Қауымдастықтар мен экожүйелер экологиясы – синэкология

Синэкологияның зерттеу обьектілеріне жалпы сипаттама:
а) Биоценоз
ә) Биогеоценоз
б) Экожүйе
2. Экожүйедегі энергия және заттар айналымы.
3. Экологиялық пирамида және оның типтері.
4. Экожүйенің тұрақтылығы мен динамикасы.
5. Экологиялық сукцессиялар.
Синэкология организмдердің тіршілік жағдайларын, өзара және қоршаған ортамен өзара қарым-қатынасын зерттейді. Синэкология экожүйелердің шекараларын салумен айналысады, сондықтан оны биогеноценологиялық экология деп те атайды.
Табиғатта әртүрлі популяциялар бірігіп ірі бірлестіктерді немесе қауымдастықтарды құрайды. Синэкологиядағы «син» деген сөздің өзі «бірге», яғни бірлесіп, қауымдасып тіршілік ету деген мағынаны білдіреді. Қауымдастық дегеніміз белгілі ареалда мекендейтін , әртүрлі түрлерден құралған, тірі организмдер жиынтығы.
Биоценоз (bios-өмір, koinos-жалпы) – табиғи жағдайлары бірегей жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдер жиынтығынан тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологы К.Мебиус (1877). Кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әрқашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана өмір сүреді.
Қауымдастық дегеніміз әртүрлі биоценоздардың - фитоценоздардың, зооценоздардың, микробоценоздардың, микоценоздардың өзарабайланыстарының жиынтығы.
Экологияның негізгі ұғымына «экожүйе» жатады. Бұл терминді енгізген 1935 ж. А.Тенсли. Экожүйе дегеніміз тірі тіршілік иелері мен олардың мекен ету орталарынан тұратын, біртұтас функционалды біріккен табиғи жүйе.
Негізгі әдебиеттер :
1.Бейсенова Ә.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Оқу құралы. Алматы, 2004.
2.Сағымбаев Ғ.Қ. Экология негіздері. Оқу құралы. Алматы, 1995.
3.Оспанова Г., Бозшатаева. Экология. Оқу құралы. Алматы, 2000.
4.Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы,«Ғылым», 1997, қаз.ауд. Көшкімбаев Қ.С.
5.Мәмбетқазиев Е., Сыбанбеков Қ. Табиғат қорғау. Оқу құралы. Алматы, «Қайнар», 1990.
6.Жамалбеков Е.Ү., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Алматы, «қазақ университеті», 2000.
7.Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. Алма-Ата, «Ана тілі», 1991.
8.Байтулин И.О. Экология Казахстана. Алматы, 2003.
        
        Қауымдастықтар мен экожүйелер экологиясы   -  ... 1. ... ... обьектілеріне жалпы сипаттама:
а) Биоценоз
ә) Биогеоценоз
б) Экожүйе
2. Экожүйедегі энергия және заттар айналымы.
3. Экологиялық пирамида және оның ... ... ... мен динамикасы.
5. Экологиялық сукцессиялар.
Синэкология организмдердің тіршілік жағдайларын, өзара және қоршаған ортамен өзара қарым-қатынасын зерттейді. ... ... ... ... айналысады, сондықтан оны биогеноценологиялық экология деп те атайды.
Табиғатта әртүрлі популяциялар бірігіп ірі бірлестіктерді немесе қауымдастықтарды құрайды. Синэкологиядағы деген ... өзі , яғни ... ... тіршілік ету деген мағынаны білдіреді. Қауымдастық дегеніміз белгілі ареалда мекендейтін , әртүрлі түрлерден ... тірі ... ... ... ... koinos-жалпы) - табиғи жағдайлары бірегей ... ... ... ... ... және ... ... тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологы К.Мебиус (1877). Кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әрқашанда өлі ... ... ғана өмір ... ... әртүрлі биоценоздардың - фитоценоздардың, зооценоздардың, микробоценоздардың, микоценоздардың өзарабайланыстарының жиынтығы.
Экологияның негізгі ұғымына жатады. Бұл ... ... 1935 ж. ... Экожүйе дегеніміз тірі тіршілік иелері мен олардың мекен ету орталарынан тұратын, біртұтас функционалды біріккен табиғи жүйе.
Экожүйенің құрылымы: Экожүйе = ... + ... ... ... айналымына қатысу қабілеттілігі;
2)сыртқы әсерлерге қарсы тұруы;
3)биологиялық көбеюі.
Экожүйенің деңгейлері:
1)микроэкожүйе- кішкене су қоймасы, жануарлар өлексесі олардың тіршілік ететін әртүрлі ... ... ... ... , су тамшысы
2)мезоэкожүйе- орман, өзен, тоған, т.б.
3)макроэкожүйе- мұхит, ... ... ... ... ... ... ... жақын терминге жатады. Бұл терминді 1942ж. академик В.Н.Сукачев енгізген.
Биогеоценоз екі блоктан тұрады:
1)- организмдердің әртүрлі түрлерінің өзарабайланысы(популяция);
2) немесе - ... ету ... ... жиі ... ... ... тірі ағзалар мен олардың мекен ететін физикалық ортасымен бірге қауымдасқан жүйе. ... ... - өлі ... ... ... орта)
Табиғатта бейорганикалық химиялық элементтер айналымынан басқа да, биогендік химиялық элементтер миграциясы немесе биогеохимиялық айналым жүзеге ... мен ... тірі ... және ... жиынтығы.
Биогеоценоз- тірі ағзалар мен ортаның кездейсоқ жиынтығы емес, ерекше келісілген, динамикалық, өзарабайланысы, тұрақты, теңестірілген жүйе. Ол ұзақ уақыттың ... ... ... ... ... ... ... негізінде жасалады.
Биогеоценозда барлық тірі иелер қоректену тізбегіне біріктірілген. Өзара қосылу және айырылу нәтижесінде белгілі буындардан күрделі трофикалық тор ... ... ... ... ... ... тұрады). Мыс: ағаш- құрт- құс-жыртқыш құс. Су ортасында қоректену тізбегі едәуір ұзын: фитопланктон-зоопланктон- майда балықтар- жыртқыш балықтар- человек.
Қоректену тізбегінің бірнеше ... ... ... ... ... ... жануарлар (фитофагтар) - консументтер I-қатардағы
III- трофикалық деңгей- жыртқыш жануарлар немесе зоофагтар- консументтер II-қатардағы.
IV- ірі жыртқыштар.
V-өлі организмдердегі ... және ... ... ... ... ... ... .
Тізбектегі I-IV дейінгілер - > жеу тізбегі; соңғы - детриттік тізбек
Биоценозда әртүрлі ... ... ... бір ... ...
1) ... - ... қарым-қатынас.
Жыртқыш пен жемтік үшін әрқайсысына тән әртүрлі экологиялық ... ... ... ұзақ , ... ... байланыстар.
Бұршақ тұқымдастарының тамырындағы түйнек бактериялар, саңырауқұлақтар микоризасы, теңіз жануарларының жарық беретін фотобактериялары, т.б.
3) Комменсализм- біреуі басқасына ... ... ... ... бірақ ешқандай тиімді емес: мысалы, медуза қоңырауы астындағы ставрида шабақтары, қи қоңыздары денесіндегі кенелер.
4) Бәсекелестік - бір ... ... ... ... ... өзара қорек, мекені, т.б. ресурстардың жетіспеушілік жағдайындағы қарым-қатынастардың көрінісі.
5) Паразитизм - бір түр ... ... бір түр ... ... ... ... ... ретінде пайдалану арқылы тірішілік ету.
6) Мутуализм - әр түрге жататын ... ... ... ... ... отырып селбесіп тіршілік ету.
7) Амменсализм- организмдерге теріс ықпалын тигізу арқылы қарым-қатынс ... тағы бір ... ... ... ... қоректік байланыстар қалыптасқан. Осы қатынастар белгілі бір организмдердің тобын біріктіріп отырады. Ол қоректік тізбектер бірнеше құрамдас бөлімтерден ... ... Ол үш ... ... - продуценттер немесе өндірушілер. Мұнда автотрофты жасыл өсімдіктер органикалық заттар түзіп, алғашқы ... ... ... және күн ... ... - консументтер немесе тұтынушылар, бұған жануарлар жатады. Консументтер екіге бөлінеді: өсімдік қоректі жануарлар (фитофагтар) және жыртқыштар (зоофагтар).
Үшіншісі - ... ... ... ... келтірушілер. Оларға микроорганизмдер жатады. Олардың ролі ерекше. Яғни, редуценттер заттарды ыдыратып, қайта қалпына келтіріп, зат ... ... ... ... ... ... қатарында белгілі бір трофикалық деңгей қалыптасады. Ол өзінен өтетін зат және энергия ... ... ... ... - трофикалық деңгейдегі көп мөлшері тыныс алуға кетеді, ал қалғаны ... мен ... ... ... және ... ... В.И. ... биосферадағы тіршіліктің тұрақты дамуы ондағы тірі заттардың (биогенді) табиғаттағы үздіксіз айналымы жемісінің ... ... ... ... . ... тірі ... ... қоршаған табиғи ортаға түсіп, одан соң тірі организмдер арқылы қайтадан айналымға ... ... ... ... тірі ... ... рет пайдаланып отырады. Соның нәтижесінде жер бетінде тіршіліктің дамуы үнемі даму үстінде ... ... ... ... ... жүзеге асырады.Бірақ та, заттардың биогенді айналымын абсолютті тұрғыда деп түсінбеу керек. ... ... ... бір ... ... ... ... кезде әлсін-әлсін зат айналымына түсіп үздіксіз қайталанып ... ... жер ... органикалық заттардың қоры (торф,көмір,мұнай,газ,жаңғыш сланц) жинақталады. Бұл қорлар да өз кезегінде жұмсалып, қайтадан айналымға түсіп ,зат а ... ... ... ... ... ... ... негізгі көзі жер бетінде жасыл өсімдіктердің пайда болып, фотосинтез құбылысы басталғаннан бастау алады. Мәселен, атмосферадағы ... ... тірі ... ... (тыныс алу т.б.) 2000, көмір қышқыл газы 300, ал су 2 000 000 ... бір рет өтіп ... ... ... биологиялық айналым үшін энергия ауадай қажет. Оның негізгі көзі - автотрофты ... ... ) ... ... күн радиациясы. Күн энергиясы биоценозда үнемі әрекет етеді. Күн энергиясының , зат айналымының ... сол, ол ... ... ... Ал, зат ... тек бір ... екінші деңгейге ауысып отаратыны белгілі. Мысалы, күн энергиясының 30 % атмосферада сейілсе,20 % ... ... ... де, ал 50 % ... және ... бетіне жылу ретінде сіңіріледі. Тек қана күн энергиясының 0,1-0,2 % ғана биосфера ... ... ... үлесіне тиіп, әлемдік зат айналымын қамтамасыз етіп отырады. Оның жартысы фотосинтез процесі ... ... ... ... ... ал ... ... қоректік тізбектің желісін түседі.
Биоценоздағы қоректік тізбектегі қоректің (азық) барлығы бірдей организмнің өсуіне немесе биомассаның жинақталуына жұмсалмайды. Оның біразы организмнің энергия ... ... алу, ... ... дене температурасын ұстап тұруға жұмсалады. Сондықтан бір тізбектің биомассасы екнішісіне ... ... ... Егер ... ... жағдайда табиғатта қор ресурсы таусылған болар еді. Осыған байланысты әрбір келесі қоректік тізбекке өткен сайын ... ... ... отырады. Нәтижесінде , бір трофикалық деңгейден екіншісіне өткен сайын биомасса, сандық құрамы және энергия қоры ... ... ... Бұл ... кезінде эколог Ч.Элтон зерттеп өзінің есімімен деп атаған.
Экологиялық пирамиданың негізгі 3 типі ... ... ... ... организмдердің жеке сандық көрсеткішін айқындайды.
2)Салмағы бойынша - биомасса пирамидасы- жалпы құрғақ салмақты немесе анықтайды.
3)Энергия мөлшері ... - ... ... - ... ... қуатын немесе жылу энергиясын анықтайды.
Төменгі деңгейден жоғары деңгейге дейін белгілі заңдылықпен ... оны ... ... деп ... ... ... ережесі
Егер энергияны, өндірілген өнімдерді, биомасса немесе организмдер ... ... ... ... ... масштабында бейнелесек, онда олардың орналасуында пирамида түріне ие болады.
Энергияның пирамида ережесі: энергия саны организмде болатын ... ... ... ... ... ... мәні аз ... келеді.
Экожүйе тұрақтылығы мен динамикасы
Биоценоздардағы организмдер тобының тәулік, жылдық, маусымдық белсенділігі біркелкі емес. Кейбір организмдер түнде автивті келсе, кейбіреулері керісінше ... ... ... ... ... ... сан дәне сап жағынан да үнемі ауытқып отырады. Бұл жағдайда негізінен жер ... ... ... мен табиғат аймақтарына да көп байланысты.
Экологиялық сукцессия.
Автогенді өзгерістерді экожүйенің дамуы немесе экологиялық сукцессия деп ... ... ... ... ... ... ... 3 жағдай ескерілуі тиіс:
1). Сукцессия қауымдастықтың, яғни экожүйенің биотикалық компонентінің ықпалымен жүреді. Өз ... ... ... ... мен ... ... даму ... межелейтін физикалық ортаның өзгерістерін туындатады.
2). Сукцессия дегеніміз қауымдастықтың түрлік құрамының және оның ішінде өтіп ... ... ... ... ... экожүйенің реттелген дамуы. Сукцессия белгілі бір бағытта жүреді, демек оны болжауға болады.
3). Сукцессияның шарықтау шегі (кульминациясы)-энергия ағымы бірлігіне ... ... саны ... ... түр ... ... тепе-тең күйдегі экожүйенің қалыптасуы боп табылады.
Өзгерістердің жүру жылдамдылығы мен ... ... жету үшін ... ... ... ... және экожүйенің жекелеген белгілері үшін әртүрлі болады. Жалпы биомассаның өзгеру ... ... ... ... ... ... ... бастапқы өнімнің өзгеруі қисық сызығы ойық болады. Орман экожүйесіндегі де лабораториялық микрокосм жағдайында да ... таза өнім ... ... ... ... ... соңғы кезеңдерде кемиді.
Негізгі әдебиеттер :
1.Бейсенова Ә.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Оқу құралы. Алматы, ... Ғ.Қ. ... ... Оқу ... Алматы, 1995.
3.Оспанова Г., Бозшатаева. Экология. Оқу құралы. Алматы, 2000.
4.Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу ... ... 1997, ... ... Қ.С. ... Е., ... Қ. Табиғат қорғау. Оқу құралы. Алматы, , 1990.
6.Жамалбеков Е.Ү., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы мен ... ... , ... В.И. ... ... окружающей среды. Алма-Ата, , 1991.
8.Байтулин И.О. Экология Казахстана. Алматы, 2003.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірлестіктер мен экожүйелердің экологиясы (синэкология)5 бет
Жалпы экология175 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Геоботаника негіздері, мақсаты мен міндеттері. Геоботаниканың анықтамасы. Геоботаниканың басқа ғылымдармен байланысы. Геоботаника әдіснамасы4 бет
Еуропалық Одақ14 бет
Экологиялық мектептердің қалыптасуы. Осы күнгі экологияның негізгі бөлімдері. Экологияның қатысуымен шешілетін теориялық және қолданбалы мәселелер10 бет
Адам экологиясы5 бет
Адам экологиясы жайлы9 бет
Адам экологиясы туралы4 бет
Адам экологиясы туралы ақпарат9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь