Литосфера және оны тиімді пайдалану мен қорғау

• 1 Литосфера және оны тиімді пайдалану мен қорғау
• 2. Жел және суэрозиясы
• 3. Топырақты эрозиядан қорғау
• 4. Топырақтың ластануы
• 5. Жердї рекультивациялау
Литосфера — (грекше — Lithos — тас + sphak — шар) — жердің қабығы, құрамы силикатты, қалыңдығы 30-80 км бола¬тын жер шарының сыртқы қатты тас қабықшасы. Литосферада тірі организмдер 3 км дейінгі тереңдікте тіршілік етеді.
Топырақ. Жер бетінде Күннің энергиясы заттардың екі айналымын: су айналымы мен атмосфера циркуляциясында байқалатын үлкен, немесе геологиялық және заттардың топырақ, өсімдіктер, микроорганизмдер мен жануарлар арасындағы айналымы кіші немесе биологиялық айналымды туғызады. Екі айналым да бір-бірімен тығыз байланысты.
Топырақтың табиғи ландшафттар мен экожүйелердегі маңызы зор, оны жекеленген экожүйе деп қарастыруға болады.
Топырақтану ғылымының негізін салушылардың бірі В.В.Докучаев ХХ ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету заңдылықтары мен өзін-өзі реттеуге қабілетті табиғи-тарихи дене деп қарастырады, топырақтың планетаның тарихымен, тау жыныстарымен, климатымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ландшафтымен тығыз байла- нысты болатынын атап көрсеткен.
Тау жыныстарының топыраққа айналу процесінің аса бір маңызды және жалпы құбылысы құрлықтың бүкіл бетін жауып жатқан гумустық қабаттың түзілуі болды. Бұл қабат топырақтың ең бір белсенді бөлігі болып саналады. Топыраққа ең алғаш рет М.В.Ломоносов ғылыми анықтама берді, ол: топы- рақ түзілу процесі құнарлылық түзіле жүретін өсімдіктер мен тау жыныстарының арасындағы ұзақ өзара қарым-қатынас деп көрсетті.
Топырақ ресурстары Жер бетіндегі тіршілікке қажетті ен маңызды алғы шарттардың бірі болып табылады. Алайда оның шын мәніндегі маңызы мен ролін өз дәрежесінде бағалай алмай келеміз. Топырақ биосфераның компоненттерінің бірі ретінде адам, жануарлар мен өсімдіктер үшін биохимиялық орта болып саналады, ол энергетикалық сиымдылығы жоғары, топырақ биотасы мен адамдар арсындағы тікелей және жанама әсерлерді тепе-теңдікте сақтап тұра алатын өздігінен тазару процестерінің механизмдерінің аса маңызды резерві болып табылады. Адамдарға азық-түлік пен жануарларға қоректі өндіру үшін қажетті жағдайлар тек топырақ арқылы ғана жасалынады. Топырақтың табиғи дене ретіндегі негізгі функциясы атмосфералық жауын-шашынды жинақтау мен су балансын
        
        Литосфера және оны тиімді пайдалану мен қорғау
* 1 ... және оны ... ... мен ...
* 2. Жел және суэрозиясы
* 3. Топырақты эрозиядан ...
* 4. ... ...
* 5. Жердї рекультивациялау
Литосфера -- (грекше -- Lithos -- тас + sphak -- шар) -- ... ... ... силикатты, қалыңдығы 30-80 км бола - тын жер шарының сыртқы қатты тас қабықшасы. Литосферада тірі ... 3 км ... ... ... ... Жер бетінде Күннің энергиясы заттардың екі айналымын: су айналымы мен атмосфера циркуляциясында ... ... ... ... және заттардың топырақ, өсімдіктер, микроорганизмдер мен жануарлар арасындағы айналымы кіші немесе ... ... ... Екі ... да ... тығыз байланысты.
Топырақтың табиғи ландшафттар мен экожүйелердегі маңызы зор, оны ... ... деп ... ... ... ... салушылардың бірі В.В.Докучаев ХХ ғасырдың басында топырақты өзіне тән өзара байланыстары, тіршілік ету ... мен ... ... ... ... дене деп ... топырақтың планетаның тарихымен, тау жыныстарымен, климатымен, өсімдіктерімен, рельефімен және ... ... ... ... болатынын атап көрсеткен.
Тау жыныстарының топыраққа айналу процесінің аса бір маңызды және ... ... ... ... бетін жауып жатқан гумустық қабаттың түзілуі болды. Бұл ... ... ең бір ... бөлігі болып саналады. Топыраққа ең алғаш рет М.В.Ломоносов ғылыми анықтама берді, ол: топы- рақ түзілу процесі құнарлылық түзіле ... ... мен тау ... арасындағы ұзақ өзара қарым-қатынас деп көрсетті.
Топырақ ресурстары Жер ... ... ... ен маңызды алғы шарттардың бірі болып табылады. Алайда оның шын мәніндегі маңызы мен ролін өз дәрежесінде бағалай ... ... ... ... ... бірі ... адам, жануарлар мен өсімдіктер үшін биохимиялық орта болып саналады, ол ... ... ... ... ... мен адамдар арсындағы тікелей және жанама әсерлерді тепе-теңдікте сақтап тұра алатын өздігінен тазару ... ... аса ... ... ... табылады. Адамдарға азық-түлік пен жануарларға қоректі өндіру үшін қажетті жағдайлар тек ... ... ғана ... ... табиғи дене ретіндегі негізгі функциясы атмосфералық жауын-шашынды ... мен су ... ... ... ... ... элементтерді жинақтау, жер асты суларын түзумен тазалығын қамтамасыз ету, ластаушы заттарды тасымалдау.
Топырақ -- сыртқы орта ... ... ауа, ... мен ... ... ... ... қалыптасқан жердің беткі құнарлы қабаты. Топырақ түзгіш факторларға сол сияқты рельеф пен адамның іс-әрекеті де жатады. Тірі ... ... ... қасиеті -- құнарлылығының қалыптасуына жағдай жасайды.
Топырақтың құнарлылыгы дегеніміз -- оның өсімдіктерді оларға қажетті қоректік ... ... және ... ... ету ... Ол ... түзілу процесі барысында және адамның топыраққа әсер етуі нәтижесінде қалыптасады. Ол бүкіл адам баласының тіршілігінің көзі ... ... аса ... ... ... дақылдарының өнімінің, ауылшаруашылық дақылдары өндірісінің негізі.
Топырақ -- барлық элементтердің аккумуляторы: ол оларды ... ... ... ... кетуден сақтайды. Өзінің қалыптасқан зат алмасу процесі бар, тұрақты динамикалық жүйе болғандықтан ... ... ... (су ... ... т.б.) әсеріне қарсы тұра алады. Бірақ топырақ көптеген антропогендік факторлардың (жер жырту, мал жаю, ... ... ... ұзақ ... созылатын әсеріне сезімтал келеді. Топырақтың құнарлылығы адам іс- ... де ... -- ... ... ... ... Ол азық-түлік, малға жем, киім үшін талшық, құрылыс материалдарын береді. Топырақтың ең маңызды байлық екендігін айта келіп, К.Маркс, ... -- ... ... ... ... -- ... ... ешнәрсеге айырбасталмайтын табиғи ресурс. Қазіргі таңда, ғылым әлі күнге дейін табиғи ... ... баса ... ... ... таба ... жоқ. ... топырақсыз өсірудің кез келген әдісі (гидропонды, пластопонды, аэропонды) ... ... дәл өз ... орындай алмайды. Сондықтан адамзат қоғамы алдында тұрған және әлі де маңызды болып қала беретін аса ... ... ... топырақ түзілу процесіндегі өзідігінен қалпына келу қабілетін сақтап қалуға барынша жағдай жасау.
Топырақ -- биосфераның басқа элементтерімен үздіксіз алмасып ... ... ... ... және биосфераның кейбір элементтеріне (атмосфералық ауа, жер бетілік және жер ... ... өзі де әсер ете ... өте ... ашық ... ... үнемі климат пен ауа райы компоненттері, флора мен фауна, әсіресе соңғы кезде түрлі антропогендік зиянды әсерлерге ... ... ... ... ... көбейіп, өздігінен тазару қабілеті нашарлап, құнарлылығы кемуде.
Топырақтың деградациялануының (латын тілінен аударған- да -- ... ... ... ) ... ... ... ... тыңайтқыштар мен пестицидтерді шамадан тыс көп қолдану, т.с.с.
Топырақтың қорғау мен бақылау объектісі ретінде қоршаған ортаның басқа ... ... ... өз ... бар. Ең ... топырақ атмосфералық ауа мен жер бетілік суларға қарағанда әлдеқайда қозғалыссыз орта, соған байланысты басқа орталарға тән аса ... ... ... ... қасиеті жоқ. Топыраққа түскен антропогендік ластаушылар онда жинақталып, көбейе береді.
Топырақ өте күрделі организм сияқты үнемі өсу, даму және өзгеру үстінде ... Онда ... ... және бұзылу процестері жүріп жатады. Су, жел, антропогендік факторлардың топырақ пен оның қабаттарын бұзу, беткі құнарлы ... ... ... ... ұшу құбылыстарыэрозия деп аталады.
"Эрозия" термині латынның erodere -- бұзу деген сөзінен ... ... ... жабынының су, не желмен шайылуы, бұзылуы. Бұл кезде топырақтың ең құнарлы қабаты бұзылады: топырақ түзілу процесінің жүру жылдамдығы ша - ... 0,5-2,0 ... ... ... ... 18 см болатын осы қабаттың табиғи жолмен түзілуіне 1400-7000 жыл ... ... ... еді, бұл қабаттың жойылуы кейде 20-30 жыл, тіпті кейде бір ғана қатты жауған жаңбыр, не шаңды дау- ыл нәтижесінде ... ... ... байқалу сипатына қарай қалыпты, не геологиялық және жылдам, не антропогендік эрозия болып бөлінеді.
Қалыпты эрозия -- орманды ... мен ... ... топырағында жүреді. Ол өте жай байқалып, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... нәтижесінде бір жылда қайта қалпына келе алады.
Жылдам эрозия -- табиғи ... ... ... ... ... ... ... ескерусіз пайдаланылған территорияларда байқалып, бұл эрозия өте тез ... ... ... түрлері: жазықтық, сызықтық, дефляция, ирригациялық, өндірістік (техногендік), абразия, жайылымдық.
Жазықтық эрозия -- тау ... ... ... ... ... еріген қар суларымен шайылуы.
Сызықтық эрозия -- тау беткейлері ... ... ... қар суларының әсерінен терең жыралар мен жылғалар түзіп шайылуы.
Жел эрозиясы, не дефляция -- топырақтың ... ... ... қабатының бөлшектерінің желмен ұшуы.
Ирригациялық эрозия -- суармалы егін шаруашылығымен айналысатын ... ... ... көп мөлшердегі су массасының берілуіне байланысты болады. Бұл су топыраққа сіңіп үлгірмейді де, топырақ бетімен ... Су ... ... жер аз ғана ... да ... ... ... қарашірігі сумен бірге төменге қарай жуылып, ағып кетеді. Ирригациялық эрозия ... бір ... ... да, топырақтың сортаңдануы да жүреді.
Өндірістік эрозия -- пайдалы қазбаларды өндіру кезінде, әсіресе, ашық әдіспен өндіруде, тұрғын үй, ... ... ... ... газ және ... ... салу кезінде байқалады.
Абразия кезінде (өзендер, басқа да су ... ... ... ... және мал ... ... ауданы кемиді.
Шамадан тыс көп мал жаю кезінде ... ... ... ... ауылшаруашылық техникалардың ауыр түрлерін топырақтың өздігінен қалпына келу қабілетін ескермей пайдаланған жағдайларда қалыптасады. Бұл ... ... ... ... ... ... на- ... топырақ түзілу процесінің негізгі агенті -- биологиялық белсенділігі әлсірейді. Мысалы, АҚШ -- да топырақтың ... мен ... жыл ... 1 млрд ... ... ... ... әсіресе, жылына екі рет өнім жинайтын аудандарда ауыр техникалардың ... ... ... ... ... ... ... Бұл зардаптарды болдырмаудың тиімді жолы -- топырақты минималды өңдеу, топырақ өңдеуші және басқа да ... ... ... алатын ауқымын ұлғайту арқылы арттыру.
Эрозия -- құнарлылықтың жауы. Мамандардың есептеулері бойынша, әрбір минут ... жер ... 44 га жер ... ... ... ... әсерінен адамзат қоғамы күн сайын 3 мыңнан аса га жерден айрылып отырады. Ал барлығы қазіргі кезде 50 млн га ... жер ... ... түрлерінің әсерінен барлық ауылшаруашылық дақылдарының өнімі шамамен 20-40% төмендейді.эрозияның зардаптары бұнымен бітпейді. Топырақ ... ... ... ... ... ... ... қиындатып, топырақ өңдеуші және өнім жинаушы техниканың ... ... ... Топырақтың эрозиясы, олай болса, биогеоценоздардағы жануарлар мен өсімдіктердің тіршілік ету ортасының бұзылуы, табиғи комплекстердегі қалыптасқан ... ... ... әкеп ... ең көп ... АҚШ ... Соңғы 150 жылда барлығы 160 млн га жердің 120 млн га ... ... 20 млн га жер ... ... ... ... жыл ... жердің қоректік заттарға бай 4 млрд тонна құнарлы қабаты жойылып отырады.
Жерорта теңізінің жағалауларына орналасқан елдердің то- пырақтары ... ... ... ... ... ... мен ... Африканың шөл далалары, Австралия, Канада, Индия, Пакистан мен Қытайдың бірқатар жерлері эрозияға ұшыраған.
Эрозия ... ... ... ... жер ... ... пайдаланбауы, кейбір шаруашылықтарда нашар агротехниканы қолдану нәтижесінде жүреді.
Топырақтың эрозиясымен күресу -- егін ... ең ... ... бірі.
Эрозияға қарсы күрес шараларының ең негізгілерінің бірі -- ... ... Бұл -- ... ... ... ... ... су және жел эрозиясына ұшырау деңгейлеріне байланысты топырақ-Эрозиялық жоспарлар жасалынып, топырақтарға сәйкес эрозияға қарсы іс-шараларын жүргізеді.
Агротехникалық ... ... ... ... ... ал өте биік ... су ұстағыш микрорельефтер жасау керек. Жауын-шашын суларын жинау үшін жырту қабатын тереңдету арқылы да қол ... ... ... сол ... ... аударып емес, тек қана қопсыту,эрозияға ұшыраған жерлерде желге төзімді қабаттарды жасау да жатады. Дефляцияға ... ... көп ... шөптерді өсіру арқылы ауыспалы егісті қолдану өте тиімді болып саналады.
Эрозияға қарсы күрес шараларының ... ... ... ... де ... роль ... Топырақты құрғақшылық пен ыстық желдерден эрозиядан сақтауда ормандар егудің өте қолайлы екендігін көрнекті ғалымдар А.Т.Болотов, В.В.Докучаев, Н.М.Сибирцев, т.с.с. ... атап ... ... ... ... ... территорияларда өсімдіктер жабынын жоюға әкелетін табиғи экожүйелерге тигізетін әсерді шек- теу. Бұл әсіресе орманды пайдалануға қатысты.
* ... ... ... ... ... тыс мал ... ... Үлкен территорияларда шөптесін өсімдіктер жабынының зақымдануы кезінде, әсіресе топырағы жеңіл жерлерде су және жел эрозиясы болуы мүмкін. Таулы аудандарда шөптесін ... ... ... ... (мысалы, жалғыз аяқ жол) су эрозиясының пайда болу ошағы орын алады. Мұндай қолайсыз құбылыстарды болдырмаудың енгізгі жолы мал жаю ... ... мен ... ... ... ... саналады.
3. Егістік жерлерді қорғау шаралары:
-- ... ... ... пайдалану;
-- топырақты бекітетін тамырлары бар шөптер қоспасымен алмастыру;
-- жиектік ... ... ... ... ... бұзылатын құмды және құмдақ топырақтарды шығару;
-- шағын егіс танаптарын табиғи ландшафттармен кезектес- тіру;
-- ... ... ... ... ... ... ... түзуге мүмкіндік туғызатын ор- ганикалық тыңайтқыштарды пайдалану;
-- топыраққа әсер ететін қысымды кемітетін техниканы пайдалану.
Суармалы егістердің дүние жүзіндегі ... ... 250 млн га ... ... эрозиямен қатар суармалы топырақтар екінші реттік сортаңдануға ұшырайды. Оның мәні -- танаптағы топырақ суды ... ... соң ... мен ... транспирацияға қажетті судан артық су келіп түседі. Бұл су біртіндеп жер астылық грунт суларына дейін жетіп, оның ... ... ... ... ... ретсіз суару кезінде қысқа уақыт аралығында (бірнеше жыл) жақындап, интенсивті түрде булана бастайды. Суда еріген тұздар топырақ бетінде жиналады. ... ... ... ... деп аталады. Суғарудың жоғары деңгейінде және каналдардағы судың топыраққа сіңіп кетуі арқылы грунт суларының мөлшері ... ... ... ... ... және дұрыс суармаудан топырақта тұздардың мөлшерінің кө- беюі екінші реттік ... деп ... Ал ... ... ... ретінде адамның әсерінсіз пайда болатын табиғи тұздану процесін атайды. Екінші реттік тұздану тек құрғақ аудандарға тән. ... ... ... тыс ... ... ... әкеліп соқтырады.
Топырақтың тұздануы деп натрий, кальций, магний тұздарының топырақта өсімдіктердің өсуі мен дамуына зиянды әсер ететін концентрацияда жинақталуын ... Бұл ... ... ... ... Индия мен Пакистан, т.б. құрғақшылық климатты аймақтарда белең алып отыр. Жыл сайын Жер шарында тұзданудан 200-300 мың га ... жер ... ... Бүкіл әлемде қазіргі таңда 20-25 млн га жер тұзданып, өнім беру қабілетінен айрылған. Бұл ... ... Орта Азия мен ... елдерінің топырақтарында көбірек байқалып отыр.
Тіпті тұзданудың аз ғана ... ... ... 20 - 30%, ... -- 40-50%, ... -- 50-60% ... Тұздану орташа жүрген аймақтарда мақтаның өнімі екі есе төмендесе, ал бидай ... ... ... ... экологиялық дағдарыстарының бірі дамыған өркениеттіліктің өз мүмкіндіктерін топырақтың тұздануы нәтижесінде жоғалтқаны белгілі. Мысалы, Ніл ... ... де ... ... 70% ... ... ... ертедегі Вавилон өркениеті топырақтың екінші реттік тұздануынан жойылған. Қазір дүние жүзінде суармалы 250 млн га жердің 50-60 млн га ... ... ... ... ... 25% ... ... мен батпақтанудан крргау
Топырақтың тұздануына себеп болатын факторлар түрліше. Олардың бірі -- ... ... ... ... тұздың жел арқылы таралуы. Суда еріген тұздар атмосфералық жауыншашын арқылы да таралады. ... ... ... ... бейімделіп, топырақтан тұзды сіңіруге қабілетті, соның нәтижесінде топырақтың жоғары қабаттарының одан әрі тұз- дануына себеп ... ... ... тоқтатқан соң және олардың жапырақтары түсіп, олар минералданып, суда еритін тұздардың мөлшері көбейіп, топырақтың одан ... ... ... ... Галофит -- өсімдіктердің әсерінен суда еритін тұздардың топырақта жинақталуы 1 га жерде 500 кг ... ... ... ... топырақтың тұздануы грунт суларының құрамында болатын тұздар есебінен жүретіндігі жиі байқалады. Егер олар ... ... ... ... ... ... топырақтың жоғарғы қабатында тұздар жинақталады. Климат неғүрлым құрғақ және ... ... ... ауыр ... ... бұл процесс қарқынды жүреді.
Екінші реттік тұзданудың алдын алу шараларының бірі тереңдігі 1-1,8 м етіп ... ... ... Сол сияқты жаңбырлатып суғару ирригациялық эрозияға қарсы күрес шараларының бірі. Тұзды топырақтарды натрийдің ... ... ... ... жетілдірілген технологияларын қолданумен қатар, жер асты суларының ... ... ... грунт суларын сорып алу арқылы және топырақты шаю арқылы да тұзданумен күресуге болады. ... бұл ... де ... ... грунт суларын алып кету керек. Кейбір жағдайда ... әдіс те ... ... береді. Мысалы, топырақ бетінде жиналған зиянды тұздарды нейтралдау үшін гипстеу жүргізіледі. Бірақ бұл әдіс қымбат және қоршаған ... ... үшін ... ... үлкен зиян келтіретін үшінші бір фактор -- ... ... Оның орын алу ... -- ... ... ... ... топырақтан әкетілуі. Гумустың жойылуы, су режимінің және басқа да ... ... ... ... ... ... шөлге айналады.
Өніммен бірге әкетілетін қоректік заттарды топыраққа ... ең ... ... ... ... (көң, компост, және т.б.) қолдану, шөп себу, пар жүйесі арқылы топырақты тынықтыру. Топырақтың азуы ең ... ... ... оның ... ... ... ... байланысты.
Топырақ құнарлылығының жойылуы топырақты интенсивті өңдеуге, ауыр ауылшаруашылық техникаларды қолдану ... ... ... ... ең ... ... жаңбырлар мен минералдық тыңайтқыштарды тиімсіз пайдалануға байланысты туындап отыр.
Табиғатты қорғаудың түрлі аспектілерін ескермей жүргізген адамның шаруашылық іс-әрекеттері қоршаған ортаның, соның ... ... да ... әкеп ... ... ... ... құрылыстардың қалдықтарымен, жылу электр станцияларының күлімен, пайдалы қазбалар мен ... ... ... ... ... бетіне шығарылып тасталған жыныстар тау-тау болып үйілген, мұнай өнімдері жиналған, т.б. "индустриялық далалар" пайда болады.
"Индустриялық далалардың" топырақтарында ештеңе өспейді. ... ... ... ... құрамында табиғи күйде топырақта өте аз мөлшерде кездесетін химиялық элементтер болады. Олар көміртек, күкірт, молибден, мыс, кад - мий, мырыш, ... ... ... ... хлор, темір, титан, бор, барий, фтор. Бұндай жағдайда химиялық элементтердің топырақтағы қалыптасқан қатынасы бұзылады.
Айта кететін бір жай, топырақтың ластануы тек қана ... ... ... ... ... бірге ауыл- шаруашылық өндірістің ңәтижесінде де жүреді.
Топырақты (сол сияқты ауа мен суды да) едәуір ластаушы көздер мал шаруашылығы комплекстері. ... ... көң ... ... жағдайда суларды ластайды. Мысалы, 100 мың бас өсіретін шошқа комплексі немесе 35 мың бас ірі қара өсіретін комплекстің ... ... ... ... 400 - 500 мың ... бар ... ... орталықпен бірдей дәрежеде болады. Сондықтан фермаларда тазартқыш қондырғыларды салу өте қажетті шаралардың бірі.
Сонымен қатар көп жағдайда жанар-жағар ... ... мен ... ... ... сай ... Олар топыраққа түскенде топырақтың биологиялық белсенділігін нашарлатады. Сол сияқты ... ... ... не ... ... ашық тастауға болмайды.
Мұнай өндіру және барлау жұмыстары топырақтың түрлі жуғыш заттармен ластануына себеп болады. Нәтижесінде мұнай ... ... ... ... ... түзілуіне әкеп соғады. Бұрғылау жұмыстары кезіндегі қолданылатын жуғыш заттар (каустикалық ... ... ... дизель майы, битум) топырақтың тұздануына себеп болады. Әдетте, бұндай ... ... ... жерлер тұрмыстық және өндірістік қалдықтар жиналған қалдық үйінділерімен ластанады. Бұл үйінділерде тұрғын үйлер, мекемелерден шыққан қалдықтар, ... ... ... ... тұрмысқа қажетті заттардың қалдықтары, моншалар мен кір жуатын орындардан шыққан ағызынды ... ... мен қар ... т.б ... ... ... ... топырақты қатты ластайды.
Топырақ бұлардан басқа пестицидтерді дұрыс пайдаланбаған жағдайда да біршама ластанады. ... ... ... ... ... жинақталып, топырақ биотасының қырылып қалуына себеп болады. Ал пестицидтердің топырақта жинақталуы және ондағы организмдердің жойылуы топырақ түзілу процестеріне әсер ... оның ... ... ... пестицидтерді пайдаланудың ережелерін қатаң сақтаулары қажет. Ал тыңайтқыштарды қолданғанда ғылыми-зерттеу мекемелерінің ұсыныстарын басшылыққа алу керек. Табиғи аймақты, топырақтың түрі мен ... ... ... ... ерекшеліктерін ескермеу топырақтың қышқылдануына, не сілтіленуіне әкеліп, қоректік элементтердің антогонизмін туғызады, олардың топырақ ерітіндісіне шығып қалуына ... ... ... ... ... инвазиялар, патогенді микроорганизмдермен ластаушылар фекалды массалар, өндірістік қалдықтар, топырақтан шайылған су, не ... ... т.б. ... ... Топырақтың гельминттермен өте қатты ластануы тұрғын үйлер маңындағы ... жиі ... ... ... көптеген мемлекеттерінде бұрын мәдени дақылдар өсіріліп келген құнарлы жерлер орман, мал жайылымы, т.б. үшін ... ... Ал ... ... ... ... әрекетінің нәтижесінде бұл жерлер түрлі басқа мақсаттағы жұмыстар (жолдар мен трубопроводтар салу, т.б.) ... ... өте ... ... ... ... іс-әрекеттерінің нәтижесінде өсімдіктері жойылған, гидрологиялық режимі мен рельефі өзгерген, топырақ жабыны бұзылып, ластанған жерлер бұзылған жерлер деп аталады. Пайдалы ... ашық ... ... ... ... ... ... біршама зиян келтіреді. Бұл жұмыстар кезінде тереңдігі 400 - 500 м болатын шұңқырлар түзіледі.
Осындай жерлерді қайтадан шаруашылық мақсаттарға пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... қайта қалпына келтіру процестері рекультивация деп аталады.
Қазіргі кезде ғалымдар мен мамандар бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіріп, оларды ауыл және ... ... ... ... іздестіруде.
Бұзылған жерлерді қайта қалпына келтіру жұмыстары тау-кен, инженерлік-құрылыс, мелиоративтік, орман шаруашылық- тық, ауылшаруашылықтық іс-шаралар комплексін құрайды.
Жерді рекультивациялаудың екі негізгі ... бар : тау- ... және ... Тау-техникалық рекультива- циялаудың мақсаты -- территорияны жөндеуге дайындау. Ал биологиялық рекультивациялауда топырақ ... қал- пына ... ... ... ... асырылады.
Жерді рекультивациялау жұмыстары бойынша Чехослова - кия мен ГДР мемлекеттерінде ... ... ... ... ... -- өте ... ... Ол көп жағдайда бұзылған территориялардың нақты экологиялық жағдайларына байланысты. Рекультивациялық жұмыстарды жоспарлау үшін грунт топырағының физико-химиялық құрамын, гидрологиялық режимінің ерекшеліктерін, ... ... ... білу ... ... ашық ... өндіру, мал шаруашылығы комплекстерін, суғару орындарын салу, т.б. топырақ жабынының ... ... ... жұмыстар кезінде рекультивацияланатын жерге жоғарғы қарашірікті топырақ қабатын ауыстыру, орналастыруда барлық тиісті ... ... ... ... ... іздестіру және өңдеу жұмыстары кезінде бұзылған және ... ... ... улы ... ... ... рекультивациялаудың маңызы өте зор. Әдетте, норматив бойынша, әрбір бұрғылау скважинасына 2,2 га жер ... ... ... ... ... әлдеқайда көп жер ауылшаруашылық айналымнан шығып қалады. Әсіресе, ірі гусеницалы тракторлар колоннасында орнатылған бұрғылау қондырғыларын бір орыннан ... ... ... кезінде жердің үлкен аймағы біршама зардап шегеді. Сондықтан, мұнай-газ кен орындарын іздестіру мен эксплуатациялау жұмыстарын бастар ... ол ... ... ... ... ... алып, соңынан қайтадан құнарлы қабат топырағын орнына салуды тиісті орындар талап етулері қажет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Литосфера жəне оны тиiмдi пайдалану мен қорғау12 бет
Арман мұнай-газ кен орны80 бет
Жаңажол кен орны65 бет
Жаңажол кен орында электрлі ортадан тепкіш сораптардың тиімділігін арттыру93 бет
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Жетібай кен орнында өз мәнінде игеру мен пайдаланудың көптеген әдістері қолданылып игеріледі66 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Шығыс Мақат кен орны58 бет
Ішкі геосфералар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь