Сыртқы борыш және оның жай-күйін талдау

Жоспары:

Мазмұны

Кіріспе

 бөлім. Сыртқы борыш және оның жай.күйін талдау

1.1 Мемлекеттік және мемлекеттік кепілдік берген борыш
1.2 Мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың борышы
1.3 Жеке сектордың сыртқы борышы

 бөлім. Сыртқы борышты басқару шаралары

2.1 Жалпы сыртқы борыштың құрылымы
2.2 Борыштың салыстырмалы параметрлері
2.3 Ақпаратпен алмасу. Құқықтық қамтамасыз ету
2.4 Бағыттар бойынша борышты басқарудың жеке мәселелері
2.5 Жалпы үйлестіру, ұйымдастыру мәселелері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар
Кіріспе

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Дамушы елдердің әлеуметтік-экономикалық даму бағытының өзгеруі осы елдер ішінде қандай болса , әлемдік нарықта да соншалықты экономикалық өзгерістер туғызды. Дамушы елдерде қаржы құралдарының жетіспеуі, ал дамыған елдерде олардың молшылығы бір жағынан елдерде экономикалық әр сатыға бөлсе, екінші жағынан халықаралық қатынастардың дамуына әсерін тигізді. Халықаралық қатынастардың дамуы, өз негізінде, нашар дамыған елдердегі технологиялық процестің жылдамдауына ықпал жасады.
Осы сыртқы қаржы құралдарын қолдануда ең маңыздысы халықаралық еңбек бөлінісін тереңдету, тиімді экономикалық механизмдерді жандандыру, мемлекеттік мүддемен байланысты стратегиялық бағдарды анықтау тәрізді экономиканы реформалаудың тактикалық мәселелерін кешенді шешу. Сонымен әлемдік тәжірибеден елдер экономикасы алдында туындаған нақты мәселелерді шешуде сыртқы құралдардың тиімді әрі орынды пайдаланудың үлгілі нәтижелеріне көз жеткізуге болады. Осыдан келіп өтпелі экономикадағы елдер, оның ішінде Қазақстан да, әлеуметтік-экономикалық дағдарыстан шығуда сыртқы қаржы құралдарын маңызды факторлардың бірі есебінде қарастыра бастады.
Алайда көптеген елдерде қарыз капиталы түріндегі қаржылық құралдар ағымының өсуі жаңа бір мәселені – сыртқы қарыз немесе сыртқы берешек мәселесін туғызды. Ал дамушы елдерде сыртқы берешектің өсуі ірі ғалами экономикалық мәселелердің біріне айналды, яғни валюта-қаржылық мәселеден елдердің басым көпшілігінің мүдделерін қозғайтын халықаралық мәселеге айналды.
Қарыз мәселесінің шиеленісуі дамушы елдерге қандай болса, дамыған елдерге де соншалықты әсер ететін, тіптен бүкіл әлемдік қоғамдастық үшін соңы насырға шабатын экономикалық және саяси зардаптар әкелуші дағдарысты жағдайларды жеңу жөнінде белгілі бір шаралар жасап, жүзее асыру қажеттіліктерін туғызды.
Қарыздық реттеудің халықаралық механизмдері халықаралық валюта-несиелік қатынастарға айтарлықтай әсер ете отырып қарыз дағдарысын сәл де болса бақыланатын жағдайға ауыстыруға ықпал жасады. Әйткенде де қарыз мәселесі созылмалы түрге ие болып дамушы елдердің әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайына, жалпы әлемдік экономика жағдайына кері әсерін тигізуде.
Сондай-ақ тәуелсіз экономикалық даму кезеңіне аяқ басқан Қазақстан Республикасы да сырттан қарыз құралдарын тарту саясатын белсенді жүргізе бастады. Осы мақсатта мемлекеттің құқықтық, саяси, экономикалық, ұйымдастыру мүмкіндіктері жұмылдырылды. Сыртқы құралдарды тарту үшін сыртқы секторды дамытудың заңды және институционалды негізі жасалынды.
Бұл ретте, еліміздің жалпы сыртқы борышы 2007 жылғы 1 тоқсанның аяғына ЖІӨ-нің 77,6%-ын құрай отырып, 2001 жылдан бастап өсіп келеді. Халықаралық ұйымдардың жіктемесі бойынша көрсетілген көрсеткіштер Қазақстанды сыртқы борышның бірқалыпты деңгейі бар елдер тобына жатқызуға мүмкіндік береді. Алайда, жалпы сыртқы борышты одан әрі арттыру елдің ішкі экономикалық жағдайларына ғана емес, экономикалық қауіпсіздігіне де теріс әсерін тигізе алады.
Бұдан басқа, қаржы қауіпсіздігінің тиімді жүйесін қамтамасыз ету мақсатында ЖІӨ-ге шаққанда белгіленген қатынас шегінде орта мерзімді кезеңде елдің жалпы сыртқы борышының деңгейін ұстау қажет.
Елдің борышын басқарудың тиімді жүйесін құру үшін мемлекеттік борышты, мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың борышын, мемлекеттің шартты міндеттемелерін басқару және жеке сектордың сыртқы борышын реттеу сапасын арттығуға бағытталған бірқатар шараларды қабылдау қажет.
Зерттеу жұмысының мақсаты елдің жалпы сыртқы борышының қазіргі бар деңгейін орта мерзімді кезеңде ЖІӨ-ге шаққанда 65-70% деңгейіне дейін азайтуға және ұзақ мерзімді перспективада елдің жалпы сыртқы борышын ел үшін қауіпсіз деңгейде ұстауға, мемлекеттік борышты, мемлекеттің басым қатысатын ұйымдардың, мемлекеттің шартты міндеттемелерін сапалы басқаруға және несие капиталының сыртқы нарықтарында жеке сектордың қарыз алу мәселелерін тиімді реттеуге ықпал етуге мүмкіндік беретін біртұтас және тиімді жұмыс істейтін борышты басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады.
Зерттеу жұмысының міндеттері мыналар болып табылады:
Мемлекеттік сектордың борышын, оның ішінде борыштық міндеттемелер бойынша тиісті есеп жүргізу бөлігінде басқару жүйесін оңтайландыру, борыш ахуалының жүйелік мониторингін және оны бақылауды жүзеге асыру, тәуекелдерді басқару, мемлекеттік органдар мен мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың тиімді өзара іс-әрекеті;
Елдің жалпы сыртқы борышын барынша есепке алу әдістемесін айқындау;
Қазақстан үшін «дабылды» шекті мәндер ретінде әрекет ететін жалпы сыртқы борыштың орта мерзімді перспективаға арналған салыстырмалы көрсеткіштерін айқындау, оларға сәйкес мемлекеттік органдар жалпы сыртқы борыштың осы шектерден асып кетуіне жол бермеу үшін белгілі бір шек қою шараларын қабылдайтын болады;
Несие капиталының сыртқы нарықтарында жеке сектордың қарыз алу мәселелерін реттеу тетіктерін айқындау;
Борыш құралдарының ішкі нарығын дамыту үшін алғышарттар жасау.

1. Сыртқы борыш және оның жай-күйін талдау

Соңғы уақытта республиканың жалпы сыртқы борышының көлемі едәуір қарқынмен өсіп отыр. 2006 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша елдің жалпы сыртқы борышының көлемі 2001 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда (ҰБ) абсолюттік мәнде 13,3 (ҰБ) млрд. АҚШ долларынан 46,8 млрд. АҚШ доларына дейін, елдің ЖІӨ-не шаққанда 69,8 (ҰБ) %-дан 77,7%-ға дейін артты.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Көкенова А. Т. Әлемдік тәжірибедегі сыртқы қарыздың пайда болу себептері // Қ. А. Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ – Түрік Университеті
1. Әмірқанов Р. Ә., Тұрғұлова А. Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. – Алматы: 1999. – 188 бет.
2. Бабич А. М., Павлов Л. Н. Финансы. Учебное пособие. – Петербург: 2000. – 192 с.
3. Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие. – М.: Приор, 2000. – 256 с.
4. Дробозина Л. А. Финансы. Учебник для Вузов. – М.: ЮНИТИ, 2000. – 527 с.
5. Дюсембаев К. Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
6. Елубаева Ж. М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. – Алматы: 2004 – 346 с.
7. Зейнельгабдин А. Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. – Алматы. Қаржы – қаражат. 1995. – 160 с.
8. Ильясов К. К., Исахова П. Б. Расходы государственного бюджета. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2003. – 290 с.
9. Құлпыбаев С. Және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 2001. – 176 бет.
10. Мамыров Н. К., Саханова А. Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х т. – Алматы: Экономика, 2002.
11. Мельников В. Д., Ли В. Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285 с.
12. Финансы. Учебник для вузов. Под. ред. М. В. Романовского. – М.: Перспектива / ЮРАЙТ, 2001. – 520с.
13. Финансы, деньги, кредит. Учебник. Под. ред. О. В. Соколовой. – М.: ЮРИСТ, 2001. – 784 с.
14. Финансы. Денежное обращение. Кредит. Учебник для вузов. Под. ред. Л. А. Дробозиной. – М.: ЮНИТИ, 2000. – 429 с.
15. Финансы. Учебное пособие (Под. ред. Проф. А. М. Ковалевой). 4-изд. – М.: 2000.
16. Илиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
17. Международное банковское дело. У. Риггин. Вашингтон. 1996 г.
18. Банки и банковские операции. Е. Ф. Жукова. – М.: Финансы и статистика. 1990 г.
19. Банковское дело. Учебник. В. И. Колесникова. – М.: Финансы и статистика. 1995 г.
        
        Жоспары:
Мазмұны
Кіріспе
( бөлім. Сыртқы борыш және оның жай-күйін талдау
1. Мемлекеттік және мемлекеттік кепілдік берген борыш
2. Мемлекеттің басым қатысуы бар ... ... Жеке ... сыртқы борышы
(( бөлім. Сыртқы борышты басқару шаралары
2.1 Жалпы сыртқы борыштың құрылымы
2.2 Борыштың салыстырмалы параметрлері
2.3 Ақпаратпен алмасу. Құқықтық қамтамасыз ... ... ... ... ... жеке ... Жалпы үйлестіру, ұйымдастыру мәселелері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Дамушы ... ... даму ... өзгеруі осы елдер ішінде қандай болса , әлемдік
нарықта да ... ... ... ... ... елдерде қаржы
құралдарының жетіспеуі, ал дамыған елдерде олардың молшылығы бір жағынан
елдерде экономикалық әр ... ... ... ... ... ... ... тигізді. Халықаралық қатынастардың дамуы, ... ... ... ... ... ... ... жасады.
Осы сыртқы қаржы құралдарын қолдануда ең маңыздысы халықаралық
еңбек бөлінісін ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағдарды анықтау тәрізді
экономиканы реформалаудың тактикалық мәселелерін кешенді шешу. ... ... ... ... ... ... нақты мәселелерді
шешуде сыртқы құралдардың тиімді әрі орынды ... ... көз ... ... ... ... ... экономикадағы елдер,
оның ішінде Қазақстан да, әлеуметтік-экономикалық дағдарыстан шығуда сыртқы
қаржы құралдарын маңызды факторлардың бірі есебінде қарастыра бастады.
Алайда көптеген ... ... ... ... ... ... өсуі жаңа бір ... – сыртқы қарыз немесе ... ... ... Ал ... ... сыртқы берешектің өсуі ірі ғалами
экономикалық мәселелердің біріне айналды, яғни ... ... ... ... ... ... ... мәселеге
айналды.
Қарыз мәселесінің шиеленісуі дамушы елдерге ... ... ... де ... әсер ететін, тіптен бүкіл әлемдік қоғамдастық ... ... ... ... және саяси зардаптар әкелуші дағдарысты
жағдайларды жеңу жөнінде белгілі бір шаралар ... ... ... ... ... халықаралық механизмдері халықаралық валюта-
несиелік қатынастарға айтарлықтай әсер ете ... ... ... сәл ... ... жағдайға ауыстыруға ықпал жасады. Әйткенде де ... ... ... ие ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
және саяси жағдайына, жалпы ... ... ... кері ... ... ... даму ... аяқ басқан
Қазақстан Республикасы да сырттан қарыз құралдарын тарту саясатын белсенді
жүргізе бастады. Осы ... ... ... ... экономикалық,
ұйымдастыру мүмкіндіктері жұмылдырылды. Сыртқы құралдарды тарту үшін сыртқы
секторды дамытудың ... және ... ... ... ... ... жалпы сыртқы борышы 2007 жылғы 1 тоқсанның аяғына
ЖІӨ-нің 77,6%-ын құрай отырып, 2001 жылдан бастап өсіп келеді. ... ... ... ... көрсеткіштер Қазақстанды сыртқы
борышның бірқалыпты деңгейі бар ... ... ... ... береді.
Алайда, жалпы сыртқы борышты одан әрі ... ... ішкі ... ғана емес, экономикалық қауіпсіздігіне де теріс әсерін тигізе
алады.
Бұдан басқа, қаржы қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... шаққанда белгіленген қатынас ... орта ... ... ... ... ... ... ұстау қажет.
Елдің борышын басқарудың тиімді жүйесін құру үшін мемлекеттік борышты,
мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың ... ... ... басқару және жеке сектордың сыртқы борышын реттеу сапасын
арттығуға бағытталған бірқатар шараларды қабылдау қажет.
Зерттеу жұмысының мақсаты ... ... ... ... ... ... орта ... кезеңде ЖІӨ-ге шаққанда 65-70% деңгейіне дейін
азайтуға және ұзақ ... ... ... жалпы сыртқы борышын ел
үшін қауіпсіз деңгейде ұстауға, ... ... ... ... ... мемлекеттің шартты міндеттемелерін сапалы басқаруға
және несие капиталының сыртқы нарықтарында жеке сектордың ... ... ... реттеуге ықпал етуге мүмкіндік беретін біртұтас және
тиімді жұмыс істейтін борышты басқару жүйесін қалыптастыру болып табылады.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде борыштық міндеттемелер
бойынша тиісті есеп жүргізу ... ... ... ... борыш
ахуалының жүйелік мониторингін және оны ... ... ... ... мемлекеттік органдар мен мемлекеттің басым ... ... ... ... ... жалпы сыртқы борышын барынша есепке алу әдістемесін айқындау;
Қазақстан үшін «дабылды» шекті ... ... ... ... ... борыштың орта мерзімді перспективаға арналған салыстырмалы
көрсеткіштерін айқындау, ... ... ... ... ... ... осы ... асып кетуіне жол бермеу үшін белгілі бір шек қою
шараларын қабылдайтын болады;
Несие капиталының сыртқы ... жеке ... ... алу
мәселелерін реттеу тетіктерін айқындау;
Борыш құралдарының ішкі нарығын дамыту үшін алғышарттар жасау.
1. Сыртқы борыш және оның ... ... ... ... ... сыртқы борышының көлемі едәуір
қарқынмен өсіп отыр. 2006 ... 1 ... ... ... елдің жалпы
сыртқы борышының көлемі 2001 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда ... ... 13,3 (ҰБ) ... АҚШ долларынан 46,8 млрд. АҚШ доларына
дейін, елдің ЖІӨ-не шаққанда 69,8 (ҰБ) %-дан ... ... ... ... ... ... өсімі 2004 және 2005 ... ... 9,0 және 9,6 ... АҚШ доллларын құрады. 2005 жылғы 1 сәуірден
бастап 2006 жылғы 1 сәуір аралығы кезеңдегі 1 ... ... ... ... 13,4 млрд. АҚШ долларын құрады.
Сыртқы борышты есепке ... ... ... бар, ол ... ... ... көрсеткіштеріне әсер етеді.
Мемлекеттік борыш бөлігінде елдің сыртқы борышының қолданылатын
салыстырмалы құрылымы ... ... ... ... сәйкес
келмейді. Бұл мемлекет басым қатысатын ұйымдардың ... ... ... ... ... ... борышы ретінде жіктелмейді.
Тұтастай алғанда, ел үшін борышты басқару жөніндегі жүйелік ... үшін ... ... ... ... ... қауіпсіз деңгейін айқындау
саясаты жоқ.
Бұдан басқа, мемлекеттік деңгейде борышты басқарудың нақты стратегиясы
қалыптастырылмаған, тәуекелдерді ... ... ... пен ... ... ... ... алуын реттеу тетігі жоқ, ... ... бар ... ... ... ... ... алғанда уәкілетті мемлекеттік органдар арасында өзара іс-әрекет
жасау және ақпарат алмасудың ... ... ... ... ... ... басқару мәселелері жеткілікті
регламенттелмеген, бұл жоғарыда көрсетілген проблемаларға әкеп ... ... ... органдардың елдің жалпы сыртқы борышын
үйлестіру жөніндегі функциялары заңнамада жеткілікті нақты ... ... ... органдардың мемлекеттің қатысуы бар ұйымдардың
қарыз алуы мен борышын басқару, ... жеке ... ... ... ... борышын реттеу жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыруы ... ... ішкі ... ... үшін ... ... база
құрылмаған.
Сондай-ақ, халықаралық қаржы ұйымдарымен жұмыс істеу ... ... ... ... олардың жұмыс ерекшелегіне және
қарыз қаражатын беру шарттарына қарай олармен ... ... ... және ... ... ... ... бес жылда Қазақстан Республикасы Үкіметінің орта ... ... ... мемлекеттік және мемлекет кепілдік ... алу мен ... ... ... атап айтқанда ЖІӨ-ге пайыздық
қатынаста үкіметтік борыштың ... ... ... және ... борыш
құрылымында сыртқы борыш үлесін біртіндеп азайту орындалып отыр. ... ... 1 ... ... ... ... ... қатынаста үкіметтік
борыш үкіметтік сыртқы қарыздар бойынша мерзімінен бұрын өтеу есебінен де,
ЖІӨ-нің атаулы мәнінің өсуі ... 2000 ... 21,3 %-дан 6,1 %-ға ... ... (оның ішінде көрсетілген кезеңге сыртқы үкіметтік
борыш – ... 2,5%). ... ... ... сыртқы борыштың үлесі
2006 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша 2000 ... ... ... ... 1 тамыздағы жағдай бойынша Ұлттық Банктің борышы тек қысқа
мерзімді ноттардан ғана ... 2000 ... ... ... валюта
Қорының қарыздарын мерзімінен бұрын өтегеннен кейін Ұлттық Банк сыртқы
қарыз алуды жүзеге асырған жоқ. ... ... ... ... ... ... Банк ... саясатының мақсаттарына сәйкес ұлттық ... ... ... ... ноттар шығаруға құқылы.
2006 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша айналымда тек қана ұлттық
валютада ... ... ... ... ... ... 1 ... жағдай бойынша қысқа мерзімді ноттар бойынша
берешектің көлемі (айналым көлемі) 294,8 млрд. ... ... ... ... мерзімді ноттардың айналым мерзімі 28 күнді құрайды
Сонымен бірге, бүгінгі күні үкіметтік борышты басқару ... үшін ... ... ... ... мәселелер бар.
1.1. Борыштық құралдардың ішкі нарығын дамыту.
Қазақстан Республикасының Бюджет ... ... ... ... ... алуы ... ... тапшылығын
қаржыландыру мақсатында жүзеге асырылады. Бюджеттің профициті ... ... ... Үкіметі үкіметтік борышты бірлесіп қаржыландыру
үшін қарыз алуды жүзеге асыра алады.
Сонымен қатар, көптеген ... ... ... тиімді басқару
мақсатында қабылданатын шаралар сондай-ақ бағалы қағаздардың ішкі нарығының
тиімді жұмысын дамытуға және қолдауға бағытталған.
Мысалы, Жапонияда ... ... ... ... дамыту
мемлекеттік борышты басқарудың маңызды мақсаты болып саналады, өйткені бұл
нарық кредит тәуекелінің ... ... ... ішкі ... нарығына
бағдар болып қызмет етеді және неғұрлым ... ... ... ... қағаздар нарығының сегменті болып табылады.
Қазақстанда даму институттары, сондай-ақ мемлекет құратын жыл ... ... ... капиталдандыруға қаржы бөлінетін ұлттық
компаниялар бос ақша қаражатын мемлекеттік бағалы қағаздарға ... ... ... бар. ... мемлекет қосарланған шығыстарды
жүзеге асырады – даму ... ... ... және ... ... ... пайыздар төлеу кезінде. Айталық, 2006 жылғы ... ... ... ... ... Үкіметінің бағалы
қағаздарын ұстаушылар құрылымындаға даму институттарының үлесі 15%-ды
құрады.
1.2. ... ... ... бойы ... ... нарығында ғана емес, барлық
халықаралық нарықтарда жалғасып келе жатқан АҚШ долларының әлсізденуі мен
құнсыздануы қарыз алушы ... ... үшін ... ... ... ... тәуекелдері бар. Сондықтан
валюталық тәуекелді төмендету мақсатында ... ... ... ... валюталардың бағамдарына әсер етуі мүмкін экономикалық
және саяси факторларды талдау қажет.
Үкіметтік борыштың валюталық құрылымының ... ... ... ... жағдайына теріс әсер етенін тәуекел
нәтижесінде қаржылық шығындардың ... және ... ... ... ... ... Жергілікті атқарушы органдардың реттелмеген борыштары.
Жергілікті атқарушы органдардың реттелмеген және танылмаған борыштарын
есепке алу жөніндегі ... ... ... ... ... екі ... ... болады:
1) кредиттер бойынша міндеттемелерді уақтылы орындамау. Жергілікті
атқарушы ... ... ... үнемі қайта құрылымдау республикалық
бюджеттің кіріс бөлігінің атқарылуына теріс әсер етеді;
2) Қазақстан ... ... және ... ... органдар
әкімдерінің кепілдігімен тартылған өткен жылдардың ... ... ... ... ... растау және өтеу проблемасы.
1.4. Мемлекеттің шартты міндеттемелері.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, үшінші ... ... ... ... кепілдіктермен қамтамасыз етілген заңды
тұлғалардың қарыздарды тартуы және оларға кейіннен ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар алдында борыштық
міндеттемелері мемлекеттік кепілдіктермен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... жоқ. ... берілген (берілетін) кепілдіктер бойынша мемлекет міндеттемелері
басталуының мүмкін тәуекелдерін азайту жөніндегі шаралар ... ... ... міндеттемелері мемлекеттік кепілдіктермен қамтамасыз
етілген ... ... ... ... ... ... ... және жою жөнінде шаралар қабылдауға мұмкіндік бермейді.
Қазақстанда мемлекеттік-жеке серіктестіктің қолданыстағы тетіктерін
жетілдіру және ... ... және ... ... бойынша
жобаларды іске асыру нәтижесінде мемлекет «Бағалы қағаздар нарығы туралы»
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... сай келетін сомада мемлекет пен ... ... ... ... іске асыру жөніндегі концессиялық келісімнің
шеңберінде кепілдеме ... ... іске ... барысында берілген кепілдемелер
бойынша мемлекеттік жауапкершіліктің орындалу ... және ... ... ... ... жеке ... қаражатын, атап ... ... іске ... ... ... ... нарығын дамыту үшін зейнетақы жинақтауларын тарту мақсатында
енгізілгендігін ескере отырып, ... ... ... тарапынан бағалы
қағаздар нарығының осы сегментін дамытуды институционалдық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бар ұйымдардың борышы
Үкіметтің, жергілікті атқарушы органдардың және Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкі борышының мониторингі мен оны ... ... ... басым
қатысатын ұйымдардың, олардың еншілес, тәуелді және ... ... қоса ... ... ... мен оны ... ... Республикасының заңнамасына сәйкес қоғамның акционері оның
міндеттемелері бойынша жауап бермейді және оған тиесілі ... ... ... ... ... ... тәуекелін тартады. Бұл норма
әлемдегі барлық корпоративтік құрылымдар үшін тән екендігін атап өткен жөн.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындау жөніндегі, оның
ішінде заң тұрғысынан мемлекеттік борышқа жатқызылмаған ... ... ... ... ... Үкіметіне қойылатын жағдайлар орын
алып отыр. Мұндай сот талқылаулары елдің халықаралық мәртебесіне теріс ... ... ... ... ... ... ... бар
ұйымдардың сыртқы борышы 2005 жылдың соңына 1 039 млн. АҚШ ... ... ... ... жалпы көлемінің 2,5%-ы).
Мемлекеттің қатысуы бар ұйымдар борышының жай-күйі мониторингімен
проблемалар бар. ... ... ... және ... емес ... ... мемлекеттік органдардың олардың сыртқы ... ... ... ... ... ... және ... заңды тұлғалардың тізбесін беру жөніндегі өзара іс-әрекет
жасауын жақсарту ... ... ... алғанда қазіргі уақытта мемлекеттің қатысуы бар
ұйымдардың сыртқы қарыз алуы мен ... ... ... ... ... Жеке сектордың сыртқы борышы
ЖІӨ-нің жыл сайынғы жоғары қарқынмен өсуіне қарамастан 2001 жылы ЖІӨ-
нің 68,5%-нан 2005 жылы ЖІӨ-нің 74%-ына қол ... ... ... ... ... өсуі Үкіметтің және Ұлттық Банктің назарын аудармай
қоймайды. Жалпы ... ... ... жоғары қарқыны көп деңгейде жеке
сектордың сыртқы борышының өсімі есебінен, оның ... банк ... ... ... ... 2005 жылы қол ... елдің жалпы сыртқы
борышы өсімінің 9,5 млрд.АҚШ ... 7 ... АҚШ ... ... ... АҚ ... банк секторының борышы құрайды.
3.1. Қаржы секторының борышы.
Қазіргі уақытта банк секторының ... ... ... алу ... ... 2003, 2004 және 2005 жылдары екінші ... ... ... өсу ... тиісінше 150%-ды, 94,5%-ды және 102,7%-ды.
2005 жылдың қорытындысы бойынша банк секторының сыртқы берешегі 13,9 ... ... ... бұл ... ... борыш көлемінің жалпы көлемінің 33,5%-
ын құрады. Бұл ... ... ... ... Банкі қазіргі уақытта
резидент еместердің қазақстандық банктердегі депозиттерді екінші деңгейдегі
банктердің борышына қоспайды, бірақ кейіннен осы ... банк ... ... ... ... секторының сыртқы қарыз алуының қарқынды өсуі жалпы сыртқы борыш
өсіміне елеулі әсер етеді, бұл ретте халықаралық қаржы ... ... ... ... ... күшейе түседі.
Банк секторының валюта тәуекелдерін басқару мақсатында валюталық
ұстанымның ... ... ... ... ... төмен емес тәуелсіз рейтингі
немесе басқа рейтингтік ... ... ... ұқсас деңгейдегі
рейтингі бар елдердің шетелдік валюталары және жеке капитал ... ... ... ... ... ... бойынша ашық валюталық ұстанымның
(ұзын және қысқа) лимиті 30%-дан азайтылды;
Standard&Poor’s ... ... ... емес ... ... ... рейтингтік агенттіктердің бірінің жеке капитал шамасының 5%-
ынан аспайтын мөлшерде осыған ... ... ... бар ... валюталары бойынша ашық валюталық ұстанымның (ұзын және ... ұзын ... ... ... ... ұстаным бойынша 15%-дан
азайтылды;
банктің жеке ... ... ... аспайтын мөлшерде валюталық
таза ұстаным лимиті 50%-дан азайтылды.
Елдік тәуекелді ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін шектеу мақсатында 2005 жылғы 1 шілдеден
бастап резидент емес ұйымдарда (еншілес резидент емес банктерді ... ... ... ... 150%-ға дейін тәуекел деңгейін
арттыру көзделді.
Кейіннен банк секторын реттеу құралдарын одан әрі ... ... ... ... ... азайтылды:
Standard&Poor’s агенттігінің «А-дан» төмен емес тәуелсіз рейтингі
немесе басқа рейтингтік агенттіктердің бірінің ... ... ... бар елдердің шетелдік валюталары және «Еуро» валютасы бойынша ашық
валюталық ұстанымның (ұзын және ... ... ... жеке ... ... ... ... азайтылды;
банктің жеке капитал шамасының 30%-нан валюталық таза ... ... ... ... ... 2006 ... 1 қыркүйектен бастап қолданысқа енгізілді.
Бұдан басқа, өзге қаржы ұйымдары сыртқы қарыздарды елеусіз көлемде
тартатындығын атап ... жөн. 2005 ... ... ... ... ... ... (екінші деңгейдегі банктерді қоспағанда) тартқан сыртқы
қарыздар 190,4 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... осалдығы үлкен, өйткені қаржы институттарының әдетте
төлем мерзімінің ... ... әкеп ... ... левериджі бар,
симметриясыз ақпарат тәуекелі мен моральдік тәуекел жоғары нарықтарда жұмыс
істейді.
Резидент ... ... ... ... ... бірі атап айтқанда банк секторының қайта қаржыландыру
тәуекелдеріне, валюталық, ... ... және ... тәуекеліне
ұшырауының артуы болып табылады. Шетел валютасында тартылатын ... ... ... ... ... толқуына байланысты валюталық тәуекелге
ұшырауын күшейтеді, ал жеке ... ... жоқ ... ... беру ... осы қаражатты қайта кредиттеу банктердің кредит
тәуекелін күшейтеді. Бұдан басқа, орналастырылған ... мен ... ... теңгерімсіздік отандық банктердің валюталық
өтімділік деңгейіне теріс әсер етеді.
3.2. Қаржылық емес корпоративтік сектордың ... емес ... ... ... борышының 2003 – 2005
жылдарда өсу қарқыны тиісінше ... ... және ... ... ... қатысуы бар ұйымдардың борышын қоспағанда қаржылық емес
корпоративтік сектордың сыртқы борышы 2005 ... ... ... млн. АҚШ ... ... 44,7%-ды) құрады.
Сонымен қатар, корпоративтік сектордың сыртқы борышының 44,3%-ын
шетелдік бас және еншілес ... ... ... ... ... ... ... шетелдік мердігерлердің филиалдары өнімді бөлу туралы
келісімдер (ӨБК), жер қойнауын пайдалануға арналған келісім-шарттар ... ... ... ... ... ... борышқа жатқызылады. 2005
жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан ... ... жер ... ... ... ... филиалдарының өздерінің бас
компаниялары (шетелдік) алдында сыртқы берешегі 7 418 млн. АҚШ ... ... ... ... ... берешек соншалықты
қауіпті емес, өйткені тікелей инвестор-кредитор қарыз алушының төлем
қабілетсіздік ... оның ... ... ... ... ... ... дағдарысты жағдайда фирмааралық борыш валюта курсына
қосымша қысым жасауға ... ... ... ... өтеуі деп төлем қабілетті кәсіпорындардың ішкі ... ... ... ... және өзге де ... бос ... ... бастауы мүмкін.
Барлаудың оң нәтижелері кезінде шығындардың барлық ... ... оны ... өткізгеннен кейін өтелуі мүмкін. Өтеуді талап ... ... ... болса, мұнай өткізу салдарынан ЖІӨ мен экспорттың
өсуіне қарамастан соншалықты аз ішкі ... ... ... ... ... алады.
Шектеулі рентабельділікпен бірлесіп корпоративтік секторды ... ... тыс ... ... ... ... ... жоғары левериджі бар құрылымды қаржыландыру жалпы
корпоративтік төлем қабілетсіздігіне әкелуі мүмкін. Шетел валютасында қарыз
алатын, бірақ ... ... ... ... ... ... ... өндіретін корпорациялар ұлттық валюта құнсыздана
бастағаннан қолма-қол ақша ... ... ... ... қысқартуына
ұшырайды.
Корпоративтік сектордағы айтарлықтар қауіптер сала құрушы ... ... және ... сыртқы берешегі бар ірі қарыз алушлар тарапынан
да тууы мүмкін. Мұнда ... ... ... ... ... бар, ... ... және республиканың негізгі экспорттық
номенклатурасының өзге тауарлары бағасының құлдырауы.
Қазақстан Республикасының ... ... ... алу кезінде
туындайтын корпоративтік сектордың тәуекелдерін ... ... ... ... ... ... шектеулер («жеткілікті
капиталдандыру ережесі (бұдан әрі - ЖКЕ)») көзделеді.
ЖКЕ-нің мәні, егер қарыз ... ... ... капиталына
(левередж) ара қатынасы қаржылық ... үшін – ... ... емес
ұйымдар үшін – 4-тен асып кетсе резидент еместерге сыйқақы беру ... ... ... ... ... Бұл ... ... алушының
міндеттемелерінің жалпы сомасынан сыйақы аударылмайтын міндеттемелер алып
тасталады. Бұдан басқа, қосарланған ... ... ... ... келісімдердің талаптарына сәйкес ЖКЕ тек қана бiрiктiрiлген
резидент еместердің және ... ... ... ... резидент
еместерінің қарыздарына қатысты ғана қолданылуы мүмкін.
Осылайша, практика көрсетіп отырғандай, заңнамада белгіленген шаралар
корпоративтік сектордың сыртқы ... ... үшін ... ... ... ... борышты басқару шаралары
Дүниежүзілік тәжірибені талдау борышты басқарудың ... ... ... стратегиялары мен жүйелерінің жоқ екендігін көрсетіп
отыр. Көптеген елдер өздерінің ... ... ... ескере
отырып өздерінің жеке борышты басқару ... ... ... ... борышты басқару жөніндегі функциялар бірқатар мекемелер
бойынша шоғырландырылған, сонда да ... ... ... ... Жаңа ... ... Ұлыбритания және т.с.с.) мемлекеттік
борышты басқару жөніндегі арнайы тәуелсіз қызметтер бар. Көптеген ... ... ... қаржыландырудан басқа мемлекеттік
(үкіметтік) қарыз алу саясаты ішкі қор нарығын дамытуда фокусталады, алайда
елдің ... ... үшін ... ... үшін көп ... ... ... сыртқы капитал нарықтарында жүзеге асырылатын елдер
(Бразилия) бар. Бұдан ... ... ... ... мөлшерінің деңгейі бойынша
елдердің ұстанымдары әр түрлі.
Халықаралық тәжірибеге негіздей отырып және елдің борышын басқарудың
ағымдағы ... ... ... ... ... ... бойынша борышты
басқарудың тұрақты және тиімді жұмыс істейтін жүйесін қалыптастыру ... ... іске ... орынды болып отыр.
2.1. Жалпы сыртқы борыштың құрылымы
Қазақстан Республикасының сыртқы борышының ... ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік
Банктің және «Құраушылар мен ... үшін ... ... ... нұсқаулық 2003 ж.» (бұдан әрі - Нұсқаулық) айтылған
басқа халықаралық ұйымдардың әдіснамалық ұсынымдарына негізделген және ... ... ... ... (ҰШЖ 1993 ж) ... және ... балансы
статистикасының (Төлем балансы жөніндегі нұсқаулық, ХВҚ, 1993 ж.) негізгі
қағидаттарына сәйкес келеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... әдіснамасы елдің сыртқы борышының
құрылымы мен көлемі туралы тиісті талдамалық ұғым беруді ... ... ... ... ... ... жан-жақты қамтуды және негізгі ... ету ... ел ... ... ... жиынтық борышын білдіретін елдің сыртқы борышы мынадай талдамалық
ұғымда айқындалатын болады:
|1. Мемлекеттік сектордың борышы: ... ... ... ... ... ... ... Үкіметінің борышы; ... ... ... Банкінің борышы; ... ... ... ... ұйымдардың (50 және одан жоғары %), олардың |
|еншілес, тәуелді және бірлесіп бақылайтын ұйымдарын қоса алғандағы ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың борышы (шаруашылық жүргізу |
|құқығымда); ... ... ... ... ... ... (жетел |
|басқару құқығымда); ... ... ... және ... ... ... жауапкершілігі |
|шектеулі серіктестердің борышы: ... ... ... шығындар; ... Өзге ... ... ... ... қатысатын өзге де ұйымдардың борышы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Жеке ... ... ... ... ... бар ... (50 және |
|одан жоғары %) қоспағанда): ... ... ... ... борышы (мемлекет басым қатысатын ұйымдарды |
|қоспағанда); ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарының борышы; ... ... емес ... ... борышы (мемлекет басым қатысатын |
|ұйымдарды қоспағанда); ... ... ... ... Барлауға арналған шығындар; ... Өзге ... ... ... ... емес ... ... өзге борышы; ... ... ... 50 % ... ... ... борышы. |
|3.3.1 Барлауға арналған шығындар; ... Өзге ... ... ... ... (үй шаруашылығы және үй шаруашылығына қызмет көрсететін |
|коммерциялық емес ұйымдар, жеке тұлғалар) ... ... ... ... ... секторының борышы»
ұғымы бюджет заңнамасында айқындалған мемлекеттің тікелей борыштық
міндеттемесі ... ... ... ... ұғымына сәйкес келеді.
Борыштың көрсетілген жаңа ... ... ... борыштық
міндеттемелерін арттыруды білдірмейді, бірақ БҰҰ, ХВҚ-ның секторалдық
ұстанымдарына және ... ... ... ... ... ... ... кепілдігі мен кепілдемесі мемлекеттік және жеке сектор
ұйымдарына беріледі және тек ... ... ... ... ... талдамалық құрылымда жалпы сыртқы борыштың сомасы 2-
тармақтың мағынасын есепке алмағанда, 1 және ... ... ... ... ... ... бар ұйымның борышы мемлекеттік ... ... ... ... Республикасының заңнамасында көзделген
жағдайларды қоспағанда, мемлекет басым қатысатын ұйымдардың және ... ... және ... ... ... борыштық міндеттері
бойынша жауап бермейді. Жалпы сыртқы борыш ... ... ... ... ... ... қатысатын ұйымдардың
(50 және одан жоғары %), ... ... ... және ... ... қоса алғандағы борышы жөніндегі мәліметтер осы ұйымдардың сыртқы
борышының тиісті ... және ... ... ... ... Тұжырымдамада жеке сектор мемлекеттің ... ... ... мен ... ... ... ... есебінде қаралады.
Осы Тұжырымдаманың мақсаттары үшін өзге қаржылық ұйымдар есебінде
инвестициялық портфельді ... ... ... ... ... ... және ... дилерлер, зейнетақы активтерін
басқаруды жүзеге асыратын тіркеушілер, ұйымдар, банк ... ... ... ... ... ... ұйымдар түсіндіріледі.
2.2. Борыштың салыстырмалы параметрлері
Мемлекеттік сектордың борышын басқару (ұсынылып отырған жаңа құрылым
бойынша) және жеке сектордың сыртқы ... ... ... құру ... үшін ... ... мән болатын орта мерзімді перспективаға ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштерін айқындау қажет, олардан
асып кетуге жол бермеу үшін ... ... ... Республикасының
заңнамасы шеңберінде белгілі бір шектеу ... ... Ел ... ... ... ... ... шекті мәні сыртқы
борыштың көрсетілген жаңа ... ... ... ... ... ... ... сыртқы борыштың, сондай-ақ оның жеке бағыттары бойынша шекті
мәні Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... тәртіппен елдің әлеуметтік-экономикалық даму
саясатын, жеке бағыттар ... ... ... ... ... күйзелістерге және тәуекелдерге ұшырау дәрежелерін ескере ... ... ... ... ... сыныптамасына сәйкес шамадан тыс берешек деңгейі
бар ... ... ... ... ... мынадай екі көрсеткіштерінің ... ... сын ... артатын мемлекеттер жататынын атап өткен жөн
– жинақталған борыштың келтірілген құнының ЖІӨ-ге қатынасы 80%-ды ... ... ... ... ... 220%-дан жоғары болды. Егер
бірінші көрсеткіші 18%-дан 80%-ға ... ... ... ... ... 132% бен 220% ... тербелсе, берешек біркелкі болып
саналады.
Тиісті экономикалық қауіпсіздікті ... ету үшін ... ... ... ... ел ... Қазақстан үшін сыртқы
борыштың жеке бағыттары бойынша өсім қарқынын төмендету және орта мерзімді
кезеңде дәлізде жалпы ... ... ... ... ... қол
жеткізу орынды болып табылады.
Елдің борышын басқарудың тиімділігін арттыру мақсатында шекті мән
сыртқы борыштың ... ... жаңа ... ... ... ... айқындалатын болады. Сыртқы борыштың ... ... ... отырған өлшемдер борыш құралдарының нарығында
қалыптасатын жағдайларды ескере отырып, жалпы сыртқы борыштың көрсетілген
бағдары және ... ... ішкі және ... ... ... ... саясаты шеңберінде, сондай-ақ тиісті ... ... және ... ... ... ... ... портфелін
стресс тестілеу нәтижелері бойынша айқындалатын (белгіленетін) болады.
Экономикалық дағдарысты өткерген елдердің тәжірибесі қысқа ... ... ... ... ... ... Бұдан басқа,
ұзақ мерзімді жобаларды кейіннен қаржыландыру үшін қысқа мерзімде өтелетін
қарыздарды Қазақстанның ... ... ... ... практикасы банк
секторының өтімділігінде теріс ықпал етуі мүмкін. Осыған ... ... ... ... ... ... мақсатында тиісті қажетті
шаралар жүйелі түрде қабылданады.
Сонымен бірге, жеке сектордың шаруашылық қызметіне мемлекеттің ... жол ... ... ... Тұтастай алғанда, жеке сектордың
сыртқы борышын қысқартуға ... ... ... ... ... ие
болуы тиіс. Жеке сектордың резидентеместер алдындағы ... ... қалу ... ... ... ... қолдану елдің экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін соңғы шарасы есебінде, ... ... ... ... ... ... ... тарапынан басты назар экономикалық
қауіпсіздік көзқарасы жағынан ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі және Үкіметі жалпы ... жыл ... ... ... ... және қаржылық күйзелістер
кезінде борыштық құралдар портфеліне стресс-тестілеу жүргізеді.
Стресс-тестілеу ... ... ... жеке ... бойынша
ықтимал шекті таңбаларды төмендету үшін де негіздеме бола ... ... ... жоспарланып отырған параметрлеріне қол жеткізу
үшін ... ... ... ... ғана ... ... экономиканың нақты секторларының сұранысын қанағаттандыру
үшін қажетті қаржы ... ... үшін ... ... ішкі ... ... ... үшін жағдай жасау қажет.
2.3. Ақпаратпен алмасу. Құқықтық қамтамасыз ету
Тиімді басқаруды ... ету ... ... сектордың
борышы және жеке сектордың сыртқы борышы бойынша жүйелік мониторинг жүзеге
асырылады.
Борышты басқарудың ... ... бірі ... ... бар ... ... борышын басқаруға және жеке сектордың сыртқы
борышын реттеуге жауапты мемлекеттік органдар арасында ақпаратпен алмасудың
жұмыс ... ... ... болып табылады.
Сондықтан, мемлекеттік органдар арасында ақпаратпен алмасуды жүзеге
асыру және тиісті деңгейде борыштың жағдайына жүйелік ... ... ... ... ... ... құрылатын болады, ол тоқсан
сайынғы негізде ... ... ... борышы және мемлекеттің
шартты міндеттемелері бойынша – бюджеттің атқарылуы жөніндегі ... ... ... бар ... ... ... және жеке ... борышы бойынша – Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... өлшемдері бөлігінде қаржы нарығы ... ... ... және ... ... ... орган жаңартады.
Бұл ретте, құпиялық сипаттағы ақпарат құрылатын дерекқорда ұсталмауы
тиіс және қолданылатын ақпараттық алмасу ... ... ... ... ... ... ... алмасуға жатады. Елдің сыртқы борышын
басқаруға және реттеуге қатысатын мемлекеттік органдар өз құзыреті шегінде
Қазақстан Республикасы ... ... ... туралы ақпаратқа
тиісті қол жеткізе алуы тиіс.
Қолданыстағы заңнамада борышты басқару ... ... ... ... органдардың толық емес көлемде борышты
басқару мәселелерін көздейтін жеке нормативтік құқықтық ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілер әзірлеу және толық
көлемде ел ... ... ... регламенттеу мақсатында заңнамаға
өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... атап ... ... ... бойынша:
жалпы сыртқы борыш ұғымын, оның құрылымын, жалпы сыртқы ... ... ... анықтау тәртібін және жалпы сыртқы борыш ... ... ... ... ... секторының борышы және ... ... ... ... ... ... лимитін және есептердің тиісті ... ... ... кепілдіктер, кепілгерліктер беру лимитін анықтау
ережесін әзірлеу;
мемлекеттік ... ... ... және оның құрылымы ұғымын
анықтау;
мемлекеттік басқару секторының ... ... ... және Қазақстан
Республикасы Үкіметінің шартты міндеттемелері бойынша ереже әзірлеу. Осы
ережеде ... ... ... ... өтеу, бағалы қағаздардың
ұйымдастырылған нарығында ... ... ... ... ... алу және ... ... басқару секторының борышын және
мемлекеттің шартты міндеттемелерін қайта ... ... ... ... ... ... ... асыру жөніндегі іс-
шараларды қоса алғанда, борыш ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің сыртқы қарыз алуын жүзеге асыру
және сыртқы борышын басқару тәртібін анықтау;
Қарыз алу және ... ... ... ... және ... Үкіметінің шартты міндеттемелерін басқарудың өзге мәселелерін
жетілдіру;
мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымның сыртқы борышы бойынша:
мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдар тізбесін ... ... ... ... ... иемдену және
пайдалану құқығын жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... тиімді сыртқы қарыз
алуына, қарыз қаражатын пайдалануына және ... ... ... олардың еншілес, тәуелді және бірлесіп бақылайтын ұйымдарын
қоса алғандағы сыртқы борышының тәуекелдерін басқаруына ... ... ... ... ... ... ... бойынша:
корпоративтік сектордың сыртқы борышын үйлестіру мәселелері жөніндегі
уәкілетті органның құзыретін айқындау;
Қазақстан Республикасының заңнамасымен корпорациялық сектордың сыртқы
борышының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға қажет, оның
ішінде Қазақстан ... ... ... борышының жағдайы
туралы құпия ақпаратпен алмасу жөніндегі құқықтарын беру ... мен ... ... ... борышын басқарудың тиімді жүйесін құру мақсатында мемлекеттің
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... оның шеңберінде қызметінің ерекшелігіне, қарыз
қаражатын беру шарттарына және қалыптасқан жұмыс ... ... ... іске ... тиімділігі, жұмыс тәжірибесі және т.б.)
байланысты халықаралық қауымдастық деп танылған әрбір халықаралық ... ... ... ... ... ... қаржы ұйымдарымен жұмыс істеу жөніндегі саясаты орта мерзімді
фискалдық саясат құрамында борышты басқару стратегиясында ... ... ... ... қаржы институттарымен ынтымақтастықтың
мынадай ықтимал ... ... ... ... ... банк – ауыл ... денсаулық сақтау, кеден секторы,
аумақтық даму, қоршаған ортаны қорғау, ... ... ... (жеке сектор немесе қаржы ... жеке ... ... қолдана отырып, инвестициялық
жобаларды жүзеге асыру;
Еуропа Қайта Құру және Даму Банкі – шағын және орта ... ... ... ... ... ... секторы, қор нарығын
дамыту, мемлекеттік жеке серіктестік ... ... ... ... ... ... Даму Банкісі – табиғи ресурстарды басқару, ауылды ... ету, ... және ... ... ... көлік, орталық және
жергілікті билік ... ... ... және орта ... ... ... операциялар), мемлекеттік жеке серіктестік тетіктерін қолдана
отырып, инвестициялық жобаларды жүзеге асыру;
Ислам Даму ... – жеке ... ... ИДБ ... жандандыру, ИДБ
қатысушы елдерінің инвестицияларын тарту, сауданы дамыту, мемлекеттік жеке
серіктестік тетіктерін ... ... ... ... жүзеге
асыру;
Экономикалық жоспарлау жөніндегі уәкілетті орган шеңберінде ... ... ... ... ... бөлімше құру қажет.
2.4. Бағыттар бойынша борышты басқарудың жеке мәселелері
Жоғарыда көрсетілгендерге қосымша ел ... ... ... құру үшін
мынадай шараларды іске асыру орынды болып табылады:
Мемлекеттік сектор ... ... ... Президентінің 2005 жылғы 1 қыркүйектегі № 1641
Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... және ... орта мерзiмді перспективаға арналған
тұжырымдамасына сәйкес үкiметтiк ... алу қор ... ... ... үшiн ... ... бағалы қағаздардың (бұдан әрі - ... ... ... тұру ... да ... болады. Бес
жылдық перспективада нақты жинақтау мақсатында ... ... алу ... ... ... ... отырып, үкiметтiк борыштың Ұлттық қор
активтерiнiң нарықтық құнына қатысты 50-70%-ды ... қол ... ... ... ... қарыз алу мен борыштың көлемін жоспарлау
барысында, ең алдымен, ... ... ... ... оған ... ... мен тәуекелдің оңтайлы деңгейін қалыптастыруды ескере
отырып, мынадай мақсаттарға қол жеткізуге бағытталу ... ... құру үшiн қор ... тиісті бағдар белгiлеу
үшiн қажеттi құрылымы бар МБҚ жеткiлiктi көлемiн ұстау;
♦неғұрлым ұзақ айналыс мерзімі бар МБҚ кезең-кезеңімен енгізу;
♦зейнетақы ... және қор ... ... да ... ... ету үшiн борыш құралдары, әсіресе, мемлекеттік
кепілгерлікпен қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген инфрақұрылымдық
облигациялар нарығында баламалы құралдарды дамыту.
Бұдан ... ... 100 % ... ... тұлғалардың, сондай-ақ
олардың толық (100%) бақылайтын ұйымдарының (даму институттары, акционерлік
қоғамдар және т.б.) МБҚ сатып алуы жөніндегі талаптарды алып ... ... ... бос ... ... және ... Республикасы Ұлттық Банкінің
жедел депозит шоттарына ... ... қою ... Бұл ... осы ... іске асыру мұндай жүйеге білдірмей өтуді көздеуі тиіс, себебі 100
% мемлекеттің қатысуымен осы заңды тұлғалардағы ... ... ... ... ... алады, сондай-ақ 100 % мемлекеттің қатысуымен осы
заңды тұлғалардың мұндай операцияларды біржолғы жүзеге асыруы экономикада
теңгерімсіздік ... және ... ... салдарларға әкелуі мүмкін. Бұдан
басқа, көрсетілген ... іске ... ... ... ішкі ... баламалы құралдардың пайда болу шамасына қарай да жүзеге ... ... ... ... және жалпы алғанда
корпоративтік сектор ұйымдарының бос ... сала ... ... ... ... ... ішкі нарығын дамыту қажет. Осы құралдарды қатарлас
дамыту үшін мемлекет 100 % қатысатын ұйымдардың, сондай-ақ олардың ... %) ... ... ... ... МБҚ ... ... ретте қаржы нарығын дамыту үшін қалыптасқан ... ... ... бастапқы жоспарланған көлем мен кесте бойынша
тұрақты деңгейде МБҚ-ны шығару жүзеге асырылады.
Республикалық ... ... ... қажетті деңгейі
төмендеген кезде бюджетке Ұлттық қордан берілетін кепілді трансферттің
көлемі ... ... ... ... қарыз алудың және борыштың оңтайлы деңгейін қалыптастыруды
ескере ... қор ... ... ... ... үшін ... ... шығару мүмкін болмаған жағдайда, қаржы нарығына өзге де
қатысушылар үшін (мемлекет, жеке сектор және т.б. қатысатын қаржы ұйымдары)
портфеліндегі ... ... ... ... ... ... қарастыру
ұсынылып отыр.
Одан басқа, инвестициялық жобаларды мүмкіндігінше қысқа мерзімде ... ... ету үшін ... және ... гранттар туралы
келісімдерді келісу, оларға қол қою және ... ... ену ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
сыртқы қарыз алуын ... ... ... ... ... ... ... сектордың борышын тиімді басқару, сондай-ақ ... алу ... ... мақсатында туынды бағалы қағаздармен
операцияларды жүзеге асыру, оның ішінде ... ... ... ... ... асыру ұйғарылып отыр.
Өз шешімін табуға тиіс қазіргі мәселелердің бірі жергілікті атқарушы
органдардың ... ... ... ... ... Осы ... соңғы шарасы заңнамада белгіленген тәртіппен жергілікті атқарушы
органның шотынан ... ... ... ... шығару болуға тиіс.
Сонымен бірге, өтеу кестелерін және лимиттерді бұзуға жол ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың басшыларына қолданылуы
тиіс.
Жергілікті ... ... ... алу және ... басқару
рәсімдері, оның ішінде ... ... ... ... ... қарыз алу лимитін айқындайтын бөлігінде жетілдіріледі.
Жергілікті атқарушы органдар борышының жоспарланатын ... ... ... ... ... ... Республикасының тиісті
заңының қабылдануына дейін белгілеу қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... қол ... қажет.
Борышты басқарудың орта мерзімді саясатын әзірлеу шеңберінде мемлекет
басым қатысатын ұйымдардың, олардың ... ... және ... ... қоса алғандағы борышын басқарудың тиімді тетігін ... орта ... ... саясат құрамында мемлекет басым
қатысатын ұйымдардың, олардың ... ... және ... ... несие капиталының ішкі және сыртқы нарықтарында орта мерзімді
кезеңге қарыз алуды жүзеге ... ... ... ... ... осы ұйымдардың борышын басқарудың негізгі бағыттары айқындалатын
болады.
Ұзақ және орта мерзімді кезеңдерге мемлекеттің ... ... осы ... ... ... ... ... олардың сыртқы
қарыз алуының ықтимал шектерін және елдің жалпы сыртқы борышын, мемлекет
басым ... ... ... ... сыртқы қарыздарын несие
капиталының ішкі нарығында ... ... ету ... ықтимал
тетіктерді, несие капиталының ішкі ... ... үшін осы ... ... сондай-ақ осы ұйымдардың сыртқы ... ... ... ... шешу ... ... ... олар туралы
қысқаша мәліметтерді қамтуы тиіс.
Бұл ретте мемлекет басым қатысатын ... ... ... және бірлесіп бақылайтын ұйымдарын қоса алғанда, несие капиталының
ішкі және сыртқы нарықтарында ... ... ... ... жөніндегі
мемлекеттің саясаты жеке сектордың өзге қатысушыларына қатысты саясатпен
салыстырғанда борышты дербес басқару ... ... және ... ... тиіс.
Сыртқы қарыздарға қол жеткізу бөлігінде осы ұйымдардың қарыз алуына
қатысты уәкілетті мемлекеттік ... ... ... немесе өзге де
шаралар мемлекеттік активтер бойынша ықтимал тәуекелдің деңгейін және ... ішкі ... ... ... ... саясатын ескере
отырып, қабылдануы тиіс. Сонымен бірге, ... ... ... ішкі ... осы ... бәсекеге қабілеттілігін аса
төмендетпеуі тиіс.
Мемлекет басым қатысатын ұйымдарды басқаруға ... ... ... тұлғалар борышты басқарудың көрсетілген саясатының
ережелерін іске ... ... етуі ... ... ... ұйымдар борышының мониторингі олардың
еншілес, ... ... және ... ... ұйымдары бойынша да
жүргізілетін болады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің шартты міндеттемелері бойынша:
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғалардың алдындағы міндеттемелері
мемлекеттік кепілдіктермен және кепілдемелермен қамтамасыз етілген заңды
тұлғалардың қаржы ... ... мен ... күшейту жөніндегі
шаралар қолданылатын болады. ... ... ... ... ... ... қаражатты қайтаруды қамтамасыз ету
жөніндегі заңнамада көзделген шараларды төленетін ... ... ... ... азайту немесе болдырмау мақсатында күшейту
қажет.
Одан баска, Қазақстан ... ... ... ... кепілдемелері бойынша міндеттемелерінің ықтимал басталуын
барынша азайту мақсатында уақтылы ден қою және ... ... ... ... кепілдіктермен және кепілдемелермен қамтамасыз
етілген заңды тұлғалардың борыштарын басқарудағы ... ... ... қолдану орынды болып табылады.
Кепілдік және кепілдеме құралдары ... ... іске ... ... ... ... ету ... экономикалық жоспарлау
жөніндегі уәкілетті орган шеңберінде тиісті ... ... ... сектордың сыртқы қарызы бойынша:
1. Мемлекеттік емес сектордың сыртқы ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру қажет.
Осы уақытта акциялар мен ... ... үшін ... ... ... бірі ішкі қор ... ... деңгейін ... ... ... ... ... ... мүдделі мемлекеттік
органдар капиталдың шетелдік нарықтарына ... қол ... ... компанияларды реттеу құралы ретінде пайдаланады.
Сыртқы және сол ... ішкі ... ... ... ... мен ... ... заңнамаға сәйкес қаржы
нарығы мен ... ... ... және ... ... ... ... тіркейді, сондай-ақ оған шығарылым жөнінде есептілікті
табыс етеді. Ұйым шығарылымды тіркеген кезде ... ... ... құжаттарды табыс етеді. Осыған байланысты, қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын ... және ... ... ... ... ... бухгалтерлік есебінің әдіскері ретінде бюджетті атқару жөніндегі
уәкілетті орган осындай ұйымдарды жоғарыда көрсетілген (немесе ... ... ... ... ... ... қадағалау
жолымен реттеу ұйғарылып отыр.
Арнайы қаржы компанияларынан (негізгі қызмет түрі ... ... ... және ... ... ... нарығында
кредиттерді тарту және алынған қаражатты одан әрі бас компанияларға салу
болып табылатын ... емес ... ... ... ... ... бұл қарыздарды ЖКЕ реттейді, онда ... ... ... мәні ... ... басқа, мұндай ұйымдарды ... емес ... ... ... ... ... тәуекелді төмендетуге ... ... ... ... ... ... хеджерлеу құралдарын дамыту үшін
жағдай жасау қажет.
Одан басқа, бағалы қағаздардың нарығын реттеу мен ... ... ... деңгейін Бағалы қағаздар жөніндегі
комиссиялардың халықаралық ұйымының (IOSCO, International Organization ... ... ... және ... ... нұсқауларына
жақындатуды қоса алғанда, борыштық міндеттемелердің нарығын жандандыруға
бағытталған шараларды да қолдану қажет.
2. Жеке ... ... ... ... және ел экономикасына теріс
әсер етуі мүмкін ықтимал тәуекелді төмендету үшін уақтылы барабар ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын қаржы және корпоративтік ... ... ... ... ... мониторинг және оны бағалау жөніндегі
шараларды қолданатын болады.
Ұлттық Банкінің деректеріне сәйкес 2006 ... ... ... ... ... ... борышының шамамен 90%-ын (21,8 млрд.
АҚШ доллары) корпоративтік сектордың 346 ... ... ... олардың сыртқы қарызы 5 млн. және одан да ... ... ... ... ... деңгейдегі «ТұранӘлембанк» АҚ, «Қазкоммерцбанк»
АҚ, «Қазақстан Халық банкі» АҚ, «АСҚбанк» АҚ, ... ... 2006 ... ... ... ... банк секторының сыртқы
міндеттемелерінің жалпы ... ... ... (12,3 ... АҚШ ... елдің сыртқы борыштық міндеттемелерінің үлкен үлесі ел
резиденттерінің белгілі бір санына ... ... өзі ... ... ... ... жағдайына ерекше жүйелі мониторингті
жүргізу қажеттігін дәлелдейді.
Бұл ретте қаржы және ... ... ... сыртқы борышының жағдайына мониторинг пен бағалау ... ... ... ... ... ... асырыла
алады.
Корпоративтік сектор ұйымдарының борышы:
ЖКЕ түріндегі шектеу ... және қор ... ... талаптан басқа, корпоративтік сектордың ... ... ... сәт ... ... ... ... мөлшерін
дәлірек айқындау үшін барлауға және пайдалы қазбаларды өндіруге ... ... бар ... ... ... ... ... егер олар өзге де қызметпен айналысатын жағдайда өтелетін шығындардың
жалпы сомасынан олардың барлауға ... ... жыл ... ... ... қойнауын пайдалану саласында әрекет ететін шетелдік компаниялар
филиалдарының және шетелдік ... бар ... ... ... 3,
6, 9, 12, 18, 24 айға, 3 жылға және 5 жылға, және 5 жылдан асатын ... ... ... ОЕК болмаса борышты өтеудің) және аплифтіні
есептеудің ... ОЕК ... ... және ... ... ... болмаса дивидендтерді) төлеудің тоқсан сайынғы болжамын табыс етуін заң
жүзінде регламенттеу қажет.
Қазақстанның Үкіметі жаңа келісім-шарттар ... ... ... ... ... ... Негізінен келісім-шарт талаптарының өте
ұзақ кезеңге (шамамен 40 жылға) арналған жоба үшін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Осындай
келісім-шарттарда экономикалық және қаржылық дағдарыстар кезеңінде шетелдік
инвесторлардың қазақстандық ұйымдардың өнімдерін және өзге де ... ... ... ... ... алып ... тыйым
салатын (азайтатын) шарттарды көрсету мүмкіндігін зерттеу қажет.
2.5. Жалпы үйлестіру, ұйымдастыру мәселелері:
Борышты басқару ережелерінен ... ... ... ... ... ... міндеттерін ескере
отырып, олардың бірқатарына таратып ... ... ... ... ... ... ... мүдделі
мемлекеттік органдардың мәліметтер негізінде жүзеге ... және ... ... ... ... шектерін белгілейді және оның жекелеген
бағыттары бойынша алдағы орта мерзімді кезеңге ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі мемлекет басым қатысатын
ұйымдардың және жеке сектордың ... ... ... мониторингті
жүргізеді, елдің жалпы сыртқы борышына жалпы мониторингті жүзеге асырады,
жалпы сыртқы борыштың жағдайына ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
тиісті шараларды қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныс енгізеді.
Жалпы сыртқы борыштың экономикалық жоспарлау жөніндегі уәкілетті орган
белгілеген көрсеткішткерін ұстауды, қарыз қаражатының тиімді пайдаланылуын
мемлекеттік ... ... және ... ... тиісті
мемлекеттік органдар, атап айтқанда мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бойынша - бюджеттік жоспарлау және
бюджетті атқару жөніндегі уәкілетті органдар, мемлекет басым ... ... және ... ... %-дан аз қатысатын ұйымдардың борышы бойынша - иелену құқығы ... ... ... ... ... атқарушы органдар,
корпоративтік сектор ұйымдарының борышы ... ... ... ... ... ... ... Банкі, қаржы секторы
ұйымдарының борышы бойынша - ... ... мен ... ... ... және
қадағалау жөніндегі уәкілетті орган және мүдделі мемлекеттік органдармен
бірлесіп, өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы ... ... ... болған жағдайда жалпы сыртқы борышты басқару қызметіне басқа да
мемлекеттік органдар мен ұйымдар ... ... ... жұмысында көзделген шараларды іске асырып, ... ... ... сектор борышының және жеке сектордың
сыртқы борышының оңтайлы параметрлеріне қол жеткізеді деп ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді, сондай-ақ борыштық құралдардың ішкі нарығын одан әрі ... ... ... ... ... байланысты, кезең-кезеңімен
іске асырылады, бұл ретте, бірінші басымдылық экономикалық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету, екіншісі – ... ... ішкі ... ... болып
табылады.
Тиісті кезеңге арналған орта мерзімді фискалдық саясатын қалыптастыру
шеңберінде Үкімет мемлекет басқару секторының ... ... ... ... ... бар ... ... басқарудың негізгі
бағыттарын, нарыққа қатысушылардың ... ... ... ... ... ету ... сондай-ақ нарықта бағдар
орнату үшін орналастырылған және ... ... ... бағалы қағаздардың көлемі мен түрлерін көрсете отырып,
республикалық бюджет ... ... ... ... ... ... басқару стратегиясын бекітеді.
Осы зерттеу жұмысында жазылған шараларды іске асыру ... ... ... ... ... ... ... енгізуді талап етеді.
Осы перспективаларды іске асыру елдің жалпы сыртқы борышының тиісті
деңгейін орта мерзімді кезеңде ... 65 – 70 % ... ... ... ... жалпы сыртқы борышын ұзақ ... ... ел ... ... ... ... мемлекеттік борышты, мемлекеттің басым
қатысуымен ұйымдардың борышын, мемлекеттің ... ... ... және ... ... сыртқы нарығында жеке сектордың қарыз алу
мәселелерін тиімді реттеуге ... ... ... ... ... қарыз жағдайын анықтауда басқа көрсеткіштермен қатар негізгі
экспорттық тауардың (немесе тауарлар тобының) ... ... ... және ... баға ... көрсеткіштерін де есептеу республиканың
қарыз шырмауына түспей тұрып дер кезінде алғышарттар қолдануына ... ... ... ... түсімдердің осы негізгі тауарға
әлемдік нарықта бағаның өзгеруіне тәуелділігін көрсетеді. Егер ... және одан да көп ... ... ... бір-екі тауарлардың үлесіне
тисе, онда елдің төлем қабілеттілігі ... ... ... ... серпінділігіне тәуелді. Сонымен ... ... ... ... төмен болмауы тиіс. Бұл ... ... ... ... әлсіздігін, осалдығын айқындау маңызды.
_________________________________________
Ескерту:
Аббревиатуралардың толық жазылуы:
БҰҰ – Біріккен ұлттар ұйымы
ХВҚ – Халықаралық валюта қоры
ИДБ – ... даму ... ... ... А. Т. Әлемдік тәжірибедегі сыртқы қарыздың ... ... // Қ. А. ... ... ... ...... Университеті
1. Әмірқанов Р. Ә., Тұрғұлова А. Қ. ... ... Оқу ... ... 1999. – 188 ... Бабич А. М., Павлов Л. Н. Финансы. Учебное пособие. – Петербург: 2000.
– 192 ... ... И. Т. ... ... ... Учебное пособие. – М.:
Приор, 2000. – 256 ... ... Л. А. ... ... для ... – М.: ... 2000. – ... Дюсембаев К. Ш. Анализ финансового положения ... ...... ... 1998. – 184 ... ... Ж. М., ... система Республики Казахстан: теория,
практика и направления развития. – Алматы: 2004 – 346 ... ... А. Б. ... ... ... ... ... использования. – Алматы. Қаржы – қаражат. 1995. – 160 ... ... К. К., ... П. Б. ... ... ... ... – Алматы: Экономика, 2003. – 290 с.
9. Құлпыбаев С. Және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. – ... 2001. – 176 ... ... Н. К., ... А. Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х т. –
Алматы: Экономика, 2002.
11. Мельников В. Д., Ли В. Д. ... курс ... ... – Алматы:
Институт развития Казахстана, 2001. – 285 с.
12. Финансы. Учебник для вузов. Под. ред. М. В. ...... / ... 2001. – ... ... деньги, кредит. Учебник. Под. ред. О. В. ...... 2001. – 784 ... ... ... ... ... Учебник для вузов. Под. ред. Л.
А. Дробозиной. – М.: ЮНИТИ, 2000. – 429 с.
15. Финансы. Учебное пособие (Под. ред. ... А. М. ... ... ... 2000.
16. Илиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 ... ... ... ... У. ... ... 1996 г.
18. Банки и банковские операции. Е. Ф. Жукова. – М.: ... и ... ... Банковское дело. Учебник. В. И. ... – М.: ... ... 1995 г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
Аналитикалық модельдеу. имитациялық модельдеу. кластерлық анализ7 бет
Антонимдер4 бет
Арматура түрлері5 бет
Асфальтобетон қондырғылары8 бет
Ауа, жер мониторингі8 бет
Балық және балық өнімдерін ветеринариялық-санитариялық сараптау және санитариялық бағалау.30 бет
Балұстаұлы Есбай27 бет
Банктің қаржылық күйін талдаудың әдіснамасы28 бет
Бейметалдардың ашылу тарихы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь