анықтауды талап ... ... ... анықталғаннан соң, соның негізінде банк қызметкерлерінің қажетті ... ... ... ... ... ... несиелік саясатын және оған қоса несиелеу стандарты мен несиелік нұсқаулықтары жасалады.
Несиелік стандарттар мен нұсқаулықтарды жасаудың бастапқы ... ... ... бұл құжаттардың бірінші редакциясы тәжірибелі қызметкерлерге сараптауға беріледі. Сараптаушылардың ... және ... ... кейін несиелік саясат бойынша комитет (немесе директорлар кеңесі, несиелік комитет) саясатты және соған сәйкес нұсқаулықтарды ... ... ... ... ... ... ... бойынша жекелеген ережелерді де қамтиды. Мысалы, несиелік саясатта бір қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... несиелік саясатта барлық несиелердің несиелік құжаттарда көзделген мақсаттарға сай берілуі де қарастырылуы мүмкін.
Несиелік саясатта несиелік комитет туралы ереже де ... ... ... несие беру барысында қорытынды жасап, несиені беруге байланысты ... ... ... ... ... комиттетің шешетін мәселелері мынадай:
* несие алуға берген клиенттің өтінішін және несиелік қызметкердің ... беру ... ... ... ... беру немесе одан бас тарту туралы шешім шығарады;
* несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
* несие сомасы мен ... ... ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
* несиелеу шартын бекітеді (несиелік ... ... ... ... несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін бекітеді;
* банктің несиелік стратегиясын жасайды;
* несиелеу бойынша ... ... ... ... комитеттің мәжілісінің анықтамаларына қол қояды және хаттамаларды тіркеу кітабын ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелдігі жоғары операцияларды немесе жобаларды қаржыландыру үшін тағайындалатын несиелер туралы айтылуға тиіс.
Несиелік саясатпен банк қызметкерлерін таныстыру, оларды соған сай ... ... және ... ... ... несиелік саясатты енгізудің негізгі элементі болып табылады.
Несиелік саясаттың принциптері несиелік процессті ұйымдастырудың негізін құрайды, яғни оның қызметі неғұрлым тиімді ... ... ... ... мен ... ... ... келеді.
Несиелік саясат несиелік қызметтің басты бағыттарын анықтайды. Оларды өз кезегінде, несиелік саясаттың қабылдаған бағыттарын іске асыру жүйесі ... ... ... ... ... ... элементтер көрсетілуге тиіс:
* несиелік қызметті ұйымдастыру;
* несиелік портфельді басқару;
* ... ... ... ... бөлу ... ... ... жалпы критерийлері;
* несиелеудің жекелеген бағыттары бойынша шектеулер;
* несиелермен ... ... ... ... ... ... зиян шегу ... резерв жасау.
Іс жүзінде несиелік саясатты іске асыру тәсілдері мен әдістерін белгілі бір ... яғни ... сай ... төмендегідей үш құжат түрінде көруге болады:
* несиелеу саясаты;
* несиелеу стандарты;
* несиелеу нұсқаулықтары.
Сондай-ақ аталған үш ... ... бір ... - - ... ... ... жүзеге асыратын бөлімшелер жұмыскерлерінің қызметтерін нақытылайтын несиелік нұсқаулықтар мен несиелеу стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен ... ... ... - бұл банкте несиелік қызметті жүзеге асыратын барлық қызметкерлердің жетекшілікке алатын ... ... - ... ... іске ... жалпы алгоритімін бекітетін кезектіліктің қадамдарын суреттеуді білдіреді.
Басқаша айтқанда, ол ... ... ... бір ... жатады.
Жалпы, несиелік саясатта қарыз алушы туралы қажетті ақпараттар ... және ... ... талдаудан бастап, несиелік талдау және аудит, ссудалар бойынша ... ... зиян ... ... ... ... ... кезеңдері көрсетіледі.
Несиелік саясат мынадай қызметтерді атқарады:
* банктегі несиелеу прцесін ұйымдастыруға бақылау жасауға негіз ретінде болу;
* несиелеуді жүзеге ... ... ... үшін ... материал және нұсқаулық ретінде болу;
* несилік бөлімдердің жетекшілері үшін несиелік нұсқаулықтардың ... ... ... ... ... несиелік талдау және аудит бөлімі жұмыскерлерінің тексеруді жүзеге асыруына негіз болатын талаптарды анықтау.
1.3 Шағын және орта бизнестің ... мен ... ету ... ... және орта ... ... ... ашпас бұрын, алдымен оның қалыптасу көздерін анықтап алу керек.
Экономикалық теорияда ... ... ... қатысты қайшылықтар бар. Көптеген теоретиктер кәсіпкерліктің шығуын француз экономисі Р.Контильион (18 ғасыр) есімімен байланыстырады, ол кәсіпкерлікті сипаттайтын ... ... ... ... ... яғни ... байланысты болып келетін адамдардың қызметі. Бірақ соңғы уақытта ... ... ... араб ... ... ... теориясын ұстанады, түсінігі негізгі құраушы категория деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... ежелгі мәдениетте дамыған деп тұжырымдайды. Бұл істе арабтар, вавилондықтар, египеттіктер, иудилер, гректер, финикшілер және римдіктер ерекшеленген. ... ... ... мен ... ... бағытталған Хамураппи заңдары болып табылады. Қазіргі уақыттағы алдынғы ... ... ... ... ... Фример және менеджмент теоретигі Питер Друпердің айтулары бойынша кәсіпкерліктің ... ... ... оны ... ... Иозеф Шумпеттер болып табылады. Теорияның мәні келесіде, ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ теоретиктеріне кәсіпкерліктің алғашқы пайда болу төңірегіндегі ... ... рет ... тура ... бұл бір ... ... мен студенттерді дұрыс емес бағытта талқылауды қорғайды.
Кәсіпкерліктің анықтамасынан тоқталмас ... ... ... ... ... ... екендігін нақтылап алайық.
Одақтық Республикалардың тәжірибесінде экономиканы құрамдас элементтерге шартты бөлудің дәстүрлі жүйесі кеңінен қолданылған, ол халық шаруашылығының даму бағытын және ... ... ... ... ... ... ... жаңадан қаклыптасқан мәселелерді өз кезеңінде байқауға және олардың жедел шешілуі бойынша шаралар қолдануға мүмкіндік береді. ... ... ... ... жүйесінде кәсіпорындар келесідей айрықша ерекшеліктерімен сипатталады, мөлшері, жұмыс істеушілер ... қай ... ... ... және ... ... құны, шығарылатын өнім көлемі.
Көптеген шетел мемлекттерінің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, шағын бизнеске байланысты мемлекеттік саясат маңызды өз бетінше жүйелік бағыт ... ... ... ... және ... ... ... механизмдерін басқа мемлекеттерде зерттеу қандай да болмасын ұлттық ерекшеліктерге ... ... ... ... ... ... ... түсімдердің негізгі көзі ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу мен диірмен қызметінен түседі.
Серіктестіктің ... әсер ... ... ... ...
* болжаланбаған ірі көлемді төлеңдер (шаруашылық қызметіне байланысты);
* инвестицияның мақсатты жұмсалуы;
* акция құралдарының өзін алудың ...
* ... ... ... түскен түсімдер;
* Банктен несие алу мүмкіндігі.
Сонымен ... ... ... ... ... тұтынатын негізгі тағам саналатын нан өнімдерін өндіруге де мүмкіндігі болады. Сүт өнімдері де қолға ... ... ... және оның ... ... ... ... күштерінің бірі кәсіпкерлікті жетілдіру болып табылады.
Кәсіпкерлік - қызметтің ерекше бір түрі ғана емес бұл тағыда бір белгілі ... және ... ... ... айтсақ: үлкен бастама, дәстүрден тыс шешімдерді іздестіру, тәуекелге бару, іскерлік қызметтің орын алар жері ең алдымен ... ... 1). ... ... ... үшін ... белгілі шарттар орындалуы қажет:
* кәсіпкерлік субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігімен құқығы болуы қажет;
* кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындатын нәтижелерге ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің белгілі коммерциялық табысқа жетуге бағдар ұстауы, экономикада қажетті нарықтық құрылым орнатумен байланысты. Яғни кәсіпкерлік дамуы үшін оның ... ... ... ... ... ... ... еркін кәсіпкерлік меншіктің әр түрлі формада, түрде, типте болуын қалайды.
Кесте 1.
Кәсіпкерлік қызметі белгісіне қарай саласы мен түріне ... - ... ... ... ... ... - компаниялар
Акционерлік - қоғамдар
Өндірістік
Саудалық
Инвестициялық
Инновациялық
Делдалдық
Өнеркәсіп
Ауыл шаруашылығы
Көлік
Қаржы - несиелік
Ескерту: атормен құрастырылған
Шағын бизнестің дамуынан келесі мәселелер шешімін табады:
* қоғамдық қажеттіліктерді толық қанағаттандыратын ... және ... ... ... ... ассортиментінің кеңеюі, қызмет көрсетуді жетілдіру, оның сапасының жоғарлауы;
* ... ... ... ... ... жеке құжаттың өндірісті дамытуға жұмсалуы;
* адамның шығармашылық мүмкіндіктерін тиімді пайдалану;
* еңбекке қоғамның жекелеген кейбір топтарын тарту;
* жерді,шикізат ... және ірі ... ... ... ... тиімділігі және табысы аз кәсіпорындарды сатып алуы немесе қолға алуы.
Шағын бизнес субъектілерінің бірқатар ... бар. ... ... ... жоғары болуы;
* нарықтағы тұрақсыздықтың жоғары деңгейі;
* ірі кәсіпорындарға тәуелді болуы;
* басшылықтың біліктілігінің төменгі деңгейі;
* қаржы ресурстарын тарудағы қиындықтар;
* істі ... ... ... ... ... ұшырауы басқарушылық білімнің төмен болуына байланысты. Жұмыстың сәтсіз аяқталудың басты себептері:
* біліктіліктің ... ... ... ... ... ... шешудегі тәжіри-бенің аздығы;
* бизнеске салқын қарауы;
* кәсіпкер денсаулығының нашар болуы немесе ерсі әдет-қылықтары.
Кәсіпкерлікпен айналысу үшін ең ... оған ... ... ... Олар нарыққа тауар, қызметтер ұсыну, тауарлардың, қызметтердің алуан түрлері тұтынушылардағы ақша-қаражат көлемі, яғни олардың сатып алу қабілеттілігі, ... ... және ... ... ... ... ... ақы қорының артық-кемдігі, қарыз беретін мекемелердің ақша ресурстары болуы керек,т.б.
Кәсіпкерлікпен ... үшін ... ... ... ... банктар, шикізат, материал, құрал-жабдықтар сатушылар, тауарды тұтынушыларға дейін жеткізетін мекемелер, заң, бухгалтерлік т.б.қызмет көрсеттетін мекемелер, еңбекке орналастыру агенттігі, оқу орындары, ... ... ... ... ... т.б.мекемелері.
Әлеуметтік жағдай. Кәсіпкерлікті ұйымдастыру, қалыптастыру үшін тұтынушыларда тауар сатып аларлық ... ... ... ... ... деген талғамы, төлем қабілеттілігі бар сұранысы болуы шарт. Оған қоғамның рухани даму ... және діни ... ... ... өз ... шын ... және одан ... алуы парыз. Ол әлеуметтік мәселелерге белсенді араласып,жағдай жасауы тиіс:денсаулық сақтау, жұмыс орнын жасақтау,еңбек ақы мөлшерін қадағалау т.б.
Кәсіпкерлік жасақтау және оны ... үшін ... ... ... дәрежесін, мамандығын көтеруге көңіл бөлу, кәсіпкерлер даярлауды тұрақты қадағалау.
Құқықтық жағдай. Ең бастысы кәсіпкерлік істерді ... ... ... Оған ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексі,салық туралы заңдар, кәсіпкерлерді бюрократтардан ... ... ... және орта ... ... органдар, меншікке провалық заңдар,т.б.
Халық шаруашылығының барлық салаларында шағын кәсіпорындардың болуы дүниежүзілік практикада экономикалық тиімді іс ... ... Ірі ... зор ... ... еңбек ресурстары және маманданған кадрлар бар. Олар жоғары дәрежеде ғылыми-техникалық ... ... ... технологиялық жаңа әдістерін қолдана алады. Ал, екінші жағынан, соңғы уақытта шағын және орта дәрежелі кәсіпкерлік істер орын алуда. Ол ... ... ... және ... ... көп ... етпейтін жұмыс салаларында пайда болады. Шағын фирмалардың ірі фирмалармен салыстырғанда экономикалық тиімділігі жергілікті нарыққа жақындығы, ... ... ... мөлшерде өндірілуі. Шағын кәсіпорынға, өндіріске өндірістік және дербес тұтынудың сұранысының бөлінуімен байланысты өркендейді.
Шағын және орта дәрежелі ... ... ... жетілдіруге септігін тигізеді: бәсекелестік орта өркендейді, қосымша жұмыс орны пайда болады, тұтыну секторы ... ... ... ... ... және қызметтермен толықтырады, экспорттың потенциалын арттырады, жергілікті шикізат ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік жасайды.
Шағын кәсіпорын барлық халық шаруашылық салаларында жұмыс істейді. ... ... ... ... ... дербестік мүмкіндігі бар:өндірген тауарын,салық төлемдерінен қалған пайдасын пайдалана алады.
Шаруашылық іс-әрекетіндегі басты жағдай-жоспарлау. Шағын кәсіпорын өзінің жеке пайдасын ... ... және ... ... мүмкіндігіне қарай сұраныс бар тауарлар шығару мен қызметтер атқару үшін өзінің әлеуметтік қашуы негізінде жұмыстарын ... ала ... ... ... ... ... алушылармен және шикізат,материалдар сататын кәсіпорындармен, өн-діріске керекті ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары оның ұйымдастыру-құқықтық формаларына байланысты, пайдадан, амортизацияға шығарылған санадан, бағалы қағаздарды сатқаннан түскен ақшадан, еңбек ұжымының ... ... ... ... несиеден тұрады.
Ақша қаражаттарды сақтау үшін және есеп айырысу, ... ... ... үшін ... ... және ... ... шоттар аша алады.
Кәсіпорын несие шарттары есеп айырысу тәртібін орындалмаған кәсіпорын сот арқылы банкрот болып жарияланады.
Жалпы негізде, шағын ... шет ... ... шарт ... және шетел валюталық шотын аша алады. Белгіленген ережеге сәйкес шағын кәсіпорын өз ... ... ... ... ... ... оны ... алуына оның ішінде аукциондарға да қатынасуға құқылы.
Шағын кәсіпорын жұмысшыларына еңбек ақы төлеу мөлшері, оның жүйесі, түрі дербес шешіледі. Шағын ... заң ... ... еңбек ақы төлеуді қамтамасыз етеді. Еңбек жағдайы, қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... демалыс, қысқартылған жұмыс күні,т.б. жеңілдіктерді қолдана алады. Заң бойынша шағын кәсіпорын қызметкерлеріне қауіпсіз еңбек етуіне және олардың денсаулығына, ... ... ... зиянды толықтыруға жауапты.
* Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ... және оның ... ету ... ... ( АҚ мысалында)
2.1 Шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... және орта ... - жеке және ... тұлғаның өз күш-қабілетін танытуының, белгілі бір мақсаттарды жүзеге асырушының іс әрекетінің ... ... Ол ... өзіне сенімін арттырады, іскерлігін қалыптастырады. Кәсiпкерлiк қызметке талдау жасау - оның ... ... ... ... ұзақ ... мен ... тамырының бар екендiгiн көрсетедi.
Көне тарих пен орта ... ... ... туралы, оның индустриялық кезiне дейiн қалай аталғанына қарамастан, ерекше пiкiрлер қалыптасқан. Нарықтық экономикасы дамыған ... ... ... ... ... ... бар. Алайда оны жүзеге асыру қоғам мүшелерiнiң ... ... келе ... ... кәсiпкерлiктiң шын, нақты субъектiсi - бұған деген алғышарттары бар, ең бастысы капитал иемдену ... бар ... ... ... ... ... өндiрiлген өнiм мен көрсетiлген қызмет және ең бастысы - әр кәсiпкер оның тек өзiне тиiмдiсiн, пайдалысын ғана ... Мiне, осы ... ... ... ... - өз ... пайдасын барынша жоғарылату немесе шығындарын барынша азайту болып табылады. Ал, кәсiпкердiң табысы көбiне оның бизнестi ұйымдастыруына тiкелей байланысты. Қызметiнiң ... ... ... ... ... ... ... шығып қалмас үшiн өндiрiс факторларын жүйелеудің жаңа жолдарын iздейдi, яғни, бұл кәсiпкерлiктiң ең ... ... ... ... ... және орта ... ... экономика жағдайында маңызы ерекше бәсекелестік ортаны құрайды деп пайымдайды. Кейбір зерттеушілердің пікірі бойынша, шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ол оның ... ... жақтарында көрінеді.
Бір жағынан ол, монополияны қалыптастырушы элементтердің сирек және ... ... ... ... ... ... аз ... Екінші жағынан, тар мамандану және жаңа техниканы пайдалану барысында шағын және орта бизнес ірі корпорациялардың монополистік позицияларын бұзатын, қауіпті бәсекелес ... ... ... ... ... ... ... айналымдылықтың жоғары жылдамдығымен, құрылыс мерзімдерінің қысқартылуымен, негізгі қорлардың жалпы құнындағы белсенді бөлігінің жоғарлауымен, басқару персоналдарын ұстау шығындарының төмендігімен, ірі ... ... ... ... ... ... және ... шығындардың тиімді қолданылуынан көреді.
Сонымен, кәсіпкерліктің ұсынылған тұжырымының және шағын және орта бизнестің қолдағы бар тұжырымдарын ... ... ... және орта ... ... ... ... болады: Шағын және орта бизнес - бұл шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... ... қызметіне негізделген, қаржы қорларының шектелген жағдайларында жұмыс істейтін, қауіптің және белгісіздіктің жоғарғы үлесімен жанасатын, табысты алу ... ... ... факторларын қозғалысқа келтіретін және меншік иесінің өндіріспен басқару үдерісіне жеке қатысуын талап ететін, өзін-өзі ұйымдастыру және өзін-өзі жаңарту ... ... ... ... бірі - ... ... ... табылатын кәсіпкерлік ортаның дамуына ықпал ететін нарықтық инфрақұрлымның қалыптасуы орын алды. Қазіргі уақытта ... ... 10 ... құрылған. Жалпы елде 31 бизнес инкубаторлар қызмет атқаруда. Бизнес инкубаторлар территориясында өндірістің түрлі саласында 200-ден астам кәсіпорындар әрекет етуде.
Соңғы ... ... ... және ... реттейтін заңнамалық және нормативтік база құрылды. Кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың бұрынғы мемлекеттік бағдарламаларын (1992-1994 жж., 1994-1996 жж., 1999-2000 жж., ... жж., ... жж.) ... ... іске ... республикада кәсіпкерлік секторды қалыптастыруға және дамытуға оң әсер еткенін көрсетті. Тауарлар мен қызметтер көрсетудің бәсекелі нарығы құрылды және шағын ... ... және ... институтционалдық шаралары айқындалды.
Нарықтық реформалар жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда ... ... ие ... ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысу мүмкіндігі республика азаматтарының конститутциялық құқықтарының шынайы және ажырамас бөлігіне айналуына қол жеткізілді, ол үшін мемлекет қажетті ... ... ... ... ... ... осы ... дамуының оң серпіні, шағын және орта бизнес субъектілерінің ... өсуі 2012 жылы 521,5 мың ... ... ... ... ... ... шамамен 1,2 миллион адам жұмыс істейді. Шағын кәсіпкерлікте жұмыс істейтіндердің үлес ... ... ... ... ... ... құрайды.
Экономикасы жаңа дамып отырған елдер үшiн орта және шағын бизнестi жандандыру шешушi рөл атқарады. ... ... бұл ... үшiн ... алып ... ... сара жол ... отыр. Оның аясында жалпы iшкi өнiмнiң үлес ... ... ... тұрғыдан жұмысқа жарамды тұрғындар жұмыспен қамтамасыз етiледi. Бұл индустриалды, дамыған ... бар және ... ... ... ... ... ... экономикасы үшiн тым жағымды көрiнiс. Ол бәсекелестiкке сай келе алатын динамикалық диверсификациялық бағытта халықтың ... ... ... оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын мәнiндегi қуатты экономикаға жол ашады.
2012 жылы шағын ... ... ... сату мен ... ... 625,5 млрд теңгеге жуық сомада кіріс алды. Елдің жалпы ішкі өнімінің құрылымындағы шағын кәсіпкерліктің үлесі осы жылдың алдын ала ... ... ... 2011 ... ... ... ... және 19,5%-ды құрауға тиіс. Шағын кәсіпкерлікті реттеудің нормативтік құқықтық негізі ... ... ... ... ... ... Салық кодексіне шағын бизнес субъектілері үшін салық ауыртпалығын одан әрі төмендетуге байланысты өзгерістер мен ... ... Банк ... ... ... ... ... көрсету нарығын дамытуға және шағын кәсіпкерлік кәсіпорындары активтерінің ұлғаюын ынталандыратын қаржы-кредиттік қамтамасыз етудің көп ... ... ... мүмкіндік береді.
Дегенмен, зерттеу барысында шағын және орта бизнес ... ... ... ... екендігі анықталды және олар терең ғылыми ізденісті талап етеді. шағын және орта ... ... кері әсер ... ... ... ... топтауға болады:
Кесте 2.
Шағын және орта бизнестің дамуына кері әсер етуші факторлар
Кедергілер
2010 ж.
2011-2012 ... ... ... ... ... ... ... Несие саясаты
4
3
* Өнімді өткізу мәселесі
-
4
* Шикізатпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... - ҚР Статистика жөніндегі агенттiгiнiң мәлiметтерi негізінде автормен құрастырылған
Келтірілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай Қазақстан нарығында шағын кәсіпорындардың тиімді ... ... ... ... ... мәселелердің бірі - салық саясатының жетілмегендігі. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту ... ... ... онда мына ... ... ... ... Аталған мәселелерді салық заңнамасында шешу үшін мыналар қажетті болып келеді:
* жаңа өндірістік - ... ... ... ... ... ... ... өндірістік сектордағы кәсіпорындардың несиені өтеу кезінде салық салу процедурасын қайта қарау;
* ынталандырушы салық режимін орындау жолымен шағын бизнеске жанама ... ... ... салық саясаты шағын кәсіпкерлік субъектілер санының өсуін ынталандырушы, жұмыс орындарының өсуіне, өндірілген жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің ... ... ... ... ... ... жұмысына кедергі болатын мәселелердің екінші түрі - жалпы экономикалық жағдайдың тұрақсыздығы. Яғни, АҚШ ... ... тез ... ... ... өзгерістерге байланысты инфляция және жоғары тәуекелдер, әлемдік қаржы дағдарысының орын алуы және т.б.
-269240128270Шағын кәсіпорын
дардың қызмет етуінің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... табысқа салықтың сараланған (дифферен/н) ставкасын белгілеу
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту факторлары
Басқа да факторлар
Салық жүйесін жетілдіру
Қаржы-несие механизмін жетілдіру
Кәсіпорындарды тіркеу процедурасын жеңілдету
Шағын кәсіпорындар құру үшін ... ... ... ... мен субсидиялар
Біріңғай салық заңдарын құру мен салық салудың ықшамдалған жүйесін кеңінен қолдану
Сақтандыру механизмін қолдану
Жеделдетілген амортизациялар мен лизингті қолдану
Шағын кәсіпорын
дарға инвестициялар ... және ... ... ... кәсіпорын
дарды несиелейтін арнайы қорлар мен институттарды құру
Аймақтық модульді кәсіби оқыту орта
лығының жұмысын жандандыру
Меншікті бизнесін ашу мақсатында жұмыссыздарды өзіндік жұмыс ... ... ... кәсіпорын
дарды дамыту бойынша жергілікті аймақтық бағдарла-маларды дамыту және жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Депрессияланған аймақтарда жұмыс істеп, жаңа жұмыс орнын құрып отырған ... ... ... ... жеңілдіктер көрсету
00Шағын кәсіпорын
дардың қызмет етуінің алғашқы жылдарында төмендеген салық ставкаларын қолдану
Қызмет ... ... ... ... сараланған (дифферен/н) ставкасын белгілеу
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту факторлары
Басқа да факторлар
Салық ... ... ... ... ... процедурасын жеңілдету
Шағын кәсіпорындар құру үшін мемлекет тарапынан берілетін несиелер мен субсидиялар
Біріңғай салық ... құру мен ... ... ... ... ... ... механизмін қолдану
Жеделдетілген амортизациялар мен лизингті қолдану
Шағын кәсіпорын
дарға инвестициялар тарту және салық жеңілдіктерін беру
Шағын кәсіпорын
дарды несиелейтін арнайы қорлар мен ... ... ... ... ... орта
лығының жұмысын жандандыру
Меншікті бизнесін ашу мақсатында жұмыссыздарды өзіндік ... ... ... ... кәсіпорын
дарды дамыту бойынша жергілікті аймақтық бағдарла-маларды дамыту және жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Депрессияланған аймақтарда жұмыс істеп, жаңа жұмыс ... ... ... шағын кәсіпорын субъектілеріне қосымша жеңілдіктер көрсету
Сурет 1.Қазақстандағы шағын бизнесті дамыту бағыттары
Ескерту - автормен ... ... ... ... алу ... ... қиыншылықтар мәселесі. Шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіріп отырған бұл мәселе субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы ... ... ету үшін ... ... ресурстарының жоқтығы болып табылады. Республика бойынша шағын және орта ... ... ... ... сауалнаманың мәліметтері бойынша, шағын бизнестің алдында тұрған ең негізгі мәселе-несиелік ресурстарға шығу ... ... ... ... - ... қамтамасыз етілуі мен өнімді өткізуі. Өнімді өткізу кезінде қиыншылықтардың пайда болуының бірден-бір себебі - бәсекелестік ортаның ... ... ... дамуына кері әсер ететін басқа да факторлар ... ... ... ... ... ... нормалардың жетілдірілмеген және кей жағдайда нақты нормалардың болмауы болып табылады, бұл әкімшілік кедергілерді ... ... ... ... және ... мәселесін шешудегі мемлекеттік саясатты жасап, жүргізу үшін жоғарыдағы факторларды ... ... ... Аталған факторлар өз кезегінде шағын бизнестің дамуын тежейтіндіктен бірінші кезектегі міндеттерді анықтауға мүмкіншілік береді. ... ... ... ... мен ... оқыту проблемасы шешілмеген күйде қалуда. Жүргізілген талдау шағын кәсіпкерлікті қолдау жұмыстары өткен жылдардың тәжірибесі негізінде ... ... ... құқықтық және институтционалдық - құрылымдық реформаларды тереңдету қажеттігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Қазақстан ... ендi ғана ... келе ... шағын бизнеске несие беретiн субъект - екiншi деңгейдегi коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды және қысқа мерзімді несиелеуді жақтайтыны - ... ... ... Қазақстандық шағын және орта бизнес субъектілерінің екiншi деңгейдегi банктерден ... ... алуы ... ... үшін ... ... іс ... негізгі көздерінің бірі болып табылады. Алғашқы құрылу кезінде шағын бизнес несиесіз өз жұмысын атқара алмайды.
Қазіргі кездегі республикадағы шағын және орта ... ... ... ... болып отырған негізгі факторлар мыналар:
* несие алу ... ... ... ... несиенің мерзімі мен пайыздық ставкаларының бизнеске қолайсыздығы;
* несиені рәсімдеу процедурасының ұзақтылығы және оны ... ... ... банктердің кепілге қоятын талаптарының жоғарылығы;
* әлемдік несие нарықтарындағы дағдарыстар әсерінен ... ... қол ... ... және ... ... жеке ресурстарының аз болуы;
* мемлекеттік инвестициялық-несиелік институттардың ресурстарының тиімсіздігі;
* мемлекеттің казына қоры ... ... және орта ... несиелеуге бөліп отырған қаражатының аз болуы және оның ... ... кез ... ... ... ... ниет бiлдiрген субъектiлердi несиелеген кезде пайда болатын несиелiк тәуекелге ... ... ... ... ... ... банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру кезінде келесідей факторлар өз әсерін тигізеді (3-кесте).
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен ... ... және екі ... ... ... ... негізде береді.
Шағын және орта бизнестің күрделі мәселелерінің бірі - ... ... ... ... ... ... алу үшін ... қоятын мүлік, бизнес-жоспар дайындауда қиыншылықтар жеткілікті.
Кесте ... ... ... әсер ... ... топтамасы
Банк тұрғысынан
Кәсіпорын тұрғысынан
1. Кепілзатпен қамтамасыз етудің болмауы
1. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің өтімсіздігі
2. Несиелердің қысқа мерзімділігі
3. Қарыз алушы-кәсіпорынның қанағаттанғысыз қаржылық жағдайы
3. Несиені өтеу кезінде жеңілдік кезеңінің жоқтығы
4. Қарыз ... ... ... ... дайындау процедурасының ұзақтығы
5. Қарыз алушы-кәсіпорынның нақты несие тарихы туралы ақпараттарға қол ... ... ... ... оның нарықтық құнынан кемітіп көрсетуі
6. Банк менеджерлерінің ұзақ мерзімді несиелермен жұмыс істеу тәжірибесінің жоқ ... ... ... ұзақ ... ... ... ... жұмыс істеу тәжірибесінің жоқ болуы
Ескерту - автормен құрастырылған
ҚР Ұлттық ... ... ... ... алты жыл аралығында, ШКС берілген несиелердің ағымдағы портфелі 145,4 млрд теңге құрады. Қысқа мерзімді несиелер үлесі 55,9%, орта және ұсақ ... ... - ... тең. Қысқа мерзімді несиелер үлес салмағының жоғарылығы екінші деңгейдегі банктердің тез айналатын сауда-делдалдық операцияларды несиелеудегі қызығушылығын көрсетеді.
2.2 Шағын және орта ... ... ... үрдісін талдау
Орта және ұзақ мерзімді несиелердің төменгі үлесі ... және ауыл ... ... ... ... ... ... ол кепілдікке қойылатын мүліктің жоқтығына, несиелерді алудағы құжаттарды реттеу қиыншылықтарына және банктердің басқада ... ... ... ... ... жж. ... ШКС ... өсу үрдісіне ие болып келді
Кесте 5.
ШКС несиелеудің негізгі ... өсу ... ... салалары бойынша барлық несиелер, млрд теңге
с.і. - ШКС
71,6
22,9
93,4
24,3
148,8
39,9
276,2
74,2
489,8
122,0
672,4
145,4
Несиелеу мерзімдері бойынша ШКС несиелері, млрд теңге
- қысқа мерзімді
- ұзақ ... ... ... ... ... ... шетелдік валютада
13,0
9,9
17,1
7,2
2,3
17,6
40,7
33,5
75,4
46,6
53,2
92,2
Ескерту - Қазақстанның ұлттық банкінің ... ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
Қарастырылған аралықта елдің экономикасына бағытталатын несиелердің жалпы сомасының базалық кезеңмен ... 2012 жылы 71,6 млрд ... 672,4 млрд ... ... ... 9,4 есеге, соның ішінде шағын кәсіпкерлік субъектілерінің несиелері 22,9 млрд теңгеге немесе 6,3 есе өскенін көреміз. ... ... күрт ... ... ... жылдары субъектілердің нормативті-құқықтық базасын дайындаумен; екіншіден, ШКС тез қарқында өсуімен түсіндіріледі. Елде қысқа мерзімді несиелеу көлемдерінің 20,1 - 67,6 млрд тг ... 47,5 млрд ... ... ... өз ... орташа және ұзақ мерзімді несиелеу 2,8-ден 77,8 млрд ... ... 75,0 млрд ... ... ... ж.
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011ж.
2012 ж.
0031,9
26
26,8
26,9
24,9
21,6
0
5
10
15
20
25
30
35
2007 ж.
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011ж.
2012 ж.
%
Сурет 2. Шағын кәсіпкерлік субъектілерін несиелеу динамикасы, %
Ескерту - ҚР ... ... ... ... ... автормен құрастырылған
Сонымен қоса, ұлттық валютада несиелеу көлемдері 13,0-ден 53,2 млрд теңге ... ... 309,2%, ал шет ... ... ... ... ... 92,2 млрд теңге дейін немесе 9,3 есе өседі. ШКС белгілі бөлігі несиелерді шетелдік валютада алуды ... ... 2011 жылы ... валютадағы несиелердің үлесі 36,6% тең болды, ал шетелдік ... 63,4%. ... ... ШКС ... ... үлес ... 31,9-тен 21,6% дейін төмендеді.
Соңғы екі жылда Республиканың бюджеттік қаржыларынан шағын кәсіпкерлік мұқтаждарына 50 млн ... ... ... ... ... облыс пен аудандар экономиканың осы секторын жергілікті бюджеттерден қаржыландыруды жүзеге ... даму ... (АДБ) ... бағыты аймағында 67 жоба 37,7 млн АҚШ ... ... ЕБРР ... ... басында 20285 жоба 139,98 млн АҚШ долларына қаржыландырылды, оның 58,3% - ... ... (1915 жоба 81,57 млн АҚШ ... және 41,7% ... ... (1134 жоба 58,41 млн АҚШ долларына). АДБ несиелік қаржыларына ауыл шаруашылық кісіпкерлерінің кең қол жетімділігін қамтамасыз ету ... ... беру ... өзгертілді, яғни нақты несиелердің сомасынан айналым қаржыларын толықтыруға ... ... ... 20-дан 60%-ға дейін ұлғайтылды.
Сондықтан, екінші деңгейдегі банктердің жүргізіп жатқан несие саясатының арқасында да соңғы жылдары шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге мүмкіндік туды: республикада ЕДБ-нің шағын ... ... ... ... ... мөлшері 2010 жылдың ақпан айында 205 322 млн теңгені құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің аймақтары бойынша шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... қаласы - Алматы ең үлкен орынды алады. Ресми статистика мәліметтері бойынша (2010 ж.) Алматы қаласында 27677 ... ... ... ... ішінде сауда саласында - 13764 (50,3%), өнеркәсіпте - 2742 (9,8%), ... - 2661 (9,5%), ... пен ... - 1820 (6,5%), ... ... ... және ... да қызмет түрлері - 6690 (23,8%).
Жеке кәсіпкерлер ... ... - 2060 ... 2007 ... ... кезеңімен салыстырғанда 48%-ға көп. Бұл аталған сандар ... ... ... және орта ... ... дамуын қөрсетіп отыр. Алайда республиканың басқа да аймақтарында даму жағдайлары байқалуда.
Қарастырып отырған мерзім аралығында екінші деңгейдегі банктердің шағын ... ... ... ... ... ... ... өзгерген жоқ. Мәліметтерден көріп отырғанымыздай, екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелерінің жартысынан астамы сауда ... ... ... 3. 2012 ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелері, %
Ескерту - екінші деңгейдегі банктердің материалдары негізінде автормен ... ... ... ... ... қол жетерлік, себебі үлкен капитал жұмсалымын, тауарлы-материалды запастарды ... ... ... ақша ... тез ... ... етеді.
Қазақстандық коммерциялық банктер жалпы 2010 жылы 57 млрд теңге көлемінде несие берді. Шағын және орта бизнес субъектілеріне тиетін үлес 20-30%-дан ... ... 2009 ... ... ... ... борыштар сомасы 1,5 трлн теңгеге жеткен. Сондықтан ... ... ... ... орнына құнды қағаздар нарығында қызмет еткенді дұрыс көреді. Шағын және орта ... ... және оның ... көтеру дамыған елдерге ғана емес, сонымен бірге Азия, Африка және Латын Америкасына көптеген дамушы мемлекеттеріне тән ... атап өту ... ... ... ... ... ... бөлігінің экономикалық саясатының негізгі бағыты экономикасы дамыған елдер тәжірибесі мысалында ұсақ өндірісті дамыту және оның орта және ірі ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша, экономикасы дамыған елдерге қарағанда негізгі капиталдың мөлшері 30-40 есе ... ... ... ұсақ ... 2-5 есе ... Ұлттық өндірушілердің жалпы санындағы ұсақ кәсіпкерлердің үлесі өнеркәсібі дамыған елдердің сәйкес көрсеткішінен 1,5 есе ... ... ЖІӨ, ... ... ... ... кәсіпорындардың үлесі дамыған елдердегі нәтижеге жақындауда. ҚР шағын және орта кәсіпорындар қызметінің барлық көрсеткіштерінің арасында тек ... ... 92,7% ... ... ... ... сәйкес келеді. ҚР шағын және орта кәсіпкерлігінің қалған көрсеткіштері дамыған елдермен қоса, дамушы елдермен қол жеткен көрсеткіштер деңгейінен ... ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпорындар шектерінің орташа есептелген критерийлері және ... ... ... ... ... ... Жұмыскерлердің саны
( адамға дейін)
500
50
50
2. Негізгі капитал (мың АҚШ ... ... ... (мың АҚШ ... Ұлттық өндірушілердің
жалпы санындағы үлесі (%)
60-80
90-98
92,7
5. ЖІӨ құрудағы үлесі (%)
50-60
20-40
16,3
6. Ұлттық ... ... ... ... үлесі (%)
60-70
40-50
10,3
Ескерту - автормен құрастырылған
Шағын және орта бизнес ... ... ... отандық экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі, олар арқылы әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... ... өнеркәсібін модернизациялауды және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті өнімдерді шығарады, жұмыс орны ... ... ... әл-ауқатының жалпы деңгейін көтереді.
Банктер алдында тұрған бiрден-бiр мәселе ... ... ... ғана ... сонымен қатар несиелеу процесiн ұйымдастыру мәселесiн де шешуi керек сияқты. Көбiнесе отандық коммерциялық банктердiң шағын бизнестi несиелеуде - ... ... яғни ... қаржыландыру мен активтермен несиелеуiн айта кеткен жөн. Нәтижесiнде ... ... ... ... ... қаржылық көрсеткiштерi бар белгiлi бiр қарыз алушы типiне несие берiледi. Бұл шын мәнiнде өте қатаң талап, көптеген қарыз алушылардың ... ... ... түрiне қол жеткiзуi мүмкiн емес. Осыған қарамастан банк несиелерiнiң 70% стандартты деп алынса, ал қалған 30% ... және ... ... ... жатқызылады.
Осы ретте шағын және орта бизнес үшiн ... көзi ... ... деңгейдегi коммерциялық банктер мен қорлар табылса, шағын және орта бизнестi жандандыру үшiн берiлетiн ... ... ... қана ... сол ... ... субъектiлерiне қарыз қаражаттарды алу мен табу көздерiн iздестiрудi де ойлау қажет. Бүгiнгi күнi ... ... және орта ... несиелеу бағытындағы өзiнiң азғана жиған тәжiрибесi бойынша шағын бизнес субъектiлерiмен банктерден алынған қаржы-қаражаттарын тиiмдi пайдалана алмай отырғаны белгiлi. Ал, ... әр ... ... ... ... деңгейде) өзiнiң корпоративтi бағалы қағаздарын шығару, басқа да iрi компаниялар субъектiлерiмен бiрiккен консорциумдар құру, ... ... ... ... ... акционерлiк ұжымдық шешiм түрiнде орта бизнес кәсiпорындарына айналуына жол ... едi. ... бұл ... ... ... тәжiрибесi мен меншiктi бағалы қағаздары жоқ болғандықтан тағы да қиындыққа кездеседі.
2.3 Шағын және орта бизнесті несиелендіруде коммерциялық банктің несиелік ... ... ... ол ... көшбасшы банктердерің қатарында, халық арасында Банктің беделі зор. ... ... оның ... ... ... ... АҚ ... Шағын Бизнес Бағдарламасы (ҚШББ) шеңберінде Еуропа Қайта құру және Даму Банкімен Несие алу ... ... қол ... ... ... ... қазақстандық шағын және орта бизнесті, соның ішінде ауыл шаруашылығы саласындағы ... ... ... ... ... ... - 5 миллион АҚШ доллары.
Қазір АҚ банктік қызмет көрсету нарығында ... орын ... ... арасында танымал.
Бұрын Альянс Банк қарқынды өсу стратегиясына сәйкес дамыса, қазіргі кезде стратегиясының векторы жеткен жетістікті сақтап, жақсарта отырып, ... және ... ... жоғарылату жағына қарай ауысты.
Банк бұрынғысынша бизнестің барлық бағыттарында әмбебап банк ретінде өркендейді.
Банк бөлшек несие беру бағытында кредиттік ... ... ... беру ... ... ... ... орындарды сақтауға және кредиттік өнімдерді сату көлемін ұлғайтуға бағыт ұстайды.
Карточкалық бизнесті дамытуға бағытталған өткен жылдардағы дайындық шараларының ... ... ... карталары рыногында сәтті дами алады деп болжауға мүмкіндік береді.
Бұдан ... ... ... ... шеңберінде банкоматтар мен POS-терминалдар желісін кеңейтуді, банкоматтарда карточка ұстаушыларға ... ... ... ... ... бар. Осылайша, Альянс Банк қазақстандық төлем технологиялары рыногындағы жаңа ... ... ... отыр, бұл клиенттерге жаңа әрі қызықты өнімдер мен қызметтерді: несие алу, депозит ашу, төлемдер ... ақша ... ... басқару, т.б. қызмет түрлерін ұсынуға мүмкіндік береді. ... ... беру және ... және орта ... ... ... беру бөлігінде пайыздық және пайыздық емес кірістерге бөліп, операциялардың шоғырландырылған орта түсімділігін жоғарылатуға ерекше назар аударылады.
Бизнесінің тұрақты өсуі ... ... ... ... мақсаттарға жылдам әрі тиімді жету үшін АҚ дамуының келесі бағыттарына басты назар аударады:
Депозиттік базаны кеңейту. Депозиттік өнімдер, ... ... ... ... көрсету бойынша тартымды шарттардың есебіне халық депозиттерінің көлемі бойынша алғашқы үштік көшбасшы қатарына кіру ... ... ... ... ... ... ...
Ақпараттық технологияларды дамыту. Бизнесіміздің даму қарқынына сай келетін Infosys ... ... ... ... ... ... Finacle платформасына өтуге ерекше көңіл бөлу жоспарланып отыр. Бұл платформа Банк ұсынатын қызметтердің сапасын ... Банк ... ... ... ... ... шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Банктің жеке капиталының мөлшерін ұлғайту акционерлік ... өсуі ... және ... ... ... есебінен қамтамасыз етіледі.
Аймақтық желіні кеңейту. Банк жаңа филиалдар ... және ... бойы ... ... ... аумағы және электронды кассирді қолдану мүмкіндігі бар ... ... және ... қызметтер пакетін ұсынатын шағын бөлімшелер түрінде де бөлімше желісін бұдан былай дамытуды жоспарлайды. Сондай-ақ күту аймақтарын ... ... ... ... электронды кезек жүйесін орнату, сондай-ақ өзіне-өзі қызмет көрсету аймақтарын ... ... ... ... ... былай әртараптандыруға және кеңейтуге АҚ және қаржы агенттіктерімен берік әріптестік қатынастар себепші болады.
Тарифтік ... Банк ... ... жеке ... ... ... ... дифференцияцияланған баға құру саясаты құрылады. Іс жүзінде халықтың түрлі топтары үшін VIP- қызмет, арнайы банктік өнімдер жүзеге асырылады.
Несиелік тәуекелді ... ... ... Банк ... ... сапасын қалыпты жағдайда ұстап тұра алады.
Несиелік портфель сапасын жақсарту жұмысы төмендегі бағыттар бойынша жүріп жатыр:
* Несиелік тәуекелді бақылау және ... ... ... ... - бұл ... 2010 жылы ... барлық мерзімінде өтелмеген займдарды мониторингтен өткізу саласы толығымен автоматтандырылды;
* Заем алушылардың ішкі ... ... ... ...
* ... ... әрі ... оңайлату және тәуекелді дер кезінде бақылау мақсатында бизнес-процесстер жаңа несиелік өнімдерді автоматтандыру жалғасты;
* Ұжымдық құрылымды оңтайландыру мақсатында несиелік тәуекелді ... ... үшін ... ... менеджерлерінің штатын кеңейту жүргізілді;
* Проблемасы көп активтерді бақылау процедурасы жетілдірілді. ... ... және ... ... ... ... займдар мониторингін күшейтудің арқасында Банктің жалпы несиелік портфеліндегі мерзімінде өтелмеген несиелер саны екі еседей ... ... ... 2010 ... ... ... ... 0,8 пайызды құрады. Бұл несиелік тәуекелді басқару жүйесінің ұтымды жұмыс істейтінін және Банк бөлімшелеріндегі проблемасы көп займдармен жұмыс істейтін арнайы ... ... ... ... ... 2011 2012 ... 4. Несиелік портфельдің көлемі мен мерзімі өткен қарыздардың ұлғаю динамикасы
2012 ... ... ... ... ... ... ... несие үлесі ссудалық портфельдің 0,08 пайызын құрады. 2012 жылы қалпына келтірілген несиелер саны 2011 жылмен салыстырғанда ... қана ... 60 ... ... ... ...
Банктің ссудалық портфелі сапасының өзгеру динамикасы, млн. теңге
2010
2011
2012
Баланс есебінен жабылған несиелер
334
39
534
Ссудалық портфельдегі үлесі
0,61%
0,02%
0,08%
Қалпына келтірілген несиелер
3
67
60
Ескерту: Альянсбанк мәліметтері ... ... ...
2012 жылы филиалдардағы тәуекел менеджмент жүйесі кеңейтілді, барлық ... ... ... ... ... ... енгізілді. Қаралып жатқан барлық жобалар мен ағымдағы несиелер несиелік тәуекелді тексеру мақсатындағы ... ... ... ... ... ... жүргізіледі, тәуекел деңгейін төмендету бойынша түрлі шаралар қолға алынады. Тәуекел менеджменті жүйесін құру жер-жерде процедураның ... ... ... ... ... іс-әрекетті қатаң бақылауды күшейтті.
Ссудалық портфель сапасының ... ... ... ... ... ... ... берді, 2006 жылдың соңында оның көлемі 3,3 пайызды құрады. Банк жедел несиелер бойынша сақтандыру компанияларымен басқа да қаржылық шығындардан ... ... ... ... 2011 ... 5. Құрылған провизиялардың көлемі мен үлес салмағының динамикасы
* - несиелік портфельдің жалпы ... ... ... несиелік портфельдің шоғырлану көлемін бақылап отыр. Мәселен, ең ірі он несиенің үлесі жалпы несиелік портфелде ең оңтайлы деңгейде сақталып ... 2012 ... ... ... ... оның ... 14 пайызды құрады, бұл жыл басындағы жағдаймен салыстырғанда 4 пайызға аз ... ... ... ... ... құрылымдарының сапасын жақсарту бағытында жұмыс істеп келеді. Аймақтар бойынша салалық ... ... ... ... істеп тұр. Ол бойынша, аймақтық, салалық басымдылықтар белгіленіп, салалық лимит көрсетілген.
3 Қазіргі кезеңдегі ... және орта ... даму ... мен ... шешу ... нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы маңызды міндеттердің бірі - шағын кәсіперлікті дамыту. Республикада шағын бизнестің ... мен ... ... ... ұйымдастырушылық, экономикалық және құқықтық шараларды қалыптастырудың,оны жетілдірудің қадамдары жасалуда.
Оған келесі жағдайлар бекітіледі:
* Шағын кәсіпорындар кез ... ... ... ... кез
* келген меншік формасы негізінде құрыла алады;
* Өнеркәсіп пен құрылыста жұмыскерлер саны 200-ге дейін;
* Ғылым мен ғылыми қызмет көрсету ... ... саны ... ... дейін.
* Бөлшек сауда: жұмыс істейтіндер саны 15 адамға дейін.
Кәсіпкерлікті қолдаудың, дамытудың жоғарыда аталған бағыттардан басқа шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... болады.
Шағын кәсіпорындардың соңғы жылдары күрт ұлғаюы жаңа нарықтық
құрылымының қалыптаса бастаған аймағы. ... ... ... 55% ғана ... ... айтпай кетуге болмайды. Заңды түрде тіркеліп, мерзімінде жұмыс істеген шағын кәсіпорындардың басым көпшілігі Алматы қаласында орналасқан. Мұнда 23144 ... ... яғни 69 % ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік, әсіресе, агроөнеркәсіптік өндіріс саласында мықтап дамуға тиіс. Өткен жылдарды еске алсақ, ауыл ... ... ... ... ... тыс ... тасымалданып, сол жерлерде өңделіп, дайын өнімді жоғары бағамен қайта ... ... - ... ірі де ... ... зор ... Жалпы ішкі өнімнің алтыдан бір бөлігі ауыл шаруашылығының, сондай-ақ ұсақ кәсіпорындардың үлесіне тиеді. Шағын кәсіпкерлік тек бәсекелестің ғана ... ... ... ... ... ... пен ... да лайықты ұйытқысы болып табылады. Ол шағын және ... ... мен ... ... тұратын адамдардың әлеуметтік-
экономикалық жағдайын жақсартуға қызмет етеді.
Шағын кәсіпорын өзінің іс-әрекетінде көптеген қиындықтарға кездеседі. Олардың ... ... - ... базасының жетіспеушілігі: материал-техникалық және қаржылық. Шың мәнінде халық шаруашылығында бос жерге кең және жаңа сектор құру көзделіп отыр. Ондаған жылдар бойы ... ... ... ... емес. Олай болса осындай жұмысты ұйымдастырып, алып кететіндей ... де ... ... көпшілігінің басында артық ақшасы болмады, ал өз ісін бастайтын кәсіпкерлер болуы ... ... болу ... еді. ... ... ақшалар күйіп кетті. Сондықтан өз ісін жүргізу үшін тек қана несие керек. Шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... қол ... ... ... әлі де осы ... дамуына бөгет жасап отыр, шешуі табылмаған мәселелер де көп. Басты проблеманың бірі - ол кадр ... ... ... біткен қасиет дейді. Ол мүмкін дұрыс болар, бірақ оңдай адамдар аз. ... ... ... ... ... Ол үшін ... таңдап алып оқыту қажет.
Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде кешенді ... ... ... ... ... ... дамытуда қамтамасыз ету, экономикада оның үлесін ұлғайту, жаңа жұмыс орнын, санын арттыру, айқын ... ... ... ... ... ... ретінде меншік иелерінің бұқаралық тобын қалыптастыру көзделген. Бүгінгі таңда шағын кәсіпкерлік экономиканың ерекше бөлігі ретінде нақты жұмыс істеп, даму ... ... алып ... ... нақ өзі. ... ... экономикаға дағдарыстың екінші толқыны да жайылып үлгерді. Оған қарсы әлемнің алпауыт елдерінің өзі ... ... ішкі ... ... ... ұмтылып жатыр. Бұл ретте, ширақтық танытқан ел Үкіметі Ұлттық банк және ... ... ... ... ... жылдары экономика мен қаржы жүйесін тұрақтандыруға арналған бірлескен іс-қимыл бағдарламасын былтыр күзде қабылдағаны мәлім. Бұл ... ... ... - ғаламдық дағдарыстың салдарына төтеп беру, сонымен қатар экономикалық өсу, тұрақтылық ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және халықтың әлеуметтік-әлсіз жіктерін қолдау.
Қазіргі жағдайдағы Қазақстанның экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында бағдарламада шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... экспорттық өнімдердің әлемдік нарықтағы бағасының күрт құлдырауы жағдайында мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық әл-ауқатының нығаюына дәл осы шағын және орта бизнестің өрге ... ... ... Егер бұл сала өркендесе, жаңа жұмыс орындары ашылып, ел берекеті артады. Үкіметтің ... ... ... ... ... және орта ... ... қолдауға және жаңа бизнес жобаларды іске асыруға ерекше мән берілуі сондықтан.
Қазіргі жағдайда сыртқы ... ... ... ... ... ... ұшырауына түрткі болғаны рас. Мәселен, Ұлттық банктің деректері бойынша Астанадағы шағын және орта бизнес 2011 жылы 135 ... ... ... Ал 2012 жылы 78 ... теңгеге қаржыландырылған. Бір жылда бұл саланы несиелендіру қарқыны 43% кеміді. Қазіргі кезеңде кәсіпкерлік субъектілері несиеге ... ... ... қалды деген сөз. Осындай жағдай барлық өңірлерде ... Бұл ... ... ... өз ... табуы үшін мына шараларды атқару көзделуде:
* жаңа Салық кодексі ауқымында салықтық жүктемені күрт төмендету;
* екінші деңгейлі банктер арқылы ... және орта ... ... ... ... дамыту қоры АҚ арқылы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді мемлекеттік кепілдендіру;
* АҚ аймақтық пошта желілерін пайдалана отырып, ауылдық ... ... ... ... ... және орта бизнестің мемлекеттік сатып алуларға қол жеткізуін кеңейту;
* бизнесті құру мен жүргізу бойынша рәсімдерді оңайлату, әкімшілік кедергілерді төмендету, лицензиялауды ... ... ... шектеу;
* әрбір облыс орталығында кәсіпкерлікті қолдау орталықтары желісін құру.
Кәсіпкерлерге салынатын салықтық ауыртпалықтарды жеңілдетудің бір қадамы ... жаңа ... ... ... ... табыс салығын кезең-кезеңмен төмендету көзделгендігін айтуға болады. КТС 2009 жылға дейін 20%-ға, 2010 жылға дейін ... 2011 ... ... 15%-ға ... ... және орта ... ... кезеңіндегі ахуалын оңайлатуға себеп беретін тағы бір маңызды қадам жасалды.
Республикамыздағы шағын және орта ... ... ... шоғыры Алматы менАстанада орналасқандықтан, бөлінген 120 млрд теңге көлеміндегі қаржының 50 млрд. ... ... ... ал ... қаласына 30 млрд. теңгеден кем емес қаржы бөлу жөнінде ҰӘАҚ ... ... қол ... ... ... ... комиссия және жергілікті әкімдіктер қаражаттардың мақсатты жұмсалуы үшін жан-жақты мониторинг жасауда. Өтініш берген кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... мөлшердегі қаржыға зәру, сонымен қатар отандық экономиканың қай саласына басымдық берген қолайлы - осының бәрі сараптаудан өтуде.
Экономиканы жаңғырту жөніндегі ... ... ... ... банктің және қаржы ұйымдарының шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... белгіледі. Әзірше бұл бағдарламаға 10 банк қатысады: АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, Банк АҚ, және , АҚ, АҚ, АҚ. ... ... үшін ... ... ... әрқайсына бөлінетін қаржы көлемінің лимиттерін де анықтады. Аталмыш транштық ... ... ... ... және орта ... ... ... жобаларына қаражаттың 70% жұмсау көзделген. Ал қаржының қалған 30% жаңа жобаларды іске асыруға бағытталады.
Бұл елдегі шағын және орта ... ... ... ғана ... ары қарай өркендеуіне жол ашады. Қосымша бөлініп отырған 1 миллиард долларды ... ... ... ... ... екінші жартысында 120 млрд. теңге бөлінеді деп жоспралануда. Бұл еліміздің барлық өңірлеріндегі кәсіпкерлерді кеңінен қаржылай қамтып, соның есебінен ... ... жаңа ... ... мен ... ... қолдау көрсететіні анық.
Банктер кредит беруді қысқартқанын ескере отырып, шағын және орта бизнеске ауқымды мемлекеттік - ... та, ... та - ... ... ... ... аяғында бөлінген 48,8 млрд. теңге есебінен шағын және орта бизнес субъектілерінің ... ... ... ... жылы жергілікті және республикалық бюджет қаражатынан шағын бизнеске тағы 95,5 млрд. теңге бөлінді.
Бұл соманың 50 ... ... ... қоры арқылы бөлінуде, банктер тағы 50 млрд. теңге бөледі. Сонымен қатар менің тапсырмам бойынша ... ... ... ... ... тыс және ... бюрократиялық ресімдерді жою жөніндегі жұмысты жалғастыруда. Бұл жұмысты әрі ... да ... ... ... ... ірі монополистік шаруашылыққа тығыз
байланысты. Орта және шағын деңгейдегі кәсіпорындар ара салмақтарының өзара ... ... ... байланысты. Шынында ірі фирмаларда зор материалдық, қаржылық, еңбек ресурстары және ... ... бар. ... жоғары дәрежеде ғылыми - техникалық жаңа әдістер ... ... Ал, ... ... ... уақытта шағын және орта дәрежелі кәсіпкерлік істер орын алады .Ол ... ... ... және қызметкерлер кооперациясын көп талап етпейтін, жұмыс салаларында пайда болады. Шағын және орта кәсіпорындар, ... ... ... көп ... ... ... және тұтыну тауарларын шығару салаларында болды.
Шағын фирмалардың ірі фирмалармен салыстырғанда экономикалық тиімділігі жергілікті нарыққа жақындығы,клиентердің сұранысына икемділігі, шағын мөлшерде ... ... ... және дербес тұтынудың сұранысының бөлінуімен байланысты өркендейді.
Шағын және орта дәрежелі деңгейдегі ... ... ... септігін тигізеді:
* Бәсеклестік орта өркендейді;
* Қосымша жұмыс орны пайда болады;
* ... ... ... ... ... ... ... және қызметтермен толтырады, экспорттың потенциалын артырады және мүмкіндік ... ... ... дүниежүзінде маңызды орын алады. Ол тек қана тұтыну сферасында емес, сол сияқты механизімдерді шығару жағдайында немесе полуфабрикаттар өндіріп негізгі басты ... ... ... ... орын алады.
Қорытынды
Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тәжірибесін зерттей келе бұл тәжірибелердің озық шетел тәжірибелерінен алынғандығы анықталып отыр. Қазақстан ... ішкі ... және ... ... ерекшеліктері ескеріліп, экономика салаларын несиелеу барысында әрбір салаға тиімді келетін несие түрлері коммерциялық ... ... ... және баса да ... ... өздерінің шарттары бойынша ерекшеленіп бүгінгі таңда шағын және орта бизнес субектілерін несиелеуде қолданылуда. Осы ... алу мен ... ... ... және ... болатын факторлар анықталып ұсынылып отыр.
Жалпы Қазақстан Республикасының жаңа экономикалық ... ... ... ... күнделiктi өмiрiмiзде орын алған шағын және орта бизнес секторының ел ... ... ... ... ... өттiм. Шағын бизнес экономикалық өсудiң басты факторы екендiгi анық, олай болса оны неге әлемдiк деңгейге көтермеске. ... ақ ... және орта ... ... өзi ... ... ... оған әрине мемлекет, қоғам, әрбiр тұлға жағдай жасауға ... ... ... ... ... өте үлкен аймақтарды алып жатуына байланысты шағын бизнесті дамыту мүмкіндігі мен қажеттігі ... ... ... ... ... аграрлық мемлекет болғандықтан шағын және орта бизнесті ұйымдастыруды және несиелеуді ауылдардан бастау және қолдау керек екендігі зерттеу барысында атап айтылды.
Шағын ... ... ... бiр көзi ... ... ... ... сол несиеге қалайша қол жеткiзуге болатындығы, оны тиiмдi пайдаланып, дер уақытында банкке қайтару мәселелерi жұмыста зерттеліп қарастырылды. Тәжiрибе ... ... ... ... ... ресурстарға мұқтаж болуы бүгiнгi күннiң көкейтестi мәселелерiнiң бiрi екендiгi аталып, ... ... ... құштарлық танытпай отырған банктердi қалайша ынталандыруға болатыны жайында пікірлер айтылды. Сонымен ... ... жоба ... ... ... арыз ... ... тұлға жобасының үлгiсi бойынша несие мақсаты, несие мерзiмi, несие қайтарымдылығы, ... ... ... ... ... ... ... қатар, бұл құжаттардың Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес рәсiмделуi, қарызды ... ... ... зерттелді.
Қазақстанда кеңiнен орын алып келе жатқан шағын бизнестi шетелдiк ... ... ... және әртүрлі шағын және орта бизнесті дамыту қорлары арқылы, мысалы Еуропалық Даму және ... Құру ... ... ... ... шетел инвесторларының шағын бизнестi көтеру бағдарламасына, оның тәртiбiне тоқталып олардың қызметіндегі тәжірибелік материалдар талданылды.
Банктердiң шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... негiзiнде ынталылығын көтермелеу үшiн, несиелердiң қайтарылмау ықтималдығын, олардың жоғары тәуекелге баруын төмендету шараларын үнемі жасап ... жөн. Ол ... ... ... ... ... ... қорлары және мемлекет тарапынан іске асырылуы тиіс. Қарыз алушының - ... ... ... ... жасауымен қатар өз бизнесiн жандандыру мақсатында несие ... және оны ... ... ... ... ... зерттелiнуі қажет. Осы секторды көтермелеу арқылы өндiрiстi жандандыру, оның iшiнде Қазақстан экономикасының сыртқы тәуекелдiлiгiн қысқарту мен отандық ... ... ... ... осы ... жұмысының басымды бағыты болып табылды.
Қазақстан Республикасында шағын және орта ... ... ... заңнамасының жетілдірілмеуімен, түрлі заңдық актілерде құқықтық нормалардың шашыраңқы орналасуымен, ... ... ... көрсетудің жетілдірілмеуінен, бизнес ақпаратқа қол жетудің әлсіз ... ... ... ... мемлекеттік шараларды жүйелік түрде жүзеге асырумен және т.б. байланысты бірқатар проблемалар кедергі тудырады. Аталған проблемаларды тиімді шешу ... ... ... шараларды қолдану қажет. Біріншіден, заңнаманың анықтығын қамтамасыз ету қажет. Қазіргі кезде қолданыстағы жүрген ... ... ... ... ... заңда берілген қандай да болмасын прогрессивті идеяны жойып жіберуі мүмкін. ... жеке ... ... ... ... ... қажет. Үшіншіден, шағын бизнес кәсіпорындарына салынатын салық мөлшерін, экономикадағы көлеңкелі бизнес көлемін және ... ... ... ... ... керек. Аталған мәселелер зерттеуде орын тапты.
Қазіргі кездегі әлемдік қаржы дағдарыстарына байланысты ... ... ... ... ... ... Бұл шағын және орта бизнес субъектілері тарапынан болып отырған қаржылық сұранысты банктердің қанағаттандыруы мүмкін емес. Өйткені, ... ... ... ... қамтамасыз етіп отырған ірі шет ел АҚШ, Ағылшын, Германия және тағы басқа мелекеттер банктері бүгінгі күні қаржылық ... ... ... Сондықтан, үкімет тарапынан коммерциялық банктерге қаржылық көмектер көрсетілмесе көптеген шағын және орта бизнес субъектілері өз қызметтерін тоқтатуы мүмкін. Ол ... ... ... бірнеше жүздеген миллиард тегеге тең келеді. Әлемдік қаржылық дағдарыстың несиелеу барысындағы ең басты кедергіге айналғандығы зерттеуде негізгі фактор ретінде ... ... ... ... ... ... ... аталған ұсыныстардың отандық екінші деңгейдегі банктер тәжірибесінде несиелік саясатты жүзеге асыру ... ... өз ... шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... 27 ... ... ... ... Президентінің 1998 жылғы 31 желтосанындағы №4189 Жарлығы
* 1997 жылғы 19 маусымдағы №131 - 1 ... ... ... ... ... ... теориясы: Оқулык. -- Алматы: Жеті жарғы, 2011. -- 368 бет.
* О.Сәбденов. А.Тоқсанова. Шағын кәсіпкерлікті басқару. Алматы: ... ... ... Ж.Г. ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдау. Алматы: баспасы. 2010.
* А.Қ. Мейірбеков. Қ.Ә. Әлімбетов. Кәсіпорын экономикасы. Алматы: баспасы. 2009.
* Қаржы. Қ.Қ. ... С. ... ... 2009.
* С. Құлпыбаев. Ш. Баязитова. А. Баязитова. Қаржы теориясы. Алматы: 2010.
* ... Т., ... Ш. ... - - ... ... Ө.К., Сағындықов Е. Ақтөбе - - 2006.
* ... О. ... и ... ... - ... ... ... - ВКН: Экономическая политика переходного периода на рубеже 21-го века - Алматы: Казахстан, 2009.
* Мақыш С. Б. ... ... ... ... ... университеті, 2004.
* Хамитов Н.Н. Қазіргі кезеңдегі кредиттік іс: Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2009. - 320 ... ... Ұ.М., ... Д.Т., ... Э.А. ... ... және ... Оқулық - Алматы: Экономика, 2008. - 296 ... ... Р.О., ... ... Ә.Қ.,Сатыбалдиева Ж.Ш. Қаржы, ақша айналысы және несие: Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2008. - 462 ... ... А.Ә. Ақша - ... саясаты: Оқу құралы. Алматы: Экономика, 2008 - 106 бет.
* Ғ.Сейітқасымов, Ж.Бекболатұлы, С.Кәрімжанов. Қазақстанның банк жүйесі. Оқу құралы. - ... 2008. - 186 ... ... ... А.А.Мусина. Банковское дело: Курс лекций. Астана:Изд.Каз УЭФиМТ, 2008-243 стр.
* Искаков У.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Финансовые ... и ... ... - Алматы: Экономика, 2005. - 298 ... ... С.Б. Банк ісі: ... - ... Жеті ... 2009. - 552 ... Лаппаев Н.Ж. Қазақстандағы шағын және орта бизнесті дамыту мәселелері // ҚазЭУ хабаршысы № 2 /2012.
* Шалабай Г.Э. Шағын ... ... ... ... //Транзитная экономика № 1/2012.
* Бактыбаева С.Б. Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік несие желісі есебінен қаржыландыру //ҚазЭУ ... № 2/ ... ... www.afn.kz. Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым
* www.nationalbank.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнесті несиелендіру тәжірибесі55 бет
Шағын кәсіпкерлікті дамыту22 бет
Шағын кәсіпкерлікті қалыптастырудың теориялық негіздері және оны несиелеу қажеттігі63 бет
Қазақстан экономикасы үшін кәсіпкерліктің мәні мен маңызы85 бет
Қазақстанда шағын және орта кәсіпкерліктің дамуының проблемалары34 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Acom компьютерлік дүкенінінің ақпараттық жүйесін құру57 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«Кондитер цехы жабдықтары» қыскаша оқу құралы40 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь